ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ಉಚ್ಚೈರ್ಭಾಷಾತಿಭಾರಾಚ್ಚ ಕರ್ಮಯೋಗಾತಿಕರ್ಷಣಾತ್ । ವಾಯುಃ ಕುಪ್ಯತಿ ಪರ್ಜನ್ಯೇ ಜೀರ್ಣಾನ್ನೇ ದಿನಸಂಕ್ಷಯೇ ॥ ೧,೧೬೮.

ಜೋರಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವುದು, ಭಾರವಾದ ವಸ್ತು ಎತ್ತುವುದು, ಹೆಚ್ಚು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದು, ದೇಹವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆ ಮಾಡುವುದು, ಮಳೆ ಬರುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಆಹಾರ ಜೀರ್ಣವಾದ ಮೇಲೆ, ದಿನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ವಾತದೋಷ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.

ಉಷ್ಣಾಮ್ಲ ಲವಣಕ್ಷಾರಕಟುಕಾಜೀರ್ಣಭೋಜನಾತ್ । ತೀಕ್ಷ್ಣಾತಪಾಗ್ನಿಸನ್ತಾಪಮದ್ಯಕ್ರೋಧನಿಷೇವಣಾತ್ ॥ ೧,೧೬೮.

ಹೆಚ್ಚು ಉರಿ, ಹುಳಿ, ಉಪ್ಪು, ಕ್ಷಾರ, ತೀಕ್ಷ್ಣ, ಜೀರ್ಣವಾಗದ ಆಹಾರ, ಭಾರಿ ಬಿಸಿಲು, ಬೆಂಕಿಯ ಹಾನಿ, ಮದ್ಯಪಾನ, ಕೋಪ ಇವುಗಳಿಂದ ಪಿತ್ತದೋಷ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.

ವಿದಾಹಕಾಲೇ ಭುಕ್ತಸ್ಯ ಮಧ್ಯಾಹ್ನೇ ಜಲದಾತ್ಯಯೇ । ಗ್ರೀಷ್ಮಕಾಲೇರ್ಽದ್ಧರಾತ್ರೇಽಪಿ ಪಿತ್ತಂ ಕುಪ್ಯತಿ ದೇಹಿನಃ ॥ ೧,೧೬೮.

ಹುಟ್ಟುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಊಟದ ನಂತರ, ಮಧ್ಯಾಹ್ನ, ಮೋಡಗಳು ಕಳೆಯುವ ನಂತರ, ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ, ಅರ್ಧರಾತ್ರಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಪಿತ್ತದೋಷ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.

ಸ್ವಾದ್ವಮ್ಲಲವಣಸ್ನಿಗ್ಧಗುರುಶೀತಾತಿಭೋಜನಾತ್ । ನವಾನ್ನಪಿಚ್ಛಿಲಾನೂಪಮಾಂಸಾದೇಃ ಸೇವನಾದಪಿ ॥ ೧,೧೬೮.

ಮಧುರ, ಹುಳಿ, ಉಪ್ಪು, ಎಣ್ಣೆಯ, ಭಾರವಾದ, ತಂಪಾದ ಆಹಾರ ಸೇವನೆ, ಹೊಸ ಅಕ್ಕಿ, ಹತ್ತಿರವಾದ ಆಹಾರ, ಮೀನು, ಮಾಂಸ ಸೇವನೆಯಿಂದ ಕೂಡಾ.

ಅವ್ಯಾಯಾಮ ದಿವಾಸ್ವಪ್ನಶಯ್ಯಾಸನಸುಖಾದಿಭಿಃ । ಕಫಪ್ರದೋಷೋ ಭುಕ್ತೇ ಚ ವಸನ್ತೇ ಚ ಪ್ರಕುಪ್ಯತಿ ॥ ೧,೧೬೮.

ವ್ಯಾಯಾಮ ಮಾಡದಿರುವುದು, ಹಗಲು ನಿದ್ರೆ, ಹಾಸಿಗೆ ಕುರ್ಚಿಯ ಸೌಖ್ಯ ಇವುಗಳಿಂದ, ಊಟದ ನಂತರ ಮತ್ತು ವಸಂತ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಕಫದೋಷ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.

ದೇಹಪಾರುಷ್ಯಸಂಕೋಚತೋದವಿಷ್ಟಮ್ಭಕಾದಯಃ । ತಥಾ ಚ ಸುಪ್ತಾ ರೋಮಹರ್ಷಸ್ತಮ್ಭನಶೋಷಣಮ್ ॥ ೧,೧೬೮.

ದೇಹದ ಒಣತನ, ಕುಗ್ಗುವುದು, ತಡೆಹಿಡಿಯುವುದು, ಇತ್ಯಾದಿ ಲಕ್ಷಣಗಳು; ಹಾಗೆಯೇ, ನಗುವಿನಿಲ್ಲದಿರುವುದು, ರೋಮಾಂಚನ, ಕಠಿಣತೆ, ಒಣತನ.

ಶ್ಯಾಮತ್ವಮಙ್ಗವಿಶ್ಲೇಷಬಲಮಾಯಾಸವರ್ಧನಮ್ । ವಾಯೋರ್ಲಿಙ್ಗಾನಿ ತೈರ್ಯುಕ್ತಂ ರೋಗಂ ವಾತಾತ್ಮಕಂ ವದೇತ್ ॥ ೧,೧೬೮.

ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣ, ಅಂಗಗಳ ಬೇರ್ಪಡಿಕೆ, ಶಕ್ತಿಹೀನತೆ, ಹೆಚ್ಚು ದಣಿವು ಇವು ವಾತದ ಲಕ್ಷಣಗಳು. ಇವುಗಳಿರುವ ರೋಗವನ್ನು ವಾತದೋಷದ ರೋಗವೆಂದು ಹೇಳಬೇಕು.

ದಾಹೋಷ್ಮಪಾದಸಂಕ್ಲೇದಕೋಪರಾಗಪರಿಶ್ರಮಾಃ । ಕಟ್ವಮ್ಲಶವವೈಗನ್ಧ್ಯಸ್ವೇದಮೂರ್ಛಾತಿತೃಟ್ಭ್ರಮಾಃ ॥ ೧,೧೬೮.

ಉರಿ, ಬಿಸಿ, ಕಾಲುಗಳು ಒದ್ದೆಯಾಗುವುದು, ಕೆಂಪಾಗುವುದು, ದಣಿವು, ಕಹಿ, ಹುಳಿ, ದುರ್ಗಂಧ, ಬೆವರು, ಮೂರ್ಛೆ, ಹೆಚ್ಚಾದ ದಾಹ, ತಲೆಸುತ್ತು ಇವು ಪಿತ್ತದ ಲಕ್ಷಣಗಳು.

ಹಾರಿದ್ರಂ ಹರಿತತ್ವಞ್ಚ ಪಿತ್ತಲಿಙ್ಗಾನ್ವಿತೈರ್ನರಃ । ದೇಹೇ ಸ್ನಿಗ್ಧತ್ವಮಾಧುರ್ಯಚಿರಕಾರಿತ್ವಬನ್ಧನಮ್ ॥ ೧,೧೬೮.

ಹಳದಿ, ಹಸಿರು ಬಣ್ಣ, ಪಿತ್ತದ ಲಕ್ಷಣಗಳು; ದೇಹದಲ್ಲಿ ಎಣ್ಣೆಯಂತಿರುವುದು, ಮಧುರತೆ, ಕೆಲಸವನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮಾಡುವುದು, ಬಂಧಿಸುವುದು.

ಸ್ತೈಮಿತ್ಯತೃಪ್ತಿಸಙ್ಘಾತಶೋಥಶತಿಲಗೌರವಮ್ । ಕಣ್ಡೂನಿದ್ರಾಭಿಯೋಗಶ್ಚ ಲಕ್ಷಣಂ ಕಫಸಮ್ಭವಮ್ ॥ ೧,೧೬೮.

ನಿಶ್ಚಲತೆ, ತೃಪ್ತಿ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು, ಉಬ್ಬು ಮತ್ತು ಎಣ್ಣೆಯ ದೋಷದಿಂದ ಬರುವ ಭಾರ, ಕೊರೆತ, ನಿದ್ರೆ ಮತ್ತು ಆಲಸ್ಯ — ಇವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಕಫದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಲಕ್ಷಣಗಳು.

ಹೇತುಲಕ್ಷಣಸಂಸರ್ಗಾದ್ವಿದ್ಯಾದ್ವ್ಯಾಧಿಂ ದ್ವಿದೋಷಜಮ್ । ಸರ್ವಹೇತುಸಮುತ್ಪನ್ನಂ ತ್ರಿಲಿಙ್ಗಂ ಸಾನ್ನಿಪಾತಿಕಮ್ ॥ ೧,೧೬೮.

ಕಾರಣಗಳು ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಣಗಳು ಒಂದಾಗಿ ಬಂದಾಗ, ಎರಡು ದೋಷಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ರೋಗವನ್ನು ಗುರುತಿಸಬೇಕು. ಎಲ್ಲ ಕಾರಣಗಳು ಸೇರಿಕೊಂಡರೆ, ಮೂರು ಲಕ್ಷಣಗಳೂ ಕಾಣಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಸಾನ್ನಿಪಾತಿಕ ರೋಗವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ದೋಷಧಾತುಮಲಾಧಾರೋ ದೇಹಿನಾಂ ದೇಹ ಉಚ್ಯತೇ । ತೇಷಾಂ ಸಮತ್ವಮಾರೋಗ್ಯಂ ಕ್ಷಯವೃದ್ಧೇರ್ವಿಪರ್ಯಯಃ ॥ ೧,೧೬೮.

ದೋಷ, ಧಾತು ಮತ್ತು ಮಲಗಳ ಆಧಾರವೇ ದೇಹ. ಇವು ಸಮಬಲದಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಆರೋಗ್ಯ, ಕಡಿಮೆಯಾಗಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಲಿ ಅದು ರೋಗದ ಸೂಚನೆ.

ವಸಾಸೃಙ್ಮಾಂಸಮೇದೋಽಸ್ಥಿಮಜ್ಜಾಶುಕ್ರಾಣಿ ಧಾತವಃ । ವಾತಪಿತ್ತಕಫಾ ದೋಷಾ ವಿಣ್ಮೂತ್ರಾದ್ಯಾ ಮಲಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ॥ ೧,೧೬೮.

ಮೆದುಳು, ರಕ್ತ, ಮಾಂಸ, ಮೆದುಳು, ಎಲುಬು ಮತ್ತು ವೀರ್ಯ — ಇವು ಧಾತುಗಳು. ವಾತ, ಪಿತ್ತ, ಕಫ — ಇವು ದೋಷಗಳು. ಮಲ, ಮೂತ್ರ ಮತ್ತು ಇತರವು ಮಲಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ವಾಯುಃ ಶೀತೋ ಲಘುಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಃ ಸ್ವರನಾಶೀಸ್ಥಿರೋ ಬಲೀ । ಪಿತ್ತಮಮ್ಲಕಟೂಷ್ಣಞ್ಚಾಪಙ್ಕ್ತೀ ರೋಗಕಾರಣಮ್ ॥ ೧,೧೬೮.

ವಾತವು ಚಳಿ, ಲಘು, ಸೂಕ್ಷ್ಮ, ಧ್ವನಿ ಹಾನಿ ಉಂಟುಮಾಡುವುದು, ಸ್ಥಿರ ಮತ್ತು ಬಲಿಷ್ಠ. ಪಿತ್ತವು ಹಸಿ, ಖಾರ, ಉಷ್ಣ ಮತ್ತು ದುರ್ಗಂಧದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ರೋಗಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.

ಮಧುರೋ ಲವಣಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ಗುರುಃ ಶ್ಲೇಷಮಾತಿಪಿಚ್ಛಿಲಃ । ಗುದಶ್ರೋಣ್ಯಾಶ್ರಯೋ ವಾಯುಃ ಪಿತ್ತಂ ಪಕ್ವಾಶಯಸ್ಥಿತಮ್ ॥ ೧,೧೬೮.

ಮಧುರ, ಉಪ್ಪು, ಎಣ್ಣೆಯಂಥದು, ಭಾರವಾದದು ಮತ್ತು ತುಂಬಾ ನೆತ್ತಗೆ ಇರುವದು ಕಫದ ಸ್ವಭಾವ. ವಾತವು ಗುದ ಮತ್ತು ಸೊಂಟದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ; ಪಿತ್ತವು ಪಕ್ವಾಶಯದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.

ಕಫಸ್ಯಾಮಾಶಯಸ್ಥಾನಂ ಕಣ್ಠೋ ವಾ ಮೂರ್ಧಸನ್ಧಯಃ । ಕಟುತಿಕ್ತಕಷಾಯಾಶ್ಚ ಕೋಪಯನ್ತಿ ಸಮೀರಣಮ್ ॥ ೧,೧೬೮.

ಕಫದ ಆಸನ ಅಮ್ಮಶಯ, ಅಥವಾ ಗಂಟಲು ಮತ್ತು ತಲೆಜೋಡಣೆಗಳು. ಖಾರ, ಕಹಿ ಮತ್ತು ಕಷಾಯ ರುಚಿಗಳು ವಾತವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ.

ಕಟ್ವಮ್ಲಲವಣಾಃ ಪಿತ್ತಂ ಸ್ವಾದೂಷ್ಣಲವಣಾಃ ಕಫಮ್ । ಏತ ಏವ ವಿಪರ್ಯಸ್ತಾಃ ಶಮಾಯೈಷಾಂ ಪ್ರಯೋಜಿತಾಃ । ಭವನ್ತಿ ರೋಗಿಣಾಂ ಶಾನ್ತ್ಯೈ ಸ್ವಸ್ಥಾನೇ ಸುಖಹೇತವಃ ॥ ೧,೧೬೮.

ಖಾರ, ಹುಳಿ ಮತ್ತು ಉಪ್ಪು ರುಚಿಗಳು ಪಿತ್ತವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ; ಮಧುರ, ಉಷ್ಣ ಮತ್ತು ಉಪ್ಪು ಕಫವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿದರೆ ಅವು ಶಮನವಾಗುತ್ತವೆ. ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಶಾಂತಿ, ಆರೋಗ್ಯವಂತರಿಗೆ ಸುಖದ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ.

ಚಕ್ಷುಷ್ಯೋ ಮಧುರೋ ಜ್ಞೇಯೋ ರಸಧಾತುವಿವಹ್ದ್ಧನಃ । ಅಮ್ಲೋತ್ತರೋ ಮನೋಹೃದ್ಯಂ ತಥಾ ದೀಪನಪಾಚನಮ್ ॥ ೧,೧೬೮.

ಮಧುರ ರುಚಿ ಕಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ಹಿತವಾಗಿದ್ದು, ರಸಧಾತುವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಹುಳಿ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದರೆ ಮನಸ್ಸಿಗೂ ಹೃದಯಕ್ಕೂ ಆನಂದವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಜೀರ್ಣಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.

ದೀಪನೋಜ್ವರತೃಷ್ಣಾಘ್ನಸ್ತಿಕ್ತಃ ಶೋಧನಶೋಷಣಃ । ಪಿತ್ತಲೋ ಲೇಖನ ಸ್ತಮ್ಭೀ ಕಷಾಯೋ ಗ್ರಾಹಿಶೋಷಣಃ ॥ ೧,೧೬೮.

ಕಹಿ ರುಚಿ ಜೀರ್ಣಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ, ಜ್ವರ ಮತ್ತು ದಾಹವನ್ನು ಹತ್ತಿಸುತ್ತದೆ, ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಿ ಒಣಗಿಸುತ್ತದೆ. ಕಷಾಯ ಪಿತ್ತವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ, ಕೊಬ್ಬನ್ನು ಕರಗಿ, ಬಿಗಿಗೊಳಿಸಿ, ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವ ಮತ್ತು ಒಣಗಿಸುವ ಗುಣ ಹೊಂದಿದೆ.

ರಸವೀರ್ಯವಿಪಾಕಾನಾಮಾಶ್ರಯಂ ದ್ರವ್ಯಮುತ್ತಮಮ್ । ರಸಪಾಕಾನ್ತರಸ್ಥಾಯಿ ಸರ್ವದ್ರವ್ಯಾಶ್ರಯಂ ದ್ರುತಮ್ ॥ ೧,೧೬೮.

ದ್ರವ್ಯವೇ ರುಚಿ, ವೀರ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಪಾಕದ ಆಧಾರ. ರುಚಿಯ ಪರಿವರ್ತನೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಅದು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಎಲ್ಲ ದ್ರವ್ಯಗಳಿಗೂ ಅದು ವೇಗದ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ.

ಶೀತೋಷ್ಣಂ ಲವಣಂ ವೀರ್ಯಮಥ ವಾ ಶಕ್ತಿರಿಷ್ಯತೇ । ರಸಾನಾಂ ದ್ವಿವಿಧಃ ಪಾಕೋ ಕಟುರೇವ ಚ ॥ ೧,೧೬೮.

ವೀರ್ಯವು ಶೀತ, ಉಷ್ಣ ಅಥವಾ ಉಪ್ಪಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ರುಚಿಯ ಪರಿವರ್ತನೆ ಎರಡು ರೀತಿಯದು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಖಾರವಾಗಿದೆ.

ಭಿಷಗ್ಭೇಷಜರೋಗಾರ್ತಪರಿಚಾರಕಸಮ್ಪದಃ । ಚಿಕಿತ್ಸಾಙ್ಗಾನಿಚತ್ವಾರಿ ವಿಪರೀತಾನ್ಯಸಿದ್ಧಯೇ ॥ ೧,೧೬೮.

ವೈದ್ಯ, ಔಷಧಿ, ರೋಗಿ ಮತ್ತು ಪರಿಚಾರಕ — ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ಈ ನಾಲ್ಕು ಅಂಗಗಳು ಅಗತ್ಯ. ಯಾವುದಾದರೂ ತಪ್ಪಾದರೆ ಫಲ ಸಿಗದು.

ದೇಶಕಾಲವಯೋವಹ್ನಿಸಾಮ್ಯಪ್ರಕೃತಿಭೇಷಜಮ್ । ದೇಹಸತ್ತ್ವಬಲವ್ಯಾಧೀನ್ಬುದ್ಧ್ವಾ ಕರ್ಮ ಸಮಾಚರೇತ್ ॥ ೧,೧೬೮.

ಪ್ರದೇಶ, ಕಾಲ, ವಯಸ್ಸು, ಜಠರಾಗ್ನಿ, ಸ್ವಭಾವ ಮತ್ತು ಔಷಧಿ, ಜೊತೆಗೆ ದೇಹ, ಮನಸ್ಸು, ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ರೋಗಗಳನ್ನು ತಿಳಿದು, ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಾಡಬೇಕು.

ಸಂಸೃಷ್ಟಲಕ್ಷಣೋಪೇತೋ ದೇಶಃ ಸಾಧಾರಣಃ ಸ್ಮೃತಃ । ಬಾಲ ಆ ಷೋಡಶಾನ್ಮಧ್ಯಃ ಸಪ್ತತೇರ್ವೃದ್ಧ ಉಚ್ಯತೇ ॥ ೧,೧೬೮.

ಮಿಶ್ರ ಲಕ್ಷಣಗಳಿರುವ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಬಾಲ್ಯವು ಹದಿನಾರು ವಯಸ್ಸು ತನಕ, ಮಧ್ಯ ವಯಸ್ಸು ಎಪ್ಪತ್ತರವರೆಗೆ, ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಾಗಿದ್ದರೆ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಕಫಪಿತ್ತಾನಿಲಾಃ ಪ್ರಾಯೋ ಯಥಾಕ್ರಮಮುದೀರಿತಾಃ । ಕ್ಷಾರಾಗ್ನಿಶಸ್ತ್ರರಹಿತಾ ಕ್ಷೀಣೇ ಪ್ರವಯಸಿ ಕ್ರಿಯಾಃ ॥ ೧,೧೬೮.

ಕಫ, ಪಿತ್ತ ಮತ್ತು ವಾತವು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ವಯಸ್ಸು ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಕ್ಷಾರ, ಅಗ್ನಿ ಅಥವಾ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಇಲ್ಲದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.

ಕೃಶಸ್ಯ ವೃಂಹಣಂ ಕಾರ್ಯಂಸ್ಥೂಲದೇಹಸ್ಯ ಕರ್ಷಣಮ್ । ರಕ್ಷಣಂ ಮಧ್ಯಕಾಯಸ್ಯ ದೇಹಭೇದಾಸ್ತ್ರಯೋ ಮತಾಃ ॥ ೧,೧೬೮.

ಕೃಶ ದೇಹಕ್ಕೆ ಪೋಷಣಾ ಚಿಕಿತ್ಸೆ, ದಪ್ಪ ದೇಹಕ್ಕೆ ಕಡಿತ ಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಮಧ್ಯಮ ದೇಹಕ್ಕೆ ರಕ್ಷಣೆ — ದೇಹದ ಮೂರು ವಿಧಗಳು ಇವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಸ್ಥೈರ್ಯವ್ಯಾಯಾಮಸನ್ತೋಷೈರ್ಬೋದ್ಧವ್ಯಂ ಯತ್ನತೋ ಬಲಮ್ । ಅವಿಕಾರೀ ಮಹೋತ್ಸಾಹೋ ಮಹಾಸಾಹಸಿಕೋ ನರಃ ॥ ೧,೧೬೮.

ಸ್ಥೈರ್ಯ, ವ್ಯಾಯಾಮ ಮತ್ತು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಜಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಯಾವುದೇ ಬದಲಾವಣೆ ಇಲ್ಲದ, ಮಹಾ ಉತ್ಸಾಹಿ ಮತ್ತು ಧೈರ್ಯಶಾಲಿಯಾದವನನ್ನು ಗುರುತಿಸಬೇಕು.

ಪಾನಾಹಾರಾದಯೋ ಯಸ್ಯ ವಿರುದ್ಧಾಃ ಪ್ರಕೃತೇರಪಿ । ಶ್ವಸುಖಾಯೋಪಕಲ್ಪ್ಯನ್ತೇ ತತ್ಸಾಮ್ಯಮಿತಿ ಕಥ್ಯತೇ ॥ ೧,೧೬೮.

ಯಾರಿಗಾದರೂ ಆಹಾರ ಪಾನಗಳು ಅವರ ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, ಸ್ವಂತ ಸುಖಕ್ಕಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರೆ, ಅದನ್ನು ಸಮತೋಲನ ಸ್ಥಿತಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾಃ ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕೈರ್ಭಕ್ಷ್ಯೈಃ ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕೋ ಜಾಯತೇ ನರಃ । ವಾತಲೈಃ ಪಿತ್ತಲೈಸ್ತದ್ವತ್ಸಮಧಾತುರ್ಹಿತಾಶನಾತ್ ॥ ೧,೧೬೮.

ಗರ್ಭಿಣಿಯವರು ಶ್ಲೇಷ್ಮವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸಿದರೆ, ಶ್ಲೇಷ್ಮ ಸ್ವಭಾವದ ಮಗುವು ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ, ವಾತ ಅಥವಾ ಪಿತ್ತವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸಿದರೆ, ಆ ಸ್ವಭಾವದ ಮಗು ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಸಮತೋಲನ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸಿದರೆ, ಮಗು ಕೂಡ ಸಮ ಸ್ವಭಾವ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.