ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ಶೀರ್ಯಮಾಣೈರಿವಾಙ್ಗೈಸ್ತು ದ್ರವತಾ ಹೃದಯೇನ ಚ । ಶೂಲೋಕ್ಷಿಕೂಟವದನೇ ಸ್ತೈಮಿತ್ಯಂ ತತ್ರ ಲಾಲಯಾ ॥ ೧,೧೬೨.

ಅಂಗಗಳು ಕುಡಿಯುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ, ಹೃದಯ ಕರಗುತ್ತಿರುವಂತೆ, ಬಾಯಿ ಒಣಗಿ, ತುಪ್ಪಳದಂತೆ, ಲಾಲೆಯಿಂದ ಕಟ್ಟಿಹೋಗುತ್ತದೆ.

ಹೀನತೃಟ್ಶಿಶಿರದ್ವೇಷೀ ಶೀರ್ಣಲೋಭೋ ಹತಾನಲಃ । ಮನ್ದಶಕ್ತಿರ್ಜ್ವರೀ ಶ್ವಾಸೀ ಕರ್ಣಶೂಲೀ ತಥಾ ಭ್ರಮೀ ॥ ೧,೧೬೨.

ಅವನಿಗೆ ದಾಹ ಕಡಿಮೆ, ಚಳಿಗೆ ಅಸಹ್ಯ, ಆಸೆ ಇಲ್ಲ, ಜಠರಾಗ್ನಿ ದುರ್ಬಲ, ಶಕ್ತಿ ಕಡಿಮೆ, ಜ್ವರ, ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ, ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ ನೋವು, ತಲೆಸುತ್ತು ಇರುತ್ತದೆ.

ಸ ಪಞ್ಚಧಾ ಪೃಥಗ್ದೋಷೈಃ ಸಮಸ್ತೈರ್ಮೃತ್ತಿಕಾದನಾತ್ । ಪ್ರಾಗ್ರೂಪಮಸ್ಯ ಹೃದಯಸ್ಪನ್ದನಂ ರೂಕ್ಷತಾ ತ್ವಚಿ ॥ ೧,೧೬೨.

ಈ ರೋಗವು ಐದು ವಿಧವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರತ್ಯೇಕ ದೋಷಗಳಿಂದ ಅಥವಾ ಎಲ್ಲವೂ ಸೇರಿ, ಮಣ್ಣನ್ನು ತಿಂದುದರಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಮೊದಲ ಲಕ್ಷಣ ಹೃದಯದ ತುದಿತ ಮತ್ತು ಚರ್ಮದ ಒಣತನ.

ಅರುಚಿಃ ಪೀತಮೂತ್ರತ್ವಂ ಸ್ವೇದಾಭಾವೋಽಲ್ಪಮೃತ್ರತಾ । ಮೇದಃ ಸಮಾನಿಲಾತ್ತತ್ರ ಗಾಢರುಕ್ಕ್ಲೇದಗಾತ್ರತಾ ॥ ೧,೧೬೨.

ಹಸಿವಿನ ಕೊರತೆ, ಹಳದಿ ಮೂತ್ರ, ಬೆವರಿಲ್ಲ, ಕಡಿಮೆ ಮೂತ್ರ; ಮೇದು ವಾತದಿಂದ ಕೆಡಿದಾಗ ದೇಹ ತುಂಬಾ ಒಣಗಿ, ಕಠಿಣವಾಗಿ, ತೇವದಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ.

ಕೃಷ್ಣೇಕ್ಷಣಂ ಕೃಷ್ಣಶಿರಾನಖವಿಣ್ಮೂತ್ರನೇತ್ರತಾ । ಶೋಥೋ ನಾಸಾಸ್ಯವೈರಸ್ಯಂ ವಿಟ್ಶೋಷಃ ಪಾರ್ಶ್ವಮೂರ್ಛನಾ ॥ ೧,೧೬೨.

ಕಣ್ಣು, ಶಿರೆಗಳು, ನೇಲುಗಳು, ಮೂತ್ರ, ಕಣ್ಣುಗಳೆಲ್ಲ ಕಪ್ಪಾಗುತ್ತವೆ; ಊತ, ವಾಸನೆಗೆ ಹಾಗೂ ರುಚಿಗೆ ಅಸಹ್ಯ, ಮಲ ಒಣಗುವುದು, ಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲಿ ಮೂರ್ಛೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಪಿತ್ತೇ ಹರಿತಪಿತ್ತಾಭಃ ಶಿರಾದಿಷು ಜ್ವರಸ್ತಮಃ । ತೃಟ್ಶೋಷಮೂರ್ಛಾದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯಂ ಶೀತೇಚ್ಛಾ ಕಟುವಕ್ರತಾ ॥ ೧,೧೬೨.

ಪಿತ್ತ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಜ್ವರವು ತಲೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಹಸಿರು-ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ; ಬಾಯಾರಿಕೆ, ಒಣತನ, ಮೂರ್ಛೆ, ದುರ್ವಾಸನೆ, ಚಳಿಗೆ ಆಸೆ, ಕಹಿ ರುಚಿ ಮತ್ತು ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ತಿರುವಾದ ರುಚಿ ಇರುತ್ತದೆ.

ವಿಡ್ಭೇದಶ್ಚಾಮ್ಲಕೋ ದಾಹಃ ಕಫಾಚ್ಚ ಹೃದಯಾರ್ದ್ರತಾ । ತನ್ದ್ರಾ ಲವಣವಕ್ರತ್ವಂ ರೋಮಹರ್ಷಃ ಸ್ವರಕ್ಷಯಃ ॥ ೧,೧೬೨.

ಅಜೀರ್ಣದಿಂದ ಜಲಬಿಡುವಿಕೆ, ಹುಳಿಯ ರುಚಿ, ಸುಡುತಾಪ, ಮತ್ತು ಕಫದಿಂದ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ತೇವತೆ, ನಿದ್ದೆ, ಉಪ್ಪು ರುಚಿ, ತಿರುವಾದ ರುಚಿ, ರೋಮಾಂಚನ ಮತ್ತು ಧ್ವನಿ ಹಾನಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಕಾಶಶ್ಛರ್ದಿಶ್ಚ ನಿಚಯಾನ್ನಷ್ಟಲಿಙ್ಗೋಽತಿದುಃ ಸಹಃ । ಉತ್ಕೃಷ್ಟೇನಿಲಪಿತ್ತಾಭ್ಯಾ ಕಟುರ್ವಾ ಮಧುರಃ ಕಫಃ ॥ ೧,೧೬೨.

ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕೆಮ್ಮು ಮತ್ತು ವಾಂತಿ ಬರುತ್ತದೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಾಣೆಯಾಗಿಬಿಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ತುಂಬಾ ಸಹಿಸಲಾಗದು; ಪಿತ್ತ ಮತ್ತು ವಾತ ತುಂಬಾ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಕಫ ಕಹಿಯಾಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಸಿಹಿಯಾಗಿರಬಹುದು.

ದೂಷಯಿತ್ವಾ ವಸಾದೀಂಶ್ಚ ರೌಕ್ಷ್ಯಾದ್ರಕ್ತವಿಮೋಕ್ಷಣಮ್ । ಸ್ರೋತಸಾಂ ಸಂಕ್ಷಯಂ ಕುರ್ಯಾದನುರುಧ್ಯ ಚ ಪೂರ್ವವತ್ ॥ ೧,೧೬೨.

ಮೆದುಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಕೊಬ್ಬುಗಳನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡಿ, ಒಣತನದಿಂದ ರಕ್ತಬಿಸು ಮಾಡುವಿಕೆ ಮಾಡಬೇಕು; ಇದು ನಾಡಿಗಳನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನಂತೆ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತವೆ.

ಪಾಣ್ಡುರೋಗೇಕ್ಷಯೇಜಾತೇ ನಾಭಿಪಾದಾಸ್ಯಮೇಹನಮ್ । ಪುರೀಷಂ ಕೃಮಿವನ್ಮುಞ್ಚೇದ್ಭಿನ್ನಂ ಸಾಸ್ತ್ರಂ ಕಫಾನ್ವಿತಮ್ ॥ ೧,೧೬೨.

ಪಾಂಡುರೋಗ ಮತ್ತು ಕ್ಷಯದಲ್ಲಿ ನಾಭಿ, ಕಾಲು, ಬಾಯಿ ಮತ್ತು ಮೂತ್ರಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ತೊಂದರೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಮಲವು ಹುಳಿನಂತೆ, ಮುರಿದು, ಕಫದೊಂದಿಗೆ ಹೊರಬರುತ್ತದೆ.

ಯಃ ಪಿತ್ತರೋಗೀ ಸೇವೇತ ಪಿತ್ತಲಂ ತಸ್ಯ ಕಾಮಲಮ್ । ಕೋಷ್ಠಶಾ ಖೋದ್ಗತಂ ಪಿತ್ತಂ ದಗ್ಧ್ವಾಸೃಙ್ಮಾಂಸಮಾಹರೇತ್ ॥ ೧,೧೬೨.

ಯಾರು ಪಿತ್ತದ ರೋಗಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಪಿತ್ತವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸಿದರೆ ಅವರಿಗೆ ಕಾಮಲಾ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಪಿತ್ತವು ಹೊಟ್ಟೆಗೆ ಹೋಗಿ ರಕ್ತ ಮತ್ತು ಮಾಂಸವನ್ನು ಸುಟ್ಟು ತೆಗೆದುಹಾಕುತ್ತದೆ.

ಹಾರಿದ್ರಮೂತ್ರನೇತ್ರತ್ವಂ ಮುಖಂ ರಕ್ತಂ ಶಕೃತ್ತಥಾ । ದಾಹೀ ವಿಪಾಕತೃಷ್ಣಾವಾನ್ ಭೇಕಾಭೋ ದುರ್ಬಲೇನ್ದ್ರಿಯಃ ॥ ೧,೧೬೨.

ಮೂತ್ರ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣುಗಳು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣವಾಗುತ್ತವೆ, ಬಾಯಿ ಮತ್ತು ಮಲ ಕೆಂಪಾಗುತ್ತವೆ; ಸುಡುತಾಪ, ಜೀರ್ಣಕ್ರಿಯೆ ಕೆಡುಕು, ಬಾಯಾರಿಕೆ, ಹಲ್ಲೆ ಹಾವು ಹೋಲುವ ರೂಪ, ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ದುರ್ಬಲವಾಗುತ್ತವೆ.

ಭವೇತ್ಪಿತ್ತಾನುಗಃ ಶೋಥಃ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಾವೃತಸ್ಯ ಚ । ಉಪೇಕ್ಷಯಾ ಚ ಶೋಥಾದ್ಯಾಃ ಸಕೃಚ್ಛ್ರಾಃ ಕುಮ್ಭಕಾಮಲಾಃ ॥ ೧,೧೬೨.

ಪಿತ್ತದ ಜೊತೆಗೆ ಉಂಟಾಗುವ ಊತವು ಪಾಂಡುರೋಗದಲ್ಲಿರುವವರಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ; ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದಿಂದ ಊತ ಮತ್ತು ಇತರ ಗಂಭೀರ ಕಾಯಿಲೆಗಳು, ಉದಕವಾಹಿನಿ ಮತ್ತು ತೀವ್ರ ಕಾಮಲಾ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ಹರಿತಶ್ಯಾಮಪಿತ್ತತ್ವೇ ಪಾಣ್ಡುರೋಗೋ ಯದಾ ಭವೇತ್ । ವಾತಪಿತ್ತೇ ಭ್ರಮಸ್ತೃಷ್ಣಾ ಸ್ತ್ರೀಷು ಹರ್ಷೋ ಮೃದುಜ್ವರಃ ॥ ೧,೧೬೨.

ಹಸಿರು ಅಥವಾ ಕಪ್ಪು ಪಿತ್ತದೊಂದಿಗೆ ಪಾಂಡುರೋಗ ಉಂಟಾದಾಗ, ವಾತ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ತಲೆಸುತ್ತು, ಬಾಯಾರಿಕೆ, ಹೆಂಗಸರಿಗೆ ಕಾಮಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸೌಮ್ಯ ಜ್ವರ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ತನ್ದ್ರಾ ವಾ ಚಾನಲಭ್ರಂಶಸ್ತಂ ವದನ್ತಿ ಹಲೀಮಕಮ್ । ಆಲಸ್ಯಞ್ಚಾತಿಭವತಿ ತೇಷಾಂ ಪೂರ್ವಮುಪದ್ರವಃ ॥ ೧,೧೬೨.

ನಿದ್ದೆ ಅಥವಾ ಜಠರಾಗ್ನಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಹಲೀಮಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಅವರಿಗೆ ತುಂಬಾ ಆಲಸ್ಯ ಮೊದಲ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಶೋಥಃ ಪ್ರಧಾನಃ ಕಥಿತಃ ಸ ಏವಾತೋ ನಿಗದ್ಯತೇ । ಪಿತ್ತರಕ್ತಕಫಾನ್ವಾಯುರ್ದುಷ್ಟೋ ದುಷ್ಟಾನ್ಬಹಿಃ ಶಿರಾಃ ॥ ೧,೧೬೨.

ಊತವು ಮುಖ್ಯ ಕಾಯಿಲೆಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ, ಈಗ ಅದನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ: ಪಿತ್ತ, ರಕ್ತ, ಕಫ ಮತ್ತು ವಾತ ಹಾಳಾದಾಗ ಅವು ಹಾಳಾದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊರಗಿನ ಶಿರೆಗಳಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತವೆ.

ನೀತ್ವಾ ರುದ್ಧಗತಿಸ್ತೈರ್ಹಿ ಕುರ್ಯಾತ್ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಸಂಶ್ರಯಮ್ । ಉತ್ಸೇಧಂ ಸಂಹತಂ ಶೋಥಂ ತಮಾಹುರ್ನಿಚಯಾದತಃ ॥ ೧,೧೬೨.

ಅವು ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ಹರಿವನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಚರ್ಮ ಹಾಗೂ ಮಾಂಸದಲ್ಲಿ ಊತವನ್ನು ನೆಲೆಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ; ಈ ಗಟ್ಟಿಯಾದ, ಎತ್ತಿದ ಊತವನ್ನು ಕೆಲವರು ಸಂಗ್ರಹ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಸರ್ವಹೇತುವಿಶಷೈಸ್ತು ರೂಪಭೇದಾನ್ನವಾತ್ಮಕಮ್ । ದೋಷೈಃ ಪೃಥಗ್ವಿಧೈಃ ಸರ್ವೈರಭಿಘಾತಾದ್ವಿಷಾದಪಿ ॥ ೧,೧೬೨.

ಎಲ್ಲ ಕಾರಣಗಳಿಂದ, ವಿಭಿನ್ನ ರೂಪ ಮತ್ತು ಸ್ವಭಾವದಿಂದ, ಎಲ್ಲ ದೋಷಗಳಿಂದ, ಗಾಯ ಅಥವಾ ವಿಷದಿಂದ ಕೂಡಾ ಈ ಊತಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ತದೇವ ನೀಯಮಾನನ್ತು ಸರ್ವಾಙ್ಗೇ ಕಾಮಜಮ್ಭವೇತ್ । ಪೃಥೂನ್ನತಾಗ್ರಗ್ರಥಿತೈರ್ವಿಶೇಷೈಶ್ಚ ತ್ರಿಧಾ ವಿದುಃ ॥ ೧,೧೬೨.

ಇದು ದೇಹದಾದ್ಯಂತ ಹರಡಿದಾಗ ಕಾಮಲಾ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ; ಅಗಲವಾದ, ಎತ್ತಿದ ಮತ್ತು ಗುಡ್ಡೆ ಗುಡ್ಡೆಯಾಗಿ ಮೂಡುವ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಇದನ್ನು ಮೂರು ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಸಾಮಾನ್ಯಹೇತುಃ ಶೋಥಾನಾಂ ದೋಷಜಾತೋ ವಿಶೇಷತಃ । ವ್ಯಾಧಿಃ ಕರ್ಮೋಪವಾಸಾದಿಕ್ಷೀಣಸ್ಯ ಭವತಿ ದ್ರುತಮ್ ॥ ೧,೧೬೨.

ಊತಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾರಣ ದೋಷಗಳ ಅಸ್ಥಿರತೆ; ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉಪವಾಸ ಮತ್ತು ಇತರ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ದುರ್ಬಲರಾದವರಿಗೆ ಕಾಯಿಲೆ ಬೇಗ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಅತಿಮಾತ್ರಂ ಯದಾಸೇವೇದ್ಗುರುಮತ್ಯನ್ತಶೀತಲಮ್ । ಲವಣಕ್ಷಾರತೀಕ್ಷ್ಣಾಮ್ಲಶಾಕಾಮ್ಬುಸ್ವಪ್ನಜಾಗರಮ್ ॥ ೧,೧೬೨.

ಯಾರಾದರೂ ತುಂಬಾ ಭಾರವಾದ ಅಥವಾ ತುಂಬಾ ಚಳಿಯಾದ ಆಹಾರ, ಉಪ್ಪು, ಕ್ಷಾರ, ತೀಕ್ಷ್ಣ, ಹುಳಿ ತರಕಾರಿಗಳು, ನೀರು, ಅಥವಾ ನಿದ್ರೆ-ಏಳಿಗೆ ಅಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೇವಿಸಿದರೆ,

ರೋಧೋ ವೇಗಸ್ಯ ವಲ್ಲೂರಮಜೀರ್ಣಶ್ರಮಮೈಥುನಮ್ । ಪಚ್ಯತೇ ಮಾರ್ಗಗಮನಂ ಯಾನೇನ ಕ್ಷೋಭಿಣಾಪಿ ವಾ ॥ ೧,೧೬೨.

ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ವೇಗಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವುದು, ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಮಾಂಸ ತಿನ್ನುವುದು, ಅಜೀರ್ಣ, ದಣಿವು, ಸಂಭೋಗ, ಪ್ರಯಾಣ ಅಥವಾ ವಾಹನಗಳಿಂದ ಕಿರಿಕಿರಿ—allವು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ.

ಶ್ವಾಸಕಾಸಾತಿಸಾರಾರ್ಶೋಜಠರಪ್ರದರಜ್ವರಾಃ । ವಿಷ್ಟಮ್ಭಾಲಸ್ಯಕಚ್ಛರ್ದಿಹಿಕ್ಕಾಪಾಣ್ಡುವಿಸರ್ಪಕಮ್ ॥ ೧,೧೬೨.

ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ, ಕೆಮ್ಮು, ಜಲಬಿಡುವಿಕೆ, ಮುಷ್ಕರ, ಹೊಟ್ಟೆ ಕಾಯಿಲೆಗಳು, ಜ್ವರ, ಹೊಟ್ಟೆಗಟ್ಟಿಕೆ, ಆಲಸ್ಯ, ವಾಂತಿ, ಹಿಕ್ಕ, ಪಾಂಡುರೋಗ ಮತ್ತು ಚರ್ಮದ ಹರಡುವ ಕಾಯಿಲೆಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ಊರ್ಧ್ವಶೋಥಮಧೋ ಬಸ್ತೌ ಮಧ್ಯೇ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಮಧ್ಯಗಾಃ । ಸರ್ವಾಙ್ಗಗಃ ಸರ್ವಗತಃ ಪ್ರತ್ಯಪ್ರತ್ಯಗೇತಿ ತದಾಶ್ರಯಃ ॥ ೧,೧೬೨.

ಮೂತ್ರಾಶಯದ ಮೇಲೆ, ಕೆಳಗೆ ಅಥವಾ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಊತವು ದೇಹದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರೆ, ಅದು ಪೂರ್ಣ ದೇಹವನ್ನು ಆವರಿಸಿದರೆ ಅದನ್ನು 'ಸರ್ವಾಂಗಗ', ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡಿದರೆ 'ಸರ್ವಗತ', ಮತ್ತು ಒಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇದ್ದರೆ 'ಪ್ರತ್ಯಪ್ರತ್ಯಗ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ತತ್ಪೂರ್ವರೂಪಂ ಕ್ಷವಥುಃ ಶಿರಾಯಾಮಙ್ಗಗೌರವಮ್ । ವಾತಾಚ್ಛೋಥಶ್ಚಲೋ ರೂಕ್ಷಃ ಖರರೋಮಾರುಣೋಽಸಿತಃ ॥ ೧,೧೬೨.

ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಮೂಗುಸಿಡಿತ, ತಲೆ ಮತ್ತು ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರವಾಗುವುದು, ವಾತದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಚಲಿಸುವ, ಒಣ, ಕೂದಲು ಕಠಿಣವಾಗಿರುವ, ಕೆಂಪು ಅಥವಾ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ಊತ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.

ಶಙ್ಖಬಸ್ತ್ಯನ್ತ್ರಶೋಫರ್ತಿಮೇದೋಭೇದಾಃ ಪ್ರಸುಪ್ತಿತಾ । ವಾತೋತ್ತಾನಃ ಕ್ಲಮಃ ಶೀಘ್ರಮುನ್ನಮೇತ್ಪೀಡಿತಾಂ ತನುಮ್ ॥ ೧,೧೬೨.

ಮೂತ್ರಾಶಯ, ಸಂಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಮೇದುಗಟ್ಟಿನ ಊತ, ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮ್ಮನಾಗುವುದು, ವಾತವು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಚಲಿಸುವುದು, ದೌರ್ಬಲ್ಯ, ಬೇಗನೆ ತೀವ್ರವಾಗುವುದು ಇವುಗಳಿಂದ ದೇಹದಲ್ಲಿ ನೋವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಿಗ್ಧಸ್ತು ಮರ್ದನೈಃ ಶಾಮ್ಯೇದ್ರಾತ್ರಾವಲ್ಪೋ ದಿವಾ ಮಹಾನ್ । ತ್ವಕ್ಸರ್ಷಪವಿಲಿಪ್ತೇ ಚ ತಸ್ಮಿಂಶ್ಚಿಮಿಚಿಮಾಯತೇ ॥ ೧,೧೬೨.

ಊತವು ಎಣ್ಣೆಯಾದರೆ, ಮಸಾಜ್ ಮಾಡಿದರೆ ಅದು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ; ರಾತ್ರಿ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿ, ಹಗಲು ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಚರ್ಮಕ್ಕೆ ಸಾಸಿವೆ ಎಣ್ಣೆ ಹಚ್ಚಿದರೆ ಚಿಮ್ಮುಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಪೀತರಕ್ತಾಸಿಂತಾಭಾಸಃ ಪಿತ್ತಜಾತಶ್ಚ ಶೋಷಕೃತ್ । ಶೀಘ್ರಂ ನಾಸೌ ವಾ ಪ್ರಶಮೇನ್ಮಧ್ಯೇ ಪ್ರಾಗ್ದಹತೇ ತನುಮ್ ॥ ೧,೧೬೨.

ಪಿತ್ತದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಊತವು ಹಳದಿ-ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ, ಒಣಗಿಸುವ ಗುಣವಿರುತ್ತದೆ, ಬೇಗ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದೇ ಇಲ್ಲ, ಮತ್ತು ದೇಹವನ್ನು ಒಳಗಿನಿಂದ ಸುಡುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಸತೃಟ್ದಾಹಜ್ವರಸ್ವೇದೋ ಭ್ರಮಕ್ಲೋದಮದಭ್ರಮಾಃ । ಸಾಭಿಲಾಷೀ ಶಕೃದ್ಭೇದೋ ಗನ್ಧಃ ಸ್ಪರ್ಶಸಹೋ ಮೃದುಃ ॥ ೧,೧೬೨.

ದಾಹ, ಸುಡುವುದು, ಜ್ವರ, ಬೆವರು, ತಲೆಸುತ್ತು, ತೇವ, ಮನಸ್ಸು ಕುಗ್ಗುವುದು, ಆಸೆ, ಜೀರ್ಣಕ್ರಿಯೆ ವೇಗವಾಗಿ ಆಗುವುದು, ದುರ್ಗಂಧ, ಸ್ಪರ್ಶಕ್ಕೆ ನೋವು, ಮೃದುತನ ಇವು ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ.