ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ಉಪೇಕ್ಷಾಯಾಞ್ಚ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಸ್ವಸ್ಥಾನಾಂ ಪರಿಚಾಲಿತಾಃ । ಪಾಕಾ ದ್ರವಾ ದ್ರವೀಕುರ್ಯುಃ ಸನ್ಧಿಸ್ರೋತೋಮುಖಾನ್ಯಪಿ ॥ ೧,೧೬೧.

ಎಲ್ಲ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಅಂಶಗಳನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿದಾಗ, ಅವು ಕೆಡದು, ಹಸಿವಿನ ಮತ್ತು ಹಸಿವಿಲ್ಲದ ದ್ರವಗಳು ಕೂಡ ಸಂಧಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಳಿಗಳ ಬಾಯಿಗಳನ್ನು ಕರಗಿಸುತ್ತವೆ.

ಸ್ವೇದೇ ಚೈವ ತು ಸಂರುದ್ಧೇ ಮೂರ್ಛಿತಾಶ್ಚಾನ್ತರಸ್ಥಿತಾಃ । ತದೇವೋದರಮಾಪೂರ್ಯ ಕುರ್ಯಾದುದರಾಮಯಮ್ ॥ ೧,೧೬೧.

ಚರ್ಮದ ಬೆವರು ಕೂಡ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಿದಾಗ ಮತ್ತು ಒಳಗಿನ ದ್ರವಗಳು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿದಾಗ, ಅದೇ ದ್ರವ ಹೊಟ್ಟೆಯನ್ನು ತುಂಬಿ, ಹೊಟ್ಟೆಯ ರೋಗವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಗುರೂದರಂ ಸ್ಥಿತಂ ವೃತ್ತಮಾಹತಞ್ಚ ನ ಶಬ್ದಕೃತ್ । ಹೀನಬಲಂ ತಥಾ ಘೋರಂ ನಾಡ್ಯಾಂ ಸ್ಪೃಷ್ಟಞ್ಚ ಸಪತಿ ॥ ೧,೧೬೧.

ಭಾರವಾದ ಹೊಟ್ಟೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದು, ವೃತ್ತಾಕಾರವಾಗಿದ್ದು, ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದು, ಶಬ್ದವನ್ನೇ ಮಾಡದು; ಅದು ದುರ್ಬಲವಾಗಿದ್ದು, ಭಯಾನಕವಾಗಿದ್ದು, ನಾಳಿಯನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದಾಗ ತಡೆದು ಬೀಳುತ್ತದೆ.

ಶಿರಾನ್ತರ್ಧಾನಮುದರೇ ಸರ್ವಲಕ್ಷಣಮುಚ್ಯತೇ । ವಾತಪಿತ್ತಕಫಪ್ಲೀಹಸನ್ನಿಪಾತೋದಕೋದರಮ್ ॥ ೧,೧೬೧.

ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಶಿರೆಗಳು ಕಾಣಿಸದಿರುವುದು ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: ವಾತ, ಪಿತ್ತ, ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ, ಪ್ಲಿಹಾ, ಸಂಯುಕ್ತ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಹೊಟ್ಟೆಯ ರೋಗಗಳು.

ಪಕ್ಷಾಚ್ಚ ಜಾತಸಲಿಲಂ ವಿಷ್ಟಮ್ಭೋಪದ್ರವಾನ್ವಿತಮ್ । ಜನ್ಮನೈವೋದರಂ ಸರ್ವಂ ಪ್ರಾಯಃ ಕೃಚ್ಛ್ರತಮಂ ಮತಮ್ ॥ ೧,೧೬೧.

ತಾಯ್ತಂದೆಗಳಿಂದ ನೀರು ಹುಟ್ಟಿನಿಂದಲೇ ಇದ್ದರೆ, ಅಡ್ಡಿಯಾಗುವ ಲಕ್ಷಣಗಳೊಂದಿಗೆ, ಇಂತಹ ಎಲ್ಲಾ ಜನ್ಮಜ ಹೊಟ್ಟೆಯ ರೋಗಗಳು ಬಹಳ ಕಷ್ಟಕರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಶ್ರೀಗರುಡಮಹಾಪುರಾಣಮ್ ೧೬೨ ಧನ್ವನ್ತರಿರುವಾಚ । ಪಾಣ್ಡುಶೋಥನಿದಾನಞ್ಚ ಶೃಣು ಸುಶ್ರತ ವಚ್ಮಿ ತೇ । ಪಿತ್ತಪ್ರಧಾನಾಃ ಕುಪಿತಾ ಯಥೋಕ್ತೈಃ ಕೋಪನೈರ್ಮಲಾಃ ॥ ೧,೧೬೨.

ಧನ್ವಂತರಿ ಹೇಳಿದರು: ಪಾಂಡು ಮತ್ತು ಊತದ ಕಾರಣವನ್ನು ಕೇಳು, ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಪಿತ್ತ ಪ್ರಧಾನವಾದ ದೋಷಗಳು ಕೆರಳಿದಾಗ—

ನತ್ರಾನಿಲೇನ ಬಲಿನಾ ಕ್ಷಿಪ್ತಾಕ್ಷಿಪ್ತಂ ಯದಿ ಸ್ಥಿತಮ್ । ಧಮನೀರ್ದಶಮೀಃ ಪ್ರಾಪ್ಯ ವ್ಯಾಪ್ನುವನ್ಸಕಲಾಂ ತನುಮ್ ॥ ೧,೧೬೨.

ಅಲ್ಲಿ ಬಲವಾದ ವಾತದಿಂದ ತಳ್ಳಲ್ಪಡದೆ, ಅದು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿದರೆ, ಹತ್ತು ಧಮನಿಗಳನ್ನು ತಲುಪಿ, ಎಲ್ಲಾ ದೇಹವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತದೆ.

ತ್ವಗಸೃಕ್ಛ್ಲೇಷ್ಮಮಾಂಸಾನಿ ಪ್ರದೂಷ್ಯನ್ರಸಮಾಶ್ರಿತಮ್ । ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಯೋಸ್ತು ಕುರುತೇ ತ್ವಚಿ ವರ್ಣಾನ್ ಪೃಥಗ್ವಿಧಾನ್ ॥ ೧,೧೬೨.

ಚರ್ಮ, ರಕ್ತ, ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಮತ್ತು ಮಾಂಸವನ್ನು ಕೆಡಸಿ, ರಸದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿಕೊಂಡು, ಚರ್ಮ ಮತ್ತು ಮಾಂಸದಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಸ್ವಯಂ ಹರಿದ್ರಾ ಹಾರಿದ್ರಂ ಪಾಣ್ಡುತ್ವಂ ತೇಷು ಚಾಧಿಕಮ್ । ಯಾತೋಽಯಂ ಪ್ರಹತೇದುಗ್ರಃ ಸ ರೋಗಸ್ತೇನ ಗೌರವಮ್ ॥ ೧,೧೬೨.

ಅದು ಹಳದಿ ಹಾಲದ ಹಳದಿಯಂತೆ ತಾನೆ ಇದ್ದು, ಆ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಳದಿತನ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಈ ಭಯಾನಕ ರೋಗ ಬಂದುಬಿಟ್ಟರೆ, ದೇಹದಲ್ಲಿ ಭಾರ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಧಾತೂನಾಂ ಸ್ಪರ್ಶಶೈಥಿಲ್ಯಮಾಮಜಶ್ಚ ಗುಣಕ್ಷಯಃ । ತತೋಽಲ್ಪರಕ್ತಮೇದೋಽಸ್ಥಿನಿಃ ಸಾರಃ ಸ್ಯಾಚ್ಛ್ಲಥೇನ್ದ್ರಿಯಃ ॥ ೧,೧೬೨.

ಧಾತುಗಳ ಸ್ಪರ್ಶ ದುರ್ಬಲವಾಗುವುದು, ಅಮದಿಂದ ಗುಣಗಳು ಹಾನಿಯಾಗುವುದು, ನಂತರ ರಕ್ತ, ಮೇದು, ಎಲುಬು ಕಡಿಮೆ ಉಳಿದು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಶಿಥಿಲವಾಗುತ್ತವೆ.

ಶೀರ್ಯಮಾಣೈರಿವಾಙ್ಗೈಸ್ತು ದ್ರವತಾ ಹೃದಯೇನ ಚ । ಶೂಲೋಕ್ಷಿಕೂಟವದನೇ ಸ್ತೈಮಿತ್ಯಂ ತತ್ರ ಲಾಲಯಾ ॥ ೧,೧೬೨.

ಅಂಗಗಳು ಕುಡಿಯುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ, ಹೃದಯ ಕರಗುತ್ತಿರುವಂತೆ, ಬಾಯಿ ಒಣಗಿ, ತುಪ್ಪಳದಂತೆ, ಲಾಲೆಯಿಂದ ಕಟ್ಟಿಹೋಗುತ್ತದೆ.

ಹೀನತೃಟ್ಶಿಶಿರದ್ವೇಷೀ ಶೀರ್ಣಲೋಭೋ ಹತಾನಲಃ । ಮನ್ದಶಕ್ತಿರ್ಜ್ವರೀ ಶ್ವಾಸೀ ಕರ್ಣಶೂಲೀ ತಥಾ ಭ್ರಮೀ ॥ ೧,೧೬೨.

ಅವನಿಗೆ ದಾಹ ಕಡಿಮೆ, ಚಳಿಗೆ ಅಸಹ್ಯ, ಆಸೆ ಇಲ್ಲ, ಜಠರಾಗ್ನಿ ದುರ್ಬಲ, ಶಕ್ತಿ ಕಡಿಮೆ, ಜ್ವರ, ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ, ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ ನೋವು, ತಲೆಸುತ್ತು ಇರುತ್ತದೆ.

ಸ ಪಞ್ಚಧಾ ಪೃಥಗ್ದೋಷೈಃ ಸಮಸ್ತೈರ್ಮೃತ್ತಿಕಾದನಾತ್ । ಪ್ರಾಗ್ರೂಪಮಸ್ಯ ಹೃದಯಸ್ಪನ್ದನಂ ರೂಕ್ಷತಾ ತ್ವಚಿ ॥ ೧,೧೬೨.

ಈ ರೋಗವು ಐದು ವಿಧವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರತ್ಯೇಕ ದೋಷಗಳಿಂದ ಅಥವಾ ಎಲ್ಲವೂ ಸೇರಿ, ಮಣ್ಣನ್ನು ತಿಂದುದರಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಮೊದಲ ಲಕ್ಷಣ ಹೃದಯದ ತುದಿತ ಮತ್ತು ಚರ್ಮದ ಒಣತನ.

ಅರುಚಿಃ ಪೀತಮೂತ್ರತ್ವಂ ಸ್ವೇದಾಭಾವೋಽಲ್ಪಮೃತ್ರತಾ । ಮೇದಃ ಸಮಾನಿಲಾತ್ತತ್ರ ಗಾಢರುಕ್ಕ್ಲೇದಗಾತ್ರತಾ ॥ ೧,೧೬೨.

ಹಸಿವಿನ ಕೊರತೆ, ಹಳದಿ ಮೂತ್ರ, ಬೆವರಿಲ್ಲ, ಕಡಿಮೆ ಮೂತ್ರ; ಮೇದು ವಾತದಿಂದ ಕೆಡಿದಾಗ ದೇಹ ತುಂಬಾ ಒಣಗಿ, ಕಠಿಣವಾಗಿ, ತೇವದಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ.

ಕೃಷ್ಣೇಕ್ಷಣಂ ಕೃಷ್ಣಶಿರಾನಖವಿಣ್ಮೂತ್ರನೇತ್ರತಾ । ಶೋಥೋ ನಾಸಾಸ್ಯವೈರಸ್ಯಂ ವಿಟ್ಶೋಷಃ ಪಾರ್ಶ್ವಮೂರ್ಛನಾ ॥ ೧,೧೬೨.

ಕಣ್ಣು, ಶಿರೆಗಳು, ನೇಲುಗಳು, ಮೂತ್ರ, ಕಣ್ಣುಗಳೆಲ್ಲ ಕಪ್ಪಾಗುತ್ತವೆ; ಊತ, ವಾಸನೆಗೆ ಹಾಗೂ ರುಚಿಗೆ ಅಸಹ್ಯ, ಮಲ ಒಣಗುವುದು, ಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲಿ ಮೂರ್ಛೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಪಿತ್ತೇ ಹರಿತಪಿತ್ತಾಭಃ ಶಿರಾದಿಷು ಜ್ವರಸ್ತಮಃ । ತೃಟ್ಶೋಷಮೂರ್ಛಾದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯಂ ಶೀತೇಚ್ಛಾ ಕಟುವಕ್ರತಾ ॥ ೧,೧೬೨.

ಪಿತ್ತ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಜ್ವರವು ತಲೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಹಸಿರು-ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ; ಬಾಯಾರಿಕೆ, ಒಣತನ, ಮೂರ್ಛೆ, ದುರ್ವಾಸನೆ, ಚಳಿಗೆ ಆಸೆ, ಕಹಿ ರುಚಿ ಮತ್ತು ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ತಿರುವಾದ ರುಚಿ ಇರುತ್ತದೆ.

ವಿಡ್ಭೇದಶ್ಚಾಮ್ಲಕೋ ದಾಹಃ ಕಫಾಚ್ಚ ಹೃದಯಾರ್ದ್ರತಾ । ತನ್ದ್ರಾ ಲವಣವಕ್ರತ್ವಂ ರೋಮಹರ್ಷಃ ಸ್ವರಕ್ಷಯಃ ॥ ೧,೧೬೨.

ಅಜೀರ್ಣದಿಂದ ಜಲಬಿಡುವಿಕೆ, ಹುಳಿಯ ರುಚಿ, ಸುಡುತಾಪ, ಮತ್ತು ಕಫದಿಂದ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ತೇವತೆ, ನಿದ್ದೆ, ಉಪ್ಪು ರುಚಿ, ತಿರುವಾದ ರುಚಿ, ರೋಮಾಂಚನ ಮತ್ತು ಧ್ವನಿ ಹಾನಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಕಾಶಶ್ಛರ್ದಿಶ್ಚ ನಿಚಯಾನ್ನಷ್ಟಲಿಙ್ಗೋಽತಿದುಃ ಸಹಃ । ಉತ್ಕೃಷ್ಟೇನಿಲಪಿತ್ತಾಭ್ಯಾ ಕಟುರ್ವಾ ಮಧುರಃ ಕಫಃ ॥ ೧,೧೬೨.

ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕೆಮ್ಮು ಮತ್ತು ವಾಂತಿ ಬರುತ್ತದೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಾಣೆಯಾಗಿಬಿಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ತುಂಬಾ ಸಹಿಸಲಾಗದು; ಪಿತ್ತ ಮತ್ತು ವಾತ ತುಂಬಾ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಕಫ ಕಹಿಯಾಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಸಿಹಿಯಾಗಿರಬಹುದು.

ದೂಷಯಿತ್ವಾ ವಸಾದೀಂಶ್ಚ ರೌಕ್ಷ್ಯಾದ್ರಕ್ತವಿಮೋಕ್ಷಣಮ್ । ಸ್ರೋತಸಾಂ ಸಂಕ್ಷಯಂ ಕುರ್ಯಾದನುರುಧ್ಯ ಚ ಪೂರ್ವವತ್ ॥ ೧,೧೬೨.

ಮೆದುಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಕೊಬ್ಬುಗಳನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡಿ, ಒಣತನದಿಂದ ರಕ್ತಬಿಸು ಮಾಡುವಿಕೆ ಮಾಡಬೇಕು; ಇದು ನಾಡಿಗಳನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನಂತೆ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತವೆ.

ಪಾಣ್ಡುರೋಗೇಕ್ಷಯೇಜಾತೇ ನಾಭಿಪಾದಾಸ್ಯಮೇಹನಮ್ । ಪುರೀಷಂ ಕೃಮಿವನ್ಮುಞ್ಚೇದ್ಭಿನ್ನಂ ಸಾಸ್ತ್ರಂ ಕಫಾನ್ವಿತಮ್ ॥ ೧,೧೬೨.

ಪಾಂಡುರೋಗ ಮತ್ತು ಕ್ಷಯದಲ್ಲಿ ನಾಭಿ, ಕಾಲು, ಬಾಯಿ ಮತ್ತು ಮೂತ್ರಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ತೊಂದರೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಮಲವು ಹುಳಿನಂತೆ, ಮುರಿದು, ಕಫದೊಂದಿಗೆ ಹೊರಬರುತ್ತದೆ.

ಯಃ ಪಿತ್ತರೋಗೀ ಸೇವೇತ ಪಿತ್ತಲಂ ತಸ್ಯ ಕಾಮಲಮ್ । ಕೋಷ್ಠಶಾ ಖೋದ್ಗತಂ ಪಿತ್ತಂ ದಗ್ಧ್ವಾಸೃಙ್ಮಾಂಸಮಾಹರೇತ್ ॥ ೧,೧೬೨.

ಯಾರು ಪಿತ್ತದ ರೋಗಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಪಿತ್ತವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸಿದರೆ ಅವರಿಗೆ ಕಾಮಲಾ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಪಿತ್ತವು ಹೊಟ್ಟೆಗೆ ಹೋಗಿ ರಕ್ತ ಮತ್ತು ಮಾಂಸವನ್ನು ಸುಟ್ಟು ತೆಗೆದುಹಾಕುತ್ತದೆ.

ಹಾರಿದ್ರಮೂತ್ರನೇತ್ರತ್ವಂ ಮುಖಂ ರಕ್ತಂ ಶಕೃತ್ತಥಾ । ದಾಹೀ ವಿಪಾಕತೃಷ್ಣಾವಾನ್ ಭೇಕಾಭೋ ದುರ್ಬಲೇನ್ದ್ರಿಯಃ ॥ ೧,೧೬೨.

ಮೂತ್ರ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣುಗಳು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣವಾಗುತ್ತವೆ, ಬಾಯಿ ಮತ್ತು ಮಲ ಕೆಂಪಾಗುತ್ತವೆ; ಸುಡುತಾಪ, ಜೀರ್ಣಕ್ರಿಯೆ ಕೆಡುಕು, ಬಾಯಾರಿಕೆ, ಹಲ್ಲೆ ಹಾವು ಹೋಲುವ ರೂಪ, ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ದುರ್ಬಲವಾಗುತ್ತವೆ.

ಭವೇತ್ಪಿತ್ತಾನುಗಃ ಶೋಥಃ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಾವೃತಸ್ಯ ಚ । ಉಪೇಕ್ಷಯಾ ಚ ಶೋಥಾದ್ಯಾಃ ಸಕೃಚ್ಛ್ರಾಃ ಕುಮ್ಭಕಾಮಲಾಃ ॥ ೧,೧೬೨.

ಪಿತ್ತದ ಜೊತೆಗೆ ಉಂಟಾಗುವ ಊತವು ಪಾಂಡುರೋಗದಲ್ಲಿರುವವರಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ; ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದಿಂದ ಊತ ಮತ್ತು ಇತರ ಗಂಭೀರ ಕಾಯಿಲೆಗಳು, ಉದಕವಾಹಿನಿ ಮತ್ತು ತೀವ್ರ ಕಾಮಲಾ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ಹರಿತಶ್ಯಾಮಪಿತ್ತತ್ವೇ ಪಾಣ್ಡುರೋಗೋ ಯದಾ ಭವೇತ್ । ವಾತಪಿತ್ತೇ ಭ್ರಮಸ್ತೃಷ್ಣಾ ಸ್ತ್ರೀಷು ಹರ್ಷೋ ಮೃದುಜ್ವರಃ ॥ ೧,೧೬೨.

ಹಸಿರು ಅಥವಾ ಕಪ್ಪು ಪಿತ್ತದೊಂದಿಗೆ ಪಾಂಡುರೋಗ ಉಂಟಾದಾಗ, ವಾತ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ತಲೆಸುತ್ತು, ಬಾಯಾರಿಕೆ, ಹೆಂಗಸರಿಗೆ ಕಾಮಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸೌಮ್ಯ ಜ್ವರ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ತನ್ದ್ರಾ ವಾ ಚಾನಲಭ್ರಂಶಸ್ತಂ ವದನ್ತಿ ಹಲೀಮಕಮ್ । ಆಲಸ್ಯಞ್ಚಾತಿಭವತಿ ತೇಷಾಂ ಪೂರ್ವಮುಪದ್ರವಃ ॥ ೧,೧೬೨.

ನಿದ್ದೆ ಅಥವಾ ಜಠರಾಗ್ನಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಹಲೀಮಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಅವರಿಗೆ ತುಂಬಾ ಆಲಸ್ಯ ಮೊದಲ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಶೋಥಃ ಪ್ರಧಾನಃ ಕಥಿತಃ ಸ ಏವಾತೋ ನಿಗದ್ಯತೇ । ಪಿತ್ತರಕ್ತಕಫಾನ್ವಾಯುರ್ದುಷ್ಟೋ ದುಷ್ಟಾನ್ಬಹಿಃ ಶಿರಾಃ ॥ ೧,೧೬೨.

ಊತವು ಮುಖ್ಯ ಕಾಯಿಲೆಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ, ಈಗ ಅದನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ: ಪಿತ್ತ, ರಕ್ತ, ಕಫ ಮತ್ತು ವಾತ ಹಾಳಾದಾಗ ಅವು ಹಾಳಾದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊರಗಿನ ಶಿರೆಗಳಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತವೆ.

ನೀತ್ವಾ ರುದ್ಧಗತಿಸ್ತೈರ್ಹಿ ಕುರ್ಯಾತ್ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಸಂಶ್ರಯಮ್ । ಉತ್ಸೇಧಂ ಸಂಹತಂ ಶೋಥಂ ತಮಾಹುರ್ನಿಚಯಾದತಃ ॥ ೧,೧೬೨.

ಅವು ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ಹರಿವನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಚರ್ಮ ಹಾಗೂ ಮಾಂಸದಲ್ಲಿ ಊತವನ್ನು ನೆಲೆಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ; ಈ ಗಟ್ಟಿಯಾದ, ಎತ್ತಿದ ಊತವನ್ನು ಕೆಲವರು ಸಂಗ್ರಹ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಸರ್ವಹೇತುವಿಶಷೈಸ್ತು ರೂಪಭೇದಾನ್ನವಾತ್ಮಕಮ್ । ದೋಷೈಃ ಪೃಥಗ್ವಿಧೈಃ ಸರ್ವೈರಭಿಘಾತಾದ್ವಿಷಾದಪಿ ॥ ೧,೧೬೨.

ಎಲ್ಲ ಕಾರಣಗಳಿಂದ, ವಿಭಿನ್ನ ರೂಪ ಮತ್ತು ಸ್ವಭಾವದಿಂದ, ಎಲ್ಲ ದೋಷಗಳಿಂದ, ಗಾಯ ಅಥವಾ ವಿಷದಿಂದ ಕೂಡಾ ಈ ಊತಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ತದೇವ ನೀಯಮಾನನ್ತು ಸರ್ವಾಙ್ಗೇ ಕಾಮಜಮ್ಭವೇತ್ । ಪೃಥೂನ್ನತಾಗ್ರಗ್ರಥಿತೈರ್ವಿಶೇಷೈಶ್ಚ ತ್ರಿಧಾ ವಿದುಃ ॥ ೧,೧೬೨.

ಇದು ದೇಹದಾದ್ಯಂತ ಹರಡಿದಾಗ ಕಾಮಲಾ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ; ಅಗಲವಾದ, ಎತ್ತಿದ ಮತ್ತು ಗುಡ್ಡೆ ಗುಡ್ಡೆಯಾಗಿ ಮೂಡುವ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಇದನ್ನು ಮೂರು ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ.