ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ಅಕಾಲಪಲಿತೋ ಗೌರಃ ಪ್ರಸ್ವೇದೀ ಕೋಪನೋ ಬುಧಃ । ಸ್ವಪ್ನೇಽಪಿ ದೀಪ್ತಿಮತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೀ ಪಿತ್ತಪ್ರಕೃತಿರುಚ್ಯತೇ ॥ ೧,೧೬೮.

ಯಾರು ಸಮಯಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆ ಹದಗೆಟ್ಟ ಕೂದಲು, ಬಿಳಿ ಚರ್ಮ, ಸುಲಭವಾಗಿ ಬೆವರುವುದು, ಬೇಗ ಕೋಪಗೊಳ್ಳುವುದು, ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ, ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ನೋಡುವುದು ಇವೆ, ಅವರ ಸ್ವಭಾವ ಪಿತ್ತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಸ್ಥಿರಚಿತ್ತಃ ಸ್ವರಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಃ ಪ್ರಸನ್ನಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಮೂರ್ಧಜಃ । ಸ್ವಪ್ನೇ ಜಲಶಿಲಾಲೋಕೀ ಶ್ಲೇಷ್ಮ ಪ್ರಕೃತಿಕೋ ನರಃ ॥ ೧,೧೬೮.

ಸ್ಥಿರ ಮನಸ್ಸು, ಮೃದು ಸ್ವರ, ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ, ಸಂತೋಷಕರ, ಮೃದುವಾದ ಕೂದಲು, ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ನೀರು ಅಥವಾ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ನೋಡುವುದು ಇವೆ, ಅವರ ಸ್ವಭಾವ ಶ್ಲೇಷ್ಮವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಸಂಮಿಶ್ರಲಕ್ಷಣೈರ್ಜ್ಞೇಯೋ ದ್ವಿತ್ರಿದೋಷಾನ್ವಯೋ ನರಃ । ದೋಷಸ್ಯೇತರಸದ್ಭಾವೇಽಪ್ಯಧಿಕಾ ಪ್ರಕೃತಿಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ॥ ೧,೧೬೮.

ಯಾರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಅಥವಾ ಮೂರು ದೋಷಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಸೇರಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಅವರನ್ನು ಮಿಶ್ರ ಸ್ವಭಾವದವರು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಆದರೆ ಒಂದು ದೋಷ ಹೆಚ್ಚು ಇದ್ದರೆ, ಅದನ್ನೇ ಮುಖ್ಯ ಸ್ವಭಾವ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಮನ್ದಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣೋಽಥ ವಿಷಮಃ ಸಮಶ್ಚೈತಿ ಚತುರ್ವಿಧಾಃ । ಕಫಪಿತ್ತಾನಿಲಾಧಿಕ್ಯಾತ್ತತ್ಸಾಮ್ಯಾಜ್ಜಾಠರೋಽನಲಃ ॥ ೧,೧೬೮.

ಜಠರಾಗ್ನಿ ನಾಲ್ಕು ವಿಧಗಳಾಗಿವೆ: ದುರ್ಬಲ, ತೀಕ್ಷ್ಣ, ಅಸ್ಥಿರ ಮತ್ತು ಸಮ. ಶ್ಲೇಷ್ಮ, ಪಿತ್ತ, ವಾತ ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ಸಮತೋಲನದಿಂದ ಇವು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ಸಮಸ್ಯ ಪಾಲನಂ ಕಾರ್ಯಂ ವಿಷಮೇ ವಾತನಿಗ್ರಹಃ । ತೀಕ್ಷ್ಣೇ ಪಿತ್ತಪ್ರತೀಕಾರೋ ಮನ್ದೇ ಶ್ಲೇಷ್ಮವಿಶೋಧನಮ್ ॥ ೧,೧೬೮.

ಸಮ ಸ್ವಭಾವದಲ್ಲಿ ಕಾಯಿಲೆ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪೋಷಣೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಅಸ್ಥಿರ ಸ್ವಭಾವದಲ್ಲಿ ವಾತವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬೇಕು. ತೀಕ್ಷ್ಣ ಸ್ವಭಾವದಲ್ಲಿ ಪಿತ್ತವನ್ನು ಶಮನಿಸಬೇಕು. ದುರ್ಬಲ ಸ್ವಭಾವದಲ್ಲಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮವನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಬೇಕು.

ಪ್ರಭವಃ ಸರ್ವರೋಗಾಣಾಮಜೀರ್ಣಂ ಚಾಗ್ನಿನಾಶನಮ್ । ಆಮಾಮ್ಲರಸವಿಷ್ಟಮ್ಭ ಲಕ್ಷಣನ್ತಚ್ಚತುರ್ವಿಧಮ್ ॥ ೧,೧೬೮.

ಎಲ್ಲಾ ರೋಗಗಳ ಮೂಲ ಅಜೀರ್ಣವೇ ಆಗಿದೆ, ಅದು ಜಠರಾಗ್ನಿಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅದರ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಭಾರ, ಹುಳಿಯು, ಅಡ್ಡಿಯಾಗುವುದು ಇವುಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವು ನಾಲ್ಕು ವಿಧಗಳಾಗಿವೆ.

ಆಮಾದ್ವಿಷೂಚಿಕಾ ಚೈವ ಹೃದಾಲಸ್ಯಾದಯಸ್ತಥಾ । ವಚಾಲವಣತೋಯೇನ ಛರ್ದನಂ ತತ್ರ ಕಾರಯೇತ್ ॥ ೧,೧೬೮.

ಅಜೀರ್ಣದಿಂದ ವಿಷೂಚಿಕ, ಹೃದಯದ ದೌರ್ಬಲ್ಯ ಮತ್ತು ಇತರ ರೋಗಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ವಚಾ, ಉಪ್ಪು ಮತ್ತು ನೀರಿನಿಂದ ವಾಂತಿ ಮಾಡಿಸಬೇಕು.

ಶುಕ್ರಾಭಾವೋ ಭ್ರಮೋ ಮೂರ್ಛಾ ತರ್ಷೋಽಮ್ಲಾತ್ಸಂಪ್ರವರ್ತತೇ । ಅಪಕ್ವಂ ತತ್ರ ಶೀತಾಮ್ಬುಪಾನಂ ವಾತನಿಷೇವಣಮ್ ॥ ೧,೧೬೮.

ಹುಳಿಯಿಂದ ವೀರ್ಯಹಾನಿ, ತಲೆಸುತ್ತು, ಪ್ರಜ್ಞಾಹಾನಿ ಮತ್ತು ದಾಹ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ತಂಪಾದ ನೀರು ಕುಡಿಯಬೇಕು ಮತ್ತು ವಾತ ಶಮನ ಮಾಡುವ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಬೇಕು.

ಗಾತ್ರಭಙ್ಗಂ ಶಿರೋಜಾಡ್ಯಂ ಭಕ್ತದೋಷಾದಯೋ ಗದಾನ್ । ತಸ್ಮಿನ್ಸ್ವಾಪೋ ದಿವಾ ಕಾರ್ಯೋಲಙ್ಘನಂ ಚ ವಿವರ್ಜನಮ್ ॥ ೧,೧೬೮.

ಅಂಗಭಂಗ, ತಲೆ ಭಾರ, ತಪ್ಪಾದ ಆಹಾರದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ರೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಹಗಲು ನಿದ್ರೆ ತಪ್ಪಿಸಿ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಬೇಕು.

ಶೂಲಗುಲ್ಮೌ ಚ ವಿಣ್ಮೂತ್ರಸ್ಥಾನವಿಷ್ಟಮ್ಭಸೂಚಕೌ । ವಿಧೇಯಂ ಸ್ವೇದನಂ ತತ್ರ ಪಾನೀಯಂ ಲವಣೋದಕಮ್ ॥ ೧,೧೬೮.

ಶೂಲ ಮತ್ತು ಗುಲ್ಮ, ಮೂತ್ರ ಮತ್ತು ಮಲದ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಿರುವ ಲಕ್ಷಣಗಳಿದ್ದರೆ, ಅವುಗಳಿಗೆ ಸ್ವೇದನ ಮತ್ತು ಉಪ್ಪಿನ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯುವುದು ಉಪಯುಕ್ತ.

ಆಮಮಮ್ಲಂ ಚ ವಿಷ್ಟಬ್ಧಂ ಕಫಪಿತ್ತಾನಿಲೈಃ ಕ್ರಮಾತ್ । ಆಲಿಪ್ಯ ಜಠರಂ ಪ್ರಾಜ್ಞೋ ಹಿಙ್ಗುತ್ರ್ಯೂಷಣಸೈನ್ಧವೈಃ ॥ ೧,೧೬೮.

ಶ್ಲೇಷ್ಮ, ಪಿತ್ತ ಅಥವಾ ವಾತದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಭಾರ, ಹುಳಿ ಮತ್ತು ಅಡ್ಡಿಯಾಗಿರುವ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ, ಜಠರದ ಮೇಲೆ ಹಿಂಗು, ಉಪ್ಪು ಮತ್ತು ಪಿಪ್ಪಲಿ ಬಳಸಿ ಲೇಪನ ಮಾಡಬೇಕು.

ದಿವಾಸ್ವಪ್ನಂ ಪ್ರಕುರ್ವೀತ ಸರ್ವಾಜೀರ್ಣವಿನಾಶನಮ್ । ಅಹಿತಾನ್ನೈ ರೋಗರಾಶಿರಹಿತಾನ್ನಂ ತತಸ್ತ್ಯಜೇತ್ ॥ ೧,೧೬೮.

ಹಗಲು ನಿದ್ರೆ ಎಲ್ಲಾ ಅಜೀರ್ಣವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಹಾನಿಕರವಾದ ಆಹಾರ ಅನೇಕ ರೋಗಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಬೇಕು.

ಉಷ್ಣಾಮ್ಬು ವಾನುಪಾನಂ ಚ ಮಾಕ್ಷಿಕೈಃ ಪಾಚನಂ ಭವೇತ್ । ಕರೀರದಧಿಮತ್ಸ್ಯೈಶ್ಚ ಪ್ರಾಯಃ ಕ್ಷೀರಂ ವಿರುಧ್ಯತೇ ॥ ೧,೧೬೮.

ಉಷ್ಣ ನೀರನ್ನು ಪಾನವಾಗಿ ಕುಡಿಯುವುದು ಮತ್ತು ಜೇನು ಆಹಾರವನ್ನು ಜೀರ್ಣಕರವಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಹಾಲು, ಮೂಲಂಗಿ, ಮೊಸರು ಅಥವಾ ಮೀನುಗಳ ಜೊತೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗದು.

ಬಿಲ್ವಃ ಶೋಣಾ ಚ ಗಮ್ಭಾರೀ ಪಾಟಲಾ ಗಣಿಕಾರಿಕಾ । ದೀಪನಂ ಕಫವಾತಘ್ನಂ ಪಞ್ಚಮೂಲಮಿದಂ ಮಹತ್ ॥ ೧,೧೬೮.

ಬಿಲ್ವ, ಶೋಣ, ಗಂಭಾರಿ, ಪಾಟಲಾ ಮತ್ತು ಗಣಿಕಾರಿಕಾ—ಈ ಐದು ಮಹಾ ಮೂಲಿಕೆಗಳು ಜಠರಾಗ್ನಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಶ್ಲೇಷ್ಮ, ವಾತವನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕುತ್ತವೆ.

ಶಾಲಪರ್ಣೋ ಪೃಶ್ರಿಪರ್ಣೋ ಬೃಹತೀದ್ವಯಗೋಕ್ಷುರಮ್ । ವಾತಪಿತ್ತಹರಂ ವೃಷ್ಯಂ ಕನೀಯಃ ಪಞ್ಚಮೂಲಕಮ್ ॥ ೧,೧೬೮.

ಶಾಲಪರ್ಣ, ಪೃಶ್ನಿಪರ್ಣ, ಎರಡು ಬೃಹತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೋಕ್ಷುರ—ಈ ಐದು ಸಣ್ಣ ಮೂಲಿಕೆಗಳು ವಾತ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತವನ್ನು ಶಮನಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ.

ಉಭಯಂ ದಶಸೂಲಂ ಸ್ಯಾತ್ಸನ್ನಿಪಾತಜ್ವರಾಪಹಮ್ । ಕಾಸೇ ಶ್ವಾಸೇ ಚ ತನ್ದ್ರಾಯಾಂ ಪಾರ್ಶ್ವಶೂಲೇ ಚ ಶಸ್ಯತೇ ॥ ೧,೧೬೮.

ಎರಡೂ ವಿಧದ ದಶಶೂಲವು ಹಲವು ಕಾಯಿಲೆಗಳ ಸೇರುವಿಕೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಜ್ವರವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಕೆಮ್ಮು, ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ, ತೀವ್ರ ನಿದ್ರಾ ಹಾಗೂ ಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲಿ ನೋವು ಇರುವವರಿಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು.

ಏತೈಸ್ತೈಲಾನಿ ಸರ್ಪೋಷಿ ಪ್ರಲೇಪಾದಲಕಾಂ ಜಯೇತ್ । ಕ್ವಾಥಾಚ್ಚತುರ್ಗುಣಂ ವಾರಿ ಪಾದಸ್ಥಂ ಸ್ಯಾಚ್ಚತುರ್ಗುಣಮ್ ॥ ೧,೧೬೮.

ಈ ಎಣ್ಣೆಗಳಿಂದ ಶರೀರಕ್ಕೆ ಉಷ್ಣೋಪಚಾರ ಮಾಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಲೇಪವನ್ನು ಹಚ್ಚಬೇಕು, ಇದರಿಂದ ಕೂದಲು ಉದುರುವ ಸಮಸ್ಯೆ ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಕಷಾಯದ ನೀರನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಹಾಕಬೇಕು, ಕಾಲಿಗೆ ಹಚ್ಚುವಾಗಲೂ ಅದೇ ಪ್ರಮಾಣ ಇರಬೇಕು.

ಸ್ನೇಹಞ್ಚ ತತ್ಸಮಂ ಕ್ಷೀರಂ ಕಲ್ಕಶ್ಚ ಸ್ನೇಹಪಾದಕಃ । ಸಂವರ್ತಿತೌಷಧೈಃ ಪಾಕೋ ಬಸ್ತೌ ಪಾನೇ ಭವೇತ್ಸಮಃ । ಖರೋಽಭ್ಯಙ್ಗೇ ಮೃದುರ್ನಸ್ಯೇ ಪಾಕೋಽಪಿ ಸಂಪ್ರಕಲ್ಪಯೇತ್ ॥ ೧,೧೬೮.

ಎಣ್ಣೆ ಮತ್ತು ಹಾಲನ್ನು ಸಮಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದು, ಅವುಗಳ ನಾಲ್ಕನೇ ಭಾಗದಷ್ಟು ಲೇಪವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ, ಸೂಚಿಸಿದ ಔಷಧಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೇಯಿಸಬೇಕು. ಬಾಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಕುಡಿಯಲು ಸಮಪ್ರಮಾಣದ ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡಬೇಕು. ಮಸಾಜ್ ಮಾಡುವಾಗ ಗಟ್ಟಿ ಇರಲಿ, ಮೂಗಿಗೆ ಹಾಕಲು ಮೃದುವಾಗಿರಲಿ, ಹೀಗೆ ಅಗತ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ತಯಾರಿಸಬೇಕು.

ಸ್ಥೂಲದೇಹನ್ದ್ರಿಯಾಶ್ಚಿನ್ತ್ಯಾ ಪ್ರಕೃತಿರ್ಯಾ ತ್ವಧಿಷ್ಠಿತಾ । ಆರೋಗ್ಯಮಿತಿ ತಂ ವಿದ್ಯಾದಾಯುಷ್ಮನ್ತಮುಪಾಚರೇತ್ ॥ ೧,೧೬೮.

ದಪ್ಪ ದೇಹ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಇರುವವರು, ಅವರ ಸ್ವಭಾವ ಸಹಜವಾಗಿರುವವರು ಆರೋಗ್ಯವಂತರು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಅವರ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡಬೇಕು, ಅವರು ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯ ಹೊಂದಿರುವವರು.

ಯೋ ಗೃಹ್ಣಾತೀನ್ದ್ರಿಯೈರರ್ಥಾನ್ವಿಪರೀತಾನ್ಸ ಮೃತ್ಯುಭಾಕ್ । ಭಿಷಙ್ಮಿತ್ರಗುರುದ್ವೇಷೀ ಪ್ರಿಯಾರಾತಿಶ್ಚ ಯೋ ಭವೇತ್ ॥ ೧,೧೬೮.

ಯಾರು ತಮ್ಮ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಮರಣದತ್ತ ಸಾಗುತ್ತಾರೆ. ವೈದ್ಯ, ಸ್ನೇಹಿತ, ಗುರುಗಳಿಗೆ ಶತ್ರುತ್ವವಿರುವವರು ಅಥವಾ ಅತಿಯಾಗಿ ಪ್ರೀತಿ ಅಥವಾ ದ್ವೇಷ ಹೊಂದಿರುವವರಿಗೂ ಅಪಾಯ ಉಂಟು.

ಗುಲ್ಫಜಾನುಲಲಾಟಂ ಚ ಹನುರ್ಗಣ್ಡಸ್ತಥೈವ ಚ । ಭ್ರಷ್ಟಂ ಸ್ಥಾನಚ್ಯುತಂ ಯಸ್ಯ ಸ ಜಹಾತ್ಯಚಿರಾದಸೂನ್ ॥ ೧,೧೬೮.

ಯಾರಿಗಾದರೂ ಕಾಲುಮೂಳೆ, ಮೊಣಕಾಲು, ನಾಸಿಕ, ಹನಸು ಅಥವಾ ಬಗಲಿನ ಭಾಗಗಳು ಸ್ಥಳಚ್ಯುತವಾಗಿದ್ದರೆ, ಅವರು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ವಾಮಾಕ್ಷಿಮಜ್ಜನಂ ಜಿಹ್ವಾ ಶ್ಯಾಮಾ ನಾಸಾ ವಿಕಾರಿಣೀ । ಕೃಷ್ಣೌ ಸ್ಥಾನಚ್ಯುತೌ ಚೋಷ್ಠೌ ಕೃಷ್ಣಾಸ್ಯಂ ಯಸ್ಯತಂ ತ್ಯಜೇತ್ ॥ ೧,೧೬೮.

ಯಾರ ಬಲದ ಕಣ್ಣು ಕುಳಿತುಹೋಗಿದ್ದರೆ, ಜಿಹ್ವೆ ಕಪ್ಪಾಗಿದ್ದರೆ, ಮೂಗು ವಿಕೃತವಾಗಿದ್ದರೆ, ತುಟಿಗಳು ಕಪ್ಪಾಗಿದ್ದು ಸ್ಥಳಚ್ಯುತವಾಗಿದ್ದರೆ, ಬಾಯಿಯೂ ಕಪ್ಪಾಗಿದ್ದರೆ, ಅಂಥವರಲ್ಲಿ ಆಶೆಯನ್ನು ಬಿಡಬೇಕು.

ಶ್ರೀಗರುಡಮಹಾಪುರಾಣಮ್ ೧೬೯ ಧನ್ವನ್ತರಿರುವಾಚ । ಹಿತಾಹಿತವಿಕೇಕಾಯ ಅನುಪಾನವಿಧಿಂ ಬ್ರುವೇ । ರಕ್ತಶಾಲಿ ತ್ರಿದೋಷಘ್ನಂ ತೃಷ್ಣಾಮೇದೋನಿವಾರಕಮ್ ॥ ೧,೧೬೯.

ಧನ್ವಂತರಿ ಹೇಳಿದರು: ಹಿತ-ಅಹಿತವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅನುಪಾನ ವಿಧಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಕೆಂಪು ಅಕ್ಕಿ ಮೂರು ದೋಷಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ, ದಾಹವನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಕೊಬ್ಬು ಹೆಚ್ಚಾಗದಂತೆ ತಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಮಹಾಶಾಲಿ ಪರಂ ವೃಷ್ಯಂ ಕಲಮಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಪಿತ್ತಹಾ । ಶೀತ್ತೋ ಗುರುಸ್ತ್ರಿದೋಷಘ್ನಃ ಪ್ರಾಯಶೋ ಗೌರಷಷ್ಟಿಕಃ ॥ ೧,೧೬೯.

ಮಹಾಶಾಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಬಲವರ್ಧಕ. ಕಲಮ ಅಕ್ಕಿ ಕಫ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತವನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಅದು ತಂಪಾಗಿದ್ದು, ಭಾರವಾಗಿದ್ದು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಿಳಿ ಷಷ್ಟಿಕ ಅಕ್ಕಿಯೂ ಮೂರು ದೋಷಗಳನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಶ್ಯಾಮಾಕಃ ಶೋಷಣೋ ರೂಕ್ಷೋ ವಾತಲಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಪಿತ್ತಹಾ । ತದ್ವತ್ಪ್ರಿಯಙ್ಗುನೀವಾರಕೋರದೂಷಾಃ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾಃ ॥ ೧,೧೬೯.

ಶ್ಯಾಮಾಕ ಅಕ್ಕಿ ಒಣಗಿಸುವುದು, ಕರಕಸವಾಗಿದ್ದು, ವಾತವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ, ಕಫ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ಪ್ರಿಯಂಗು, ನಿವಾರ, ಕೊರಡುಷಾ ಕೂಡ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

ಬಹುವಾರಃ ಸಕೃಚ್ಛೀತಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಪಿತ್ತಹರೋ ಯವಃ । ವೃಷ್ಯಃ ಶೀತೋ ಗುರುಃ ಸ್ವಾದುರ್ಗೋಧೂಮೋ ವಾತನಾಶನಃ ॥ ೧,೧೬೯.

ಯವವನ್ನು ಪುನಃ ಪುನಃ ಉಪಯೋಗಿಸಿದರೆ ಮತ್ತು ಒಮ್ಮೆ ತಂಪಾಗಿಸಿದರೆ, ಅದು ಕಫ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅದು ಬಲವರ್ಧಕ, ತಂಪು, ಭಾರವಾದುದು ಮತ್ತು ಸಿಹಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಗೋಧಿ ವಾತವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ.

ಕಫಪಿತ್ತಾಸ್ತ್ರಜಿನ್ಮುದ್ಗಃ ಕಷಾಯೋ ಮಧುರೋಲಘುಃ । ಮಾಷೋ ಬಹುಬಲೋ ವೃಷ್ಯಃ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಹರೋ ಗುರುಃ ॥ ೧,೧೬೯.

ಮುಡ್ಗ ಕಷಾಯ, ಸಿಹಿ, ಹಗುರವಾದುದು, ಕಫ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮಾಷ ಬಹಳ ಬಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಬಲವರ್ಧಕ, ಭಾರವಾದುದು, ಪಿತ್ತ ಮತ್ತು ಕಫವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಅವೃಷ್ಯಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಪಿತ್ತಘ್ನೋ ರಾಜಮಾಷೋಽನಿಲಾರ್ತಿನುತ್ । ಕುಲತ್ಥಃ ಶ್ವಾಸಹಿಕ್ಕಾಹೃತ್ಕಫಗುಲ್ಮಾನಿಲಾಪಹಃ ॥ ೧,೧೬೯.

ರಾಜಮಾಷ ಬಲವರ್ಧಕವಲ್ಲ, ಆದರೆ ಕಫ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ವಾತದ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಕುಲತ್ತ ಶ್ವಾಸ, ಹಿಕ್ಕೆ, ಹೃದ್ರೋಗ, ಕಫ, ಗುಲ್ಮ, ವಾತವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ.

ರಕ್ತಪಿತ್ತಜ್ವರೋನ್ಮಾಥೋ ಶೀತೋ ಗ್ರಾಹೀ ಮಕುಷ್ಠಕಃ । ಪುಂಸ್ತ್ವಾಸೃಕ್ಕಫಪಿತ್ತಘ್ನಶ್ಚಣಕೋ ವಾತಲಃ ಸ್ಮೃತಃ ॥ ೧,೧೬೯.

ಮಕುಷ್ಟಕ ತಂಪಾಗಿದ್ದು, ಬಂಧಕವಾಗಿದೆ, ರಕ್ತಪಿತ್ತ, ಜ್ವರ, ಉನ್ಮಾದವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಚಣ ವಾತವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ, ವೀರ್ಯ, ರಕ್ತ, ಕಫ, ಪಿತ್ತದ ದೋಷಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.