ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ಪ್ರಾಯೇಣ ಚೋರ್ಧ್ವಕಾರ್ಶ್ಯಞ್ಚ ಕುಣ್ಡೈಃ ಕಣ್ಡೂಪರೈಶ್ಚಿತಮ್ । ರಕ್ತೈರಲಂಶುಕಾ ಪಾಣಿಪಾದೇ ಕುರ್ಯಾದ್ವಿಪಾದಿಕಾ ॥ ೧,೧೬೪.

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹಳ್ಳುಹರಿತ, ಗುಂಪು ಗುಂಪಾಗಿ ಉರಿ ಮತ್ತು ಉರಿ ತುಂಬಿರುವ, ಕೈ ಮತ್ತು ಕಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ರೇಖೆಗಳಿರುವ, ಇದನ್ನು ವಿಪಾದಿಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ತೀವ್ರಾರ್ತಿಂ ಗಾಢಕಣ್ಡೂಞ್ಚ ಸರಾಗಪಿಡಿಕಾಚಿತಮ್ । ದೀರ್ಘಪ್ರತಾನದೂರ್ವಾವದತಸೀಕುಸುಮಚ್ಛವಿ ॥ ೧,೧೬೪.

ತೀವ್ರವಾದ ನೋವು, ಭಾರೀ ಉರಿ, ಕೆಂಪು ಪುಟ್ಟ ಪುಟ್ಟ ಗಡ್ಡೆಗಳು ತುಂಬಿರುವ, ದೂರವರೆಗೆ ಹರಡುವ, ದುರ್ವಾ ಹುಲ್ಲು ಅಥವಾ ಅತಸಿ ಹೂವಿನ ಬಣ್ಣದಂತೆ ಕಾಣುವ ರೋಗ.

ಉಚ್ಛೂನಮಣ್ಡಲೋ ದದ್ರುಃ ಕಣ್ಡೂಮಾನಿತಿ ಕಥ್ಯತೇ । ಸ್ಥೂಲಮೂಲಂ ಸದಾಹಾರ್ತಿ ರಕ್ತಸ್ತ್ರಾವಂ ಬಹುವ್ರಣಮ್ ॥ ೧,೧೬೪.

ಏರುವ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಗಾಯ, ಇದನ್ನು ದದ್ರು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ತುಂಬಾ ಉರಿ, ದಪ್ಪ ಬೇರು, ನಿರಂತರ ಉರಿ ನೋವು, ಕೆಂಪು ರಕ್ತ ಹರಿಯುವ, ಅನೇಕ ಗಾಯಗಳು ಇರುವ.

ಸಾದಹಕಕ್ಲೇದರುಜಂ ಪ್ರಾಯಶಃ ಸರ್ವಜನ್ಮ ಚ । ರಕ್ತಾಕ್ತಮಣ್ಡಲಂ ಪಾಣ್ಡು ಕಣ್ಡೂದಾಹರುಜಾನ್ವಿತಮ್ ॥ ೧,೧೬೪.

ಉರಿ, ತೇವ, ನೋವು ಜೊತೆಗೆ, ಪ್ರತೀ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿಯೂ ಪುನಃ ಪುನಃ ಬರುವ, ಕೆಂಪು ಮಿಶ್ರಿತ ಬಿಳಿ ವೃತ್ತಾಕಾರದ, ಉರಿ, ನೋವು, ತೀವ್ರವಾದ ಉರಿ ಇರುವ ರೋಗ.

ಸೋತ್ಸೇಧಮಾಚಿತಂ ರಕ್ತೈಃ ಕಞ್ಜಪರ್ಣಮಿವಾಮ್ಬುಭಿಃ । ಪುಣ್ಡರೀಕಂ ಭವೇತ್ತದ್ಧಿ ಚಿತಂ ಸ್ಫೋಟೈಃ ಸಿತಾರುಣೈಃ ॥ ೧,೧೬೪.

ಏರಿ ಕೆಂಪಿನಿಂದ ತುಂಬಿರುವ, ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕಮಲದ ಎಲೆ ಹೋಲುವ, ಇದನ್ನು ಪುಂಡರಿಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಬಿಳಿ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಪುಟ್ಟ ಪುಟ್ಟ ಗಡ್ಡೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.

ವಿಸ್ಫೋಟಪಿಟಿಕಾ ಪಾಮಾ ಕಣ್ಡೂಕ್ಲೇದರುಜಾನ್ವಿತಾಃ । ಸೂಕ್ಷ್ಮಾ ಶ್ಯಾಮಾರುಣಾ ರೂಕ್ಷಾ ಪ್ರಾಯಃ ಸ್ಫಿಕ್ಪಾಣಿಕೂರ್ಪರೇ ॥ ೧,೧೬೪.

ಪುಟ್ಟ ಪುಟ್ಟ ಗಡ್ಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಪುಟ್ಟ ಪುಟ್ಟ ಹುಳಿಯೊಂದಿಗೆ ಪಾಮಾ ರೋಗ, ಉರಿ, ತೇವ, ನೋವು ಇರುವ, ಸಣ್ಣದು, ಕಪ್ಪು ಕೆಂಪು ಮಿಶ್ರಿತ, ಒಣ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಿಂಬಾಗ, ಕೈ, ಮೊಣಕಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.

ಸಸ್ಫೋಟಸಂಸ್ಪರ್ಶಸಹಂ ಕಣ್ಡೂರಕ್ತಾತಿದಾಹವತ್ । ರಕ್ತದಲಂ ಚರ್ಮದಲಂ ಕಾಕಣಂ ತೀವ್ರದಾಹರುಕ್ ॥ ೧,೧೬೪.

ಪುಟ್ಟ ಪುಟ್ಟ ಗಡ್ಡೆಗಳೊಂದಿಗೆ, ಸ್ಪರ್ಶಕ್ಕೆ ನೋವು, ಉರಿ, ಕೆಂಪು, ತೀವ್ರ ಉರಿಯೊಂದಿಗೆ, ಕಾಕಣ ಎಂಬುದು ಕೆಂಪು ಚರ್ಮದ ತೊಗಲು, ಭಾರೀ ಉರಿ ಮತ್ತು ನೋವಿರುವುದು.

ಪೂರ್ವರಕ್ತಞ್ಚ ಕೃಷ್ಣಞ್ಚ ಕಾಕಣಂ ತ್ರಿಫಲೋಪಮಮ್ । ಕೃಷ್ಣಲಿಙ್ಗೈರ್ಯುತೈಃ ಸರ್ವೈಃ ಸ್ವಸ್ವಕಾರಣತೋ ಭವೇತ್ ॥ ೧,೧೬೪.

ಮೊದಲು ಕೆಂಪಾಗಿದ್ದು, ನಂತರ ಕಪ್ಪಾಗುವ, ತ್ರಿಫಲೆಯಂತೆ ಕಾಣುವ ಕಾಕಣ, ಎಲ್ಲ ಕಪ್ಪು ಲಕ್ಷಣಗಳೂ ಇರಬಹುದು, ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗಬಹುದು.

ದೋಷಭೇದಾಯ ವಿಹಿತೈರಾದಿಶೇಲ್ಲಿಙ್ಗಕರ್ಮಭಿಃ । ಕುಷ್ಠಸ್ವದೋಷಾನುಗತಂ ಸರ್ವದೋಷಗತಂ ತ್ಯಜೇತ್ ॥ ೧,೧೬೪.

ದೋಷಗಳ ವಿಭಜನೆಗಾಗಿ, ಸೂಚಿಸಿದ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹೇಳಬೇಕು; ಎಲ್ಲ ದೋಷಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ಕುಷ್ಟವನ್ನು ಬಿಡಬೇಕು.

ಕುಷ್ಠೋಕ್ತಂ ಯಚ್ಚ ಯಚ್ಚಾಸ್ಥಿಮಜ್ಜಾಶುಕ್ರಸಮಾಶ್ರಯಮ್ । ಕೃಚ್ಛ್ರಂ ಮೇದೋಮತಞ್ಚೈವ ಯಾಪ್ಯಂ ಸ್ನಾಪ್ವಾಸ್ಥಿಮಾಂಸಗಮ್ ॥ ೧,೧೬೪.

ಯಾವುದನ್ನು ಕುಷ್ಟ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅದು ಎಲುಬು, ಮೆದುಳು ಅಥವಾ ವೀರ್ಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರೆ, ಅದನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸುವುದು ಬಹಳ ಕಷ್ಟ; ಮೇದುದಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೆ ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದು, ಚರ್ಮ, ಮಾಂಸ ಅಥವಾ ಎಲುಬಿನಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೆ ಅದು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಇರುತ್ತದೆ.

ಅಕೃಚ್ಛ್ರಂ ಕಫವಾತೋತ್ಥಂ ತ್ವಗ್ಗತಂ ತ್ವಮಲಞ್ಚ ಯತ್ । ತತ್ರ ತ್ವಚಿ ಸ್ಥಿತೇ ಕಷ್ಠೇ ಕಾಯೇ ವೈವರ್ಣ್ಯರೂಕ್ಷಾತಾ ॥ ೧,೧೬೪.

ಸುಲಭವಾಗಿ ಗುಣವಾಗುವ, ಕಫ ಮತ್ತು ವಾತದಿಂದ ಉಂಟಾದ, ಚರ್ಮದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇರುವ ಅಥವಾ ಅಶುದ್ಧವಾದ ರೋಗ; ಚರ್ಮದಲ್ಲಿ ಉಳಿದರೆ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣ ಬದಲಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಒಣಗುವುದು.

ಸ್ವೇದತಾಪಶ್ವಯಥವಃ ಶೋಣಿತೇ ಪಿಶಿತೇ ಪುನಃ । ಪಾಣಿಪಾದಾಶ್ರಿತಾಃ ಸ್ಫೋಟಾಃ ಕ್ಲೇಶಾತ್ಸನ್ಧಿಷು ಚಾಧಿಕಮ್ ॥ ೧,೧೬೪.

ರಕ್ತ ಮತ್ತು ಮಾಂಸದಲ್ಲಿ ಬೆವರು, ಉರಿ, ಊತ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಕೈ ಕಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಪುಟ್ಟ ಪುಟ್ಟ ಗಡ್ಡೆಗಳು, ಸಂಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ನೋವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ದೋಷಸ್ಯಾಭೀಕ್ಷ್ಣಯೋಗೇನ ದಲನಂ ಸ್ಯಾಚ್ಚ ಮೇದಸಿ । ನಾತಿಸಂಜ್ಞಾಸ್ತಿ ಮಜ್ಜಾಸ್ಥಿನೇತ್ರವೇಗಸ್ವರಕ್ಷ್ಯಃ ॥ ೧,೧೬೪.

ದೋಷಗಳು ಮಿಶ್ರಣವಾದಾಗ ಮೇದುದಲ್ಲಿ ನಾಶ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಮೆದುಳು, ಎಲುಬು, ಕಣ್ಣು, ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಕ್ಷತೇ ಚ ಕ್ರಿಮಿಭಿಃ ಶುಕ್ರೇ ಸ್ವದಾರಾಪತ್ಯಬಾಧನಮ್ । ಯಥಾಪೂರ್ವಾಣಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಸ್ವಲಿಙ್ಗಾನಿ ಮೃಗಾದಿಷು ॥ ೧,೧೬೪.

ಗಾಯವಾದಾಗ, ವೀರ್ಯದಲ್ಲಿ ಹುಳುಗಳು ಇದ್ದರೆ, ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ತೊಂದರೆ ಉಂಟಾದರೆ, ಈ ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದ ಎಲ್ಲ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ.

ಕಷ್ಠೈಕಸಮ್ಭವಂ ಶ್ವಿತ್ರಂ ಕಿಲಾಸಂ ದಾರುಣಂ ಭವೇತ್ । ನಿರ್ದಿಷ್ಟಮಪರಿಸ್ತ್ರಾವಿ ತ್ರಿಧಾತೂದ್ಭವಸಂಶ್ರಯಮ್ ॥ ೧,೧೬೪.

ಮರದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಉಂಟಾಗುವ ಶ್ವಿತ್ರ ಅಥವಾ ಕಿಲಾಸ ರೋಗವು ತುಂಬಾ ಭಯಾನಕವಾದುದು; ಇದು ಹೊರಗೆ ಹರಿದುಬರುವ, ಮೂರು ದೋಷಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ರೋಗವಾಗಿದೆ.

ವಾತಾದ್ರೂಕ್ಷಾರುಣಂ ಪಿತ್ತಾತ್ತಾಮ್ರಂ ಕಮಲಪತ್ರವತ್ । ಸದಾಹಂ ರೋಮವಿಧ್ವಂಸಿ ಕಫಾಚ್ಛ್ವೇತಂ ಘನ ಗುರು ॥ ೧,೧೬೪.

ವಾಯುವಿನಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಗಾಯ ಒಣಗಿದಂತಿರುತ್ತದೆ, ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಪಿತ್ತದಿಂದ ಬರುವದು ತಾಮ್ರದ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ಕಮಲದ ಹೂವಿನ ಹಾಳೆಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಸದಾ ಉರಿಯುತ್ತಿರುತ್ತದೆ, ಕೂದಲು ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗುತ್ತದೆ. ಕಫದಿಂದ ಉಂಟಾದದು ಬಿಳಿಯ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಭಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಸಕಣ್ಡೂರಂ ಕ್ರಮಾದ್ರಕ್ತಮಾಂಸಮೇದಃ ಸು ಚಾದಿಶೇತ್ । ವರ್ಣೇನೈವೇದೃಗುಭಯಂ ಕೃಚ್ಛ್ರಂ ತಚ್ಚೋತ್ತರೋತ್ತರಮ್ ॥ ೧,೧೬೪.

ಕಿಡುಕಿನಿಂದ ಕೂಡಿಕೊಂಡು, ಕ್ರಮೇಣ ಕೆಂಪಾಗುತ್ತಾ ಮಾಂಸ ಮತ್ತು ಮೇದುವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಬಣ್ಣದಿಂದ ಈ ಎರಡು ವಿಧಗಳನ್ನೂ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಕಾಯಿಲೆಯ ತೀವ್ರತೆ ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಶುಕ್ಲರೋಮಬಹುಲಮಸಂಶ್ಲಿಷ್ಟಂ ಮಿಥೋ ನವಮ್ । ಅನಗ್ನಿದಗ್ಧಜಂ ಸಾಧ್ಯಂ ಶ್ವಿತ್ರಂ ವರ್ಜ್ಯಮತೋಽನ್ಯಥಾ ॥ ೧,೧೬೪.

ಗಾಯವು ಬಿಳಿಯಾಗಿಲ್ಲ, ಕೂದಲು ಹೆಚ್ಚಿದೆ, ಒಟ್ಟಾಗಿ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ, ಹೊಸದಾಗಿದೆ, ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಸುಟ್ಟಿಲ್ಲ ಎಂದರೆ ಆ ಶ್ವಿತ್ರ ಕಾಯಿಲೆ ಗುಣವಾಗಬಹುದು. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ದೂರವಿರಬೇಕು.

ಗುಹ್ಯಪಾಣಿತಲೌಷ್ಠೇಷು ಜಾತಮಪ್ಯಚಿರನ್ತರಮ್ । ವರ್ಜನೀಯಂ ವಿಶೇಷೇಣ ಕಿಲಾಸಂ ಸಿದ್ಧಿಮಿಚ್ಛಿತಾ ॥ ೧,೧೬೪.

ಗೋಪ್ಯಾಂಗ, ಕೈಯೊಳಗೆ ಅಥವಾ ತುಟಿಯಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಹುಟ್ಟಿದ ಶ್ವಿತ್ರ ಕಾಯಿಲೆಯನ್ನು, ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಬಯಸುವವರು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದೂರವಿರಬೇಕು.

ಸ್ಪರ್ಶೈಕಾಹಾರಸಂಗಾದಿಸೇವನಾತ್ಪ್ರಾಯಶೋ ಗದಾಃ । ಏಕಶಯ್ಯಾಸನಾಚ್ಚೈವ ವಸ್ತ್ರಮಾಲ್ಯಾನುಲೇಪನಾತ್ ॥ ೧,೧೬೪.

ಸ್ಪರ್ಶ, ಒಂದೇ ಊಟ, ಹೀಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದ, ಒಂದೇ ಹಾಸಿಗೆ, ಆಸನ, ಬಟ್ಟೆ, ಹೂಮಾಲೆ, ಲೇಪನಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಾಗ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾಯಿಲೆಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ಶ್ರೀಗರುಡಮಹಾಪುರಾಣಮ್ ೧೬೫ ಧನ್ವನ್ತರಿರುವಾಚ । ಕ್ರಿಮಯಶ್ಚ ದ್ವಿಧಾ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಬಾಹ್ಯಭ್ಯನ್ತರಭೇದತಃ । ಬಹಿರ್ಮಲಕಫಾಸೃಗ್ವಿಟ್ಜನ್ಮಭೇದಾಚ್ಚತುರ್ವಿಧಾಃ ॥ ೧,೧೬೫.

ಧನ್ವಂತರಿ ಹೇಳಿದರು: ಕ್ರಿಮಿಗಳು ಎರಡು ವಿಧ, ಹೊರಗಿನವು ಮತ್ತು ಒಳಗಿನವು. ಹೊರಗಿನವು ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಕಾರ, ಅವು ಮಲ, ಕಫ, ರಕ್ತ ಮತ್ತು ಬೆಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ.

ನಾಮತೋ ವಿಂಶತಿವಿಧಾ ಬಾಹ್ಯಾಸ್ತತ್ರ ಮಲೋದ್ಭವಾಃ । ತಿಲಪ್ರಮಾಣಸಂಸ್ಥಾನವರ್ಣಾಃ ಕೇಶಾಮ್ಬರಾಶ್ರಯಾಃ ॥ ೧,೧೬೫.

ಹೆಸರಿನಿಂದ ಹೊರಗಿನ ಕ್ರಿಮಿಗಳು ಇಪ್ಪತ್ತು ವಿಧ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮಲದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವವು ಎಳ್ಳಿನ ಗಾತ್ರ, ಆಕಾರ ಮತ್ತು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ, ಕೂದಲು ಮತ್ತು ಬಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುತ್ತವೆ.

ಬಹುಪಾದಾಶ್ಚ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಶ್ಚ ಯೂಕಾ ಲಿಕ್ಷಾಶ್ಚ ನಾಮತಃ । ದ್ವಿಧಾ ತೇ ಕೋಷ್ಠಪಿಡಿಕಾಃ ಕಣ್ಡೂಗಣ್ಡಾನ್ಪ್ರಕುರ್ವತೇ ॥ ೧,೧೬೫.

ಅವು ಬಹು ಕಾಲುಗಳಿರುವವು, ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿವೆ, ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಜೂನು ಮತ್ತು ಚಿಟ್ಟೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎರಡು ವಿಧಗಳಾಗಿ, ದೇಹದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುತ್ತವೆ, ಕಿಡುಕು ಮತ್ತು ಊತ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ.

ಕುಷ್ಠೈಕಹೇತವೋಽನ್ತರ್ಜಾಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಜಾ ಬಾಹ್ಯಸಮ್ಭವಾಃ । ಮಧುರಾನ್ನಗುಡಕ್ಷೀರದಧಿಮತ್ಸ್ಯನವೌದನೈಃ ॥ ೧,೧೬೫.

ಕುಷ್ಟರ ಏಕಮಾತ್ರ ಕಾರಣ ಒಳಗಿನ ಕ್ರಿಮಿಗಳು. ಹೊರಗಿನಿಂದ ಕಫದಿಂದ, ಮತ್ತು ಸಿಹಿ ಆಹಾರ, ಬೆಲ್ಲ, ಹಾಲು, ಮೊಸರು, ಮೀನು, ಹೊಸ ಅನ್ನದಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ.

ಕಫಾದಾಮಾಶಯೇ ಜಾತಾ ವೃದ್ಧಾಃ ಸರ್ಪನ್ತಿ ಸರ್ವತಃ । ಪೃಥುಬ್ರಧ್ನನಿಭಾಃ ಕೇಚಿತ್ಕೇಚಿದ್ಗಣ್ಡೂಪದೋಪಮಾಃ ॥ ೧,೧೬೫.

ಕಫದಿಂದ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಕ್ರಿಮಿಗಳು ಬೆಳೆದ ಮೇಲೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಅಗಲವಾದ ಹಗ್ಗದಂತೆ, ಕೆಲವು ಊತದ ಗುಂಡಿಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ.

ರೂಢಧಾನ್ಯಾಙ್ಕುರಾಕಾರಾಸ್ತನುದೀರ್ಘಾಸ್ತಥಾಣವಃ । ಶ್ವೇತಾಸ್ತಾಮ್ರಾವಭಾಸಾಶ್ಚ ನಾಮತಃ ಸಪ್ತಧಾ ತು ತೇ ॥ ೧,೧೬೫.

ಕೆಲವು ಮೊಳೆದ ಧಾನ್ಯದ ಮೊಳಕೆಯಂತೆ, ತೆಳುವಾಗಿ, ಉದ್ದವಾಗಿಯೂ ಸಣ್ಣವಾಗಿಯೂ ಇರುತ್ತವೆ. ಬಿಳಿ ಅಥವಾ ತಾಮ್ರದ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಅವು ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಏಳು ವಿಧ.

ಅನ್ತ್ರಾದಾ ಉದರಾವೇಷ್ಟಾ ಹೃದಯಾದಾ ಮಹಾಗುದಾಃ । ಚ್ಯುರವೋ ದರ್ಭಕುಸುಮಾಃ ಸುಗನ್ಧಾಸ್ತೇ ಚ ಕುರ್ವತೇ ॥ ೧,೧೬೫.

ಕೆಲವು ಕ್ರಿಮಿಗಳು ಆಂತರದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿ ಹೊಟ್ಟೆ ಸುತ್ತುತ್ತವೆ, ಕೆಲವು ಹೃದಯದಿಂದ, ಕೆಲವು ಗುದದಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಅವು ಹೊರಬಂದಾಗ ದರ್ಭ ಹೂವಿನಂತೆ, ಸುಗಂಧವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ವಿವಿಧ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ.

ಹೃಲ್ಲಾಸಮಾಸ್ಯಶ್ರವಣಮವಿಪಾಕಮರೋಚಕಮ್ । ಮೂರ್ಛಾಚ್ಛರ್ದಿಜ್ವರಾನಾಹಕಾರ್ಶ್ಯಕ್ಷವಥುಪೀನಸಾನ್ ॥ ೧,೧೬೫.

ಅವು ವಾಂತಿ, ಬಾಯಿಂದ ನೀರು ಬರುವಿಕೆ, ಜೀರ್ಣವಾಗದಿಕೆ, ರುಚಿಕೊಡದಿಕೆ, ಮೂರ್ಛೆ, ವಾಂತಿ, ಜ್ವರ, ಹೊಟ್ಟೆ ಊತ, ಕ್ಷಯ, ತಿಮ್ಮು, ಜಿಡ್ಡು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ.

ರಕ್ತವಾಹಿಶಿರಾಸ್ಥಾನರಕ್ತಜಾ ಜನ್ತವೋಽಣವಃ । ಅಪಾದಾ ವೃತ್ತತಾಮ್ರಾಶ್ಚ ಸೌಕ್ಷ್ಮ್ಯಾತ್ಕೇಚಿದದರ್ಶನಾಃ ॥ ೧,೧೬೫.

ರಕ್ತನಾಳಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವ ಕ್ರಿಮಿಗಳು ತುಂಬಾ ಸಣ್ಣವಾಗಿವೆ, ಕಾಲುಗಳಿಲ್ಲ, ವೃತ್ತಾಕಾರ, ತಾಮ್ರದ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿವೆ, ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದುದರಿಂದ ಕೆಲವು ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.