ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ಶೋಥೋ ಮಾಂಸೇನ ಕಠಿನೋ ಹೃಲ್ಲಾಸಪಿಟಿಕಾಸ್ತಥಾ । ಹರ್ಷಃ ಪಿಪೀಲಿಕಾನಾಂ ಚ ಸಂಚಾರ ಇವ ಜಾಯತೇ । ಚಲಲಗ್ರನೋ ಮೃದುಃ ಶೀತಃ ಶೋಥೋ ಗಾತ್ರೇಷು ರೋಚಕಃ ॥ ೧,೧೬೭.

ಮಾಂಸದಿಂದ ಊತ ಗಟ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ, ಹೃದಯದ ಶ್ರಮ, ಪುಟ್ಟ ಪುಟ್ಟ ಉಬ್ಬುಗಳು ಬರುತ್ತವೆ; ಪಿಪೀಲಿ ಹಾವುಗಳು ಓಡಿದಂತೆ ಅನುಭವ, ಊತ ಮೃದು, ಚಳಿ, ದೇಹದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.

ಆಢ್ಯವಾತ ಇವ ಜ್ಞೇಯಃ ಸ ಕೃಚ್ಛ್ರೋ ಮೇದಸಾವತಃ । ಸ್ಪರ್ಶ ಆಚ್ಛಾದಿತೇತ್ಯುಷ್ಣಶೀತಲಶ್ಚ ತ್ವನಾವೃತೇ । ಮಜ್ಜಾವೃತೇ ತು ವಿಷಮಂ ಜೃಮ್ಭಣಂ ಪರಿವೇಷ್ಟನಮ್ ॥ ೧,೧೬೭.

ಅದು ಆಢ್ಯವಾತದಂತೆಯೇ ಕಠಿಣವಾಗಿದ್ದು ಮೇದಸಿನಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಸ್ಪರ್ಶ ಸ್ಪಷ್ಟವಲ್ಲ, ಮರೆಮಾಚಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಬಿಸಿ ಅಥವಾ ಚಳಿ ಇರುತ್ತದೆ; ಮಜ್ಜೆಯಿಂದ ಆವರಿತವಾಗಿದ್ದರೆ ಅಸಮರ್ಪಕ ಜಂಭೆ ಮತ್ತು ಬಿಗಿತ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಶೂಲಞ್ಚ ಪಡ್ಯಿಮಾನಶ್ಚ ಪಾಣಿಭ್ಯಾಂ ಲಭತೇ ಸುಖಮ್ । ಶುಕ್ರಾವೃತೇ ತು ಶೋಥೇ ವೈ ಚಾತಿವೇಗೋ ನ ವಿದ್ಯತೇ ॥ ೧,೧೬೭.

ನೋವು ಮತ್ತು ಊತವು ಕೈಗಳಿಂದ ಹಗುರವಾಗುತ್ತದೆ; ಶುಕ್ಲದಿಂದ ಆವರಿತವಾಗಿದ್ದರೆ ಊತ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚು ವೇಗ ಅಥವಾ ಒತ್ತಡ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಭುಕ್ತೇ ಕುಕ್ಷೌ ರುಜಾ ಜೀರ್ಣೇ ನಿಕೃತ್ತಿರ್ಭವತಿ ಧ್ರುವಮ್ । ಮೂತ್ರಾಪ್ರವೃತ್ತಿರಾಧ್ಮಾನಂ ಬಸ್ತೇರ್ಮೂತ್ರಾವೃತೇ ಭವೇತ್ ॥ ೧,೧೬೭.

ಊಟ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ನೋವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಜೀರ್ಣವಾಗದೆ ಇದ್ದರೆ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಕತ್ತರಿಸುವಂತ ನೋವು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೇ ಬರುವದು. ಮೂತ್ರ ಹೋಗದೆ ತಡೆದುಹೋದರೆ ಮೂತ್ರಪಿಂಡದಲ್ಲಿ ಊತ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಛಿದ್ರಾವೃತೇ ವಿಬನ್ಧೋಽಥ ಸ್ವಸ್ಥಾನಂ ಪರಿಕೃನ್ತ ತಿ । ಪತತ್ಯಾಶು ಜ್ವರಾಕ್ರಾನ್ತೋ ಮೂರ್ಛಾಂ ಚ ಲಭತೇ ನರಃ ॥ ೧,೧೬೭.

ಒಂದು ಕಡೆ ರಂಧ್ರದಿಂದ ತಡೆ ಉಂಟಾದರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಹಾಕಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿಯೂ ಕತ್ತರಿಸಿಹೋಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ವ್ಯಕ್ತಿ ಜ್ವರದಿಂದ ಬೇಗನೆ ಬಿದ್ದುಹೋಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಜ್ಞೆ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

ಸಕೃತ್ಪೀಡಿತಮನ್ಯೇನ ದುಷ್ಟಂ ಶುಕ್ರಂ ಚಿರಾತ್ಸೃಜೇತ್ । ಸರ್ವಧಾತ್ವಾವೃತೇ ವಾಯೌ ಶ್ರೋಣಿವಙ್ಕ್ಷಣಪೃಷ್ಠರುಕ್ ॥ ೧,೧೬೭.

ಮತ್ತೊಬ್ಬನಿಂದ ಒತ್ತಲ್ಪಟ್ಟ ಶುಕ್ಲವು, ಬಹುಕಾಲದ ನಂತರ ಕೆಟ್ಟ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಹೊರಬರುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ವಾಯು ತಡೆಯಾದರೆ, ನಿತಂಬ, ಕಸಬು ಮತ್ತು ಬೆನ್ನಿನಲ್ಲಿ ನೋವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ವಿಲೋಮೇ ಮಾರುತೇ ಚೈವ ಹೃದಯಂ ಪರಿಪೀಡ್ಯತೇ । ಭ್ರಮೋ ಮೂರ್ಛಾ ರುಜಾ ದಾಹಃ ಪಿತ್ತೇನ ಪ್ರಾಣ ಆವೃತೇ ॥ ೧,೧೬೭.

ವಾಯು ಹಿನ್ನಡೆಯಾಗಿ ಹರಿದರೆ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಒತ್ತಡವಾಗುತ್ತದೆ. ಪಿತ್ತದಿಂದ ಉಸಿರಾಟ ತಡೆಯಾದರೆ ತಲೆಸುತ್ತುವುದು, ಪ್ರಜ್ಞೆಹೊಂದುವುದು, ನೋವು ಮತ್ತು ಸುಡುವಂತ ದಾಹ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ರುಜಾ ತನ್ದ್ರಾ ಸ್ವರಭ್ರಂಶೋ ದಾಹೋ ವ್ಯಾನೇ ತು ಸರ್ವಶಃ । ಕ್ರಮೋಂ ಗಚೇಷ್ಟಾಭಙ್ಗಶ್ಚ ಸನ್ತಾಪಃ ಸಹವೇದನಃ ॥ ೧,೧೬೭.

ವ್ಯಾಯಾನ ವಾಯು ತೊಂದರೆಗೊಂಡಾಗ ದೇಹವೆಲ್ಲಾ ನೋವು, ನಿದ್ರೆ, ಧ್ವನಿ ಕಳೆದುಹೋಗುವುದು ಮತ್ತು ಸುಡುವಂತ ದಾಹ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಚಲನೆಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಯ, ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಅಡಚಣೆ, ದೇಹದಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣತೆ ಮತ್ತು ನೋವು ಕೂಡ ಬರುತ್ತದೆ.

ಸಮಾನ ಊಷ್ಮೋಪಹತಿಃ ಸಸ್ವೇದೋಪರತಿಃ ಸುತೃಟ್ । ದಾಹಶ್ಚ ಸ್ಯಾದಪಾನೇ ತು ಮಲೇ ಹಾರಿದ್ರವರ್ಣತಾ ॥ ೧,೧೬೭.

ಸಮಾನ ವಾಯು ತೊಂದರೆಗೊಂಡರೆ ದೇಹದ ಉಷ್ಣತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಬೆವರು ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ, ಭಾರೀ ದಾಹ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸುಡುವಂತ ದಾಹವೂ ಬರುತ್ತದೆ. ಅಪಾನ ವಾಯು ತೊಂದರೆಗೊಂಡರೆ ಮಲ ಮತ್ತು ಮೂತ್ರ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ.

ರಜೋವೃದ್ಧಿಸ್ತಾಪನಞ್ಚ ತಥಾ ಚಾನಾಹಮೇಹನಮ್ । ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ಪ್ರಾವೃತೇ ಪ್ರಾಣೇ ನಾದಃ ಸ್ನೋತೋಽವರೋಧನಮ್ ॥ ೧,೧೬೭.

ರಾಜಸ್ಸು ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದು, ದೇಹದಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣತೆ, ಮೂತ್ರ ತಡೆಯುವುದು ಇವು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಶ್ಲೇಷ್ಮದಿಂದ ಉಸಿರಾಟ ತಡೆಯಾದರೆ ಶಬ್ದ, ಗಂಟಲು ಗರ್ಜನೆ ಮತ್ತು ಶ್ವಾಸನಾಳದಲ್ಲಿ ತಡೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಷ್ಠೀವನಞ್ಚೈವ ಸಸ್ವೇದಶ್ವಾಸನಿಃ ಶ್ವಾಸಸಂಗ್ರಹಃ । ಉದಾನೇ ಗುರುಗಾತ್ರತ್ವಮರುಚಿರ್ವಾಕ್ಸ್ವರಗ್ರಹಃ ॥ ೧,೧೬೭.

ಉಗುಳುವುದು, ಬೆವರು, ಉಸಿರಾಟದಲ್ಲಿ ತೊಂದರೆ ಮತ್ತು ಉಸಿರಿನ ತಡೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾನ ವಾಯು ತೊಂದರೆಗೊಂಡರೆ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರ, ಹಸಿವಿನ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಕಠಿಣತೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಬಲವರ್ಣಪ್ರಣಾಶಶ್ಚಾ ಪಾನೇ ಪರ್ವಾಸ್ಥಿಸಂಗ್ರಹಃ । ಗುರುತಾಙ್ಗೇಷು ಸರ್ವೇಷು ಸ್ಥೂಲತ್ವಞ್ಚಾಗತಂ ಭೃಶಮ್ ॥ ೧,೧೬೭.

ಬಲ ಮತ್ತು ವರ್ಣ ಕಳೆದುಹೋಗುವುದು, ಸಂಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಎಲುಬುಗಳಲ್ಲಿ ಜಮಾವಣೆ, ಎಲ್ಲಾ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರ ಮತ್ತು ದೇಹದಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ದಪ್ಪತನ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಮಾನೇಽತಿಕ್ರಿಯಾಜ್ಞತ್ವಮಸ್ವೇದೋ ಮನ್ದವಹ್ನಿತಾ । ಅಪಾನೇ ಸಕಲಂ ಮೂತ್ರಂ ಶಕೃತಃ ಸ್ಯಾತ್ಪ್ರವರ್ತನಮ್? ॥ ೧,೧೬೭.

ಸಮಾನ ವಾಯು ತೊಂದರೆಗೊಂಡರೆ ಸರಿಯಾದ ಕೆಲಸ ತಿಳಿಯದಿರುವುದು, ಬೆವರು ಬಾರದಿರುವುದು ಮತ್ತು ಜೀರ್ಣಾಗ್ನಿ ದುರ್ಬಲವಾಗುವುದು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಅಪಾನ ವಾಯು ತೊಂದರೆಗೊಂಡರೆ ಮೂತ್ರ ಮತ್ತು ಮಲ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೊರಹೋಗುತ್ತದೆ.

ಇತಿ ದ್ವಾವಿಂಶತಿವಿಧಂ ವಾತರಕ್ತಾಮಯಂ ವಿದುಃ । ಪ್ರಾಣಾದಯಸ್ತಥಾನ್ಯೋಽನ್ಯಂ ಸಮಾಕ್ರಾನ್ತಾ ಯಥಾಕ್ರಮಮ್ ॥ ೧,೧೬೭.

ಇಂತಿ ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡು ವಿಧದ ವಾತರಕ್ತ ರೋಗಗಳಿವೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಪ್ರಾಣಾದಿ ವಾಯುಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಮವಾಗಿ ತೊಂದರೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

ಸರ್ವೇಽಪಿ ವಿಂಶತಿವಿಧಂ ವಿದ್ಯಾದಾವರಣಞ್ಚ ಯತ್ । ಹೃಲ್ಲಾಸೋಚ್ಛ್ವಾಸಸಂರೋಧಃ ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಃ ಶಿರೋಗ್ರಹಃ ॥ ೧,೧೬೭.

ಎಲ್ಲರೂ ಈ ಇಪ್ಪತ್ತು ವಿಧದ ತಡೆಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಹೃದಯದ ತುದಿತುದಿ, ಉಸಿರಾಟದ ತಡೆ, ಜ್ವರ ಮತ್ತು ತಲೆನೋವು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ಹೃದ್ರೋಗೋ ಮುಖಶೋಷಶ್ಚ ಪ್ರಾಣೇನಾಪಾನ ಆವೃತೇ । ಉದಾನೇನಾವೃತೇ ಪ್ರಾಣೇ ಭವೇದ್ಧೈ ಬಲಸಂಕ್ಷಯಃ ॥ ೧,೧೬೭.

ಪ್ರಾಣ ವಾಯುವನ್ನು ಅಪಾನ ತಡೆಯುವಾಗ ಹೃದಯದ ರೋಗ ಮತ್ತು ಬಾಯಿಯ ಒಣತೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾನ ವಾಯು ಪ್ರಾಣವನ್ನು ತಡೆಯುವಾಗ ಬಲ ಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ವಿಚಾರಣೇನ ವಿಭಜೇತ್ಸರ್ವಮಾವರಣಂ ಭಿಷಕ್ । ಸ್ಥಾನಾನ್ಯಪೇಕ್ಷ್ಯ ವಾತಾನಾಂ ವೃರ್ಧಿಹಾನಿಂ ಚ ಕರ್ಮಣಾಮ್ ॥ ೧,೧೬೭.

ವೈದ್ಯನು ಪರಿಶೀಲನೆಯ ಮೂಲಕ ಎಲ್ಲಾ ತಡೆಗಳನ್ನು ವಿಭಜಿಸಬೇಕು; ವಾತಗಳ ಸ್ಥಾನ, ಅವುಗಳ ಹೆಚ್ಚಳ-ಕಡಿತ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು.

ಪ್ರಾಣಾದೀನಾಞ್ಚ ಪಞ್ಚಾನಾಂ ಪಿತ್ತಮಾವರಣಂ ಮಿಥಃ । ಪಿತ್ತಾದೀನಾಮಾವಸತಿರ್ಮಿಶ್ರಾಣಾಂ ಮಿಶ್ರಿತೈಶ್ಚ ತೈಃ ॥ ೧,೧೬೭.

ಪ್ರಾಣಾದಿ ಐದು ವಾಯುಗಳಲ್ಲಿ ಪಿತ್ತ ಪರಸ್ಪರ ತಡೆಯುತ್ತದೆ; ಪಿತ್ತ ಮತ್ತು ಇತರ ದೋಷಗಳಿರುವ ಸ್ಥಳಗಳು ಕೂಡ ಅವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಿಶ್ರವಾಗಿರುತ್ತವೆ.

ಮಿಶ್ರೈಃ ಪಿತ್ತಾದಿಭಿಸ್ತದ್ವನ್ಮಿಶ್ರಾಣ್ಯಪಿತ್ವನೇಕಧಾ । ತಾಂಲ್ಲಕ್ಷಯೇದವಹಿತೋ ಯಥಾಸ್ವಂ ಲಕ್ಷಣೋದಯಾತ್ ॥ ೧,೧೬೭.

ಪಿತ್ತ ಮತ್ತು ಇತರ ದೋಷಗಳ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ ಅನೇಕ ವಿಧದ ಮಿಶ್ರ ರೋಗಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ವೈದ್ಯನು ಅವುಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಸರಿಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬೇಕು.

ಶನೈಃ ಶನೈಶ್ಚೋಪಶಯಾನ್ದೃಢಾನಪಿ ಮುಹುರ್ಮುಹುಃ । ವಿಶೇಷಾಜ್ಜೀವಿತಂ ಪ್ರಾಣ ಉದಾನೋ ಬಲಮುಚ್ಯತೇ । ಸ್ಯಾತ್ತಯೋಃ ಪೀಡನಾದ್ಧನಿರಾಯುಷಞ್ಚ ಬಲಸ್ಯ ಚ ॥ ೧,೧೬೭.

ಮರುಮರು ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಿದರೆ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ತಡೆಯೂ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಾಣ ಮತ್ತು ಉದಾನ ವಾಯುಗಳು ಜೀವ ಮತ್ತು ಬಲಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ; ಅವು ತೊಂದರೆಗೊಂಡರೆ ಆಯುಷ್ಯ ಮತ್ತು ಬಲ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಆವೃತಾ ವಾಯವೋಽಜ್ಞಾತಾ ಜ್ಞಾತಾ ವಾ ಸ್ಥಾನವಿಚ್ಯುತಾಃ । ಪ್ರಯತ್ನೇನಾಪಿ ದುಃ ಸಾಧ್ಯಾ ಭವೇಯುರ್ವಾನುಪದ್ರವಾಃ ॥ ೧,೧೬೭.

ತಡೆಯಾದ ವಾಯುಗಳು ತಿಳಿಯದಿದ್ದರೂ ಅಥವಾ ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನ ಬಿಟ್ಟಿದ್ದರೂ, ಬಹಳ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದರೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ಗುಣವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಜೊತೆಗೆ ಅನೇಕ ಉಪದ್ರವಗಳೂ ಉಂಟಾಗಬಹುದು.

ವಿದ್ರಧಿಪ್ಲೀಹಹೃದ್ರೋಗಗುಲ್ಮಾಗ್ನಿಸದನಾದಯಃ । ಭವನ್ತ್ಯುಪದ್ರವಾಸ್ತೇಷಾಮಾವೃತಾನಾಮುಪೇಕ್ಷಯಾ ॥ ೧,೧೬೭.

ಮೂಳೆ ಹುಳು, ಪ್ಲಿಹಾ ರೋಗ, ಹೃದಯದ ನೋವು, ಹೊಟ್ಟೆಯ ಗಡ್ಡೆಗಳು, ಬೆಂಕಿಯ ಹಾನಿ ಇವುಗಳೆಲ್ಲಾ, ರೋಗವನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿದವರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

ನಿದಾನಂ ಸುಶ್ರುತ ! ಮಯಾ ಆತ್ರೇಯೋಕ್ತಂ ಸಮೀರಿತಮ್ । ಸರ್ವರೋಗವಿವೇಕಾಯ ನರಾದ್ಯಾಯುಃ ಪ್ರವೃದ್ಧಯೇ ॥ ೧,೧೬೭.

ಸುಶ್ರುತನೇ, ಎಲ್ಲಾ ರೋಗಗಳ ಕಾರಣವನ್ನು, ಆತ್ರೇಯನು ಹೇಳಿದಂತೆ ನಾನು ವಿವರವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಇದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡರೆ ಮನುಷ್ಯನ ಆಯುಷ್ಯವೂ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.

ಏವಂ ವಿಜ್ಞಾಯ ರೋಗಾದೀಂಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಥ ವೈ ಚರೇತ್ । ತ್ರಿಫಲಾ ಸರ್ವರೋಗಘ್ನೀ ಮಧ್ವಾಜ್ಯಗುಡಸಂಯುತಾ ॥ ೧,೧೬೭.

ಈ ರೋಗಗಳ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿದು, ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಆರಂಭಿಸಬೇಕು. ತುಳಸಿ, ಬೆಲ್ಲ, ತುಪ್ಪ ಮತ್ತು ಜೇನು ಸೇರಿಸಿದ ತ್ರಿಫಲಾ ಎಲ್ಲ ರೋಗಗಳಿಗೂ ಪರಿಹಾರವಾಗುತ್ತದೆ.

ಸವ್ಯೋಷಾ ತ್ರಿಫಲಾ ವಾಪಿ ಸರ್ವರೋಗಪ್ರಮರ್ದಿನೀ । ಶತಾವರೀಗುಡೂಚ್ಯಗ್ನಿವಿಡಙ್ಗೇನ ಯುತಾಥವಾ ॥ ೧,೧೬೭.

ದೀರ್ಘಮೆಣಸು ಜೊತೆಗೆ ತ್ರಿಫಲಾ ಅಥವಾ ತ್ರಿಫಲಾ ಒಂದೇ ಇದ್ದರೂ ಎಲ್ಲ ರೋಗಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಶತಾವರಿ, ಗುಡುಚಿ, ಬೆಂಕಿ, ವಿದಂಗ ಇವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಾ ಬಳಸಬಹುದು.

ಶತಾವರೀ ಗುಡೂಚ್ಯಗ್ನಿಃ ಶುಣ್ಠೀಮೂಷಲಿಕಾ ಬಲಾ । ಪುನರ್ನವಾ ಚ ಬೃಹತೀ ನಿರ್ಗುಣ್ಡೀ ನಿಮ್ಬಪತ್ರಕಮ್ ॥ ೧,೧೬೭.

ಶತಾವರಿ, ಗುಡುಚಿ, ಬೆಂಕಿ, ಶುಂಠಿ, ಮೂಷಲಿಕ, ಬಲಾ, ಪುನರ್ಣವಾ, ಬೃಹತಿ, ನಿರ್ಗುಂಡಿ ಮತ್ತು ನಿಂಬೆ ಎಲೆಗಳು.

ಭೃಙ್ಗರಾಜಶ್ಚಾಮಲಕಂ ವಾಸಕಸ್ತದ್ರಸೇನ ವಾ । ಭಾವಿತಾ ತ್ರಿಫಲಾ ಸಪ್ತವಾರಮೇಖಮಥಾಪಿವಾ ॥ ೧,೧೬೭.

ಭೃಂಗರಾಜ, ಆಮಲಕ, ವಾಸಕ ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ರಸ; ತ್ರಿಫಲಾವನ್ನು ಏಳುವೇಳೆ ಅಥವಾ ಒಂದು ಸಲ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮಾಡಿದರೂ ಕೂಡ.

ಪೂರ್ವೋಕ್ತಶ್ಚ ಯಥಾಲಾಭಯುಕ್ತೈಶ್ಚೂರ್ಣಞ್ಚ ಮೋದಕಃ । ವಟಿಕಾ ಘೃತತೈಲಂ ವಾ ಕಷಾಯೋ ಶೋಷರೋಗನುತ್ । ಪಲಂ ಪಲಾರ್ಧಕಂ ವಾಪಿ ಕರ್ಷಂ ಕರ್ಷಾರ್ಧಮೇವ ವಾ ॥ ೧,೧೬೭.

ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದಂತೆ, ದೊರೆಯುವಷ್ಟು ಪದಾರ್ಥಗಳಿಂದ ಪುಡಿ, ಲಡ್ಡು, ಗುಳಿಗೆ, ತುಪ್ಪ, ಎಣ್ಣೆ ಅಥವಾ ಕಷಾಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿ, ಒಂದು ಪಲ, ಅರ್ಧ ಪಲ, ಒಂದು ಕರ್ಷ ಅಥವಾ ಅರ್ಧ ಕರ್ಷ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸೇವಿಸಿದರೆ ಕ್ಷಯ ರೋಗಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರವಾಗುತ್ತದೆ.

ಶ್ರೀಗರುಡಮಹಾಪುರಾಣಮ್ ೧೬೮ ನಿದಾನಂ ಸಮಾಪ್ತಮ್ । ಧನ್ವನ್ತರಿರುವಾಚ । ಸರ್ವರೋಗಹರಂ ಸಿದ್ಧಂ ಯೋಗಸಾರಂ ವದಾಮ್ಯಹಮ್ । ಶೃಣು ಸುಶ್ರುತಂ ಸಂಕ್ಷೇಪಾತ್ಪ್ರಾಣಿನಾಂ ಜೀವಹೇತವೇ ॥ ೧,೧೬೮.

ಪವಿತ್ರ ಗರುಡ ಮಹಾಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ರೋಗಗಳ ಕಾರಣಗಳ ಅಧ್ಯಾಯ ಮುಗಿಯಿತು. ಧನ್ವಂತರಿ ಹೇಳಿದರು: ಎಲ್ಲ ರೋಗಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ, ಸಿದ್ಧವಾದ ಔಷಧಿಯ ಸಾರವನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಸುಶ್ರುತನೇ, ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಜೀವನಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಕೇಳು.