ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ವ್ರಣಾನಾಮಧಿಕಂ ಶೂಲಂ ಶೀಘ್ರೋತ್ಪತ್ತಿಶ್ಚಿರಸ್ಥಿತಿಃ । ರೂಢಾನಾಮಪಿ ರೂಕ್ಷತ್ವಂ ನಿಮಿತ್ತೇಽಲ್ಪೇಽತಿಕೋಪನಮ್ ॥ ೧,೧೬೪.

ಗಾಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ನೋವು, ಬೇಗ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಇರುವುದು, ಗುಣವಾದರೂ ರುಕ್ಷವಾಗಿರುವುದು; ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾರಣಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಉರಿಯುವುದು.

ರೋಮಹರ್ಷೋಽಸೃಜಃ ಕಾರ್ಷ್ಣ್ಯಂ ಕುಷ್ಠಲಕ್ಷಣಮಗ್ರಜಮ್ । ಕೃಷ್ಣಾರುಣಕಪಾಲಾಭಂ ಯದ್ರೂಕ್ಷಂ ಪರುಷಂ ತನು ॥ ೧,೧೬೪.

ರೋಮಾಂಚನ, ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪುತನ—ಇವು ಕುಷ್ಠದ ಪ್ರಾರಂಭ ಲಕ್ಷಣಗಳು; ಅದು ಕಪ್ಪು, ಕೆಂಪು, ಒಣ, ಕಠಿಣ, ತೆಳುವಾಗಿ ಕಪಾಲದಂತೆ ಕಂಡುಬಂದರೆ—

ವಿಸ್ತೃತಾಕೃತಿಪರ್ಯಸ್ತನ್ದೂಷಿತೈರ್ಲೋಮಭಿಶ್ಚಿತಮ್ । ಕಾಪಾಲಂ ತೋದಬಹುಲಂ ತತ್ಕುಷ್ಠಂ ವಿಷಮಂ ಸ್ಮೃತಮ್ ॥ ೧,೧೬೪.

ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಆಕಾರ, ಹಾಳಾದ ಕೂದಲು ಚದುರಿರುವುದು, ಇದು ಕಾಪಾಲ ಕುಷ್ಠ, ಹೆಚ್ಚು ಉರಿ ನೋವಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು ಅಸಮಾನವಾಗಿದೆ.

ಉದುಮ್ಬರಫಲಾಭಾಸಂ ಕುಷ್ಠಮೌದುಮ್ಬರಂ ವದೇತ್ । ವರ್ತುಲಂ ಬಹುಲಕೇತ್ಯುಕ್ತಂ ದಾಹರುಜಾಧಿಕಮ್ ॥ ೧,೧೬೪.

ಉದುಂಬರ ಹಣ್ಣಿನಂತೆ ಕಾಣುವ ಕುಷ್ಠವನ್ನು ಉದುಂಬರ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಅದು ವೃತ್ತಾಕಾರದದು, ದಪ್ಪ ಅಂಚುಗಳಿದ್ದು, ಸುಡು ನೋವು ಹೆಚ್ಚು.

ಅಸಂಚ್ಛನ್ನಮದರಣಂ ಕೃಮಿವತ್ಸ್ಯಾದುದುಮ್ಬರಮ್ । ಸ್ಥಿರಂ ಸತ್ಯಾನಂ ಗುರು ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಶ್ವೇತರಕ್ತಂ ಮಲಾನ್ವಿತಮ್ ॥ ೧,೧೬೪.

ಮುಚ್ಚದೆ, ಹರಡುವುದಿಲ್ಲ, ಹುಳಿನಿಂದ ತುಂಬಿರುವುದು, ಉದುಂಬರದಂತೆ; ಗಟ್ಟಿಯಾದದು, ನಿಜವಾದದು, ಭಾರವಾದದು, ಎಣ್ಣೆಗಟ್ಟಿದಂತೆ, ಬಿಳುಪು ಅಥವಾ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣ, ಮಾಲಿನ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.

ಅನ್ಯೋನ್ಯಸಕ್ತಪುಚ್ಛೂನಬಹುಕಣ್ಡೂಸ್ನುತಿಕೃಮಿ । ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಪೀತಾಭಾಸಂಯುಕ್ತಂ ಮಣ್ಡಲಂ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಮ್ ॥ ೧,೧೬೪.

ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಬಾಲಗಳು ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುವುದು, ತುಂಬಾ ಉರಿ, ಸ್ರಾವ, ಹುಳುಗಳು; ಮೃದುವಾಗಿದ್ದು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದಂತೆ ಕಾಣುವುದು, ಇದನ್ನು ಮಂಡಲ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಸಕಣ್ಡೂಪಿಟಿಕಾ ಶ್ಯಾವಾ ಸಕ್ಲೇದಾ ಚ ವಿಚರ್ಚಿಕಾ । ಪರುಷನ್ತತ್ರರಕ್ತಾನ್ತಮನ್ತಃ ಶ್ಯಾಮಂ ಸಮುನ್ನತಮ್ ॥ ೧,೧೬೪.

ಕಂಡು, ಪುಟ್ಟಗಳು, ಕಪ್ಪುಬಣ್ಣ, ತೇವದಿಂದ ಕೂಡಿರುವುದು—ಇದು ವಿಚರ್ಚಿಕಾ; ರುಕ್ಷ, ಒಳಗೆ ಕೆಂಪು, ಒಳಗಿನಿಂದ ಕಪ್ಪು, ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಿದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ಋಷ್ಯಜಿಹ್ವಾಕೃತಿಪ್ರೋಕ್ತಂ ಋಷ್ಯಜಿಹ್ವಂ ಬಹುಕ್ರಿಮಿ । ಹಸ್ತಿಚರ್ಮಖರಸ್ಪರ್ಶಂ ಚರ್ಮಾಖ್ಯಂ ಕುಷ್ಠಮುಚ್ಯತೇ ॥ ೧,೧೬೪.

ಹರಿಣದ ನಾಲಿಗೆಯಂತೆ ಕಾಣುವ, ಹಲವಾರು ಹುಳಗಳು ಇರುವ, ಆನೆ ಚರ್ಮದಂತೆ ಕಠಿಣವಾಗಿ ತೊಡೆಯುವ, ಇದನ್ನು ಚರ್ಮವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಅಸ್ವೇದಞ್ಚಮತ್ಸ್ಯಶಲ್ಕಸನ್ನಿಭಂ ಕಿಟಿಮಂ ಪುನಃ । ರೂಕ್ಷಾಗ್ನಿವರ್ಣಂ ದುಃ ಸ್ಪರ್ಶಂ ಕಣ್ಡೂಮತ್ಪರುಷಾಸಿತಮ್ ॥ ೧,೧೬೪.

ಮೂತು ಬರುವುದಿಲ್ಲ, ಮೀನು ಹಲ್ಲಿನಂತೆ ತೊಗಲು ಇರುವ, ಒಣ, ಬೆಂಕಿಯಂತೆ ಬಣ್ಣದ, ಸ್ಪರ್ಶಕ್ಕೆ ಅಸಹ್ಯ, ಉರಿ, ಕಡು ಕಪ್ಪುಬೂದು ಬಣ್ಣದ, ತುಂಬಾ ಹುಳಿಯುವ ರೋಗವನ್ನು ಕಿಟಿಮ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಅನ್ತಾ ರೂಕ್ಷಂ ಬಹಿಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಮನ್ತರ್ಘೃಷ್ಟಂ ರಜಃ ಕಿರೇತ್ । ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಸ್ಪರ್ಶಂ ತನು ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಸ್ವಚ್ಛಮಸ್ವೇದಪುಷ್ಪವತ್ ॥ ೧,೧೬೪.

ಒಳಗೆ ಒಣ, ಹೊರಗೆ ಎಣ್ಣೆಯಂತೆ, ಒಳಗೆ ಒರೆಸಿದರೆ ಧೂಳು ಬೀಳುವ, ಸ್ಪರ್ಶಕ್ಕೆ ನಯವಾದ, ತೆಳುವಾದ, ಎಣ್ಣೆಯಂತಿರುವ, ಸ್ವಚ್ಛವಾದ, ಬೆವರು ಹೂವಿನಂತೆ ಕಾಣುವ ರೋಗವೊಂದು ಇದೆ.

ಪ್ರಾಯೇಣ ಚೋರ್ಧ್ವಕಾರ್ಶ್ಯಞ್ಚ ಕುಣ್ಡೈಃ ಕಣ್ಡೂಪರೈಶ್ಚಿತಮ್ । ರಕ್ತೈರಲಂಶುಕಾ ಪಾಣಿಪಾದೇ ಕುರ್ಯಾದ್ವಿಪಾದಿಕಾ ॥ ೧,೧೬೪.

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹಳ್ಳುಹರಿತ, ಗುಂಪು ಗುಂಪಾಗಿ ಉರಿ ಮತ್ತು ಉರಿ ತುಂಬಿರುವ, ಕೈ ಮತ್ತು ಕಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ರೇಖೆಗಳಿರುವ, ಇದನ್ನು ವಿಪಾದಿಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ತೀವ್ರಾರ್ತಿಂ ಗಾಢಕಣ್ಡೂಞ್ಚ ಸರಾಗಪಿಡಿಕಾಚಿತಮ್ । ದೀರ್ಘಪ್ರತಾನದೂರ್ವಾವದತಸೀಕುಸುಮಚ್ಛವಿ ॥ ೧,೧೬೪.

ತೀವ್ರವಾದ ನೋವು, ಭಾರೀ ಉರಿ, ಕೆಂಪು ಪುಟ್ಟ ಪುಟ್ಟ ಗಡ್ಡೆಗಳು ತುಂಬಿರುವ, ದೂರವರೆಗೆ ಹರಡುವ, ದುರ್ವಾ ಹುಲ್ಲು ಅಥವಾ ಅತಸಿ ಹೂವಿನ ಬಣ್ಣದಂತೆ ಕಾಣುವ ರೋಗ.

ಉಚ್ಛೂನಮಣ್ಡಲೋ ದದ್ರುಃ ಕಣ್ಡೂಮಾನಿತಿ ಕಥ್ಯತೇ । ಸ್ಥೂಲಮೂಲಂ ಸದಾಹಾರ್ತಿ ರಕ್ತಸ್ತ್ರಾವಂ ಬಹುವ್ರಣಮ್ ॥ ೧,೧೬೪.

ಏರುವ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಗಾಯ, ಇದನ್ನು ದದ್ರು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ತುಂಬಾ ಉರಿ, ದಪ್ಪ ಬೇರು, ನಿರಂತರ ಉರಿ ನೋವು, ಕೆಂಪು ರಕ್ತ ಹರಿಯುವ, ಅನೇಕ ಗಾಯಗಳು ಇರುವ.

ಸಾದಹಕಕ್ಲೇದರುಜಂ ಪ್ರಾಯಶಃ ಸರ್ವಜನ್ಮ ಚ । ರಕ್ತಾಕ್ತಮಣ್ಡಲಂ ಪಾಣ್ಡು ಕಣ್ಡೂದಾಹರುಜಾನ್ವಿತಮ್ ॥ ೧,೧೬೪.

ಉರಿ, ತೇವ, ನೋವು ಜೊತೆಗೆ, ಪ್ರತೀ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿಯೂ ಪುನಃ ಪುನಃ ಬರುವ, ಕೆಂಪು ಮಿಶ್ರಿತ ಬಿಳಿ ವೃತ್ತಾಕಾರದ, ಉರಿ, ನೋವು, ತೀವ್ರವಾದ ಉರಿ ಇರುವ ರೋಗ.

ಸೋತ್ಸೇಧಮಾಚಿತಂ ರಕ್ತೈಃ ಕಞ್ಜಪರ್ಣಮಿವಾಮ್ಬುಭಿಃ । ಪುಣ್ಡರೀಕಂ ಭವೇತ್ತದ್ಧಿ ಚಿತಂ ಸ್ಫೋಟೈಃ ಸಿತಾರುಣೈಃ ॥ ೧,೧೬೪.

ಏರಿ ಕೆಂಪಿನಿಂದ ತುಂಬಿರುವ, ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕಮಲದ ಎಲೆ ಹೋಲುವ, ಇದನ್ನು ಪುಂಡರಿಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಬಿಳಿ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಪುಟ್ಟ ಪುಟ್ಟ ಗಡ್ಡೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.

ವಿಸ್ಫೋಟಪಿಟಿಕಾ ಪಾಮಾ ಕಣ್ಡೂಕ್ಲೇದರುಜಾನ್ವಿತಾಃ । ಸೂಕ್ಷ್ಮಾ ಶ್ಯಾಮಾರುಣಾ ರೂಕ್ಷಾ ಪ್ರಾಯಃ ಸ್ಫಿಕ್ಪಾಣಿಕೂರ್ಪರೇ ॥ ೧,೧೬೪.

ಪುಟ್ಟ ಪುಟ್ಟ ಗಡ್ಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಪುಟ್ಟ ಪುಟ್ಟ ಹುಳಿಯೊಂದಿಗೆ ಪಾಮಾ ರೋಗ, ಉರಿ, ತೇವ, ನೋವು ಇರುವ, ಸಣ್ಣದು, ಕಪ್ಪು ಕೆಂಪು ಮಿಶ್ರಿತ, ಒಣ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಿಂಬಾಗ, ಕೈ, ಮೊಣಕಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.

ಸಸ್ಫೋಟಸಂಸ್ಪರ್ಶಸಹಂ ಕಣ್ಡೂರಕ್ತಾತಿದಾಹವತ್ । ರಕ್ತದಲಂ ಚರ್ಮದಲಂ ಕಾಕಣಂ ತೀವ್ರದಾಹರುಕ್ ॥ ೧,೧೬೪.

ಪುಟ್ಟ ಪುಟ್ಟ ಗಡ್ಡೆಗಳೊಂದಿಗೆ, ಸ್ಪರ್ಶಕ್ಕೆ ನೋವು, ಉರಿ, ಕೆಂಪು, ತೀವ್ರ ಉರಿಯೊಂದಿಗೆ, ಕಾಕಣ ಎಂಬುದು ಕೆಂಪು ಚರ್ಮದ ತೊಗಲು, ಭಾರೀ ಉರಿ ಮತ್ತು ನೋವಿರುವುದು.

ಪೂರ್ವರಕ್ತಞ್ಚ ಕೃಷ್ಣಞ್ಚ ಕಾಕಣಂ ತ್ರಿಫಲೋಪಮಮ್ । ಕೃಷ್ಣಲಿಙ್ಗೈರ್ಯುತೈಃ ಸರ್ವೈಃ ಸ್ವಸ್ವಕಾರಣತೋ ಭವೇತ್ ॥ ೧,೧೬೪.

ಮೊದಲು ಕೆಂಪಾಗಿದ್ದು, ನಂತರ ಕಪ್ಪಾಗುವ, ತ್ರಿಫಲೆಯಂತೆ ಕಾಣುವ ಕಾಕಣ, ಎಲ್ಲ ಕಪ್ಪು ಲಕ್ಷಣಗಳೂ ಇರಬಹುದು, ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗಬಹುದು.

ದೋಷಭೇದಾಯ ವಿಹಿತೈರಾದಿಶೇಲ್ಲಿಙ್ಗಕರ್ಮಭಿಃ । ಕುಷ್ಠಸ್ವದೋಷಾನುಗತಂ ಸರ್ವದೋಷಗತಂ ತ್ಯಜೇತ್ ॥ ೧,೧೬೪.

ದೋಷಗಳ ವಿಭಜನೆಗಾಗಿ, ಸೂಚಿಸಿದ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹೇಳಬೇಕು; ಎಲ್ಲ ದೋಷಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ಕುಷ್ಟವನ್ನು ಬಿಡಬೇಕು.

ಕುಷ್ಠೋಕ್ತಂ ಯಚ್ಚ ಯಚ್ಚಾಸ್ಥಿಮಜ್ಜಾಶುಕ್ರಸಮಾಶ್ರಯಮ್ । ಕೃಚ್ಛ್ರಂ ಮೇದೋಮತಞ್ಚೈವ ಯಾಪ್ಯಂ ಸ್ನಾಪ್ವಾಸ್ಥಿಮಾಂಸಗಮ್ ॥ ೧,೧೬೪.

ಯಾವುದನ್ನು ಕುಷ್ಟ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅದು ಎಲುಬು, ಮೆದುಳು ಅಥವಾ ವೀರ್ಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರೆ, ಅದನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸುವುದು ಬಹಳ ಕಷ್ಟ; ಮೇದುದಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೆ ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದು, ಚರ್ಮ, ಮಾಂಸ ಅಥವಾ ಎಲುಬಿನಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೆ ಅದು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಇರುತ್ತದೆ.

ಅಕೃಚ್ಛ್ರಂ ಕಫವಾತೋತ್ಥಂ ತ್ವಗ್ಗತಂ ತ್ವಮಲಞ್ಚ ಯತ್ । ತತ್ರ ತ್ವಚಿ ಸ್ಥಿತೇ ಕಷ್ಠೇ ಕಾಯೇ ವೈವರ್ಣ್ಯರೂಕ್ಷಾತಾ ॥ ೧,೧೬೪.

ಸುಲಭವಾಗಿ ಗುಣವಾಗುವ, ಕಫ ಮತ್ತು ವಾತದಿಂದ ಉಂಟಾದ, ಚರ್ಮದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇರುವ ಅಥವಾ ಅಶುದ್ಧವಾದ ರೋಗ; ಚರ್ಮದಲ್ಲಿ ಉಳಿದರೆ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣ ಬದಲಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಒಣಗುವುದು.

ಸ್ವೇದತಾಪಶ್ವಯಥವಃ ಶೋಣಿತೇ ಪಿಶಿತೇ ಪುನಃ । ಪಾಣಿಪಾದಾಶ್ರಿತಾಃ ಸ್ಫೋಟಾಃ ಕ್ಲೇಶಾತ್ಸನ್ಧಿಷು ಚಾಧಿಕಮ್ ॥ ೧,೧೬೪.

ರಕ್ತ ಮತ್ತು ಮಾಂಸದಲ್ಲಿ ಬೆವರು, ಉರಿ, ಊತ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಕೈ ಕಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಪುಟ್ಟ ಪುಟ್ಟ ಗಡ್ಡೆಗಳು, ಸಂಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ನೋವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ದೋಷಸ್ಯಾಭೀಕ್ಷ್ಣಯೋಗೇನ ದಲನಂ ಸ್ಯಾಚ್ಚ ಮೇದಸಿ । ನಾತಿಸಂಜ್ಞಾಸ್ತಿ ಮಜ್ಜಾಸ್ಥಿನೇತ್ರವೇಗಸ್ವರಕ್ಷ್ಯಃ ॥ ೧,೧೬೪.

ದೋಷಗಳು ಮಿಶ್ರಣವಾದಾಗ ಮೇದುದಲ್ಲಿ ನಾಶ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಮೆದುಳು, ಎಲುಬು, ಕಣ್ಣು, ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಕ್ಷತೇ ಚ ಕ್ರಿಮಿಭಿಃ ಶುಕ್ರೇ ಸ್ವದಾರಾಪತ್ಯಬಾಧನಮ್ । ಯಥಾಪೂರ್ವಾಣಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಸ್ವಲಿಙ್ಗಾನಿ ಮೃಗಾದಿಷು ॥ ೧,೧೬೪.

ಗಾಯವಾದಾಗ, ವೀರ್ಯದಲ್ಲಿ ಹುಳುಗಳು ಇದ್ದರೆ, ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ತೊಂದರೆ ಉಂಟಾದರೆ, ಈ ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದ ಎಲ್ಲ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ.

ಕಷ್ಠೈಕಸಮ್ಭವಂ ಶ್ವಿತ್ರಂ ಕಿಲಾಸಂ ದಾರುಣಂ ಭವೇತ್ । ನಿರ್ದಿಷ್ಟಮಪರಿಸ್ತ್ರಾವಿ ತ್ರಿಧಾತೂದ್ಭವಸಂಶ್ರಯಮ್ ॥ ೧,೧೬೪.

ಮರದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಉಂಟಾಗುವ ಶ್ವಿತ್ರ ಅಥವಾ ಕಿಲಾಸ ರೋಗವು ತುಂಬಾ ಭಯಾನಕವಾದುದು; ಇದು ಹೊರಗೆ ಹರಿದುಬರುವ, ಮೂರು ದೋಷಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ರೋಗವಾಗಿದೆ.

ವಾತಾದ್ರೂಕ್ಷಾರುಣಂ ಪಿತ್ತಾತ್ತಾಮ್ರಂ ಕಮಲಪತ್ರವತ್ । ಸದಾಹಂ ರೋಮವಿಧ್ವಂಸಿ ಕಫಾಚ್ಛ್ವೇತಂ ಘನ ಗುರು ॥ ೧,೧೬೪.

ವಾಯುವಿನಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಗಾಯ ಒಣಗಿದಂತಿರುತ್ತದೆ, ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಪಿತ್ತದಿಂದ ಬರುವದು ತಾಮ್ರದ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ಕಮಲದ ಹೂವಿನ ಹಾಳೆಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಸದಾ ಉರಿಯುತ್ತಿರುತ್ತದೆ, ಕೂದಲು ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗುತ್ತದೆ. ಕಫದಿಂದ ಉಂಟಾದದು ಬಿಳಿಯ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಭಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಸಕಣ್ಡೂರಂ ಕ್ರಮಾದ್ರಕ್ತಮಾಂಸಮೇದಃ ಸು ಚಾದಿಶೇತ್ । ವರ್ಣೇನೈವೇದೃಗುಭಯಂ ಕೃಚ್ಛ್ರಂ ತಚ್ಚೋತ್ತರೋತ್ತರಮ್ ॥ ೧,೧೬೪.

ಕಿಡುಕಿನಿಂದ ಕೂಡಿಕೊಂಡು, ಕ್ರಮೇಣ ಕೆಂಪಾಗುತ್ತಾ ಮಾಂಸ ಮತ್ತು ಮೇದುವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಬಣ್ಣದಿಂದ ಈ ಎರಡು ವಿಧಗಳನ್ನೂ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಕಾಯಿಲೆಯ ತೀವ್ರತೆ ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಶುಕ್ಲರೋಮಬಹುಲಮಸಂಶ್ಲಿಷ್ಟಂ ಮಿಥೋ ನವಮ್ । ಅನಗ್ನಿದಗ್ಧಜಂ ಸಾಧ್ಯಂ ಶ್ವಿತ್ರಂ ವರ್ಜ್ಯಮತೋಽನ್ಯಥಾ ॥ ೧,೧೬೪.

ಗಾಯವು ಬಿಳಿಯಾಗಿಲ್ಲ, ಕೂದಲು ಹೆಚ್ಚಿದೆ, ಒಟ್ಟಾಗಿ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ, ಹೊಸದಾಗಿದೆ, ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಸುಟ್ಟಿಲ್ಲ ಎಂದರೆ ಆ ಶ್ವಿತ್ರ ಕಾಯಿಲೆ ಗುಣವಾಗಬಹುದು. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ದೂರವಿರಬೇಕು.

ಗುಹ್ಯಪಾಣಿತಲೌಷ್ಠೇಷು ಜಾತಮಪ್ಯಚಿರನ್ತರಮ್ । ವರ್ಜನೀಯಂ ವಿಶೇಷೇಣ ಕಿಲಾಸಂ ಸಿದ್ಧಿಮಿಚ್ಛಿತಾ ॥ ೧,೧೬೪.

ಗೋಪ್ಯಾಂಗ, ಕೈಯೊಳಗೆ ಅಥವಾ ತುಟಿಯಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಹುಟ್ಟಿದ ಶ್ವಿತ್ರ ಕಾಯಿಲೆಯನ್ನು, ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಬಯಸುವವರು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದೂರವಿರಬೇಕು.