ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ಶ್ರೀಗರುಡಮಹಾಪುರಾಣಮ್ ೧೬೫ ಧನ್ವನ್ತರಿರುವಾಚ । ಕ್ರಿಮಯಶ್ಚ ದ್ವಿಧಾ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಬಾಹ್ಯಭ್ಯನ್ತರಭೇದತಃ । ಬಹಿರ್ಮಲಕಫಾಸೃಗ್ವಿಟ್ಜನ್ಮಭೇದಾಚ್ಚತುರ್ವಿಧಾಃ ॥ ೧,೧೬೫.

ಧನ್ವಂತರಿ ಹೇಳಿದರು: ಕ್ರಿಮಿಗಳು ಎರಡು ವಿಧ, ಹೊರಗಿನವು ಮತ್ತು ಒಳಗಿನವು. ಹೊರಗಿನವು ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಕಾರ, ಅವು ಮಲ, ಕಫ, ರಕ್ತ ಮತ್ತು ಬೆಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ.

ನಾಮತೋ ವಿಂಶತಿವಿಧಾ ಬಾಹ್ಯಾಸ್ತತ್ರ ಮಲೋದ್ಭವಾಃ । ತಿಲಪ್ರಮಾಣಸಂಸ್ಥಾನವರ್ಣಾಃ ಕೇಶಾಮ್ಬರಾಶ್ರಯಾಃ ॥ ೧,೧೬೫.

ಹೆಸರಿನಿಂದ ಹೊರಗಿನ ಕ್ರಿಮಿಗಳು ಇಪ್ಪತ್ತು ವಿಧ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮಲದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವವು ಎಳ್ಳಿನ ಗಾತ್ರ, ಆಕಾರ ಮತ್ತು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ, ಕೂದಲು ಮತ್ತು ಬಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುತ್ತವೆ.

ಬಹುಪಾದಾಶ್ಚ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಶ್ಚ ಯೂಕಾ ಲಿಕ್ಷಾಶ್ಚ ನಾಮತಃ । ದ್ವಿಧಾ ತೇ ಕೋಷ್ಠಪಿಡಿಕಾಃ ಕಣ್ಡೂಗಣ್ಡಾನ್ಪ್ರಕುರ್ವತೇ ॥ ೧,೧೬೫.

ಅವು ಬಹು ಕಾಲುಗಳಿರುವವು, ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿವೆ, ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಜೂನು ಮತ್ತು ಚಿಟ್ಟೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎರಡು ವಿಧಗಳಾಗಿ, ದೇಹದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುತ್ತವೆ, ಕಿಡುಕು ಮತ್ತು ಊತ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ.

ಕುಷ್ಠೈಕಹೇತವೋಽನ್ತರ್ಜಾಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಜಾ ಬಾಹ್ಯಸಮ್ಭವಾಃ । ಮಧುರಾನ್ನಗುಡಕ್ಷೀರದಧಿಮತ್ಸ್ಯನವೌದನೈಃ ॥ ೧,೧೬೫.

ಕುಷ್ಟರ ಏಕಮಾತ್ರ ಕಾರಣ ಒಳಗಿನ ಕ್ರಿಮಿಗಳು. ಹೊರಗಿನಿಂದ ಕಫದಿಂದ, ಮತ್ತು ಸಿಹಿ ಆಹಾರ, ಬೆಲ್ಲ, ಹಾಲು, ಮೊಸರು, ಮೀನು, ಹೊಸ ಅನ್ನದಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ.

ಕಫಾದಾಮಾಶಯೇ ಜಾತಾ ವೃದ್ಧಾಃ ಸರ್ಪನ್ತಿ ಸರ್ವತಃ । ಪೃಥುಬ್ರಧ್ನನಿಭಾಃ ಕೇಚಿತ್ಕೇಚಿದ್ಗಣ್ಡೂಪದೋಪಮಾಃ ॥ ೧,೧೬೫.

ಕಫದಿಂದ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಕ್ರಿಮಿಗಳು ಬೆಳೆದ ಮೇಲೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಅಗಲವಾದ ಹಗ್ಗದಂತೆ, ಕೆಲವು ಊತದ ಗುಂಡಿಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ.

ರೂಢಧಾನ್ಯಾಙ್ಕುರಾಕಾರಾಸ್ತನುದೀರ್ಘಾಸ್ತಥಾಣವಃ । ಶ್ವೇತಾಸ್ತಾಮ್ರಾವಭಾಸಾಶ್ಚ ನಾಮತಃ ಸಪ್ತಧಾ ತು ತೇ ॥ ೧,೧೬೫.

ಕೆಲವು ಮೊಳೆದ ಧಾನ್ಯದ ಮೊಳಕೆಯಂತೆ, ತೆಳುವಾಗಿ, ಉದ್ದವಾಗಿಯೂ ಸಣ್ಣವಾಗಿಯೂ ಇರುತ್ತವೆ. ಬಿಳಿ ಅಥವಾ ತಾಮ್ರದ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಅವು ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಏಳು ವಿಧ.

ಅನ್ತ್ರಾದಾ ಉದರಾವೇಷ್ಟಾ ಹೃದಯಾದಾ ಮಹಾಗುದಾಃ । ಚ್ಯುರವೋ ದರ್ಭಕುಸುಮಾಃ ಸುಗನ್ಧಾಸ್ತೇ ಚ ಕುರ್ವತೇ ॥ ೧,೧೬೫.

ಕೆಲವು ಕ್ರಿಮಿಗಳು ಆಂತರದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿ ಹೊಟ್ಟೆ ಸುತ್ತುತ್ತವೆ, ಕೆಲವು ಹೃದಯದಿಂದ, ಕೆಲವು ಗುದದಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಅವು ಹೊರಬಂದಾಗ ದರ್ಭ ಹೂವಿನಂತೆ, ಸುಗಂಧವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ವಿವಿಧ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ.

ಹೃಲ್ಲಾಸಮಾಸ್ಯಶ್ರವಣಮವಿಪಾಕಮರೋಚಕಮ್ । ಮೂರ್ಛಾಚ್ಛರ್ದಿಜ್ವರಾನಾಹಕಾರ್ಶ್ಯಕ್ಷವಥುಪೀನಸಾನ್ ॥ ೧,೧೬೫.

ಅವು ವಾಂತಿ, ಬಾಯಿಂದ ನೀರು ಬರುವಿಕೆ, ಜೀರ್ಣವಾಗದಿಕೆ, ರುಚಿಕೊಡದಿಕೆ, ಮೂರ್ಛೆ, ವಾಂತಿ, ಜ್ವರ, ಹೊಟ್ಟೆ ಊತ, ಕ್ಷಯ, ತಿಮ್ಮು, ಜಿಡ್ಡು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ.

ರಕ್ತವಾಹಿಶಿರಾಸ್ಥಾನರಕ್ತಜಾ ಜನ್ತವೋಽಣವಃ । ಅಪಾದಾ ವೃತ್ತತಾಮ್ರಾಶ್ಚ ಸೌಕ್ಷ್ಮ್ಯಾತ್ಕೇಚಿದದರ್ಶನಾಃ ॥ ೧,೧೬೫.

ರಕ್ತನಾಳಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವ ಕ್ರಿಮಿಗಳು ತುಂಬಾ ಸಣ್ಣವಾಗಿವೆ, ಕಾಲುಗಳಿಲ್ಲ, ವೃತ್ತಾಕಾರ, ತಾಮ್ರದ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿವೆ, ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದುದರಿಂದ ಕೆಲವು ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಕೇಶಾದಾ ರೋಮವಿಧ್ವಂಸಾ ರೋಮದ್ವೀಪಾ ಉದುಮ್ಬರಾಃ । ಷಟ್ತೇ ಕುಷ್ಠೈಕಕರ್ಮಾಣಃ ಸಹಸೌರಸಮಾತರಃ ॥ ೧,೧೬೫.

ಕೂದಲಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟುವವು ಕೂದಲು ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗುತ್ತವೆ, ಕೂದಲು ಗುಡ್ಡಗಳಂತೆ ಆಗುತ್ತವೆ, ಉದುಂಬರ ಹಣ್ಣಿನಂತೆ ಇರುತ್ತವೆ. ಈ ಆರು ವಿಧಗಳು ಕುಷ್ಟದ ಏಕಮಾತ್ರ ಕಾರಣ, ಜೊತೆಗೆ ಸೌಸುರ ಮತ್ತು ಸಮಾತರ ಕೂಡ ಸೇರಿವೆ.

ಪಕ್ವಾಶಯೇ ಪುರೀಷೋತ್ಥಾ ಜಾಯನ್ತೇಽಥೋವಿಸರ್ಪಿಣಃ । ವೃದ್ಧಾಸ್ತೇ ಸ್ಯುರ್ಭವೇಯುಶ್ಚ ತೇ ಯದಾಮಾಶಯೋನ್ಮುಖಾಃ ॥ ೧,೧೬೫.

ಪಕ್ವಾಶಯದಲ್ಲಿ ಬೆಕ್ಕಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಕ್ರಿಮಿಗಳು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಹುಟ್ಟಿ ಹರಡುತ್ತವೆ. ಅವು ಬೆಳೆದಾಗ ಹೊಟ್ಟೆಯ ಕಡೆಗೆ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ.

ತದಾಸ್ಯೋದ್ಗಾರನಿಃ ಶ್ವಾಮವಿಡ್ಗನ್ಧಾನುವಿಧಾಯಿನಃ । ಪೃಥುವೃತ್ತತನುಸ್ಥೂಲಾಃ ಶ್ಯಾವಪೀತಸಿತಾಸಿತಾಃ ॥ ೧,೧೬೫.

ಅವು ಬಾಯಿಂದ ದುರ್ಗಂಧ, ಉಸಿರಾಟದಲ್ಲಿ ಶಬ್ದ, ಬೆಕ್ಕಿನ ವಾಸನೆ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಅಗಲ, ವೃತ್ತಾಕಾರ, ದಪ್ಪ, ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು, ಹಳದಿ, ಬಿಳಿ ಅಥವಾ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ.

ತೇ ಪಞ್ಚನಾಮ್ನಾ ಕ್ರಿಮಯಃ ಕಕೇರುಕಮಕೇರುಕಾಃ । ಸೌಸುರಾದಾಃ ಸಶೂಲಾಖ್ಯಾ ಲೇಲಿಹಾ ಜನಯನ್ತಿ ಹಿ ॥ ೧,೧೬೫.

ಈ ಕ್ರಿಮಿಗಳು ಐದು ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ: ಕಕೇರುಕ, ಮಕೇರುಕ, ಸೌಸುರ, ಶೂಲವಂತ, ಲೆಲಿಹಾ. ಅವು ಸಂತಾನವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ.

ವಙ್ಭೇದಶೂಲವಿಷ್ಟಮ್ಭಕಾರ್ಶ್ಯಪಾರುಷ್ಯಪಾಣ್ಡುತಾಃ । ರೋಮಹರ್ಷಾಗ್ನಿಸದನಂ ಗುದಕಣ್ಡೂಂರ್ವಿಮಾರ್ಗಗಾಃ ॥ ೧,೧೬೫.

ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಭೇದ, ತೀವ್ರವಾದ ನೋವು, ದೇಹದ ಕಠಿಣತೆ, ದುರ್ಬಲತೆ, ಚರ್ಮದ ಒಣತೆ, ಬಿಳಿತನ, ರೋಮಾಂಚನ, ಗುದದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿಯಂಥ ಉರಿ, ಗುದದಲ್ಲಿ ಉರಿ ಮತ್ತು ಕೆರಕಾಟ, ಮತ್ತು ಮಲದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅಸಹಜವಾದ ಹಾದಿ ಇವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಕಾಣಿಸಬಹುದು.

ಶ್ರೀಗರುಡಮಹಾಪುರಾಣಮ್ ೧೬೬ ಧನ್ವನ್ತರಿರುವಾಚ । ವಾತವ್ಯಾಧಿನಿದಾನಂ ತೇ ವಕ್ಷ್ಯೇ ಸುಶ್ರುತ ತಚ್ಛೃಣು । ಸರ್ವಥಾನರ್ಥಕಥನೇ ವಿಘ್ನ ಏವ ಚ ಕಾರಣಮ್ ॥ ೧,೧೬೬.

ಧನ್ವಂತರಿ ಹೇಳಿದರು: ಸುಶ್ರುತ, ನಾನು ವಾತದೋಷದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ರೋಗಗಳ ಮೂಲವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ, ನೀನು ಗಮನದಿಂದ ಕೇಳು. ಯಾವಾಗಲೂ ದುಃಖದ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಡ್ಡಿಯೇ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಅದೃಷ್ಟದುಷ್ಟಪವನಶರೀರಮವಿಶೇಷತಃ । ಸ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾ ವಿಶ್ವಾತ್ಮಾ ವಿಶ್ವರೂಪಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ॥ ೧,೧೬೬.

ಕಾಣದ, ದೋಷಪೂರ್ಣವಾದ ವಾತವು ದೇಹವನ್ನು ಯಾವ ಭೇದವಿಲ್ಲದೆ ಪ್ರಭಾವಿಸುತ್ತದೆ; ಅವನು ಎಲ್ಲರ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ, ಎಲ್ಲರ ಆತ್ಮ, ವಿಶ್ವರೂಪಿ, ಪ್ರಜಾಪತಿ.

ಸ್ರಷ್ಟಾ ಧಾತಾ ವಿಭುರ್ವಿಷ್ಣುಃ ಸಂಹರ್ತಾ ಮೃತ್ಯುರನ್ತಕಃ । ತದ್ವದುಕ್ತಂ ಚ ಯತ್ನೇನ ಯತಿತವ್ಯಮತಃ ಸದಾ ॥ ೧,೧೬೬.

ಅವನು ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ, ಪೋಷಕ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವವನು, ವಿಷ್ಣು, ಸಂಹಾರಕ, ಮರಣ, ಅಂತ್ಯವೂ ಹೌದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಹೇಳಿದ ಮಾತನ್ನು ಸದಾ ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಅನುಸರಿಸಬೇಕು.

ತಸ್ಯೋಕ್ತೇ ದೋಷವಿಜ್ಞಾನೇ ಕರ್ಮ ಪ್ರಾಕೃತವೈಕೃತಮ್ । ಸಮಾಸವ್ಯಾಸತೋ ದೋಷಭೇದಾನಾಮವಧಾರ್ಯ ಚ ॥ ೧,೧೬೬.

ಅವನ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ದೋಷಗಳನ್ನು ತಿಳಿದು, ಸಹಜ ಮತ್ತು ಬದಲಾಗಿರುವ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬೇಕು; ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿಯೂ, ವಿವರವಾಗಿಯೂ ದೋಷಗಳ ವಿಭಿನ್ನ ರೂಪಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಪಞ್ಚಧಾ ವೀರೋ ವ್ಯಾಪಾರಶ್ಚೇಹ ವೈಕೃತಃ । ತಸ್ಯೋಚ್ಯತೇ ವಿಭಾಗೇನ ಸನಿದಾನಂ ಸಲಕ್ಷಣಮ್ ॥ ೧,೧೬೬.

ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಐದು ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ, ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ವಾತದ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ; ಅವುಗಳ ವಿಭಜನೆ, ಕಾರಣಗಳು ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಧಾತುಕ್ಷಯಕರೈರ್ವಾಯುಃ ಕ್ರುದ್ಧೋ ನಾತಿನಿಷೇವ್ಯತೇ । ಚತುಃ ಸ್ನೋತೋಽವಕಾಶೇಷು ಭೂಯಸ್ತಾನ್ಯೇವ ಪೂರಯೇತ್ ॥ ೧,೧೬೬.

ಧಾತುಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಂದ ವಾತವು ಕೋಪಗೊಂಡಾಗ, ಅದನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳದಿದ್ದರೆ, ಅದು ದೇಹದ ನಾಲ್ಕು ನಾಳಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇನ್ನಷ್ಟು ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ತೇಭ್ಯಸ್ತು ದೋಷಪೂರ್ಣೇಭ್ಯಃ ಪ್ರಚ್ಛಾದ್ಯ ವಿವರಂ ತತಃ । ತವ ವಾಯುಃ ಸಕೃತ್ಕ್ರುದ್ಧಃ ಶೂಲಾನಾಹಾನ್ತ್ರಕೂಜನಮ್ ॥ ೧,೧೬೬.

ಆ ನಾಳಿಗಳು ದೋಷಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದಾಗ, ಅವುಗಳ ದ್ವಾರಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿದ ನಂತರ, ಒಮ್ಮೆ ವಾತ ಕೋಪಗೊಂಡರೆ, ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾದ ನೋವು, ಅಡಚಣೆ ಮತ್ತು ಗರ್ಜನೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಮಲರೋಧಂ ಸ್ವರಭ್ರಂಶಂ ದೃಷ್ಟಿಪೃಷ್ಠಕಟಿಗ್ರಹಮ್ । ಕರೋತ್ಯೇವ ಪುನಃ ಕಾಯೇ ಕೃಚ್ಛ್ರಾನನ್ಯಾನುಪದ್ರವಾನ್ ॥ ೧,೧೬೬.

ಅದು ಮಲ ತಡೆ, ಧ್ವನಿ ಕಳೆದುಹೋಗುವುದು, ದೃಷ್ಟಿ, ಬೆನ್ನು ಮತ್ತು ಕಟಿಗೆ ಜಡತೆ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ; ಮತ್ತೆ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಕಠಿಣವಾದ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಆಮಾಶಯೋತ್ಥವಮಥುಶ್ವಾಸಕಾಸವಿಷೂಚಿಕಾಃ । ಕಣ್ಡೂಪರೋಧಘರ್ಮಾದಿವ್ಯಾಧೀನೂರ್ಧ್ವಞ್ಚ ನಾಭಿತಃ ॥ ೧,೧೬೬.

ಅಮ್ಮಾಶಯದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ವಾಂತಿ, ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ, ಕೆಮ್ಮು, ವಿಷೂಚಿಕಾದಂತಹ ರೋಗಗಳು; ತಡೆ, ಕೆರಕಾಟ, ಉರಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಾಯಿಲೆಗಳು ನಾಭಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು.

ಶ್ರೋತ್ರಾದೀನ್ದ್ರಿಯಬಾಧಾಂ ಚ ತ್ವಚಿ ಸ್ಫೋಟನರೂಕ್ಷತಾಮ್ । ಚಕ್ರೇತೀವ್ರರುಜಾಶ್ವಾಸಗರಾಮಯವಿವರ್ಣತಾಃ ॥ ೧,೧೬೬.

ಕಿವಿ ಮುಂತಾದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೆ ತೊಂದರೆ, ಚರ್ಮದಲ್ಲಿ ಪುಡಿ, ಒಣತೆ, ತೀವ್ರವಾದ ನೋವು, ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ, ಜ್ವರ ಮತ್ತು ಬಣ್ಣಹೀನತೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಅನ್ತ್ರಸ್ಯಾನ್ತಞ್ಚ ವಿಷ್ಟಮ್ಭಮರುಚಿಂ ಕೃಶತಾಂ ಭ್ರಮಮ್ । ಮಾಂಸಮೇದೋಗತಗ್ರನ್ಥಿಂ ಚರ್ಮಾದಾವುಪಕರ್ಕಶಮ್ ॥ ೧,೧೬೬.

ಅದು ಆಂತರ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಡಚಣೆ, ಹಸಿವಿನ ಕೊರತೆ, ದುರ್ಬಲತೆ, ತಲೆಸುತ್ತು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ; ಮಾಂಸ ಮತ್ತು ಮೇದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಗುಡ್ಡೆಗಳು, ಚರ್ಮದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬೇರೆಡೆ ಗಟ್ಟಿತನ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಗುರ್ವಙ್ಗನ್ತುದ್ಯತೇಽತ್ಯರ್ಥಂ ದಣ್ಡಮುಷ್ಟಿಹತಂ ಯಥಾ । ಅಸ್ಥಿಸ್ಥಃ ಸಕ್ಥಿಸನ್ಧ್ಯಸ್ಥಿಶೂಲಂ ತೀವ್ರಞ್ಚ ಲಕ್ಷಯೇತ್ ॥ ೧,೧೬೬.

ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರವಾಗುವುದು, ದಂಡ ಅಥವಾ ಮುಷ್ಟಿಯಿಂದ ಹೊಡೆದಂತೆ ತೀವ್ರ ನೋವು ಉಂಟಾದಾಗ, ಎಲುಬಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ವಾತವು ಸೊಂಟದ ಸಂಧಿ ಮತ್ತು ಎಲುಬುಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ನೋವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಮಜ್ಜಸ್ಥೋಽಸ್ಥಿಷು ಚಾಸ್ಥೈರ್ಯಮಸ್ವಪ್ನಂ ಯತ್ತದಾ ರುಜಾಮ್ । ಶುಕ್ರಸ್ಯ ಶೀಘ್ರಮುತ್ಸಙ್ಗಸರ್ಗಾನ್ವಿಕೃತಿಮೇವ ವಾ ॥ ೧,೧೬೬.

ಮಜ್ಜೆಯಲ್ಲಿ ವಾತ ಇದ್ದಾಗ, ಎಲುಬುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದು, ನಿದ್ರೆ ಬರದಿರುವುದು, ನೋವು ಹೆಚ್ಚುವುದು; ಶುಕ್ರದಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೆ, ಬೇಗನೇ ಅಸಹಜ ವಿಸರ್ಜನೆ ಅಥವಾ ಬದಲಾವಣೆ ಉಂಟಾಗಬಹುದು.

ತತ್ತದ್ಗರ್ಭಸ್ಥಶುಕ್ರಸ್ಥಃ ಶಿರಸ್ಯಾಧ್ಮಾನರಿಕ್ತಾತಾ । ತತ್ರ ಸ್ಥಾನಸ್ಥಿತಃ ಕುರ್ಯಾತ್ಕ್ರುದ್ಧಃ ಶ್ವಯಥುಕೃಚ್ಛ್ರತಾಮ್ ॥ ೧,೧೬೬.

ಗರ್ಭದಲ್ಲಿಯೂ ಶುಕ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ವಾತ ಇದ್ದರೆ, ತಲೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಉಬ್ಬರ ಮತ್ತು ಖಾಲಿತನ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಅದು ತನ್ನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲೇ ಇದ್ದು ಕೋಪಗೊಂಡರೆ, ಭಾರೀ ಉಬ್ಬರ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಜಲಪೂರ್ಣದೃತಿಸ್ಪರ್ಶಂ ಶೋಷಂ ಸನ್ಧಿಗತೋಽನಿಲಃ । ಸರ್ವಾಙ್ಗಸಂಶ್ರಯಸ್ತೋದಭೇದಸ್ಫುರಣಭಞ್ಜನಮ್ ॥ ೧,೧೬೬.

ಸಂಧಿಗಳಲ್ಲಿ ವಾತ ಇದ್ದರೆ, ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದಂತೆ ಸ್ಪರ್ಶ, ಒಣತೆ, ಭಾರವಾಗಿರುವ ಅನುಭವ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಅದು ದೇಹದಾದ್ಯಂತ ಹಬ್ಬಿದರೆ, ನೋವು, ಚೀರಿಕೆ, ನಡುಕ, ಮುರಿತನ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.