ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ಪಕ್ಷಮನ್ಯತರಂ ಹನ್ತಿ ಪಕ್ಷಾಘಾತಃ ಸ ಉಚ್ಯತೇ । ಕೃತ್ಸ್ನಸ್ಯ ಕಾಯಸ್ಯಾರ್ಧಂ ಸ್ಯಾದಕರ್ಮಣ್ಯಮಚೇತನಮ್ ॥ ೧,೧೬೬.

ಒಂದು ಭಾಗ ಅಶಕ್ತವಾದರೆ ಅದನ್ನು ಪಾರ್ಶ್ವಘಾತ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ದೇಹದ ಅರ್ಧ ಭಾಗ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಚೇತನವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದು.

ಏಕಾಙ್ಗರೋಗತಾಂ ಕೇಚಿದನ್ಯೇ ಕಕ್ಷರುಜಾಂ ವಿದುಃ । ಸರ್ವಾಙ್ಗರೋಧಃ ಸ್ತಮ್ಭಶ್ಚ ಸರ್ವಕಾಯಾಶ್ರಿತೇಽನಿಲೇ ॥ ೧,೧೬೬.

ಕೆಲವರು ಒಂದೇ ಅಂಗದಲ್ಲಿ ಬಾಧೆ ಉಂಟಾಗುವುದನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ಕೈಕೂದಲು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೋವು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ವಾಯು ದೇಹವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡರೆ, ಎಲ್ಲ ಅಂಗಗಳು ಜಡವಾಗುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಕಠಿಣತೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಶುದ್ಧವಾತಕೃತಃ ಪಕ್ಷಃ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯತಮೋ ಮತಃ । ಕೃಚ್ಛ್ರಶ್ಚಾನ್ಯೇನ ಸಂಸೃಷ್ಟೋ ವಿವೃದ್ಧಃ ಕ್ಷಯಹೇತುಕಃ ॥ ೧,೧೬೬.

ಶುದ್ಧವಾದ ವಾಯುವಿನಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಪಾರ್ಶ್ವಘಾತವನ್ನು ಬಹಳ ಕಷ್ಟದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಗುಣಪಡಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಬೇರೆ ಕಾರಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡರೆ, ರೋಗವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ದೇಹ ಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಆಮಬದ್ಧಾಯನಃ ಕುರ್ಯಾತ್ಸಂಸ್ತಭ್ಯಾಙ್ಗಂ ಕಫಾನ್ವಿತಃ । ಅಸಾಧ್ಯ ಏವ ಸರ್ವೋ ಹಿ ಭವೇದ್ದಣ್ಡಾಪತಾನಕಃ ॥ ೧,೧೬೬.

ಅಜೀರ್ಣವಾದ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಕಫದಿಂದ ದೇಹದ ನಾಳಿಗಳು ತಡೆದರೆ, ಅಂಗಗಳು ಗಟ್ಟಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಇಂತಹ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ದಂಡಾಪಾತಾನಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಇದು ಗುಣವಾಗುವುದೇ ಇಲ್ಲ.

ಅಂಸಮೂಲೋತ್ಥಿತೋ ವಾಯುಃ ಶಿರಾಃ ಸಂಕುಚ್ಯ ತತ್ರಗಃ । ಬಹಿಃ ಪ್ರಸ್ಯನ್ದಿತಹರಂ ಜನಯತ್ಯೇವ ಬಾಹುಕಮ್ ॥ ೧,೧೬೬.

ವಾಯು ಭುಜದ ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡು, ಅಲ್ಲಿ ಇರುವ ಶಿರಗಳನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸಿದರೆ, ಹೊರಗೆ ಸ್ರಾವವಾಗುವುದುಂಟಾಗಿ, ಕೈಯಲ್ಲಿ ರೋಗ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ತಲಂ ಪ್ರತ್ಯಙ್ಗುಲೀನಾಂ ಯಃ ಕಣ್ಡರಾ ಬಾಹುಪೃಷ್ಠತಃ । ಬಾಹ್ವೋಃ ಕರ್ಮಕ್ಷಯಕರೀ ವಿಪೂಚೀ ವೇತಿ ಸೋಚ್ಯತೇ ॥ ೧,೧೬೬.

ಬೆರಳುಗಳ ಕೆಳಭಾಗ ಹಾಗೂ ಕೈಯ ಹಿಂಭಾಗದ ಕಣ್ಡರಗಳು ಬಾಧಿತವಾದರೆ, ಕೈಗಳಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಶಕ್ತಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ವಿಪೂಚಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ವಾಯುಃ ಕಟ್ಯಾಶ್ರಿತಃ ಸಕ್ಥ್ನಃ ಕಣ್ಡರಾಮಾಕ್ಷೈಪೇದ್ಯದಾ । ತದಾ ಖಞ್ಜೋ ಭವೇಜ್ಜನ್ತುಃ ಪಙ್ಗುಃ ಸಕ್ಥ್ನೋರ್ದ್ವಯೋರ್ವಧಾತ್ ॥ ೧,೧೬೬.

ಕೈಮೂಳೆಯಲ್ಲಿರುವ ವಾಯು, ತೊಡೆಯ ಸ್ನಾಯುಗಳನ್ನು ಹಾನಿಗೊಳಿಸಿದರೆ, ವ್ಯಕ್ತಿ ಕುಂಟನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಎರಡೂ ತೊಡೆಯೂ ಹಾನಿಯಾದರೆ, ಅವನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಚಲಿಸಲಾರದವನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಕಮ್ಪತೇ ಗಮನಾರಮ್ಭೇ ಖಞ್ಜನ್ನಿವ ಚ ಗಚ್ಛತಿ । ಕಲಾಯಖಞ್ಜಂ ತಂ ವಿದ್ಯಾನ್ಮುಕ್ತಸನ್ಧಿಪ್ರಬನ್ಧನಮ್ ॥ ೧,೧೬೬.

ನಡೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಾಗ ಅವನು ನಡುಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಕುಂಟನಂತೆ ನಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಸಂಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಬಂಧಗಳು ಸಡಿಲವಾದಾಗ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕಲಾಯಕುಂಟು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಶೀತೋಷ್ಣದ್ರವಸಂಸುಷ್ಕಗುರುಸ್ನಿಗ್ಧೈಶ್ಚ ಸೇವಿತೈಃ । ಜೀರ್ಣಾಜೀರ್ಣೇ ತಥಾಯಾಸಕ್ಷೋಭಸ್ನಿಗ್ಧಪ್ರಜಾಗರೈಃ ॥ ೧,೧೬೬.

ಶೀತ, ಉಷ್ಣ, ದ್ರವ, ಒಣ, ಭಾರವಾದ ಮತ್ತು ಎಣ್ಣೆಯುಕ್ತ ಆಹಾರಗಳನ್ನು ಜೀರ್ಣವಾಗಿದ್ದರೂ ಅಥವಾ ಅಜೀರ್ಣವಾಗಿದ್ದರೂ ಸೇವಿಸಿದರೆ, ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಶ್ರಮ, ಕೋಪ, ಎಣ್ಣೆಯುಕ್ತ ಆಹಾರ ಸೇವನೆ ಮತ್ತು ನಿದ್ರಾಹೀನತೆ ಇವೆಲ್ಲವೂ—

ಶ್ಲೇಷ್ಮಭೇದಃ ಸಮಯೇ ಪರಮತ್ಯರ್ಥಸಂಚಿತಮ್ । ಅಭಿಭೂಯೇತರಂ ದೋಷಂ ಶರೀರಂ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ ॥ ೧,೧೬೬.

ಯಾವಾಗ ಕಫವು ಸರಿಯಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಜಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಆಗ ಅದು ಇತರ ದೋಷಗಳನ್ನು ಮೀರಿಬಿಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದೇಹದಾದ್ಯಂತ ಹರಡುತ್ತದೆ.

ಸಕ್ಥ್ಯಸ್ಥೀನಿ ಪ್ರಪೂರ್ಯಾನ್ತಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ಸ್ತಮ್ಭಿತೇನ ತತ್ । ತದಾಸ್ಥಿ ಸ್ನಾತಿ ತೇನೋರೋಸ್ತಥಾ ಶೀತಾನಿಲೇನ ತು ॥ ೧,೧೬೬.

ಕಫವು ತೊಡೆಯ ಮೂಳೆಯನ್ನು ತುಂಬಿ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿಸಿದರೆ, ಮೂಳೆ ಮತ್ತು ಸ್ನಾಯುಗಳಿಗೂ ಹಾನಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ತೊಡೆಯು ವಾಯುವಿನಿಂದ ಚಳಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಶ್ಯಾಮಾಙ್ಗಮಙ್ಗಸ್ತೈಮಿತ್ಯತನ್ದ್ರಾಮೂರ್ಛಾರುಚಿಜ್ವರೈಃ । ತಮೂರುಸ್ತಮ್ಭಮಿತ್ಯಾಹ ಬಾಹ್ಯವಾತಮಥಾಪರೇ ॥ ೧,೧೬೬.

ಅಂಗಗಳು ಕಪ್ಪಾಗುವುದು, ಜಡತೆ, ಆಲಸ್ಯ, ಮೂರ್ಛೆ, ನೋವು ಮತ್ತು ಜ್ವರ ಇವುಗಳಿದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ತೊಡೆಯು ಗಟ್ಟಿಯಾಗುವುದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವರು ಇದನ್ನು ಬಾಹ್ಯವಾತ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ವಾತಶೋಣಿತಸಂಶೋಥೋ ಜಾನುಮಧ್ಯೇ ಮಹಾರುಜಃ । ಜ್ಞೇಯಃ ಕ್ರೋಷ್ಟುಕಶೀರ್ಷಸ್ತು ಸ್ಥೂಲಕ್ರೋಷ್ಟುಕಶೀರ್ಷವತ್ ॥ ೧,೧೬೬.

ಮೂಳೆಯಲ್ಲಿರುವ ವಾಯು ಮತ್ತು ರಕ್ತದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಊತ ಹಾಗೂ ತೀವ್ರವಾದ ನೋವು ಇದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ಕ್ರೋಷ್ಟುಕಶೀರ್ಷ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದು ದೊಡ್ಡ ನರಿ ತಲೆ ಹೋಲುತ್ತದೆ.

ರುಕ್ಪಾದವಿಷಮನ್ಯಸ್ತೇ ಶ್ರಮಾದ್ವಾ ಜಾಯತೇ ಯದಾ । ವಾತೇನ ಗುಲ್ಫಮಾಕ್ಷಿತ್ಯ ತಮಾಹುರ್ವಾತಕಣ್ಟಕಮ್ ॥ ೧,೧೬೬.

ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ನೋವು ಮತ್ತು ಸಮತಲತೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಶ್ರಮದಿಂದ ಉಂಟಾದಾಗ, ವಾಯು ಗುಳಿಗೆ ತಲುಪಿದರೆ, ಅದನ್ನು ವಾತಕಂಟಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಪಾರ್ಷ್ಣಿಪ್ರತ್ಯಙ್ಗುಲೀನಾಭೌ ಕಣ್ಠೇ ವಾ ಮಾರುತಾರ್ದಿತೇ । ಸತಿಕ್ಷೇಪಂ ನಿಗೃಹ್ಣಾತಿ ಗೃಧ್ರಸೀಂ ತಾಂ ಪ್ರಚಕ್ಷತೇ ॥ ೧,೧೬೬.

ಹೆಸರಿನ ಮೂಳೆ, ಬೆರಳುಗಳು, ನಾಭಿ ಅಥವಾ ಕಂಠದಲ್ಲಿ ವಾಯು ಬಾಧಿಸಿದರೆ, ಚಲನೆಗೆ ಅಡಚಣೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಗೃಹದ್ರಸಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಹೃಷ್ಯೇತೇ ಚರಣೌ ಯಸ್ಯ ಭವೇತಾಂ ಚಾಪಿ ಸುಪ್ತಕೌ । ಪಾದಹರ್ಷಃ ಸ ವಿಜ್ಞೇಯಃ ಕಫಮಾರುತಕೋಪಜಃ ॥ ೧,೧೬೬.

ಯಾರ ಪಾದಗಳು ಹರ್ಷದಿಂದ ಅಥವಾ ಸುಮ್ಮನಾಗುತ್ತವೆಯೋ, ಅದನ್ನು ಪಾದಹರ್ಷ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಇದು ಕಫ ಮತ್ತು ವಾಯು ಹೆಚ್ಚಿದಾಗ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಪಾದಯೋಃ ಕುರುತೇ ದಾಹಂ ಪಿತ್ತಾಸೃಕ್ಸಹಿತೋಽನಿಲಃ । ವಿಶೇಷತಶ್ಚಙ್ಕ್ರಮತಃ ಪಾದದಾಹಂ ತಮಾದಿಶೇತ್ ॥ ೧,೧೬೬.

ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ವಾಯು, ಪಿತ್ತ ಮತ್ತು ರಕ್ತ ಸೇರಿಕೊಂಡಾಗ ದಾಹ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಡೆಯುವಾಗ ಪಾದದಲ್ಲಿ ಉರಿಯುವಿಕೆ ಕಂಡುಬಂದರೆ, ಅದನ್ನು ಪಾದದಾಹ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಬೇಕು.

ಶ್ರೀಗರುಡಮಹಾಪುರಾಣಮ್ ೧೬೭ ಧನ್ವನ್ತರೀರುವಾಚ । ವಾತರಕ್ತನಿದಾನಂ ತೇ ವಕ್ಷ್ಯೇ ಸುಶ್ರುತ ತಚ್ಛೃಣು । ವಿರುದ್ಧಾಧ್ಯಶನಕ್ರೋಧದಿವಾಸ್ವಪ್ನಪ್ರಜಾಗರೈಃ ॥ ೧,೧೬೭.

ಧನ್ವಂತರಿ ಹೇಳಿದರು: ಸುಶ್ರುತ, ನಾನು ವಾತರಕ್ತದ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ, ಕೇಳು. ಅಸಮಂಜಸವಾದ ಮತ್ತು ಅತಿಯಾದ ಆಹಾರ ಸೇವನೆ, ಕೋಪ, ಹಗಲು ನಿದ್ರೆ, ರಾತ್ರಿ ಜಾಗರಣೆ ಇವುಗಳಿಂದ ವಾತರಕ್ತ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಾಯಶಃ ಸುಕುಮಾರಾಣಾಂ ಮಿಥ್ಯಾಹಾರವಿಹಾರಿಣಾಮ್ । ಸ್ಥೂಲಾನಾಂ ಸುಖಿನಾಂ ಚಾಪಿ ಕುಪ್ಯತೇ ವಾತಶೋಣಿತಮ್ ॥ ೧,೧೬೭.

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಾಜೂಕಾದವರು, ತಪ್ಪು ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಜೀವನಶೈಲಿಯವರು, ದಪ್ಪವಾದವರು ಮತ್ತು ಸುಖವಾಗಿ ಬದುಕುವವರು ವಾತಶೋಣಿತದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಾರೆ.

ಅಗ್ನಿಘಾತಾದಶುದ್ಧೇಶ್ಚ ನೃಣಾಮಸೃಜಿ ದೂಷಿತೇ । ವಾತಲೈಃ ಶೀತಲೈರ್ವಾಯುರ್ವೃದ್ಧಃ ಕ್ರುದ್ಧೋ ವಿಮಾರ್ಗಗಃ ॥ ೧,೧೬೭.

ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಅಥವಾ ಸರಿಯಾದ ಶುದ್ಧೀಕರಣವಾಗದ ಕಾರಣ ರಕ್ತ ಅಶುದ್ಧವಾದಾಗ, ವಾತ ಅಥವಾ ಚಳಿಗಾಳಿಯಿಂದ ಅದು ಕೆಡುತ್ತದೆ; ಆಗ ವಾತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಕೋಪಗೊಂಡು ಸರಿಯಾದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹರಡುವುದಿಲ್ಲ.

ತಾದೃಶೈವಾಸೃಜಾ ರುದ್ಧಃ ಪ್ರಾಕ್ತದೈವ ಪ್ರದೂಷಯೇತ್ । ತಥಾ ವಾತೋ ಗುದೇ ಪೀಡಾಂ ಬಲಾಸಂ ವಾತಶೋಣಿತಮ್ ॥ ೧,೧೬೭.

ಹೀಗೆ ಅಶುದ್ಧ ರಕ್ತದಿಂದ ತಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ವಾತ ಮೊದಲಿಗೆ ಅದನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡುತ್ತದೆ, ನಂತರ ಗುದದಲ್ಲಿ ನೋವು ಅಥವಾ ವಾತರಕ್ತವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಸಂಸ್ತಭ್ಯ ಜನಯೇತ್ಪೂರ್ವಂ ಪಶ್ಚಾತ್ಸರ್ವತ್ರ ಧಾವತಿ । ವಿಶೇಷಾದ್ವಮನಾದ್ಯೈಶ್ಚ ಪ್ರಲಮ್ಬಸ್ತಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ ॥ ೧,೧೬೭.

ಮೊದಲಿಗೆ ಅದು ಗಟ್ಟಿತನ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ, ನಂತರ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡುತ್ತದೆ; ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಾಂತಿ ಮುಂತಾದ ಭಾರವಾದ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ.

ಭವಿಷ್ಯತಃ ಕುಷ್ಠಸಮಂ ತಥಾ ಸಾಮ್ಬುದಸಂಜ್ಞಕಮ್ । ಜಾನುಜಙ್ಘೋರುಕಟ್ಯಂಸಹಸ್ತಪಾದಾಙ್ಗಸನ್ಧಿಷು ॥ ೧,೧೬೭.

ನಂತರ ಅದು ಕುಷ್ಠರೋಗದಂತಾಗಿ, ಸಾಮ್ಬುದ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ, ಮೊಣಕಾಲು, ಕಾಲು, ತೊಡೆ, ಕಮರು, ಭುಜ, ಕೈ, ಕಾಲು, ಬೆರಳುಗಳ ಸಂಧಿಗಳನ್ನು ಬಾಧಿಸುತ್ತದೆ.

ಕಣ್ಡೂಸ್ಫುರಣನಿಸ್ತೋದಭೇದಗೌರವಸುಪ್ತತಾಃ । ಭೂತ್ವಾ ಭೂತ್ವಾ ಪ್ರಶಾಮ್ಯನ್ತಿ ಮುಹುರಾವಿರ್ಭವನ್ತಿ ಚ ॥ ೧,೧೬೭.

ಕಿಡು, ನಡುಕು, ಚುಚ್ಚುವ ನೋವು, ಪಿಡುಗು, ಭಾರ, ಜಡತೆ ಇವುಗಳು ಪುನಃ ಪುನಃ ಬಂದು ಹೋಗುತ್ತವೆ.

ಪಾದಯೋರ್ಮೂಲಮಾಸ್ಥಾಯ ಕದಾಚಿದ್ಧಸ್ತಯೋರಪಿ । ಆಖೋರಿವ ವಿಲಂ ಕ್ರುದ್ಧಃ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ದೇಹಂ ಬಿಧಾವತಿ ॥ ೧,೧೬೭.

ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಾಲಿನ ತಳದಿಂದ ಅಥವಾ ಕೈಯಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ, ಅದು ಕೋಪಗೊಂಡ ಎಲಿಯಂತೆ ದೇಹವನ್ನೆಲ್ಲ ಓಡಾಡುತ್ತದೆ.

ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಾಶ್ರಯಮತ್ತಾನಂ ತತ್ಪೂರ್ವಂ ಜಾಯತೇ ತತಃ । ಕಾಲಾನ್ತರೇಣ ಗಮ್ಭೀರಂ ಸರ್ವಧಾತೂನಭಿದ್ರವೇತ್ ॥ ೧,೧೬೭.

ಮೊದಲಿಗೆ ಅದು ಚರ್ಮ ಮತ್ತು ಮಾಂಸದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಆಳವಾಗಿ ದೇಹದ ಎಲ್ಲ ಧಾತುಗಳನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ.

ಕಟ್ಯಾದಿಸಂಯತಸ್ಥಾನೇ ತ್ವಕ್ತಾಮ್ರಶ್ಯಾವಲೋಹಿತಾಃ । ಶ್ವಯಥುರ್ಗ್ರಥಿತಃ ಪಾಕಃ ಸ ವಾಯುಶ್ಚಾಸ್ಥಿಮಜ್ಜಸು ॥ ೧,೧೬೭.

ಕಮರು ಮುಂತಾದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಚರ್ಮ ತಾಮ್ರವರ್ಣ, ಕಪ್ಪು ಅಥವಾ ಕೆಂಪಾಗುತ್ತದೆ; ಊತ, ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಗುಡ್ಡೆಗಳು, ಪಾಕ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ, ವಾಯು ಅಸ್ಥಿ ಮತ್ತು ಮೆದುಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ.

ಛಿನ್ದನ್ನಿವ ಚರತ್ಯನ್ತಶ್ಚಕೀಕುರ್ವಂಶ್ಚ ವೇಗವಾನ್ । ಕರೋತಿ ಖಞ್ಜಂ ಪಙ್ಗುಂ ವಾ ಶರೀರಂ ಸರ್ವತಶ್ಚರನ್ ॥ ೧,೧೬೭.

ಅದು ಒಳಗೆ ಕತ್ತರಿಸುವಂತೆ ಓಡಾಡುತ್ತದೆ, ಚಿರಚಿರ ಧ್ವನಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ವೇಗವಾಗಿ ಹರಡುತ್ತದೆ; ದೇಹದ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡುತ್ತಾ, ಕುಂಟು ಅಥವಾ ಅಂಗವಿಕಲತೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ವಾತಾಧಿಕೇಽಧಿಕಂ ತತ್ರ ಶೂಲಸ್ಫುರಣಭಞ್ಜನಮ್ । ಶೋಥಸ್ಯ ರೌಕ್ಷ್ಯಂ ಕೃಷ್ಣತ್ವಂ ಶ್ಯಾವತಾವೃದ್ಧಿಹಾನಯಃ ॥ ೧,೧೬೭.

ವಾತ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ, ತೀವ್ರವಾದ ನೋವು, ನಡುಕು, ಮುರಿದುಹೋಗುವ ಭಾವನೆ, ಊತಕ್ಕೆ ಒಣತೆ, ಕಪ್ಪುತನ, ಬಣ್ಣ ಹೆಚ್ಚಳ ಅಥವಾ ಕಡಿತ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.