ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ಕುಷ್ಠಂ ವಿಸರ್ಪಮನ್ಯಚ್ಚ ಕುರ್ಯಾತ್ಸರ್ವಾಙ್ಗಸಾದನಮ್ । ಸಮಾನೋ ವಿಷಮಾಜೀರ್ಣಶೀತಸಙ್ಕೀರ್ಣಭೋಜನೈಃ ॥ ೧,೧೬೭.

ಇದು ಚರ್ಮದ ಕಾಯಿಲೆ, ಹರಡುವ ಉಬ್ಬು ಮತ್ತು ಇತರ ದೇಹದ ದುರ್ಬಲತೆ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ; ಸಮಾನ ಪ್ರಾಣವು ಅಸಮಂಜಸ ಜೀರ್ಣ, ಚಳಿಯಾದ ಮತ್ತು ಮಿಶ್ರ ಆಹಾರದಿಂದ ದುಷಿತವಾಗುತ್ತದೆ.

ಕರೋತ್ಯಕಾಲಶಯನಜಾಗರಾದ್ಯೈಶ್ಚ ದೂಷಿತಃ । ಶೂಲಗುಲ್ಮಗ್ರಹಣ್ಯಾದೀನ್ಯಕೃತ್ಕಾಮಾಶ್ರಯಾನ್ಗದಾನ್ ॥ ೧,೧೬೭.

ಅನುಚಿತವಾದ ನಿದ್ರೆ, ಜಾಗರಣದಿಂದ ಸಮಾನ ಪ್ರಾಣ ದುಷಿತವಾಗುತ್ತದೆ; ಇದರಿಂದ ಹೊಟ್ಟೆನೋವು, ಗರ್ಭಾಶಯದ ಗಡ್ಡೆಗಳು, ವಶವಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಿತಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಸೆಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಕಾಯಿಲೆಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ಅಪಾನೋ ರೂಕ್ಷಗುರ್ವನ್ನವೇಗಾಘಾತಾತಿವಾಹನೈಃ । ಯಾನಪಾನಸಮುತ್ಥಾನಚಙ್ಕ್ರಮೈಶ್ಚಾತಿಸೇವಿತೈಃ ॥ ೧,೧೬೭.

ಅಪಾನ ಪ್ರಾಣವು ಒಣ, ಭಾರವಾದ ಆಹಾರ, ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ವೇಗಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವುದು, ಹೆಚ್ಚು ಸವಾರಿ, ನಿರಂತರ ಪ್ರಯಾಣ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಚಲನೆಯಿಂದ ದುಷಿತವಾಗುತ್ತದೆ.

ಕುಪಿತಃ ಕುರುತೇ ರೋಗಾನ್ಕೃತ್ಸ್ನಾನ್ ಪಕ್ವಾಶಯಾಶ್ರಯಾನ್ । ಮೂತ್ರಸುಕ್ರಪ್ರದೋಷಾರ್ಶೋಗುದಭ್ರಂಶಾದಿಕಾನ್ಬಹೂನ್ ॥ ೧,೧೬೭.

ಅದು ಕೋಪಗೊಂಡಾಗ ಕೆಳ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವ ಕಾಯಿಲೆಗಳು, ಮೂತ್ರ, ವೀರ್ಯ, ಮೂಗುಚು, ಗುದಭ್ರಂಶ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಸರ್ವಾಙ್ಗಮಾತತಂ ಸಾಮಂ ತನ್ದ್ರಾಸ್ತೈಮಿತ್ಯಗೌರವೈಃ । ಸ್ನಿಗ್ಧತ್ವಾದ್ಬೋಧ ಕಾಲಸ್ಯ ಶೈತ್ಯಶೋಥಾಗ್ನಿಹಾನಯಃ ॥ ೧,೧೬೭.

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೇಹದಾದ್ಯಂತ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ ಹರಡುತ್ತದೆ, ನಿದ್ದೆ, ಭಾರ, ಜಡತೆ ಇರುತ್ತದೆ; ಕೊಬ್ಬು ಹೆಚ್ಚಿದಾಗ ಮತ್ತು ತಡವಾಗಿ ಎಚ್ಚರವಾದಾಗ ಚಳಿ, ಊತ ಮತ್ತು ಜಠರಾಗ್ನಿಯ ಹಾನಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಕಣ್ಡೂರೂಕ್ಷಾತಿನಾಶೇನ ತದ್ವಿಧೋಪಶಮೇನ ಚ । ಮುಕ್ತಿಂ ವಿದ್ಯಾನ್ನಿರಾಮಂ ತಂ ತನ್ದ್ರಾದೀನಾಂ ವಿಪರ್ಯಯಾತ್ ॥ ೧,೧೬೭.

ಕುರಿ, ಒಣತನ ಮತ್ತು ನಾಶವನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡಿ, ಸೂಕ್ತ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಿಂದ ಈ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ನಿದ್ದೆ ಮತ್ತು ಇತರ ತೊಂದರೆಗಳು ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತವೆ.

ವಾಯೋರಾವರಣಂ ವಾತೋ ಬಹುಭೇದಂ ಪ್ರಚಕ್ಷತೇ । ಪಿತ್ತಲಿಙ್ಗಾವೃತೇ ದಾಹಸ್ತೃಷ್ಣಾ ಶೂಲಂ ಭ್ರಮಸ್ತಮಃ ॥ ೧,೧೬೭.

ವಾಯುವಿನ ಅಡ್ಡಿಯು ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ; ಪಿತ್ತದ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮರೆಮಾಡಿದಾಗ ಸುಡು, ದಾಹ, ನೋವು, ತಲೆಸುತ್ತು ಮತ್ತು ಕತ್ತಲೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಕಟುಕೋಷ್ಣಾಮ್ಲಲವಣೈರ್ವಿದಾಹಶೀತಕಾಮತಾ । ಶೈತ್ಯಗೌರವಶೂಲಾಗ್ನಿಕಟ್ವಾಜ್ಯಪಯಸೋಽಧಿಕಮ್ ॥ ೧,೧೬೭.

ಹುಳಿ, ಉರಿಯುವ, ಉಪ್ಪು, ಖಾರ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸಿದಾಗ ಸುಡು, ಚಳಿಗೆ ಆಸೆ, ಚಳಿ, ಭಾರ, ನೋವು, ಜಠರಾಗ್ನಿಯ ಹಾನಿ, ಕಹಿ, ತುಪ್ಪ ಮತ್ತು ಹಾಲಿನ ಅಧಿಕತೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಲಙ್ಘನಾಯಾಸರೂಕ್ಷೋಷ್ಣಕಾಮತಾ ಚ ಕಫಾವೃತೇ । ಕಫಾವೃತೇಽಙ್ಗಮರ್ದಃ ಸ್ಯಾದ್ಧೃಲ್ಲಾಸೋ ಗುರುತಾರುಚಿಃ ॥ ೧,೧೬೭.

ಉಪವಾಸ, ಹೆಚ್ಚು ಶ್ರಮ, ಒಣತನ, ಬಿಸಿ ಮತ್ತು ಬಿಸಿಗೆ ಇಚ್ಛೆ ಕಫದಿಂದ ಆವರಿತವಾಗಿದ್ದಾಗ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಕಫ ಆವರಿಸಿದಾಗ ದೇಹ ನೋವು, ಹೃದಯದ ಶ್ರಮ, ಭಾರ ಮತ್ತು ಹಸಿವಿನ ಕೊರತೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ರಕ್ತವೃತೇ ಸದಾಹಾರ್ತಿಸ್ತವಙ್ಮಾಂಸಾಶ್ರಯಜಾ ಭೃಶಮ್ । ಭವೇತ್ಸರಾಗಃ ಶ್ವಯಥುರ್ಜಾಯನ್ತೇ ಮಣ್ಡಲಾನಿ ಚ ॥ ೧,೧೬೭.

ರಕ್ತದಿಂದ ಆವರಿತವಾಗಿದ್ದಾಗ ಸದಾ ಸುಡು, ತ್ವಚೆ ಮತ್ತು ಮಾಂಸದ ತೀವ್ರ ನೋವು, ಕೆಂಪು, ಊತ ಮತ್ತು ಚರ್ಮದ ಮೇಲ್ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಚುಕ್ಕಿ ಚುಕ್ಕಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.

ಶೋಥೋ ಮಾಂಸೇನ ಕಠಿನೋ ಹೃಲ್ಲಾಸಪಿಟಿಕಾಸ್ತಥಾ । ಹರ್ಷಃ ಪಿಪೀಲಿಕಾನಾಂ ಚ ಸಂಚಾರ ಇವ ಜಾಯತೇ । ಚಲಲಗ್ರನೋ ಮೃದುಃ ಶೀತಃ ಶೋಥೋ ಗಾತ್ರೇಷು ರೋಚಕಃ ॥ ೧,೧೬೭.

ಮಾಂಸದಿಂದ ಊತ ಗಟ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ, ಹೃದಯದ ಶ್ರಮ, ಪುಟ್ಟ ಪುಟ್ಟ ಉಬ್ಬುಗಳು ಬರುತ್ತವೆ; ಪಿಪೀಲಿ ಹಾವುಗಳು ಓಡಿದಂತೆ ಅನುಭವ, ಊತ ಮೃದು, ಚಳಿ, ದೇಹದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.

ಆಢ್ಯವಾತ ಇವ ಜ್ಞೇಯಃ ಸ ಕೃಚ್ಛ್ರೋ ಮೇದಸಾವತಃ । ಸ್ಪರ್ಶ ಆಚ್ಛಾದಿತೇತ್ಯುಷ್ಣಶೀತಲಶ್ಚ ತ್ವನಾವೃತೇ । ಮಜ್ಜಾವೃತೇ ತು ವಿಷಮಂ ಜೃಮ್ಭಣಂ ಪರಿವೇಷ್ಟನಮ್ ॥ ೧,೧೬೭.

ಅದು ಆಢ್ಯವಾತದಂತೆಯೇ ಕಠಿಣವಾಗಿದ್ದು ಮೇದಸಿನಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಸ್ಪರ್ಶ ಸ್ಪಷ್ಟವಲ್ಲ, ಮರೆಮಾಚಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಬಿಸಿ ಅಥವಾ ಚಳಿ ಇರುತ್ತದೆ; ಮಜ್ಜೆಯಿಂದ ಆವರಿತವಾಗಿದ್ದರೆ ಅಸಮರ್ಪಕ ಜಂಭೆ ಮತ್ತು ಬಿಗಿತ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಶೂಲಞ್ಚ ಪಡ್ಯಿಮಾನಶ್ಚ ಪಾಣಿಭ್ಯಾಂ ಲಭತೇ ಸುಖಮ್ । ಶುಕ್ರಾವೃತೇ ತು ಶೋಥೇ ವೈ ಚಾತಿವೇಗೋ ನ ವಿದ್ಯತೇ ॥ ೧,೧೬೭.

ನೋವು ಮತ್ತು ಊತವು ಕೈಗಳಿಂದ ಹಗುರವಾಗುತ್ತದೆ; ಶುಕ್ಲದಿಂದ ಆವರಿತವಾಗಿದ್ದರೆ ಊತ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚು ವೇಗ ಅಥವಾ ಒತ್ತಡ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಭುಕ್ತೇ ಕುಕ್ಷೌ ರುಜಾ ಜೀರ್ಣೇ ನಿಕೃತ್ತಿರ್ಭವತಿ ಧ್ರುವಮ್ । ಮೂತ್ರಾಪ್ರವೃತ್ತಿರಾಧ್ಮಾನಂ ಬಸ್ತೇರ್ಮೂತ್ರಾವೃತೇ ಭವೇತ್ ॥ ೧,೧೬೭.

ಊಟ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ನೋವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಜೀರ್ಣವಾಗದೆ ಇದ್ದರೆ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಕತ್ತರಿಸುವಂತ ನೋವು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೇ ಬರುವದು. ಮೂತ್ರ ಹೋಗದೆ ತಡೆದುಹೋದರೆ ಮೂತ್ರಪಿಂಡದಲ್ಲಿ ಊತ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಛಿದ್ರಾವೃತೇ ವಿಬನ್ಧೋಽಥ ಸ್ವಸ್ಥಾನಂ ಪರಿಕೃನ್ತ ತಿ । ಪತತ್ಯಾಶು ಜ್ವರಾಕ್ರಾನ್ತೋ ಮೂರ್ಛಾಂ ಚ ಲಭತೇ ನರಃ ॥ ೧,೧೬೭.

ಒಂದು ಕಡೆ ರಂಧ್ರದಿಂದ ತಡೆ ಉಂಟಾದರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಹಾಕಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿಯೂ ಕತ್ತರಿಸಿಹೋಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ವ್ಯಕ್ತಿ ಜ್ವರದಿಂದ ಬೇಗನೆ ಬಿದ್ದುಹೋಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಜ್ಞೆ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

ಸಕೃತ್ಪೀಡಿತಮನ್ಯೇನ ದುಷ್ಟಂ ಶುಕ್ರಂ ಚಿರಾತ್ಸೃಜೇತ್ । ಸರ್ವಧಾತ್ವಾವೃತೇ ವಾಯೌ ಶ್ರೋಣಿವಙ್ಕ್ಷಣಪೃಷ್ಠರುಕ್ ॥ ೧,೧೬೭.

ಮತ್ತೊಬ್ಬನಿಂದ ಒತ್ತಲ್ಪಟ್ಟ ಶುಕ್ಲವು, ಬಹುಕಾಲದ ನಂತರ ಕೆಟ್ಟ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಹೊರಬರುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ವಾಯು ತಡೆಯಾದರೆ, ನಿತಂಬ, ಕಸಬು ಮತ್ತು ಬೆನ್ನಿನಲ್ಲಿ ನೋವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ವಿಲೋಮೇ ಮಾರುತೇ ಚೈವ ಹೃದಯಂ ಪರಿಪೀಡ್ಯತೇ । ಭ್ರಮೋ ಮೂರ್ಛಾ ರುಜಾ ದಾಹಃ ಪಿತ್ತೇನ ಪ್ರಾಣ ಆವೃತೇ ॥ ೧,೧೬೭.

ವಾಯು ಹಿನ್ನಡೆಯಾಗಿ ಹರಿದರೆ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಒತ್ತಡವಾಗುತ್ತದೆ. ಪಿತ್ತದಿಂದ ಉಸಿರಾಟ ತಡೆಯಾದರೆ ತಲೆಸುತ್ತುವುದು, ಪ್ರಜ್ಞೆಹೊಂದುವುದು, ನೋವು ಮತ್ತು ಸುಡುವಂತ ದಾಹ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ರುಜಾ ತನ್ದ್ರಾ ಸ್ವರಭ್ರಂಶೋ ದಾಹೋ ವ್ಯಾನೇ ತು ಸರ್ವಶಃ । ಕ್ರಮೋಂ ಗಚೇಷ್ಟಾಭಙ್ಗಶ್ಚ ಸನ್ತಾಪಃ ಸಹವೇದನಃ ॥ ೧,೧೬೭.

ವ್ಯಾಯಾನ ವಾಯು ತೊಂದರೆಗೊಂಡಾಗ ದೇಹವೆಲ್ಲಾ ನೋವು, ನಿದ್ರೆ, ಧ್ವನಿ ಕಳೆದುಹೋಗುವುದು ಮತ್ತು ಸುಡುವಂತ ದಾಹ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಚಲನೆಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಯ, ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಅಡಚಣೆ, ದೇಹದಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣತೆ ಮತ್ತು ನೋವು ಕೂಡ ಬರುತ್ತದೆ.

ಸಮಾನ ಊಷ್ಮೋಪಹತಿಃ ಸಸ್ವೇದೋಪರತಿಃ ಸುತೃಟ್ । ದಾಹಶ್ಚ ಸ್ಯಾದಪಾನೇ ತು ಮಲೇ ಹಾರಿದ್ರವರ್ಣತಾ ॥ ೧,೧೬೭.

ಸಮಾನ ವಾಯು ತೊಂದರೆಗೊಂಡರೆ ದೇಹದ ಉಷ್ಣತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಬೆವರು ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ, ಭಾರೀ ದಾಹ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸುಡುವಂತ ದಾಹವೂ ಬರುತ್ತದೆ. ಅಪಾನ ವಾಯು ತೊಂದರೆಗೊಂಡರೆ ಮಲ ಮತ್ತು ಮೂತ್ರ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ.

ರಜೋವೃದ್ಧಿಸ್ತಾಪನಞ್ಚ ತಥಾ ಚಾನಾಹಮೇಹನಮ್ । ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ಪ್ರಾವೃತೇ ಪ್ರಾಣೇ ನಾದಃ ಸ್ನೋತೋಽವರೋಧನಮ್ ॥ ೧,೧೬೭.

ರಾಜಸ್ಸು ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದು, ದೇಹದಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣತೆ, ಮೂತ್ರ ತಡೆಯುವುದು ಇವು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಶ್ಲೇಷ್ಮದಿಂದ ಉಸಿರಾಟ ತಡೆಯಾದರೆ ಶಬ್ದ, ಗಂಟಲು ಗರ್ಜನೆ ಮತ್ತು ಶ್ವಾಸನಾಳದಲ್ಲಿ ತಡೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಷ್ಠೀವನಞ್ಚೈವ ಸಸ್ವೇದಶ್ವಾಸನಿಃ ಶ್ವಾಸಸಂಗ್ರಹಃ । ಉದಾನೇ ಗುರುಗಾತ್ರತ್ವಮರುಚಿರ್ವಾಕ್ಸ್ವರಗ್ರಹಃ ॥ ೧,೧೬೭.

ಉಗುಳುವುದು, ಬೆವರು, ಉಸಿರಾಟದಲ್ಲಿ ತೊಂದರೆ ಮತ್ತು ಉಸಿರಿನ ತಡೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾನ ವಾಯು ತೊಂದರೆಗೊಂಡರೆ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರ, ಹಸಿವಿನ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಕಠಿಣತೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಬಲವರ್ಣಪ್ರಣಾಶಶ್ಚಾ ಪಾನೇ ಪರ್ವಾಸ್ಥಿಸಂಗ್ರಹಃ । ಗುರುತಾಙ್ಗೇಷು ಸರ್ವೇಷು ಸ್ಥೂಲತ್ವಞ್ಚಾಗತಂ ಭೃಶಮ್ ॥ ೧,೧೬೭.

ಬಲ ಮತ್ತು ವರ್ಣ ಕಳೆದುಹೋಗುವುದು, ಸಂಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಎಲುಬುಗಳಲ್ಲಿ ಜಮಾವಣೆ, ಎಲ್ಲಾ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರ ಮತ್ತು ದೇಹದಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ದಪ್ಪತನ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಮಾನೇಽತಿಕ್ರಿಯಾಜ್ಞತ್ವಮಸ್ವೇದೋ ಮನ್ದವಹ್ನಿತಾ । ಅಪಾನೇ ಸಕಲಂ ಮೂತ್ರಂ ಶಕೃತಃ ಸ್ಯಾತ್ಪ್ರವರ್ತನಮ್? ॥ ೧,೧೬೭.

ಸಮಾನ ವಾಯು ತೊಂದರೆಗೊಂಡರೆ ಸರಿಯಾದ ಕೆಲಸ ತಿಳಿಯದಿರುವುದು, ಬೆವರು ಬಾರದಿರುವುದು ಮತ್ತು ಜೀರ್ಣಾಗ್ನಿ ದುರ್ಬಲವಾಗುವುದು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಅಪಾನ ವಾಯು ತೊಂದರೆಗೊಂಡರೆ ಮೂತ್ರ ಮತ್ತು ಮಲ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೊರಹೋಗುತ್ತದೆ.

ಇತಿ ದ್ವಾವಿಂಶತಿವಿಧಂ ವಾತರಕ್ತಾಮಯಂ ವಿದುಃ । ಪ್ರಾಣಾದಯಸ್ತಥಾನ್ಯೋಽನ್ಯಂ ಸಮಾಕ್ರಾನ್ತಾ ಯಥಾಕ್ರಮಮ್ ॥ ೧,೧೬೭.

ಇಂತಿ ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡು ವಿಧದ ವಾತರಕ್ತ ರೋಗಗಳಿವೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಪ್ರಾಣಾದಿ ವಾಯುಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಮವಾಗಿ ತೊಂದರೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

ಸರ್ವೇಽಪಿ ವಿಂಶತಿವಿಧಂ ವಿದ್ಯಾದಾವರಣಞ್ಚ ಯತ್ । ಹೃಲ್ಲಾಸೋಚ್ಛ್ವಾಸಸಂರೋಧಃ ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಃ ಶಿರೋಗ್ರಹಃ ॥ ೧,೧೬೭.

ಎಲ್ಲರೂ ಈ ಇಪ್ಪತ್ತು ವಿಧದ ತಡೆಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಹೃದಯದ ತುದಿತುದಿ, ಉಸಿರಾಟದ ತಡೆ, ಜ್ವರ ಮತ್ತು ತಲೆನೋವು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ಹೃದ್ರೋಗೋ ಮುಖಶೋಷಶ್ಚ ಪ್ರಾಣೇನಾಪಾನ ಆವೃತೇ । ಉದಾನೇನಾವೃತೇ ಪ್ರಾಣೇ ಭವೇದ್ಧೈ ಬಲಸಂಕ್ಷಯಃ ॥ ೧,೧೬೭.

ಪ್ರಾಣ ವಾಯುವನ್ನು ಅಪಾನ ತಡೆಯುವಾಗ ಹೃದಯದ ರೋಗ ಮತ್ತು ಬಾಯಿಯ ಒಣತೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾನ ವಾಯು ಪ್ರಾಣವನ್ನು ತಡೆಯುವಾಗ ಬಲ ಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ವಿಚಾರಣೇನ ವಿಭಜೇತ್ಸರ್ವಮಾವರಣಂ ಭಿಷಕ್ । ಸ್ಥಾನಾನ್ಯಪೇಕ್ಷ್ಯ ವಾತಾನಾಂ ವೃರ್ಧಿಹಾನಿಂ ಚ ಕರ್ಮಣಾಮ್ ॥ ೧,೧೬೭.

ವೈದ್ಯನು ಪರಿಶೀಲನೆಯ ಮೂಲಕ ಎಲ್ಲಾ ತಡೆಗಳನ್ನು ವಿಭಜಿಸಬೇಕು; ವಾತಗಳ ಸ್ಥಾನ, ಅವುಗಳ ಹೆಚ್ಚಳ-ಕಡಿತ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು.

ಪ್ರಾಣಾದೀನಾಞ್ಚ ಪಞ್ಚಾನಾಂ ಪಿತ್ತಮಾವರಣಂ ಮಿಥಃ । ಪಿತ್ತಾದೀನಾಮಾವಸತಿರ್ಮಿಶ್ರಾಣಾಂ ಮಿಶ್ರಿತೈಶ್ಚ ತೈಃ ॥ ೧,೧೬೭.

ಪ್ರಾಣಾದಿ ಐದು ವಾಯುಗಳಲ್ಲಿ ಪಿತ್ತ ಪರಸ್ಪರ ತಡೆಯುತ್ತದೆ; ಪಿತ್ತ ಮತ್ತು ಇತರ ದೋಷಗಳಿರುವ ಸ್ಥಳಗಳು ಕೂಡ ಅವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಿಶ್ರವಾಗಿರುತ್ತವೆ.

ಮಿಶ್ರೈಃ ಪಿತ್ತಾದಿಭಿಸ್ತದ್ವನ್ಮಿಶ್ರಾಣ್ಯಪಿತ್ವನೇಕಧಾ । ತಾಂಲ್ಲಕ್ಷಯೇದವಹಿತೋ ಯಥಾಸ್ವಂ ಲಕ್ಷಣೋದಯಾತ್ ॥ ೧,೧೬೭.

ಪಿತ್ತ ಮತ್ತು ಇತರ ದೋಷಗಳ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ ಅನೇಕ ವಿಧದ ಮಿಶ್ರ ರೋಗಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ವೈದ್ಯನು ಅವುಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಸರಿಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬೇಕು.