ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ಅಕೃಚ್ಛ್ರಂ ಕಫವಾತೋತ್ಥಂ ತ್ವಗ್ಗತಂ ತ್ವಮಲಞ್ಚ ಯತ್ । ತತ್ರ ತ್ವಚಿ ಸ್ಥಿತೇ ಕಷ್ಠೇ ಕಾಯೇ ವೈವರ್ಣ್ಯರೂಕ್ಷಾತಾ ॥ ೧,೧೬೪.

ಸುಲಭವಾಗಿ ಗುಣವಾಗುವ, ಕಫ ಮತ್ತು ವಾತದಿಂದ ಉಂಟಾದ, ಚರ್ಮದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇರುವ ಅಥವಾ ಅಶುದ್ಧವಾದ ರೋಗ; ಚರ್ಮದಲ್ಲಿ ಉಳಿದರೆ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣ ಬದಲಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಒಣಗುವುದು.

ಸ್ವೇದತಾಪಶ್ವಯಥವಃ ಶೋಣಿತೇ ಪಿಶಿತೇ ಪುನಃ । ಪಾಣಿಪಾದಾಶ್ರಿತಾಃ ಸ್ಫೋಟಾಃ ಕ್ಲೇಶಾತ್ಸನ್ಧಿಷು ಚಾಧಿಕಮ್ ॥ ೧,೧೬೪.

ರಕ್ತ ಮತ್ತು ಮಾಂಸದಲ್ಲಿ ಬೆವರು, ಉರಿ, ಊತ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಕೈ ಕಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಪುಟ್ಟ ಪುಟ್ಟ ಗಡ್ಡೆಗಳು, ಸಂಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ನೋವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ದೋಷಸ್ಯಾಭೀಕ್ಷ್ಣಯೋಗೇನ ದಲನಂ ಸ್ಯಾಚ್ಚ ಮೇದಸಿ । ನಾತಿಸಂಜ್ಞಾಸ್ತಿ ಮಜ್ಜಾಸ್ಥಿನೇತ್ರವೇಗಸ್ವರಕ್ಷ್ಯಃ ॥ ೧,೧೬೪.

ದೋಷಗಳು ಮಿಶ್ರಣವಾದಾಗ ಮೇದುದಲ್ಲಿ ನಾಶ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಮೆದುಳು, ಎಲುಬು, ಕಣ್ಣು, ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಕ್ಷತೇ ಚ ಕ್ರಿಮಿಭಿಃ ಶುಕ್ರೇ ಸ್ವದಾರಾಪತ್ಯಬಾಧನಮ್ । ಯಥಾಪೂರ್ವಾಣಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಸ್ವಲಿಙ್ಗಾನಿ ಮೃಗಾದಿಷು ॥ ೧,೧೬೪.

ಗಾಯವಾದಾಗ, ವೀರ್ಯದಲ್ಲಿ ಹುಳುಗಳು ಇದ್ದರೆ, ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ತೊಂದರೆ ಉಂಟಾದರೆ, ಈ ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದ ಎಲ್ಲ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ.

ಕಷ್ಠೈಕಸಮ್ಭವಂ ಶ್ವಿತ್ರಂ ಕಿಲಾಸಂ ದಾರುಣಂ ಭವೇತ್ । ನಿರ್ದಿಷ್ಟಮಪರಿಸ್ತ್ರಾವಿ ತ್ರಿಧಾತೂದ್ಭವಸಂಶ್ರಯಮ್ ॥ ೧,೧೬೪.

ಮರದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಉಂಟಾಗುವ ಶ್ವಿತ್ರ ಅಥವಾ ಕಿಲಾಸ ರೋಗವು ತುಂಬಾ ಭಯಾನಕವಾದುದು; ಇದು ಹೊರಗೆ ಹರಿದುಬರುವ, ಮೂರು ದೋಷಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ರೋಗವಾಗಿದೆ.

ವಾತಾದ್ರೂಕ್ಷಾರುಣಂ ಪಿತ್ತಾತ್ತಾಮ್ರಂ ಕಮಲಪತ್ರವತ್ । ಸದಾಹಂ ರೋಮವಿಧ್ವಂಸಿ ಕಫಾಚ್ಛ್ವೇತಂ ಘನ ಗುರು ॥ ೧,೧೬೪.

ವಾಯುವಿನಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಗಾಯ ಒಣಗಿದಂತಿರುತ್ತದೆ, ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಪಿತ್ತದಿಂದ ಬರುವದು ತಾಮ್ರದ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ಕಮಲದ ಹೂವಿನ ಹಾಳೆಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಸದಾ ಉರಿಯುತ್ತಿರುತ್ತದೆ, ಕೂದಲು ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗುತ್ತದೆ. ಕಫದಿಂದ ಉಂಟಾದದು ಬಿಳಿಯ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಭಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಸಕಣ್ಡೂರಂ ಕ್ರಮಾದ್ರಕ್ತಮಾಂಸಮೇದಃ ಸು ಚಾದಿಶೇತ್ । ವರ್ಣೇನೈವೇದೃಗುಭಯಂ ಕೃಚ್ಛ್ರಂ ತಚ್ಚೋತ್ತರೋತ್ತರಮ್ ॥ ೧,೧೬೪.

ಕಿಡುಕಿನಿಂದ ಕೂಡಿಕೊಂಡು, ಕ್ರಮೇಣ ಕೆಂಪಾಗುತ್ತಾ ಮಾಂಸ ಮತ್ತು ಮೇದುವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಬಣ್ಣದಿಂದ ಈ ಎರಡು ವಿಧಗಳನ್ನೂ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಕಾಯಿಲೆಯ ತೀವ್ರತೆ ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಶುಕ್ಲರೋಮಬಹುಲಮಸಂಶ್ಲಿಷ್ಟಂ ಮಿಥೋ ನವಮ್ । ಅನಗ್ನಿದಗ್ಧಜಂ ಸಾಧ್ಯಂ ಶ್ವಿತ್ರಂ ವರ್ಜ್ಯಮತೋಽನ್ಯಥಾ ॥ ೧,೧೬೪.

ಗಾಯವು ಬಿಳಿಯಾಗಿಲ್ಲ, ಕೂದಲು ಹೆಚ್ಚಿದೆ, ಒಟ್ಟಾಗಿ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ, ಹೊಸದಾಗಿದೆ, ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಸುಟ್ಟಿಲ್ಲ ಎಂದರೆ ಆ ಶ್ವಿತ್ರ ಕಾಯಿಲೆ ಗುಣವಾಗಬಹುದು. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ದೂರವಿರಬೇಕು.

ಗುಹ್ಯಪಾಣಿತಲೌಷ್ಠೇಷು ಜಾತಮಪ್ಯಚಿರನ್ತರಮ್ । ವರ್ಜನೀಯಂ ವಿಶೇಷೇಣ ಕಿಲಾಸಂ ಸಿದ್ಧಿಮಿಚ್ಛಿತಾ ॥ ೧,೧೬೪.

ಗೋಪ್ಯಾಂಗ, ಕೈಯೊಳಗೆ ಅಥವಾ ತುಟಿಯಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಹುಟ್ಟಿದ ಶ್ವಿತ್ರ ಕಾಯಿಲೆಯನ್ನು, ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಬಯಸುವವರು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದೂರವಿರಬೇಕು.

ಸ್ಪರ್ಶೈಕಾಹಾರಸಂಗಾದಿಸೇವನಾತ್ಪ್ರಾಯಶೋ ಗದಾಃ । ಏಕಶಯ್ಯಾಸನಾಚ್ಚೈವ ವಸ್ತ್ರಮಾಲ್ಯಾನುಲೇಪನಾತ್ ॥ ೧,೧೬೪.

ಸ್ಪರ್ಶ, ಒಂದೇ ಊಟ, ಹೀಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದ, ಒಂದೇ ಹಾಸಿಗೆ, ಆಸನ, ಬಟ್ಟೆ, ಹೂಮಾಲೆ, ಲೇಪನಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಾಗ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾಯಿಲೆಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ಶ್ರೀಗರುಡಮಹಾಪುರಾಣಮ್ ೧೬೫ ಧನ್ವನ್ತರಿರುವಾಚ । ಕ್ರಿಮಯಶ್ಚ ದ್ವಿಧಾ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಬಾಹ್ಯಭ್ಯನ್ತರಭೇದತಃ । ಬಹಿರ್ಮಲಕಫಾಸೃಗ್ವಿಟ್ಜನ್ಮಭೇದಾಚ್ಚತುರ್ವಿಧಾಃ ॥ ೧,೧೬೫.

ಧನ್ವಂತರಿ ಹೇಳಿದರು: ಕ್ರಿಮಿಗಳು ಎರಡು ವಿಧ, ಹೊರಗಿನವು ಮತ್ತು ಒಳಗಿನವು. ಹೊರಗಿನವು ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಕಾರ, ಅವು ಮಲ, ಕಫ, ರಕ್ತ ಮತ್ತು ಬೆಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ.

ನಾಮತೋ ವಿಂಶತಿವಿಧಾ ಬಾಹ್ಯಾಸ್ತತ್ರ ಮಲೋದ್ಭವಾಃ । ತಿಲಪ್ರಮಾಣಸಂಸ್ಥಾನವರ್ಣಾಃ ಕೇಶಾಮ್ಬರಾಶ್ರಯಾಃ ॥ ೧,೧೬೫.

ಹೆಸರಿನಿಂದ ಹೊರಗಿನ ಕ್ರಿಮಿಗಳು ಇಪ್ಪತ್ತು ವಿಧ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮಲದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವವು ಎಳ್ಳಿನ ಗಾತ್ರ, ಆಕಾರ ಮತ್ತು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ, ಕೂದಲು ಮತ್ತು ಬಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುತ್ತವೆ.

ಬಹುಪಾದಾಶ್ಚ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಶ್ಚ ಯೂಕಾ ಲಿಕ್ಷಾಶ್ಚ ನಾಮತಃ । ದ್ವಿಧಾ ತೇ ಕೋಷ್ಠಪಿಡಿಕಾಃ ಕಣ್ಡೂಗಣ್ಡಾನ್ಪ್ರಕುರ್ವತೇ ॥ ೧,೧೬೫.

ಅವು ಬಹು ಕಾಲುಗಳಿರುವವು, ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿವೆ, ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಜೂನು ಮತ್ತು ಚಿಟ್ಟೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎರಡು ವಿಧಗಳಾಗಿ, ದೇಹದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುತ್ತವೆ, ಕಿಡುಕು ಮತ್ತು ಊತ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ.

ಕುಷ್ಠೈಕಹೇತವೋಽನ್ತರ್ಜಾಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಜಾ ಬಾಹ್ಯಸಮ್ಭವಾಃ । ಮಧುರಾನ್ನಗುಡಕ್ಷೀರದಧಿಮತ್ಸ್ಯನವೌದನೈಃ ॥ ೧,೧೬೫.

ಕುಷ್ಟರ ಏಕಮಾತ್ರ ಕಾರಣ ಒಳಗಿನ ಕ್ರಿಮಿಗಳು. ಹೊರಗಿನಿಂದ ಕಫದಿಂದ, ಮತ್ತು ಸಿಹಿ ಆಹಾರ, ಬೆಲ್ಲ, ಹಾಲು, ಮೊಸರು, ಮೀನು, ಹೊಸ ಅನ್ನದಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ.

ಕಫಾದಾಮಾಶಯೇ ಜಾತಾ ವೃದ್ಧಾಃ ಸರ್ಪನ್ತಿ ಸರ್ವತಃ । ಪೃಥುಬ್ರಧ್ನನಿಭಾಃ ಕೇಚಿತ್ಕೇಚಿದ್ಗಣ್ಡೂಪದೋಪಮಾಃ ॥ ೧,೧೬೫.

ಕಫದಿಂದ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಕ್ರಿಮಿಗಳು ಬೆಳೆದ ಮೇಲೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಅಗಲವಾದ ಹಗ್ಗದಂತೆ, ಕೆಲವು ಊತದ ಗುಂಡಿಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ.

ರೂಢಧಾನ್ಯಾಙ್ಕುರಾಕಾರಾಸ್ತನುದೀರ್ಘಾಸ್ತಥಾಣವಃ । ಶ್ವೇತಾಸ್ತಾಮ್ರಾವಭಾಸಾಶ್ಚ ನಾಮತಃ ಸಪ್ತಧಾ ತು ತೇ ॥ ೧,೧೬೫.

ಕೆಲವು ಮೊಳೆದ ಧಾನ್ಯದ ಮೊಳಕೆಯಂತೆ, ತೆಳುವಾಗಿ, ಉದ್ದವಾಗಿಯೂ ಸಣ್ಣವಾಗಿಯೂ ಇರುತ್ತವೆ. ಬಿಳಿ ಅಥವಾ ತಾಮ್ರದ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಅವು ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಏಳು ವಿಧ.

ಅನ್ತ್ರಾದಾ ಉದರಾವೇಷ್ಟಾ ಹೃದಯಾದಾ ಮಹಾಗುದಾಃ । ಚ್ಯುರವೋ ದರ್ಭಕುಸುಮಾಃ ಸುಗನ್ಧಾಸ್ತೇ ಚ ಕುರ್ವತೇ ॥ ೧,೧೬೫.

ಕೆಲವು ಕ್ರಿಮಿಗಳು ಆಂತರದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿ ಹೊಟ್ಟೆ ಸುತ್ತುತ್ತವೆ, ಕೆಲವು ಹೃದಯದಿಂದ, ಕೆಲವು ಗುದದಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಅವು ಹೊರಬಂದಾಗ ದರ್ಭ ಹೂವಿನಂತೆ, ಸುಗಂಧವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ವಿವಿಧ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ.

ಹೃಲ್ಲಾಸಮಾಸ್ಯಶ್ರವಣಮವಿಪಾಕಮರೋಚಕಮ್ । ಮೂರ್ಛಾಚ್ಛರ್ದಿಜ್ವರಾನಾಹಕಾರ್ಶ್ಯಕ್ಷವಥುಪೀನಸಾನ್ ॥ ೧,೧೬೫.

ಅವು ವಾಂತಿ, ಬಾಯಿಂದ ನೀರು ಬರುವಿಕೆ, ಜೀರ್ಣವಾಗದಿಕೆ, ರುಚಿಕೊಡದಿಕೆ, ಮೂರ್ಛೆ, ವಾಂತಿ, ಜ್ವರ, ಹೊಟ್ಟೆ ಊತ, ಕ್ಷಯ, ತಿಮ್ಮು, ಜಿಡ್ಡು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ.

ರಕ್ತವಾಹಿಶಿರಾಸ್ಥಾನರಕ್ತಜಾ ಜನ್ತವೋಽಣವಃ । ಅಪಾದಾ ವೃತ್ತತಾಮ್ರಾಶ್ಚ ಸೌಕ್ಷ್ಮ್ಯಾತ್ಕೇಚಿದದರ್ಶನಾಃ ॥ ೧,೧೬೫.

ರಕ್ತನಾಳಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವ ಕ್ರಿಮಿಗಳು ತುಂಬಾ ಸಣ್ಣವಾಗಿವೆ, ಕಾಲುಗಳಿಲ್ಲ, ವೃತ್ತಾಕಾರ, ತಾಮ್ರದ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿವೆ, ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದುದರಿಂದ ಕೆಲವು ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಕೇಶಾದಾ ರೋಮವಿಧ್ವಂಸಾ ರೋಮದ್ವೀಪಾ ಉದುಮ್ಬರಾಃ । ಷಟ್ತೇ ಕುಷ್ಠೈಕಕರ್ಮಾಣಃ ಸಹಸೌರಸಮಾತರಃ ॥ ೧,೧೬೫.

ಕೂದಲಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟುವವು ಕೂದಲು ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗುತ್ತವೆ, ಕೂದಲು ಗುಡ್ಡಗಳಂತೆ ಆಗುತ್ತವೆ, ಉದುಂಬರ ಹಣ್ಣಿನಂತೆ ಇರುತ್ತವೆ. ಈ ಆರು ವಿಧಗಳು ಕುಷ್ಟದ ಏಕಮಾತ್ರ ಕಾರಣ, ಜೊತೆಗೆ ಸೌಸುರ ಮತ್ತು ಸಮಾತರ ಕೂಡ ಸೇರಿವೆ.

ಪಕ್ವಾಶಯೇ ಪುರೀಷೋತ್ಥಾ ಜಾಯನ್ತೇಽಥೋವಿಸರ್ಪಿಣಃ । ವೃದ್ಧಾಸ್ತೇ ಸ್ಯುರ್ಭವೇಯುಶ್ಚ ತೇ ಯದಾಮಾಶಯೋನ್ಮುಖಾಃ ॥ ೧,೧೬೫.

ಪಕ್ವಾಶಯದಲ್ಲಿ ಬೆಕ್ಕಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಕ್ರಿಮಿಗಳು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಹುಟ್ಟಿ ಹರಡುತ್ತವೆ. ಅವು ಬೆಳೆದಾಗ ಹೊಟ್ಟೆಯ ಕಡೆಗೆ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ.

ತದಾಸ್ಯೋದ್ಗಾರನಿಃ ಶ್ವಾಮವಿಡ್ಗನ್ಧಾನುವಿಧಾಯಿನಃ । ಪೃಥುವೃತ್ತತನುಸ್ಥೂಲಾಃ ಶ್ಯಾವಪೀತಸಿತಾಸಿತಾಃ ॥ ೧,೧೬೫.

ಅವು ಬಾಯಿಂದ ದುರ್ಗಂಧ, ಉಸಿರಾಟದಲ್ಲಿ ಶಬ್ದ, ಬೆಕ್ಕಿನ ವಾಸನೆ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಅಗಲ, ವೃತ್ತಾಕಾರ, ದಪ್ಪ, ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು, ಹಳದಿ, ಬಿಳಿ ಅಥವಾ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ.

ತೇ ಪಞ್ಚನಾಮ್ನಾ ಕ್ರಿಮಯಃ ಕಕೇರುಕಮಕೇರುಕಾಃ । ಸೌಸುರಾದಾಃ ಸಶೂಲಾಖ್ಯಾ ಲೇಲಿಹಾ ಜನಯನ್ತಿ ಹಿ ॥ ೧,೧೬೫.

ಈ ಕ್ರಿಮಿಗಳು ಐದು ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ: ಕಕೇರುಕ, ಮಕೇರುಕ, ಸೌಸುರ, ಶೂಲವಂತ, ಲೆಲಿಹಾ. ಅವು ಸಂತಾನವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ.

ವಙ್ಭೇದಶೂಲವಿಷ್ಟಮ್ಭಕಾರ್ಶ್ಯಪಾರುಷ್ಯಪಾಣ್ಡುತಾಃ । ರೋಮಹರ್ಷಾಗ್ನಿಸದನಂ ಗುದಕಣ್ಡೂಂರ್ವಿಮಾರ್ಗಗಾಃ ॥ ೧,೧೬೫.

ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಭೇದ, ತೀವ್ರವಾದ ನೋವು, ದೇಹದ ಕಠಿಣತೆ, ದುರ್ಬಲತೆ, ಚರ್ಮದ ಒಣತೆ, ಬಿಳಿತನ, ರೋಮಾಂಚನ, ಗುದದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿಯಂಥ ಉರಿ, ಗುದದಲ್ಲಿ ಉರಿ ಮತ್ತು ಕೆರಕಾಟ, ಮತ್ತು ಮಲದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅಸಹಜವಾದ ಹಾದಿ ಇವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಕಾಣಿಸಬಹುದು.

ಶ್ರೀಗರುಡಮಹಾಪುರಾಣಮ್ ೧೬೬ ಧನ್ವನ್ತರಿರುವಾಚ । ವಾತವ್ಯಾಧಿನಿದಾನಂ ತೇ ವಕ್ಷ್ಯೇ ಸುಶ್ರುತ ತಚ್ಛೃಣು । ಸರ್ವಥಾನರ್ಥಕಥನೇ ವಿಘ್ನ ಏವ ಚ ಕಾರಣಮ್ ॥ ೧,೧೬೬.

ಧನ್ವಂತರಿ ಹೇಳಿದರು: ಸುಶ್ರುತ, ನಾನು ವಾತದೋಷದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ರೋಗಗಳ ಮೂಲವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ, ನೀನು ಗಮನದಿಂದ ಕೇಳು. ಯಾವಾಗಲೂ ದುಃಖದ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಡ್ಡಿಯೇ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಅದೃಷ್ಟದುಷ್ಟಪವನಶರೀರಮವಿಶೇಷತಃ । ಸ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾ ವಿಶ್ವಾತ್ಮಾ ವಿಶ್ವರೂಪಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ॥ ೧,೧೬೬.

ಕಾಣದ, ದೋಷಪೂರ್ಣವಾದ ವಾತವು ದೇಹವನ್ನು ಯಾವ ಭೇದವಿಲ್ಲದೆ ಪ್ರಭಾವಿಸುತ್ತದೆ; ಅವನು ಎಲ್ಲರ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ, ಎಲ್ಲರ ಆತ್ಮ, ವಿಶ್ವರೂಪಿ, ಪ್ರಜಾಪತಿ.

ಸ್ರಷ್ಟಾ ಧಾತಾ ವಿಭುರ್ವಿಷ್ಣುಃ ಸಂಹರ್ತಾ ಮೃತ್ಯುರನ್ತಕಃ । ತದ್ವದುಕ್ತಂ ಚ ಯತ್ನೇನ ಯತಿತವ್ಯಮತಃ ಸದಾ ॥ ೧,೧೬೬.

ಅವನು ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ, ಪೋಷಕ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವವನು, ವಿಷ್ಣು, ಸಂಹಾರಕ, ಮರಣ, ಅಂತ್ಯವೂ ಹೌದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಹೇಳಿದ ಮಾತನ್ನು ಸದಾ ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಅನುಸರಿಸಬೇಕು.

ತಸ್ಯೋಕ್ತೇ ದೋಷವಿಜ್ಞಾನೇ ಕರ್ಮ ಪ್ರಾಕೃತವೈಕೃತಮ್ । ಸಮಾಸವ್ಯಾಸತೋ ದೋಷಭೇದಾನಾಮವಧಾರ್ಯ ಚ ॥ ೧,೧೬೬.

ಅವನ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ದೋಷಗಳನ್ನು ತಿಳಿದು, ಸಹಜ ಮತ್ತು ಬದಲಾಗಿರುವ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬೇಕು; ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿಯೂ, ವಿವರವಾಗಿಯೂ ದೋಷಗಳ ವಿಭಿನ್ನ ರೂಪಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಪಞ್ಚಧಾ ವೀರೋ ವ್ಯಾಪಾರಶ್ಚೇಹ ವೈಕೃತಃ । ತಸ್ಯೋಚ್ಯತೇ ವಿಭಾಗೇನ ಸನಿದಾನಂ ಸಲಕ್ಷಣಮ್ ॥ ೧,೧೬೬.

ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಐದು ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ, ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ವಾತದ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ; ಅವುಗಳ ವಿಭಜನೆ, ಕಾರಣಗಳು ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.