ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ಪಾಪ್ಮಭಿಃ ಕರ್ಮಭಿಃ ಸದ್ಯಃ ಪ್ರಾಕ್ತನೈಃ ಪ್ರೇರಿತಾಮಲಾಃ । ಶಿರಾಃ ಪ್ರಪದ್ಯ ತೈರ್ಯುಕ್ತಾಸ್ತ್ವಗ್ವಸಾರಕ್ತಮಾಮಿಷಮ್ ॥ ೧,೧೬೪.

ಇಂತಹ ಪಾಪಕರ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ, ಇತ್ತೀಚಿನದಾಗಲಿ ಹಳೆಯದಾಗಲಿ, ಮಾಲಿನ್ಯವು ಶಿರೆಗಳೊಳಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ; ಅವು ಚರ್ಮ, ಮಾಂಸ, ರಕ್ತ, ಕೊಬ್ಬು ಇವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಹರಡುತ್ತವೆ.

ದೂಷಯನ್ತಿ ಚ ಸಂಶೋಷ್ಯ ನಿಶ್ಚರನ್ತಸ್ತತೋ ಬಹಿಃ । ತ್ವಚಃ ಕುರ್ವಾನ್ತಿ ವೈವರ್ಣ್ಯಂ ಶಿಷ್ಟಾಃ ಕುಷ್ಠಮುಶನ್ತಿತಮ್ ॥ ೧,೧೬೪.

ಅವು ಈ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡಿ ಒಣಗಿಸಿ ಹೊರಗೆ ಬರುತ್ತವೆ; ಚರ್ಮದಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ, ಉಳಿದ ಮಾಲಿನ್ಯವು ಕುಷ್ಠರೋಗ ಮತ್ತು ಇತರ ಚರ್ಮದ ಕಾಯಿಲೆಗಳಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.

ಕಾಲೇನೋಪೇಕ್ಷಿತಂ ಯತ್ಸ್ಯಾತ್ಸರ್ವಂ ಕೋಷ್ಠಾನಿ ತದ್ವಪುಃ । ಪ್ರಪದ್ಯ ಧಾತೂನ್ಬಾಹ್ಯಾನ್ತಃ ಸರ್ವಾನ್ಸಂಕ್ಲೇದ್ಯ ಚಾವಹೇತ್ ॥ ೧,೧೬೪.

ಇವುಗಳನ್ನು ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಗಮನಿಸದೆ ಬಿಡಿದರೆ, ದೇಹದ ಎಲ್ಲಾ ನಾಳಗಳು ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗುತ್ತವೆ; ಒಳಗೆ ಹಾಗೂ ಹೊರಗೆ ಎಲ್ಲ ಧಾತುಗಳನ್ನೂ ಹಾಳುಮಾಡಿ ತುಂಬಿ ಹರಿಯುತ್ತವೆ.

ಸಸ್ವೇದಕ್ಲೇದಸಙ್ಕೋಚಾನ್ಕೃಮೀನ್ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಂಶ್ಚದಾರುಣಾನ್ । ಲೋಮತ್ವಕ್ಸ್ನಾಯುಧಮನೀರಾಕ್ರಾಮತಿ ಯಥಾಕ್ರಮಮ್ ॥ ೧,೧೬೪.

ಈ ಮಾಲಿನ್ಯವು ಬೆವರು, ತೇವ, ಮತ್ತು ಹಿಗ್ಗು ಇವುಗಳಿಂದ ಸಣ್ಣ, ಕಠಿಣ ಹುಳುಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತದೆ; ಅವು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕೂದಲು, ಚರ್ಮ, ಸ್ನಾಯು, ರಕ್ತನಾಳಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸುತ್ತವೆ.

ಭಸ್ಮಾಚ್ಛಾದಿತವತ್ಕುರ್ಯಾದ್ಬಾಹ್ಯಂ ಕುಷ್ಠಮುದಾಹೃತಮ್ । ಕುಷ್ಠಾನಿ ಸಪ್ತಧಾ ದೋಷೈಃ ಪೃಥಗ್ದ್ವನ್ದ್ವೈಃ ಸಮಾಗತೈಃ ॥ ೧,೧೬೪.

ಅವು ಬಾಹ್ಯ ಕುಷ್ಠವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತವೆ, ಅದು ಬೂದಿಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದಂತಿರುತ್ತದೆ; ಕುಷ್ಠವು ಏಕ, ದ್ವಂದ್ವ ಅಥವಾ ಮೂರೂ ದೋಷಗಳಿಂದ ಒಟ್ಟು ಏಳು ವಿಧಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಸರ್ವೇಷ್ವಪಿ ತ್ರಿದೋಷೇಷು ವ್ಯಪದೇಶೋಽಧಿಕಸ್ತತಃ । ವಾತೇನ ಕುಷ್ಠಂ ಕಾಪಾಲಂ ಪಿತ್ತೇನೌದುಮ್ಬರಂ ಕಫಾತ್ ॥ ೧,೧೬೪.

ಮೂರು ದೋಷಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವಿಭಿನ್ನ ರೂಪಗಳಿವೆ: ವಾತದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಕುಷ್ಠವನ್ನು ಕಾಪಾಲ ಎಂದು, ಪಿತ್ತದಿಂದ ಉದುಂಬರ ಎಂದು, ಕಫದಿಂದ—

ಮಣ್ಡಲಾಖ್ಯಂ ವಿಚರ್ಚೋ ಚ ಋಷ್ಯಾಖ್ಯಂ ವಾತಪಿತ್ತಜಮ್ । ಚರ್ಮೈಕಕುಷ್ಠಂ ಕಿಟಿಮಂ ಸಿಧ್ಮಾಲಸವಿಪಾದಿಕಾಃ ॥ ೧,೧೬೪.

—ಮಂಡಲ, ವಿಚರ್ಚೂ, ಋಷ್ಯ ಇವು ವಾತಪಿತ್ತದಿಂದ; ಚರ್ಮ, ಏಕಕುಷ್ಠ, ಕಿಟಿಮ, ಸಿಧ್ಮಾ, ಅಲಸಾ, ವಿಪಾದಿಕಾ ಇವೆ.

ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮೋದ್ಭವಾಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಪಿತ್ತಾದ್ದದ್ರೂಶತಾರುಷೀ । ಪುಣ್ಡರೀಕಂ ಸವಿಸ್ಫೋಟಂ ಪಾಮಾ ಚರ್ಮದಲಂ ತಥಾ ॥ ೧,೧೬೪.

ವಾತಕಫದಿಂದ ಮತ್ತು ಕಫಪಿತ್ತದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವವು ದದ್ರು ಮತ್ತು ಶತಾರುಷಿ; ಪುಂಡರಿಕ, ಪುನಃ ಪಾಮ, ಚರ್ಮದಳ ಇವು ಕೂಡ.

ಸರ್ವೇಭ್ಯಃ ಕಾಕಣಂ ಪೂರ್ವತ್ರಿಕಂ ದದ್ರು ಸಕಾಕಣಮ್ । ಪುಣ್ಡರೀಕರ್ಯಜಿಹ್ವೇ ಚ ಮಹಾಕುಷ್ಠಾನಿ ಸಪ್ತ ತು ॥ ೧,೧೬೪.

ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಕಣ, ಪೂರ್ವತ್ರಿಕ, ಕಾಕಣದೊಡನೆ ದದ್ರು, ಪುಂಡರಿಕ, ರ್ಯಜಿಹ್ವಾ—ಈ ಏಳು ಪ್ರಮುಖ ಕುಷ್ಠಗಳು.

ಅತಿಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಖರಸ್ಪರ್ಶಸ್ವೇದಾಸ್ವೇದವಿವರ್ಣತಾಃ । ದಾಹಃ ಕಣ್ಡೂಸ್ತ್ವಚಿ ಸ್ವಾಪಸ್ತೋದಃ ಕೋಚೋನ್ನತಿಸ್ತಮಃ ॥ ೧,೧೬೪.

ಅತಿಶಯವಾಗಿ ಮೃದುವಾಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಕಠಿಣವಾಗಿರಬಹುದು, ಬೆವರು ಅಥವಾ ಒಣತನ, ಬಣ್ಣ ಬದಲಾಗುವುದು, ಸುಡು, ಚರ್ಮದಲ್ಲಿ ಉರಿ, ಉರಿ, ಉರಿಯೂಟ, ಉಬ್ಬು, ಕತ್ತಲೆ—

ವ್ರಣಾನಾಮಧಿಕಂ ಶೂಲಂ ಶೀಘ್ರೋತ್ಪತ್ತಿಶ್ಚಿರಸ್ಥಿತಿಃ । ರೂಢಾನಾಮಪಿ ರೂಕ್ಷತ್ವಂ ನಿಮಿತ್ತೇಽಲ್ಪೇಽತಿಕೋಪನಮ್ ॥ ೧,೧೬೪.

ಗಾಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ನೋವು, ಬೇಗ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಇರುವುದು, ಗುಣವಾದರೂ ರುಕ್ಷವಾಗಿರುವುದು; ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾರಣಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಉರಿಯುವುದು.

ರೋಮಹರ್ಷೋಽಸೃಜಃ ಕಾರ್ಷ್ಣ್ಯಂ ಕುಷ್ಠಲಕ್ಷಣಮಗ್ರಜಮ್ । ಕೃಷ್ಣಾರುಣಕಪಾಲಾಭಂ ಯದ್ರೂಕ್ಷಂ ಪರುಷಂ ತನು ॥ ೧,೧೬೪.

ರೋಮಾಂಚನ, ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪುತನ—ಇವು ಕುಷ್ಠದ ಪ್ರಾರಂಭ ಲಕ್ಷಣಗಳು; ಅದು ಕಪ್ಪು, ಕೆಂಪು, ಒಣ, ಕಠಿಣ, ತೆಳುವಾಗಿ ಕಪಾಲದಂತೆ ಕಂಡುಬಂದರೆ—

ವಿಸ್ತೃತಾಕೃತಿಪರ್ಯಸ್ತನ್ದೂಷಿತೈರ್ಲೋಮಭಿಶ್ಚಿತಮ್ । ಕಾಪಾಲಂ ತೋದಬಹುಲಂ ತತ್ಕುಷ್ಠಂ ವಿಷಮಂ ಸ್ಮೃತಮ್ ॥ ೧,೧೬೪.

ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಆಕಾರ, ಹಾಳಾದ ಕೂದಲು ಚದುರಿರುವುದು, ಇದು ಕಾಪಾಲ ಕುಷ್ಠ, ಹೆಚ್ಚು ಉರಿ ನೋವಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು ಅಸಮಾನವಾಗಿದೆ.

ಉದುಮ್ಬರಫಲಾಭಾಸಂ ಕುಷ್ಠಮೌದುಮ್ಬರಂ ವದೇತ್ । ವರ್ತುಲಂ ಬಹುಲಕೇತ್ಯುಕ್ತಂ ದಾಹರುಜಾಧಿಕಮ್ ॥ ೧,೧೬೪.

ಉದುಂಬರ ಹಣ್ಣಿನಂತೆ ಕಾಣುವ ಕುಷ್ಠವನ್ನು ಉದುಂಬರ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಅದು ವೃತ್ತಾಕಾರದದು, ದಪ್ಪ ಅಂಚುಗಳಿದ್ದು, ಸುಡು ನೋವು ಹೆಚ್ಚು.

ಅಸಂಚ್ಛನ್ನಮದರಣಂ ಕೃಮಿವತ್ಸ್ಯಾದುದುಮ್ಬರಮ್ । ಸ್ಥಿರಂ ಸತ್ಯಾನಂ ಗುರು ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಶ್ವೇತರಕ್ತಂ ಮಲಾನ್ವಿತಮ್ ॥ ೧,೧೬೪.

ಮುಚ್ಚದೆ, ಹರಡುವುದಿಲ್ಲ, ಹುಳಿನಿಂದ ತುಂಬಿರುವುದು, ಉದುಂಬರದಂತೆ; ಗಟ್ಟಿಯಾದದು, ನಿಜವಾದದು, ಭಾರವಾದದು, ಎಣ್ಣೆಗಟ್ಟಿದಂತೆ, ಬಿಳುಪು ಅಥವಾ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣ, ಮಾಲಿನ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.

ಅನ್ಯೋನ್ಯಸಕ್ತಪುಚ್ಛೂನಬಹುಕಣ್ಡೂಸ್ನುತಿಕೃಮಿ । ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಪೀತಾಭಾಸಂಯುಕ್ತಂ ಮಣ್ಡಲಂ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಮ್ ॥ ೧,೧೬೪.

ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಬಾಲಗಳು ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುವುದು, ತುಂಬಾ ಉರಿ, ಸ್ರಾವ, ಹುಳುಗಳು; ಮೃದುವಾಗಿದ್ದು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದಂತೆ ಕಾಣುವುದು, ಇದನ್ನು ಮಂಡಲ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಸಕಣ್ಡೂಪಿಟಿಕಾ ಶ್ಯಾವಾ ಸಕ್ಲೇದಾ ಚ ವಿಚರ್ಚಿಕಾ । ಪರುಷನ್ತತ್ರರಕ್ತಾನ್ತಮನ್ತಃ ಶ್ಯಾಮಂ ಸಮುನ್ನತಮ್ ॥ ೧,೧೬೪.

ಕಂಡು, ಪುಟ್ಟಗಳು, ಕಪ್ಪುಬಣ್ಣ, ತೇವದಿಂದ ಕೂಡಿರುವುದು—ಇದು ವಿಚರ್ಚಿಕಾ; ರುಕ್ಷ, ಒಳಗೆ ಕೆಂಪು, ಒಳಗಿನಿಂದ ಕಪ್ಪು, ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಿದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ಋಷ್ಯಜಿಹ್ವಾಕೃತಿಪ್ರೋಕ್ತಂ ಋಷ್ಯಜಿಹ್ವಂ ಬಹುಕ್ರಿಮಿ । ಹಸ್ತಿಚರ್ಮಖರಸ್ಪರ್ಶಂ ಚರ್ಮಾಖ್ಯಂ ಕುಷ್ಠಮುಚ್ಯತೇ ॥ ೧,೧೬೪.

ಹರಿಣದ ನಾಲಿಗೆಯಂತೆ ಕಾಣುವ, ಹಲವಾರು ಹುಳಗಳು ಇರುವ, ಆನೆ ಚರ್ಮದಂತೆ ಕಠಿಣವಾಗಿ ತೊಡೆಯುವ, ಇದನ್ನು ಚರ್ಮವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಅಸ್ವೇದಞ್ಚಮತ್ಸ್ಯಶಲ್ಕಸನ್ನಿಭಂ ಕಿಟಿಮಂ ಪುನಃ । ರೂಕ್ಷಾಗ್ನಿವರ್ಣಂ ದುಃ ಸ್ಪರ್ಶಂ ಕಣ್ಡೂಮತ್ಪರುಷಾಸಿತಮ್ ॥ ೧,೧೬೪.

ಮೂತು ಬರುವುದಿಲ್ಲ, ಮೀನು ಹಲ್ಲಿನಂತೆ ತೊಗಲು ಇರುವ, ಒಣ, ಬೆಂಕಿಯಂತೆ ಬಣ್ಣದ, ಸ್ಪರ್ಶಕ್ಕೆ ಅಸಹ್ಯ, ಉರಿ, ಕಡು ಕಪ್ಪುಬೂದು ಬಣ್ಣದ, ತುಂಬಾ ಹುಳಿಯುವ ರೋಗವನ್ನು ಕಿಟಿಮ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಅನ್ತಾ ರೂಕ್ಷಂ ಬಹಿಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಮನ್ತರ್ಘೃಷ್ಟಂ ರಜಃ ಕಿರೇತ್ । ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಸ್ಪರ್ಶಂ ತನು ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಸ್ವಚ್ಛಮಸ್ವೇದಪುಷ್ಪವತ್ ॥ ೧,೧೬೪.

ಒಳಗೆ ಒಣ, ಹೊರಗೆ ಎಣ್ಣೆಯಂತೆ, ಒಳಗೆ ಒರೆಸಿದರೆ ಧೂಳು ಬೀಳುವ, ಸ್ಪರ್ಶಕ್ಕೆ ನಯವಾದ, ತೆಳುವಾದ, ಎಣ್ಣೆಯಂತಿರುವ, ಸ್ವಚ್ಛವಾದ, ಬೆವರು ಹೂವಿನಂತೆ ಕಾಣುವ ರೋಗವೊಂದು ಇದೆ.

ಪ್ರಾಯೇಣ ಚೋರ್ಧ್ವಕಾರ್ಶ್ಯಞ್ಚ ಕುಣ್ಡೈಃ ಕಣ್ಡೂಪರೈಶ್ಚಿತಮ್ । ರಕ್ತೈರಲಂಶುಕಾ ಪಾಣಿಪಾದೇ ಕುರ್ಯಾದ್ವಿಪಾದಿಕಾ ॥ ೧,೧೬೪.

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹಳ್ಳುಹರಿತ, ಗುಂಪು ಗುಂಪಾಗಿ ಉರಿ ಮತ್ತು ಉರಿ ತುಂಬಿರುವ, ಕೈ ಮತ್ತು ಕಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ರೇಖೆಗಳಿರುವ, ಇದನ್ನು ವಿಪಾದಿಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ತೀವ್ರಾರ್ತಿಂ ಗಾಢಕಣ್ಡೂಞ್ಚ ಸರಾಗಪಿಡಿಕಾಚಿತಮ್ । ದೀರ್ಘಪ್ರತಾನದೂರ್ವಾವದತಸೀಕುಸುಮಚ್ಛವಿ ॥ ೧,೧೬೪.

ತೀವ್ರವಾದ ನೋವು, ಭಾರೀ ಉರಿ, ಕೆಂಪು ಪುಟ್ಟ ಪುಟ್ಟ ಗಡ್ಡೆಗಳು ತುಂಬಿರುವ, ದೂರವರೆಗೆ ಹರಡುವ, ದುರ್ವಾ ಹುಲ್ಲು ಅಥವಾ ಅತಸಿ ಹೂವಿನ ಬಣ್ಣದಂತೆ ಕಾಣುವ ರೋಗ.

ಉಚ್ಛೂನಮಣ್ಡಲೋ ದದ್ರುಃ ಕಣ್ಡೂಮಾನಿತಿ ಕಥ್ಯತೇ । ಸ್ಥೂಲಮೂಲಂ ಸದಾಹಾರ್ತಿ ರಕ್ತಸ್ತ್ರಾವಂ ಬಹುವ್ರಣಮ್ ॥ ೧,೧೬೪.

ಏರುವ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಗಾಯ, ಇದನ್ನು ದದ್ರು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ತುಂಬಾ ಉರಿ, ದಪ್ಪ ಬೇರು, ನಿರಂತರ ಉರಿ ನೋವು, ಕೆಂಪು ರಕ್ತ ಹರಿಯುವ, ಅನೇಕ ಗಾಯಗಳು ಇರುವ.

ಸಾದಹಕಕ್ಲೇದರುಜಂ ಪ್ರಾಯಶಃ ಸರ್ವಜನ್ಮ ಚ । ರಕ್ತಾಕ್ತಮಣ್ಡಲಂ ಪಾಣ್ಡು ಕಣ್ಡೂದಾಹರುಜಾನ್ವಿತಮ್ ॥ ೧,೧೬೪.

ಉರಿ, ತೇವ, ನೋವು ಜೊತೆಗೆ, ಪ್ರತೀ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿಯೂ ಪುನಃ ಪುನಃ ಬರುವ, ಕೆಂಪು ಮಿಶ್ರಿತ ಬಿಳಿ ವೃತ್ತಾಕಾರದ, ಉರಿ, ನೋವು, ತೀವ್ರವಾದ ಉರಿ ಇರುವ ರೋಗ.

ಸೋತ್ಸೇಧಮಾಚಿತಂ ರಕ್ತೈಃ ಕಞ್ಜಪರ್ಣಮಿವಾಮ್ಬುಭಿಃ । ಪುಣ್ಡರೀಕಂ ಭವೇತ್ತದ್ಧಿ ಚಿತಂ ಸ್ಫೋಟೈಃ ಸಿತಾರುಣೈಃ ॥ ೧,೧೬೪.

ಏರಿ ಕೆಂಪಿನಿಂದ ತುಂಬಿರುವ, ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕಮಲದ ಎಲೆ ಹೋಲುವ, ಇದನ್ನು ಪುಂಡರಿಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಬಿಳಿ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಪುಟ್ಟ ಪುಟ್ಟ ಗಡ್ಡೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.

ವಿಸ್ಫೋಟಪಿಟಿಕಾ ಪಾಮಾ ಕಣ್ಡೂಕ್ಲೇದರುಜಾನ್ವಿತಾಃ । ಸೂಕ್ಷ್ಮಾ ಶ್ಯಾಮಾರುಣಾ ರೂಕ್ಷಾ ಪ್ರಾಯಃ ಸ್ಫಿಕ್ಪಾಣಿಕೂರ್ಪರೇ ॥ ೧,೧೬೪.

ಪುಟ್ಟ ಪುಟ್ಟ ಗಡ್ಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಪುಟ್ಟ ಪುಟ್ಟ ಹುಳಿಯೊಂದಿಗೆ ಪಾಮಾ ರೋಗ, ಉರಿ, ತೇವ, ನೋವು ಇರುವ, ಸಣ್ಣದು, ಕಪ್ಪು ಕೆಂಪು ಮಿಶ್ರಿತ, ಒಣ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಿಂಬಾಗ, ಕೈ, ಮೊಣಕಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.

ಸಸ್ಫೋಟಸಂಸ್ಪರ್ಶಸಹಂ ಕಣ್ಡೂರಕ್ತಾತಿದಾಹವತ್ । ರಕ್ತದಲಂ ಚರ್ಮದಲಂ ಕಾಕಣಂ ತೀವ್ರದಾಹರುಕ್ ॥ ೧,೧೬೪.

ಪುಟ್ಟ ಪುಟ್ಟ ಗಡ್ಡೆಗಳೊಂದಿಗೆ, ಸ್ಪರ್ಶಕ್ಕೆ ನೋವು, ಉರಿ, ಕೆಂಪು, ತೀವ್ರ ಉರಿಯೊಂದಿಗೆ, ಕಾಕಣ ಎಂಬುದು ಕೆಂಪು ಚರ್ಮದ ತೊಗಲು, ಭಾರೀ ಉರಿ ಮತ್ತು ನೋವಿರುವುದು.

ಪೂರ್ವರಕ್ತಞ್ಚ ಕೃಷ್ಣಞ್ಚ ಕಾಕಣಂ ತ್ರಿಫಲೋಪಮಮ್ । ಕೃಷ್ಣಲಿಙ್ಗೈರ್ಯುತೈಃ ಸರ್ವೈಃ ಸ್ವಸ್ವಕಾರಣತೋ ಭವೇತ್ ॥ ೧,೧೬೪.

ಮೊದಲು ಕೆಂಪಾಗಿದ್ದು, ನಂತರ ಕಪ್ಪಾಗುವ, ತ್ರಿಫಲೆಯಂತೆ ಕಾಣುವ ಕಾಕಣ, ಎಲ್ಲ ಕಪ್ಪು ಲಕ್ಷಣಗಳೂ ಇರಬಹುದು, ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗಬಹುದು.

ದೋಷಭೇದಾಯ ವಿಹಿತೈರಾದಿಶೇಲ್ಲಿಙ್ಗಕರ್ಮಭಿಃ । ಕುಷ್ಠಸ್ವದೋಷಾನುಗತಂ ಸರ್ವದೋಷಗತಂ ತ್ಯಜೇತ್ ॥ ೧,೧೬೪.

ದೋಷಗಳ ವಿಭಜನೆಗಾಗಿ, ಸೂಚಿಸಿದ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹೇಳಬೇಕು; ಎಲ್ಲ ದೋಷಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ಕುಷ್ಟವನ್ನು ಬಿಡಬೇಕು.