ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ಸರ್ವದೂಷಣದುಷ್ಟಾಶ್ಚ ಸರಕ್ತಾಃ ಸಞ್ಚಿತಾ ಮಲಾಃ । ಕೋಷ್ಠಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ವಿಕುರ್ವಾಣಾಃ ಶೋಷಮೂರ್ಛಾಭ್ರಮಾನ್ವಿತಮ್ ॥ ೧,೧೬೧.

ಎಲ್ಲ ಮಾಲಿನ್ಯಗಳು, ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ದೋಷಗಳಿಂದ ಬಾಧಿತವಾಗಿ ರಕ್ತದ ಜೊತೆ ಸೇರಿ ಜಥರದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹವಾಗುತ್ತವೆ. ಅವು ಅಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗೊಂಡು ದೇಹ ಕ್ಷಯ, ಮೂರ್ಛೆ ಮತ್ತು ತಲೆಸುತ್ತು ತರಲು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ.

ಕುರ್ಯುಸ್ತ್ರಿಲಿಙ್ಗಮುದರಂ ಶೀಘ್ರಪಾಕಂ ಸುದಾರುಣಮ್ । ವರ್ಧತೇ ತಚ್ಚ ಸುತರಾಂ ಶೀತವಾತಪ್ರದರ್ಶನೇ ॥ ೧,೧೬೧.

ಅವುಗಳಿಂದ ಮೂಡುವ ಮೂವರುದರಿ ಕಾಯಿಲೆ ತುಂಬಾ ಬೇಗ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತುಂಬಾ ಭಾರೀ ತೊಂದರೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತಂಪು ಮತ್ತು ಗಾಳಿಗೆ ಒಳಗಾದಾಗ ಅದು ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.

ಅತ್ಯಶನಾಚ್ಚ ಸಂಕ್ಷೋಭಾದ್ಯಾನಪಾನಾದಿಚೇಷ್ಠಿತೈಃ । ಅವಿಹಿತೈಶ್ಚ ಪಾನಾದ್ಯೈರ್ವಮನವ್ಯಾಧಿಕರ್ಷಣೈಃ ॥ ೧,೧೬೧.

ಅತಿಯಾದ ಊಟ, ಮನಸ್ಸಿನ ಅಶಾಂತಿ, ತಪ್ಪಾದ ಆಹಾರಪಾನ, ಸರಿಯಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲದ ಪಾನೀಯಗಳು, ವಾಂತಿ ಅಥವಾ ಬೇರೆ ಕಾಯಿಲೆಗಳ ಒತ್ತಡದಿಂದ—

ವಾಮಪಾರ್ಶ್ವಾಸ್ಥಿತಃ ಪ್ಲೀಹಾ ತ್ಯುತಸ್ಥಾನೋ ವಿವರ್ಧತೇ । ಶೋಣಿತಾದ್ವಾ ರಸಾದಿಭ್ಯೋ ವಿವೃದ್ಧೋ ಜನಯೇದ್ವ್ಯಥಾಮ್ ॥ ೧,೧೬೧.

ಎಡಗೈ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ಲೀಹಾ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಹೊರಬಂದು ದೊಡ್ಡದಾಗುತ್ತದೆ. ರಕ್ತ ಅಥವಾ ದೇಹದ ಇತರ ದ್ರವಗಳಿಂದ ಅದು ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ನೋವು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಸೋಽಷ್ಠೀಲಾ ಚಾತಿಕಠಿನಃ ಪ್ರೋನ್ನತಃ ಕೂರ್ಮಪೃಷ್ಠವತ್? । ಕ್ರಮೇಣ ವರ್ಧಮಾನಶ್ಚ ಕುಕ್ಷೌ ವ್ಯಾತತಿಮಾಹರೇತ್ ॥ ೧,೧೬೧.

ಆ ಪ್ಲೀಹಾ ಕಲ್ಲಿನಂತೆ ಗಟ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ, ತುಂಬಾ ಬಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆಮೆ ಬೆನ್ನುಹತ್ತಿನಂತೆ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಅದು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾ ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬಾ ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತದೆ.

ಶ್ವಾಸಕಾಸಪಿಪಾಸಾಸ್ಯವೈರಸ್ಯಾಧ್ಮಾನಕಜ್ವರೈಃ । ಪಾಣ್ಡುತ್ವಮೂರ್ಛಾಛರ್ದಿತ್ವಗ್ದಾಹಮೋಹೈಶ್ಚ ಸಂಯುತಃ ॥ ೧,೧೬೧.

ಈ ಕಾಯಿಲೆಗೆ ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ, ಕೆಮ್ಮು, ದಾಹ, ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಟ್ಟ ರುಚಿ, ಹೊಟ್ಟೆ ಉಬ್ಬರ, ಜ್ವರ, ಬಿಳಿತ್ವ, ಮೂರ್ಛೆ, ವಾಂತಿ, ದಹನ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸು ಗೊಂದಲ ಇವುಗಳೂ ಜೊತೆಯಾಗಿರುತ್ತವೆ.

ಅರುಣಾಭಂ ವಿಚಿತ್ರಾಭಂ ನೀಲಹಾರಿದ್ರರಾಜಿತಮ್ । ಉದಾವರ್ತೇನ ಚಾನಾಹಮೋಹತೃಡ್ದ್ಗಹನಜ್ವರೈಃ ॥ ೧,೧೬೧.

ಅದು ಕೆಂಪು ಅಥವಾ ಬಣ್ಣ ಬಣ್ಣದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಬಹುದು, ನೀಲಿ ಮತ್ತು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣಗಳ ಮಿಶ್ರಣವೂ ಇರಬಹುದು. ಜೊತೆಗೆ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಗಾಳಿ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದು, ವಾಂತಿ, ಮೂರ್ಛೆ, ತೀವ್ರ ದಾಹ ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಜ್ವರವೂ ಇರುತ್ತದೆ.

ಗೌರವಾರುಚಿಕಾಠಿನ್ಯೈರ್ವಿಘಾತಭ್ರಮಸಂಕ್ರಮಾತ್ । ಪ್ಲೀಹವದ್ದಕ್ಷಿಣಾತ್ಪಾರ್ಶ್ವಾತ್ಕುರ್ಯಾದ್ಯಕೃದಪಿ ಚ್ಯುತಮ್ ॥ ೧,೧೬೧.

ಭಾರ, ರುಚಿಕೊಚ್ಚು, ಗಟ್ಟಿತನ, ಅಡ್ಡಿಯಾಗುವುದು ಮತ್ತು ತಲೆಸುತ್ತು ಇವುಗಳಿಂದ ಪ್ಲೀಹಾ ಎಡಗೈ ಭಾಗದಿಂದ ಬಲಗೈ ಭಾಗಕ್ಕೂ ಹೋಗಬಹುದು.

ಪಕ್ವೇ ಭೂತೇ ಯಕೃತಿ ಚ ಸದಾ ಬದ್ಧಮಲೋ ಗುದೇ । ದುರ್ನಾಮಭಿರುದಾವರ್ತೈರನ್ಯೈರ್ವಾ ಪೀಡಿತೋ ಭವೇತ್ ॥ ೧,೧೬೧.

ಯಾಕೃತ್ ದೋಷಗೊಂಡಾಗ ಮತ್ತು ಶೌಚ ಸದಾ ಗುದದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವಾಗ, ಕಷ್ಟಕರವಾದ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಅಥವಾ ಬೇರೆ ತೊಂದರೆಗಳೂ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ವರ್ಚಃ ಪಿತ್ತಕಫಾನ್ಬದ್ಧಾನ್ಕರೋತಿ ಕುಪಿತೋಽನಿಲಃ । ಅಪಾನೋ ಜಠರೇ ತೇನ ಸಂರುದ್ಧೋ ಜ್ವರರುಕ್ಕರಃ ॥ ೧,೧೬೧.

ಅನಿಲ ದೋಷ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಹೊಟ್ಟೆಯೊಳಗಿನ ಅಪಾನ ವಾಯು ಶೌಚ, ಪಿತ್ತ ಮತ್ತು ಕಫವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಹಾಕುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದ ಜ್ವರ ಮತ್ತು ನೋವು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ಕಾಶಶ್ವಾಸೋರುಸದ್ಗನಂ ಶಿರೋರುಙ್ನಾಭಿಪಾರ್ಶ್ವರುಕ್ । ಮಲಾಸಂಗೋಽರುಚಿಶ್ಛರ್ದಿರುದರೇ ಮಲಮಾರುತಃ ॥ ೧,೧೬೧.

ಕೆಮ್ಮು, ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ, ಎದೆ ನೋವು, ತಲೆನೋವು, ನಾಭಿ ಮತ್ತು ಪಾರ್ಶ್ವ ನೋವು, ಶೌಚದ ಅಡಚಣೆ, ರುಚಿಕೊಚ್ಚು, ವಾಂತಿ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಹೊಟ್ಟೆಯ ಗಾಳಿಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ಸ್ಥಿರನೀಲಾರುಣಶಿರಾಜಾಲೈರುದರಮಾವೃತಮ್ । ನಾಭೇರುಪರಿ ಚ ಪ್ರಾಯೋ ಗೋಪುಚ್ಛಾಕೃತಿ ಜಾಯತೇ ॥ ೧,೧೬೧.

ಹೊಟ್ಟೆ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ನೀಲಿ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ನರಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ನಾಭಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಸುವಿನ ಬಾಲದ ಆಕಾರದ ಗುರುತು ಕಾಣಿಸಬಹುದು.

ಅಸ್ಥ್ಯಾದಿಶಲ್ಯೈ ರನ್ಯೈಶ್ಚ ವಿದ್ಧೇ ಚೈವೋದರೇ ತಥಾ । ಪಚ್ಯತೇ ಯಕೃತಾದಿಶ್ಚ ತಚ್ಛಿದ್ರೈಶ್ಚ ಸರನ್ಬಹಿಃ ॥ ೧,೧೬೧.

ಅಸ್ಥಿ ಅಥವಾ ಬೇರೆ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಹೊಟ್ಟೆಗೆ ಗಾಯವಾದಾಗ, ಯಾಕೃತ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಅಂಗಗಳು ಹಾಳಾಗಿ, ಆ ರಂಧ್ರಗಳಿಂದ ದ್ರವ ಹೊರಹೋಗುತ್ತದೆ.

ಆಮ ಏವ ಗುದಾಹೇತಿ ತತೋಽಲ್ಪಾಲ್ಪಃ ಶಕೃದ್ರಸಃ । ಸ ಸ್ಯಾದ್ವಿಕೃತಗನ್ಧೋಽಪಿ ಪಿಚ್ಛಿಲಃ ಪೀತಲೋಹಿತಃ ॥ ೧,೧೬೧.

ಗುದದಲ್ಲಿ ಕಚ್ಚು ಅಥವಾ ಸುಡುವಿಕೆ ಇದ್ದರೆ, ಶೌಚ ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ, ದುರ್ಗಂಧ, ಲೇಪದಂತಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹಳದಿ ಅಥವಾ ರಕ್ತಮಿಶ್ರಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಶೇಷಶ್ಚಾಪೂರ್ಯ ಜಠರಂ ಘೋರಮಾರಭತೇ ತತಃ । ವರ್ಧತೇ ತದಧೋ ನಾಭೇರಾಶು ಚೈತಿ ಜಲಾತ್ಮತಾಮ್ ॥ ೧,೧೬೧.

ಉಳಿದ ಮಾಲಿನ್ಯ ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬಿ ಭಾರೀ ತೊಂದರೆ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ; ಅದು ನಾಭಿಯ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಬೇಗನೇ ನೀರಿನಂತಾಗುತ್ತದೆ.

ಉದ್ರಿಕ್ತೇ ದೋಷರೂಪೇ ಚ ವ್ಯಾಪ್ತೇ ಚ ಶ್ವಾಸತೃಟ್ಭ್ರಮೈಃ । ಛಿದ್ರೋದರಮಿದಂ ಪ್ರಾಹುಃ ಪರಿಸ್ತ್ರಾವೀತಿ ಚಾಪರೇ ॥ ೧,೧೬೧.

ಮೂರು ದೋಷಗಳು ತುಂಬಾ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದೇಹವನ್ನು ಆವರಿಸಿದಾಗ, ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ, ದಾಹ ಮತ್ತು ತಲೆಸುತ್ತು ಜೊತೆಯಾಗಿರುವ ಈ ಕಾಯಿಲೆಯನ್ನು 'ರಂಧ್ರದ ಉಡರ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ಇದನ್ನು 'ಒಳಚಿಮ್ಮು' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರವೃತ್ತಸ್ನೇಹಪಾನಾದೇಃ ಸಹಸಾಪಥ್ಯಸೇವಿನಃ । ಅತ್ಯಮ್ಬುಪಾನಾನ್ಮನ್ದಾಗ್ನೇಃ ಕ್ಷೀಣಸ್ಯಾತಿಕೃಶಸ್ಯ ಚ ॥ ೧,೧೬೧.

ಎಣ್ಣೆ ಪದಾರ್ಥ ಸೇವಿಸಿ, ಹಠಾತ್ ತಪ್ಪಾದ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸುವವರು, ತುಂಬಾ ನೀರು ಕುಡಿಯುವವರು, ಜಠರಾಗ್ನಿ ದುರ್ಬಲರಾದವರು, ಬಹಳ ಹಗುರವಾಗಿರುವವರು—

ರುದ್ಧಃ ಸ್ವಮಾರ್ಗಾದನಿಲಃ ಕಫಶ್ಚ ಜಲಮೂರ್ಛಿತಃ । ವರ್ಧತೇ ತು ತದೇವಾಮ್ಬು ತನ್ಮಾತ್ರಾದ್ವಿನ್ದುರಾಶಿತಃ ॥ ೧,೧೬೧.

ಹವಾ ತನ್ನ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಗಲು ಅಡ್ಡಿಯಾಗಿದಾಗ, ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ನೀರಿನಿಂದ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿದಾಗ, ಆ ನೀರೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಅದರ ಸಾರದಿಂದ ಒಂದು ಹನಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ತತ್ಕೋಪಾದುದರಂ ತೃಷ್ಣಾಗುದಸ್ನುತಿರುಜಾನ್ವಿತಮ್ । ಕಾಶಶ್ವಾಸಾರುಚಿಯುತಂ ನಾನಾವರ್ಣಾಶಿರಾತತಮ್ ॥ ೧,೧೬೧.

ಅದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಹೊಟ್ಟೆ ಊದು, ದಾಹ, ಮೂಕರಸ ಹರಿವು, ನೋವು, ಕೆಮ್ಮು, ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ, ಹಸಿವಿನ ಕೊರತೆ, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಬಣ್ಣದ ಶಿರೆಗಳು ಹರಡುವುದು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ತೋಯಪೂರ್ಣಾನ್ಮೃದುಸ್ಪರ್ಶಾತ್ಸದೃಶಕ್ಷೋಭವೇಪಥು । ಬಕೋದರಂ ಸ್ಥಿರಂಸ್ನಿಗ್ಧಂ ನಾಡೀಮಾವೃತ್ಯ ಜಾಯತೇ ॥ ೧,೧೬೧.

ಹೊಟ್ಟೆ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿ, ಮುಟ್ಟಲು ಮೃದುವಾಗಿದ್ದು, ಕಂಪಿಸುವ ಹಾಗೆ ನಡುಕ ಉಂಟಾದಾಗ, ಬಕೋದರ ಎಂಬ ಸ್ಥಿರವಾದ, ಕೊಬ್ಬಿದ ರೋಗವು ನಾಳಿಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.

ಉಪೇಕ್ಷಾಯಾಞ್ಚ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಸ್ವಸ್ಥಾನಾಂ ಪರಿಚಾಲಿತಾಃ । ಪಾಕಾ ದ್ರವಾ ದ್ರವೀಕುರ್ಯುಃ ಸನ್ಧಿಸ್ರೋತೋಮುಖಾನ್ಯಪಿ ॥ ೧,೧೬೧.

ಎಲ್ಲ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಅಂಶಗಳನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿದಾಗ, ಅವು ಕೆಡದು, ಹಸಿವಿನ ಮತ್ತು ಹಸಿವಿಲ್ಲದ ದ್ರವಗಳು ಕೂಡ ಸಂಧಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಳಿಗಳ ಬಾಯಿಗಳನ್ನು ಕರಗಿಸುತ್ತವೆ.

ಸ್ವೇದೇ ಚೈವ ತು ಸಂರುದ್ಧೇ ಮೂರ್ಛಿತಾಶ್ಚಾನ್ತರಸ್ಥಿತಾಃ । ತದೇವೋದರಮಾಪೂರ್ಯ ಕುರ್ಯಾದುದರಾಮಯಮ್ ॥ ೧,೧೬೧.

ಚರ್ಮದ ಬೆವರು ಕೂಡ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಿದಾಗ ಮತ್ತು ಒಳಗಿನ ದ್ರವಗಳು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿದಾಗ, ಅದೇ ದ್ರವ ಹೊಟ್ಟೆಯನ್ನು ತುಂಬಿ, ಹೊಟ್ಟೆಯ ರೋಗವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಗುರೂದರಂ ಸ್ಥಿತಂ ವೃತ್ತಮಾಹತಞ್ಚ ನ ಶಬ್ದಕೃತ್ । ಹೀನಬಲಂ ತಥಾ ಘೋರಂ ನಾಡ್ಯಾಂ ಸ್ಪೃಷ್ಟಞ್ಚ ಸಪತಿ ॥ ೧,೧೬೧.

ಭಾರವಾದ ಹೊಟ್ಟೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದು, ವೃತ್ತಾಕಾರವಾಗಿದ್ದು, ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದು, ಶಬ್ದವನ್ನೇ ಮಾಡದು; ಅದು ದುರ್ಬಲವಾಗಿದ್ದು, ಭಯಾನಕವಾಗಿದ್ದು, ನಾಳಿಯನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದಾಗ ತಡೆದು ಬೀಳುತ್ತದೆ.

ಶಿರಾನ್ತರ್ಧಾನಮುದರೇ ಸರ್ವಲಕ್ಷಣಮುಚ್ಯತೇ । ವಾತಪಿತ್ತಕಫಪ್ಲೀಹಸನ್ನಿಪಾತೋದಕೋದರಮ್ ॥ ೧,೧೬೧.

ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಶಿರೆಗಳು ಕಾಣಿಸದಿರುವುದು ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: ವಾತ, ಪಿತ್ತ, ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ, ಪ್ಲಿಹಾ, ಸಂಯುಕ್ತ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಹೊಟ್ಟೆಯ ರೋಗಗಳು.

ಪಕ್ಷಾಚ್ಚ ಜಾತಸಲಿಲಂ ವಿಷ್ಟಮ್ಭೋಪದ್ರವಾನ್ವಿತಮ್ । ಜನ್ಮನೈವೋದರಂ ಸರ್ವಂ ಪ್ರಾಯಃ ಕೃಚ್ಛ್ರತಮಂ ಮತಮ್ ॥ ೧,೧೬೧.

ತಾಯ್ತಂದೆಗಳಿಂದ ನೀರು ಹುಟ್ಟಿನಿಂದಲೇ ಇದ್ದರೆ, ಅಡ್ಡಿಯಾಗುವ ಲಕ್ಷಣಗಳೊಂದಿಗೆ, ಇಂತಹ ಎಲ್ಲಾ ಜನ್ಮಜ ಹೊಟ್ಟೆಯ ರೋಗಗಳು ಬಹಳ ಕಷ್ಟಕರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಶ್ರೀಗರುಡಮಹಾಪುರಾಣಮ್ ೧೬೨ ಧನ್ವನ್ತರಿರುವಾಚ । ಪಾಣ್ಡುಶೋಥನಿದಾನಞ್ಚ ಶೃಣು ಸುಶ್ರತ ವಚ್ಮಿ ತೇ । ಪಿತ್ತಪ್ರಧಾನಾಃ ಕುಪಿತಾ ಯಥೋಕ್ತೈಃ ಕೋಪನೈರ್ಮಲಾಃ ॥ ೧,೧೬೨.

ಧನ್ವಂತರಿ ಹೇಳಿದರು: ಪಾಂಡು ಮತ್ತು ಊತದ ಕಾರಣವನ್ನು ಕೇಳು, ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಪಿತ್ತ ಪ್ರಧಾನವಾದ ದೋಷಗಳು ಕೆರಳಿದಾಗ—

ನತ್ರಾನಿಲೇನ ಬಲಿನಾ ಕ್ಷಿಪ್ತಾಕ್ಷಿಪ್ತಂ ಯದಿ ಸ್ಥಿತಮ್ । ಧಮನೀರ್ದಶಮೀಃ ಪ್ರಾಪ್ಯ ವ್ಯಾಪ್ನುವನ್ಸಕಲಾಂ ತನುಮ್ ॥ ೧,೧೬೨.

ಅಲ್ಲಿ ಬಲವಾದ ವಾತದಿಂದ ತಳ್ಳಲ್ಪಡದೆ, ಅದು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿದರೆ, ಹತ್ತು ಧಮನಿಗಳನ್ನು ತಲುಪಿ, ಎಲ್ಲಾ ದೇಹವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತದೆ.

ತ್ವಗಸೃಕ್ಛ್ಲೇಷ್ಮಮಾಂಸಾನಿ ಪ್ರದೂಷ್ಯನ್ರಸಮಾಶ್ರಿತಮ್ । ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಯೋಸ್ತು ಕುರುತೇ ತ್ವಚಿ ವರ್ಣಾನ್ ಪೃಥಗ್ವಿಧಾನ್ ॥ ೧,೧೬೨.

ಚರ್ಮ, ರಕ್ತ, ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಮತ್ತು ಮಾಂಸವನ್ನು ಕೆಡಸಿ, ರಸದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿಕೊಂಡು, ಚರ್ಮ ಮತ್ತು ಮಾಂಸದಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಸ್ವಯಂ ಹರಿದ್ರಾ ಹಾರಿದ್ರಂ ಪಾಣ್ಡುತ್ವಂ ತೇಷು ಚಾಧಿಕಮ್ । ಯಾತೋಽಯಂ ಪ್ರಹತೇದುಗ್ರಃ ಸ ರೋಗಸ್ತೇನ ಗೌರವಮ್ ॥ ೧,೧೬೨.

ಅದು ಹಳದಿ ಹಾಲದ ಹಳದಿಯಂತೆ ತಾನೆ ಇದ್ದು, ಆ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಳದಿತನ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಈ ಭಯಾನಕ ರೋಗ ಬಂದುಬಿಟ್ಟರೆ, ದೇಹದಲ್ಲಿ ಭಾರ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.