ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ಯಃ ಪಿತ್ತರೋಗೀ ಸೇವೇತ ಪಿತ್ತಲಂ ತಸ್ಯ ಕಾಮಲಮ್ । ಕೋಷ್ಠಶಾ ಖೋದ್ಗತಂ ಪಿತ್ತಂ ದಗ್ಧ್ವಾಸೃಙ್ಮಾಂಸಮಾಹರೇತ್ ॥ ೧,೧೬೨.

ಯಾರು ಪಿತ್ತದ ರೋಗಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಪಿತ್ತವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸಿದರೆ ಅವರಿಗೆ ಕಾಮಲಾ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಪಿತ್ತವು ಹೊಟ್ಟೆಗೆ ಹೋಗಿ ರಕ್ತ ಮತ್ತು ಮಾಂಸವನ್ನು ಸುಟ್ಟು ತೆಗೆದುಹಾಕುತ್ತದೆ.

ಹಾರಿದ್ರಮೂತ್ರನೇತ್ರತ್ವಂ ಮುಖಂ ರಕ್ತಂ ಶಕೃತ್ತಥಾ । ದಾಹೀ ವಿಪಾಕತೃಷ್ಣಾವಾನ್ ಭೇಕಾಭೋ ದುರ್ಬಲೇನ್ದ್ರಿಯಃ ॥ ೧,೧೬೨.

ಮೂತ್ರ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣುಗಳು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣವಾಗುತ್ತವೆ, ಬಾಯಿ ಮತ್ತು ಮಲ ಕೆಂಪಾಗುತ್ತವೆ; ಸುಡುತಾಪ, ಜೀರ್ಣಕ್ರಿಯೆ ಕೆಡುಕು, ಬಾಯಾರಿಕೆ, ಹಲ್ಲೆ ಹಾವು ಹೋಲುವ ರೂಪ, ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ದುರ್ಬಲವಾಗುತ್ತವೆ.

ಭವೇತ್ಪಿತ್ತಾನುಗಃ ಶೋಥಃ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಾವೃತಸ್ಯ ಚ । ಉಪೇಕ್ಷಯಾ ಚ ಶೋಥಾದ್ಯಾಃ ಸಕೃಚ್ಛ್ರಾಃ ಕುಮ್ಭಕಾಮಲಾಃ ॥ ೧,೧೬೨.

ಪಿತ್ತದ ಜೊತೆಗೆ ಉಂಟಾಗುವ ಊತವು ಪಾಂಡುರೋಗದಲ್ಲಿರುವವರಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ; ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದಿಂದ ಊತ ಮತ್ತು ಇತರ ಗಂಭೀರ ಕಾಯಿಲೆಗಳು, ಉದಕವಾಹಿನಿ ಮತ್ತು ತೀವ್ರ ಕಾಮಲಾ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ಹರಿತಶ್ಯಾಮಪಿತ್ತತ್ವೇ ಪಾಣ್ಡುರೋಗೋ ಯದಾ ಭವೇತ್ । ವಾತಪಿತ್ತೇ ಭ್ರಮಸ್ತೃಷ್ಣಾ ಸ್ತ್ರೀಷು ಹರ್ಷೋ ಮೃದುಜ್ವರಃ ॥ ೧,೧೬೨.

ಹಸಿರು ಅಥವಾ ಕಪ್ಪು ಪಿತ್ತದೊಂದಿಗೆ ಪಾಂಡುರೋಗ ಉಂಟಾದಾಗ, ವಾತ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ತಲೆಸುತ್ತು, ಬಾಯಾರಿಕೆ, ಹೆಂಗಸರಿಗೆ ಕಾಮಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸೌಮ್ಯ ಜ್ವರ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ತನ್ದ್ರಾ ವಾ ಚಾನಲಭ್ರಂಶಸ್ತಂ ವದನ್ತಿ ಹಲೀಮಕಮ್ । ಆಲಸ್ಯಞ್ಚಾತಿಭವತಿ ತೇಷಾಂ ಪೂರ್ವಮುಪದ್ರವಃ ॥ ೧,೧೬೨.

ನಿದ್ದೆ ಅಥವಾ ಜಠರಾಗ್ನಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಹಲೀಮಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಅವರಿಗೆ ತುಂಬಾ ಆಲಸ್ಯ ಮೊದಲ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಶೋಥಃ ಪ್ರಧಾನಃ ಕಥಿತಃ ಸ ಏವಾತೋ ನಿಗದ್ಯತೇ । ಪಿತ್ತರಕ್ತಕಫಾನ್ವಾಯುರ್ದುಷ್ಟೋ ದುಷ್ಟಾನ್ಬಹಿಃ ಶಿರಾಃ ॥ ೧,೧೬೨.

ಊತವು ಮುಖ್ಯ ಕಾಯಿಲೆಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ, ಈಗ ಅದನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ: ಪಿತ್ತ, ರಕ್ತ, ಕಫ ಮತ್ತು ವಾತ ಹಾಳಾದಾಗ ಅವು ಹಾಳಾದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊರಗಿನ ಶಿರೆಗಳಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತವೆ.

ನೀತ್ವಾ ರುದ್ಧಗತಿಸ್ತೈರ್ಹಿ ಕುರ್ಯಾತ್ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಸಂಶ್ರಯಮ್ । ಉತ್ಸೇಧಂ ಸಂಹತಂ ಶೋಥಂ ತಮಾಹುರ್ನಿಚಯಾದತಃ ॥ ೧,೧೬೨.

ಅವು ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ಹರಿವನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಚರ್ಮ ಹಾಗೂ ಮಾಂಸದಲ್ಲಿ ಊತವನ್ನು ನೆಲೆಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ; ಈ ಗಟ್ಟಿಯಾದ, ಎತ್ತಿದ ಊತವನ್ನು ಕೆಲವರು ಸಂಗ್ರಹ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಸರ್ವಹೇತುವಿಶಷೈಸ್ತು ರೂಪಭೇದಾನ್ನವಾತ್ಮಕಮ್ । ದೋಷೈಃ ಪೃಥಗ್ವಿಧೈಃ ಸರ್ವೈರಭಿಘಾತಾದ್ವಿಷಾದಪಿ ॥ ೧,೧೬೨.

ಎಲ್ಲ ಕಾರಣಗಳಿಂದ, ವಿಭಿನ್ನ ರೂಪ ಮತ್ತು ಸ್ವಭಾವದಿಂದ, ಎಲ್ಲ ದೋಷಗಳಿಂದ, ಗಾಯ ಅಥವಾ ವಿಷದಿಂದ ಕೂಡಾ ಈ ಊತಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ತದೇವ ನೀಯಮಾನನ್ತು ಸರ್ವಾಙ್ಗೇ ಕಾಮಜಮ್ಭವೇತ್ । ಪೃಥೂನ್ನತಾಗ್ರಗ್ರಥಿತೈರ್ವಿಶೇಷೈಶ್ಚ ತ್ರಿಧಾ ವಿದುಃ ॥ ೧,೧೬೨.

ಇದು ದೇಹದಾದ್ಯಂತ ಹರಡಿದಾಗ ಕಾಮಲಾ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ; ಅಗಲವಾದ, ಎತ್ತಿದ ಮತ್ತು ಗುಡ್ಡೆ ಗುಡ್ಡೆಯಾಗಿ ಮೂಡುವ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಇದನ್ನು ಮೂರು ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಸಾಮಾನ್ಯಹೇತುಃ ಶೋಥಾನಾಂ ದೋಷಜಾತೋ ವಿಶೇಷತಃ । ವ್ಯಾಧಿಃ ಕರ್ಮೋಪವಾಸಾದಿಕ್ಷೀಣಸ್ಯ ಭವತಿ ದ್ರುತಮ್ ॥ ೧,೧೬೨.

ಊತಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾರಣ ದೋಷಗಳ ಅಸ್ಥಿರತೆ; ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉಪವಾಸ ಮತ್ತು ಇತರ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ದುರ್ಬಲರಾದವರಿಗೆ ಕಾಯಿಲೆ ಬೇಗ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಅತಿಮಾತ್ರಂ ಯದಾಸೇವೇದ್ಗುರುಮತ್ಯನ್ತಶೀತಲಮ್ । ಲವಣಕ್ಷಾರತೀಕ್ಷ್ಣಾಮ್ಲಶಾಕಾಮ್ಬುಸ್ವಪ್ನಜಾಗರಮ್ ॥ ೧,೧೬೨.

ಯಾರಾದರೂ ತುಂಬಾ ಭಾರವಾದ ಅಥವಾ ತುಂಬಾ ಚಳಿಯಾದ ಆಹಾರ, ಉಪ್ಪು, ಕ್ಷಾರ, ತೀಕ್ಷ್ಣ, ಹುಳಿ ತರಕಾರಿಗಳು, ನೀರು, ಅಥವಾ ನಿದ್ರೆ-ಏಳಿಗೆ ಅಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೇವಿಸಿದರೆ,

ರೋಧೋ ವೇಗಸ್ಯ ವಲ್ಲೂರಮಜೀರ್ಣಶ್ರಮಮೈಥುನಮ್ । ಪಚ್ಯತೇ ಮಾರ್ಗಗಮನಂ ಯಾನೇನ ಕ್ಷೋಭಿಣಾಪಿ ವಾ ॥ ೧,೧೬೨.

ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ವೇಗಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವುದು, ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಮಾಂಸ ತಿನ್ನುವುದು, ಅಜೀರ್ಣ, ದಣಿವು, ಸಂಭೋಗ, ಪ್ರಯಾಣ ಅಥವಾ ವಾಹನಗಳಿಂದ ಕಿರಿಕಿರಿ—allವು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ.

ಶ್ವಾಸಕಾಸಾತಿಸಾರಾರ್ಶೋಜಠರಪ್ರದರಜ್ವರಾಃ । ವಿಷ್ಟಮ್ಭಾಲಸ್ಯಕಚ್ಛರ್ದಿಹಿಕ್ಕಾಪಾಣ್ಡುವಿಸರ್ಪಕಮ್ ॥ ೧,೧೬೨.

ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ, ಕೆಮ್ಮು, ಜಲಬಿಡುವಿಕೆ, ಮುಷ್ಕರ, ಹೊಟ್ಟೆ ಕಾಯಿಲೆಗಳು, ಜ್ವರ, ಹೊಟ್ಟೆಗಟ್ಟಿಕೆ, ಆಲಸ್ಯ, ವಾಂತಿ, ಹಿಕ್ಕ, ಪಾಂಡುರೋಗ ಮತ್ತು ಚರ್ಮದ ಹರಡುವ ಕಾಯಿಲೆಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ಊರ್ಧ್ವಶೋಥಮಧೋ ಬಸ್ತೌ ಮಧ್ಯೇ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಮಧ್ಯಗಾಃ । ಸರ್ವಾಙ್ಗಗಃ ಸರ್ವಗತಃ ಪ್ರತ್ಯಪ್ರತ್ಯಗೇತಿ ತದಾಶ್ರಯಃ ॥ ೧,೧೬೨.

ಮೂತ್ರಾಶಯದ ಮೇಲೆ, ಕೆಳಗೆ ಅಥವಾ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಊತವು ದೇಹದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರೆ, ಅದು ಪೂರ್ಣ ದೇಹವನ್ನು ಆವರಿಸಿದರೆ ಅದನ್ನು 'ಸರ್ವಾಂಗಗ', ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡಿದರೆ 'ಸರ್ವಗತ', ಮತ್ತು ಒಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇದ್ದರೆ 'ಪ್ರತ್ಯಪ್ರತ್ಯಗ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ತತ್ಪೂರ್ವರೂಪಂ ಕ್ಷವಥುಃ ಶಿರಾಯಾಮಙ್ಗಗೌರವಮ್ । ವಾತಾಚ್ಛೋಥಶ್ಚಲೋ ರೂಕ್ಷಃ ಖರರೋಮಾರುಣೋಽಸಿತಃ ॥ ೧,೧೬೨.

ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಮೂಗುಸಿಡಿತ, ತಲೆ ಮತ್ತು ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರವಾಗುವುದು, ವಾತದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಚಲಿಸುವ, ಒಣ, ಕೂದಲು ಕಠಿಣವಾಗಿರುವ, ಕೆಂಪು ಅಥವಾ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ಊತ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.

ಶಙ್ಖಬಸ್ತ್ಯನ್ತ್ರಶೋಫರ್ತಿಮೇದೋಭೇದಾಃ ಪ್ರಸುಪ್ತಿತಾ । ವಾತೋತ್ತಾನಃ ಕ್ಲಮಃ ಶೀಘ್ರಮುನ್ನಮೇತ್ಪೀಡಿತಾಂ ತನುಮ್ ॥ ೧,೧೬೨.

ಮೂತ್ರಾಶಯ, ಸಂಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಮೇದುಗಟ್ಟಿನ ಊತ, ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮ್ಮನಾಗುವುದು, ವಾತವು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಚಲಿಸುವುದು, ದೌರ್ಬಲ್ಯ, ಬೇಗನೆ ತೀವ್ರವಾಗುವುದು ಇವುಗಳಿಂದ ದೇಹದಲ್ಲಿ ನೋವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಿಗ್ಧಸ್ತು ಮರ್ದನೈಃ ಶಾಮ್ಯೇದ್ರಾತ್ರಾವಲ್ಪೋ ದಿವಾ ಮಹಾನ್ । ತ್ವಕ್ಸರ್ಷಪವಿಲಿಪ್ತೇ ಚ ತಸ್ಮಿಂಶ್ಚಿಮಿಚಿಮಾಯತೇ ॥ ೧,೧೬೨.

ಊತವು ಎಣ್ಣೆಯಾದರೆ, ಮಸಾಜ್ ಮಾಡಿದರೆ ಅದು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ; ರಾತ್ರಿ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿ, ಹಗಲು ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಚರ್ಮಕ್ಕೆ ಸಾಸಿವೆ ಎಣ್ಣೆ ಹಚ್ಚಿದರೆ ಚಿಮ್ಮುಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಪೀತರಕ್ತಾಸಿಂತಾಭಾಸಃ ಪಿತ್ತಜಾತಶ್ಚ ಶೋಷಕೃತ್ । ಶೀಘ್ರಂ ನಾಸೌ ವಾ ಪ್ರಶಮೇನ್ಮಧ್ಯೇ ಪ್ರಾಗ್ದಹತೇ ತನುಮ್ ॥ ೧,೧೬೨.

ಪಿತ್ತದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಊತವು ಹಳದಿ-ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ, ಒಣಗಿಸುವ ಗುಣವಿರುತ್ತದೆ, ಬೇಗ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದೇ ಇಲ್ಲ, ಮತ್ತು ದೇಹವನ್ನು ಒಳಗಿನಿಂದ ಸುಡುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಸತೃಟ್ದಾಹಜ್ವರಸ್ವೇದೋ ಭ್ರಮಕ್ಲೋದಮದಭ್ರಮಾಃ । ಸಾಭಿಲಾಷೀ ಶಕೃದ್ಭೇದೋ ಗನ್ಧಃ ಸ್ಪರ್ಶಸಹೋ ಮೃದುಃ ॥ ೧,೧೬೨.

ದಾಹ, ಸುಡುವುದು, ಜ್ವರ, ಬೆವರು, ತಲೆಸುತ್ತು, ತೇವ, ಮನಸ್ಸು ಕುಗ್ಗುವುದು, ಆಸೆ, ಜೀರ್ಣಕ್ರಿಯೆ ವೇಗವಾಗಿ ಆಗುವುದು, ದುರ್ಗಂಧ, ಸ್ಪರ್ಶಕ್ಕೆ ನೋವು, ಮೃದುತನ ಇವು ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ.

ಕಣ್ಡೂಮಾನ್ಪಾಣ್ಡುರೋಮಾ ತ್ವಕ್ಕಠಿನಃ ಶೀತಲೋ ಗುರುಃ । ಸ್ನಿಗ್ಧಃಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಃ ಸ್ಥಿರಃ ಶೂಲೋ ನಿದ್ರಾಚ್ಛರ್ದ್ಯಗ್ನಿಮಾನ್ದ್ಯಕೃತ್ ॥ ೧,೧೬೨.

ಕುರಡು, ಬಿಳಿ ಕೂದಲು, ಚರ್ಮ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿರುವುದು, ಚಳಿಯುಳ್ಳದು, ಭಾರವಾಗಿರುವುದು, ಎಣ್ಣೆಯಾದುದು, ಮೃದುವಾದುದು, ಸ್ಥಿರತೆ, ನೋವು, ನಿದ್ರೆ, ವಾಂತಿ, ಜೀರ್ಣಶಕ್ತಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದು ಇವು ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ.

ಆಘಾತೇನ ಚ ಶಸ್ತ್ರಾದಿಚ್ಛೇದಭೇದಕ್ಷತಾದಿಭಿಃ । ಹಿಮಾನಿಲೈರ್ದಧ್ಯನಿಲೈರ್ಭಲ್ಲಾತಕಪಿಕಚ್ಛಜೈಃ ॥ ೧,೧೬೨.

ಗಾಯ, ಕತ್ತರಿಕೆ, ಗಾಯಗಳು, ಚಳಿಗಾಳಿ, ಹುಳಿಯ ಗಾಳಿ, ಭಲ್ಲಾತಕ ಅಥವಾ ಕಪಿಕಚ್ಛು ಎಂಬ ಸಸ್ಯಗಳಿಂದ ಕೂಡ ಊತ ಉಂಟಾಗಬಹುದು.

ರಸೈಃ ಶುಷ್ಕೈಶ್ಚ ಸಂಸ್ಪರ್ಶಾಚ್ಛ್ವಯಥುಃ ಸ್ಯಾದ್ವಿಸರ್ಪವಾನ್ । ಭೃಶೋಷ್ಮಾ ಲೋಹಿತಾಭಾಸಃ ಪ್ರಾಯಶಃ ಪಿತ್ತಲಕ್ಷಣಃ ॥ ೧,೧೬೨.

ತೀಕ್ಷ್ಣ ಅಥವಾ ಒಣ ವಸ್ತುಗಳ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಊತ ಉಂಟಾಗಬಹುದು; ಅದು ಹರಡುವ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದು, ತುಂಬಾ ಬಿಸಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪಿತ್ತದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ವಿಷಜಃ ಸವಿಷಪ್ರಾಣಿಪರಿಸರ್ಪಣಮೂತ್ರಣಾತ್ । ದಂಷ್ಟ್ರಾದನ್ತನಖಾಘಾತಾದವಿಷಪ್ರಾಣಿನಾಮಪಿ ॥ ೧,೧೬೨.

ವಿಷದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಊತವು ವಿಷಪೂರ್ಣ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಕಚ್ಚು, ಕಚ್ಚುವುದು ಅಥವಾ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ, ಹಾಗೆಯೇ ವಿಷವಿಲ್ಲದ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಂದಲೂ ಉಂಟಾಗಬಹುದು.

ವಿಣ್ಮೂತ್ರಶುಕ್ರೋಪಹತಮಲವದ್ವಸ್ತುಸಂಙ್ಕರಾತ್ । ವಿಷವೃಕ್ಷಾನಿಲಸ್ಪರ್ಶಾದ್ಗರಯೋಗಾವಚೂರ್ಣನಾತ್ ॥ ೧,೧೬೨.

ಮಲ, ಮೂತ್ರ, ವೀರ್ಯ ಅಥವಾ ಇತರ ಅಶುದ್ಧ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಮಾಸಿದರೆ, ವಿಷಕಾರಿ ಸಸ್ಯಗಳು ಅಥವಾ ಗಾಳಿಯ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ, ಅಥವಾ ವಿಷಯುಕ್ತ ಪುಡಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದರಿಂದ ಕೂಡ ಊತ ಉಂಟಾಗಬಹುದು.

ಮೃದುಶ್ಚಲೋಽವಲಮ್ಬೀ ಚ ಶೀಘ್ರೋ ದಾಹರುಜಾಕರಃ । ನವೋಽನುಪದ್ರವಃ ಶೋಥಃ ಸಾಧ್ಯೋಽಸಾಧ್ಯಃ ಪುರೇರಿತಃ ॥ ೧,೧೬೨.

ಹೀಗೆ ಉಂಟಾದ ಊತವು ಮೃದುವಾಗಿದ್ದು, ಚಲಿಸುವುದು, ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದಂತಿರುತ್ತದೆ, ಬೇಗನೆ ಸುಡುವುದು ಮತ್ತು ನೋವುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ, ಹೊಸದಾಗಿದ್ದರೆ ಯಾವುದೇ ಗಂಭೀರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಲ್ಲದೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಗುಣವಾಗಬಹುದು, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಗುಣವಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಶ್ರೀಗರುಡಮಹಾಪುರಾಣಮ್ ೧೬೩ ಧನ್ವನ್ತೀರರುವಾಚ । ವಿಸರ್ಪಾದಿನಿದಾನನ್ತೇ ವಕ್ಷ್ಯೇ ಸುಶ್ರುತ ತಚ್ಛೃಣು । ಸ್ಯಾದ್ವಿಸರ್ಪೋ ವಿಘಾತಾತ್ತು ದೋಷೈರ್ದುಷ್ಟೈಶ್ಚ ಶೋಥವತ್ ॥ ೧,೧೬೩.

ಧನ್ವಂತರಿ ಹೇಳಿದನು: ಈಗ ನಾನು ವಿಶರ್ಪಾದಿ ರೋಗಗಳ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ, ಸುಶ್ರುತನೇ, ಕೇಳು. ವಿಶರ್ಪಾ ಗಾಯದಿಂದಲೂ, ದೋಷಗಳು ಕೆಡಕಿದಾಗಲೂ, ಊತದಂತೆಯೇ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಧಿಷ್ಠಾನಞ್ಚ ತಂ ಪ್ರಾಹುರ್ಬಾಹ್ಯಂ ತತ್ರ ಭಯಾಚ್ಛ್ರಮಾತ್ । ಯಥಾತ್ತರಞ್ಚ ದುಃ ಸಾಧ್ಯಸ್ತತ್ರ ದೋಷೋ ಯಥಾಯಥಮ್ ॥ ೧,೧೬೩.

ಆ ರೋಗದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಹೊರಗಡೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿ ಭಯ ಅಥವಾ ದಣಿವಿನಿಂದ ಅದು ತೀವ್ರವಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾವ ದೋಷದಿಂದ ಉಂಟಾಗಿತ್ತೆಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಗುಣಮಾಡುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಕೋಪನೈಃ ಪ್ರಕುಪಿತಾ ವಿಶೇಷೇಣ ವಿದಾಹಿಭಿಃ । ದೇಹೇ ಶೀಘ್ರಂ ವಿಶನ್ತೀಹ ತೇಽನ್ತರೇ ಹಿ ಸ್ಥಿತಾ ಬಹಿಃ ॥ ೧,೧೬೩.

ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಉದ್ದೀಪಕಗಳಿಂದ ದೋಷಗಳು ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ, ಅವು ದೇಹಕ್ಕೆ ಬೇಗನೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಒಳಗಡೆ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹೊರಗಡೆ ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.

ತೃಷ್ಣಾಭಿಯೋಗಾದ್ವೇಗಾನಾಂ ವಿಷಮಾಚ್ಚ ಪ್ರವರ್ತನಾತ್ । ಆಶು ಚಾಗ್ನಿಬಲಭ್ರಂಶಾದತೋ ಬಾಹ್ಯಂ ವಿಸರ್ಪಯೇತ್ ॥ ೧,೧೬೩.

ಹೆಚ್ಚಾದ ದಾಹ, ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ವೇಗಗಳ ಅಡಚಣೆ, ಅಸಮರ್ಪಕ ಚಟುವಟಿಕೆ, ಜಠರಾಗ್ನಿಯ ತೀವ್ರ ಕುಗ್ಗುವಿಕೆ ಇವುಗಳಿಂದ ರೋಗವು ಹೊರಗಡೆ ಹರಡುತ್ತದೆ.