ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ನಾಭಿಮನ್ತ್ರಶ್ಚ ವಿಷ್ಟಭ್ಯ ವೇಗಂ ಕೃತ್ವಾ ಪ್ರಣಶ್ಯತಿ । ಮಾರುತೇ ಹೃತ್ಕಟೀನಾಭಿಪಾಯುವಙ್ಕ್ಷಣವೇದನಾಃ ॥ ೧,೧೬೧.

ನಾಭಿ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಿದ್ದು, ಒತ್ತಡ ಉಂಟುಮಾಡಿ ಹಾಳಾಗುತ್ತದೆ. ಗಾಳಿಯಿಂದ ಹೃದಯ, ಕಟಿವೈಶ, ನಾಭಿ, ಗುದ, ವಂಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ನೋವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಶಬ್ದೋ ನಿಃ ಸರೇದ್ವಾಯುರ್ವಹತೇ ಮೂತ್ರಮಲ್ಪಕಮ್ । ನಾತಿಮಾತ್ರಂ ಭವೇಲ್ಲೌಲ್ಯಂ ನರಸ್ಯ ವಿರಸಂ ಮುಖಮ್ ॥ ೧,೧೬೧.

ಗಾಳಿ ಶಬ್ದದೊಂದಿಗೆ ಹೊರಹೋಗುತ್ತದೆ, ಮೂತ್ರ ಕಡಿಮೆ ಬರುತ್ತದೆ. ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಅತಿಯಾದ ಆಸೆ ಇರದು, ಬಾಯಿಗೆ ರುಚಿಯೂ ಇಲ್ಲ.

ತತ್ರವಾತೋದರೇ ಶೋಥಃ ಪಾಣಿಪಾನ್ಮುಖಕುಕ್ಷಿಷು । ಕುರ್ಕ್ಷಿಪಾರ್ಶ್ವೋದರಕಟೀಪೃಷ್ಠರುಕ್ಪರ್ವಭದನಮ್ ॥ ೧,೧೬೧.

ವಾತದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಹೊಟ್ಟೆ ರೋಗದಲ್ಲಿ, ಕೈ, ಕಾಲು, ಮುಖ, ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಊತ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಕುರ್ಕ್ಷಿ, ಪಾರ್ಶ್ವ, ಹೊಟ್ಟೆ, ಕಟಿ, ಬೆನ್ನು, ಸಂಧಿಗಳಲ್ಲಿ ನೋವು ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.

ಶುಷ್ಕಕಾಸಾಙ್ಗಮರ್ದಾಧೋಗುರುತಾಮಲಸಂಗ್ರಹಃ । ಶ್ಯಾಮಾರುಣತ್ವಗಾದಿತ್ವಂ ಮುಖೇ ಚ ರಸವದ್ಧಿತಾ ॥ ೧,೧೬೧.

ಒಣ ಕೆಮ್ಮು, ದೇಹದ ನೋವು, ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭಾರ, ಕಳಕಳಿಯ ಸಂಗ್ರಹ, ಚರ್ಮ ಕಪ್ಪು ಅಥವಾ ಕೆಂಪಾಗುವುದು, ಬಾಯಿಗೆ ರುಚಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದು ಇವು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ಸತೋದಭೇದಮುದರಂ ನೀಲಕೃಷ್ಣಶಿರಾತತಮ್ । ಆಧ್ಮಾತಮುದರೇ ಶಬ್ದಮದ್ಭುತಂ ವಾ ಕರೋತಿ ಸಃ ॥ ೧,೧೬೧.

ಹೊಟ್ಟೆ ನೋವಿನಿಂದ ಬಿರುಕು ಬಿದ್ದಾಗ, ಶಿರೆಗಳು ನೀಲಿ ಕಪ್ಪಾಗಿ ಹರಡುತ್ತವೆ. ಹೊಟ್ಟೆ ಊದಿದಾಗ ಅದರಿಂದ ವಿಚಿತ್ರ ಶಬ್ದಗಳು ಬರುತ್ತವೆ.

ವಾಯುಶ್ಚಾತ್ರ ಸರುಕ್ಚ್ಛಬ್ದಂ ವಿಧತ್ತೇ ಸರ್ವಥಾ ಗತಿಮ್ । ಪಿತ್ತೋದರೇ ಜ್ವರೋ ಮೂರ್ಛಾ ದಾಹಿತ್ವಂ ಕಟುಕಾಸ್ಯತಾ ॥ ೧,೧೬೧.

ಇಲ್ಲಿ ವಾಯು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಚಲಿಸಿ ನೋವು ಮತ್ತು ಶಬ್ದ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಪಿತ್ತದಿಂದ ಹೊಟ್ಟೆ ರೋಗದಲ್ಲಿ ಜ್ವರ, ಮೂರ್ಛೆ, ದಹನ, ಬಾಯಿಗೆ ಕಹಿ ರುಚಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಭ್ರಮೋತಿಸಾರಃ ಪೀತತ್ವಂ ತ್ವಗಾದಾವುದರಂ ಹರಿತ್ । ಪೀತತಾಮ್ರಶಿರಾದಿತ್ವಂ ಸಸ್ವೇದಂ ಸೋಷ್ಮ ದಹ್ಯತೇ ॥ ೧,೧೬೧.

ತಲೆಸುತ್ತು, ಜಲಬಿಡು, ಚರ್ಮ ಹಳದಿ, ಹೊಟ್ಟೆ ಹಸಿರು, ಶಿರೆಗಳು ಹಳದಿ ಅಥವಾ ತಾಮ್ರದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಬೆವರು, ಉಷ್ಣ, ದಹನವೂ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಧೂಮಾಯತೇ ಮೃದುಸ್ಪರ್ಶಂ ಕ್ಷೈಪ್ರಪಾಕಂ ಪ್ರದೂಯತೇ । ಶ್ಲೇಷ್ಮೋದರೇಷು ಸದನಂ ಸ್ವೇದಶ್ವಯಥುಗೌರವಮ್ ॥ ೧,೧೬೧.

ಹೊಟ್ಟೆ ಹೊಗೆಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಸ್ಪರ್ಶಕ್ಕೆ ಮೃದುವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಬೇಗ خرابವಾಗುತ್ತದೆ. ಶ್ಲೇಷ್ಮೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಹೊಟ್ಟೆ ರೋಗದಲ್ಲಿ ದೇಹ ಭಾರ, ಬೆವರು, ಊತ ಇರುತ್ತದೆ.

ನಿದ್ರಾ ಕ್ಲೇಶೋಽರುಚಿಃ ಶ್ವಾಸಃ ಕಾಶಃ ಶುಕ್ಲತ್ವಗಾದಿತಾ । ಉದರಂ ತಿಮಿರಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಶುಕ್ಲಕೃಷ್ಣಶಿರಾವೃತಮ್ ॥ ೧,೧೬೧.

ನಿದ್ರೆ, ತೊಂದರೆ, ಆಹಾರದ ಆಸೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು, ಉಸಿರಾಟ ಕಡಿಮೆ, ಕೆಮ್ಮು, ಚರ್ಮ ಬಿಳುಪು, ಹೊಟ್ಟೆ ಮಂಕು, ಎಣ್ಣೆಯಂತೆ, ಬಿಳುಪು-ಕಪ್ಪು ಶಿರೆಗಳಿದ್ದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ನೀರಾತಿವೃದ್ಧೌ ಕಠಿನಂ ಶೀತಸ್ಪರ್ಶಂ ಗುರು ಸ್ಥಿರಮ್ । ತ್ರಿದೋಷಕೋಪನೇ ತೈಸ್ತೈಸ್ತ್ರಿದೋಷಜೀನೈತರ್ಮಲೈಃ ॥ ೧,೧೬೧.

ನೀರಿನ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಅದು ತುಂಬಾ ಗಟ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ, ತಂಪಾಗಿ ತೊಟ್ಟಿಗೆ ತೊಟ್ಟಂತೆ ಅನಿಸುತ್ತದೆ, ಭಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಮೂರು ದೋಷಗಳು ಉಲ್ಬಣವಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಮಾಲಿನ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ.

ಸರ್ವದೂಷಣದುಷ್ಟಾಶ್ಚ ಸರಕ್ತಾಃ ಸಞ್ಚಿತಾ ಮಲಾಃ । ಕೋಷ್ಠಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ವಿಕುರ್ವಾಣಾಃ ಶೋಷಮೂರ್ಛಾಭ್ರಮಾನ್ವಿತಮ್ ॥ ೧,೧೬೧.

ಎಲ್ಲ ಮಾಲಿನ್ಯಗಳು, ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ದೋಷಗಳಿಂದ ಬಾಧಿತವಾಗಿ ರಕ್ತದ ಜೊತೆ ಸೇರಿ ಜಥರದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹವಾಗುತ್ತವೆ. ಅವು ಅಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗೊಂಡು ದೇಹ ಕ್ಷಯ, ಮೂರ್ಛೆ ಮತ್ತು ತಲೆಸುತ್ತು ತರಲು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ.

ಕುರ್ಯುಸ್ತ್ರಿಲಿಙ್ಗಮುದರಂ ಶೀಘ್ರಪಾಕಂ ಸುದಾರುಣಮ್ । ವರ್ಧತೇ ತಚ್ಚ ಸುತರಾಂ ಶೀತವಾತಪ್ರದರ್ಶನೇ ॥ ೧,೧೬೧.

ಅವುಗಳಿಂದ ಮೂಡುವ ಮೂವರುದರಿ ಕಾಯಿಲೆ ತುಂಬಾ ಬೇಗ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತುಂಬಾ ಭಾರೀ ತೊಂದರೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತಂಪು ಮತ್ತು ಗಾಳಿಗೆ ಒಳಗಾದಾಗ ಅದು ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.

ಅತ್ಯಶನಾಚ್ಚ ಸಂಕ್ಷೋಭಾದ್ಯಾನಪಾನಾದಿಚೇಷ್ಠಿತೈಃ । ಅವಿಹಿತೈಶ್ಚ ಪಾನಾದ್ಯೈರ್ವಮನವ್ಯಾಧಿಕರ್ಷಣೈಃ ॥ ೧,೧೬೧.

ಅತಿಯಾದ ಊಟ, ಮನಸ್ಸಿನ ಅಶಾಂತಿ, ತಪ್ಪಾದ ಆಹಾರಪಾನ, ಸರಿಯಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲದ ಪಾನೀಯಗಳು, ವಾಂತಿ ಅಥವಾ ಬೇರೆ ಕಾಯಿಲೆಗಳ ಒತ್ತಡದಿಂದ—

ವಾಮಪಾರ್ಶ್ವಾಸ್ಥಿತಃ ಪ್ಲೀಹಾ ತ್ಯುತಸ್ಥಾನೋ ವಿವರ್ಧತೇ । ಶೋಣಿತಾದ್ವಾ ರಸಾದಿಭ್ಯೋ ವಿವೃದ್ಧೋ ಜನಯೇದ್ವ್ಯಥಾಮ್ ॥ ೧,೧೬೧.

ಎಡಗೈ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ಲೀಹಾ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಹೊರಬಂದು ದೊಡ್ಡದಾಗುತ್ತದೆ. ರಕ್ತ ಅಥವಾ ದೇಹದ ಇತರ ದ್ರವಗಳಿಂದ ಅದು ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ನೋವು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಸೋಽಷ್ಠೀಲಾ ಚಾತಿಕಠಿನಃ ಪ್ರೋನ್ನತಃ ಕೂರ್ಮಪೃಷ್ಠವತ್? । ಕ್ರಮೇಣ ವರ್ಧಮಾನಶ್ಚ ಕುಕ್ಷೌ ವ್ಯಾತತಿಮಾಹರೇತ್ ॥ ೧,೧೬೧.

ಆ ಪ್ಲೀಹಾ ಕಲ್ಲಿನಂತೆ ಗಟ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ, ತುಂಬಾ ಬಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆಮೆ ಬೆನ್ನುಹತ್ತಿನಂತೆ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಅದು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾ ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬಾ ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತದೆ.

ಶ್ವಾಸಕಾಸಪಿಪಾಸಾಸ್ಯವೈರಸ್ಯಾಧ್ಮಾನಕಜ್ವರೈಃ । ಪಾಣ್ಡುತ್ವಮೂರ್ಛಾಛರ್ದಿತ್ವಗ್ದಾಹಮೋಹೈಶ್ಚ ಸಂಯುತಃ ॥ ೧,೧೬೧.

ಈ ಕಾಯಿಲೆಗೆ ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ, ಕೆಮ್ಮು, ದಾಹ, ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಟ್ಟ ರುಚಿ, ಹೊಟ್ಟೆ ಉಬ್ಬರ, ಜ್ವರ, ಬಿಳಿತ್ವ, ಮೂರ್ಛೆ, ವಾಂತಿ, ದಹನ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸು ಗೊಂದಲ ಇವುಗಳೂ ಜೊತೆಯಾಗಿರುತ್ತವೆ.

ಅರುಣಾಭಂ ವಿಚಿತ್ರಾಭಂ ನೀಲಹಾರಿದ್ರರಾಜಿತಮ್ । ಉದಾವರ್ತೇನ ಚಾನಾಹಮೋಹತೃಡ್ದ್ಗಹನಜ್ವರೈಃ ॥ ೧,೧೬೧.

ಅದು ಕೆಂಪು ಅಥವಾ ಬಣ್ಣ ಬಣ್ಣದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಬಹುದು, ನೀಲಿ ಮತ್ತು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣಗಳ ಮಿಶ್ರಣವೂ ಇರಬಹುದು. ಜೊತೆಗೆ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಗಾಳಿ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದು, ವಾಂತಿ, ಮೂರ್ಛೆ, ತೀವ್ರ ದಾಹ ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಜ್ವರವೂ ಇರುತ್ತದೆ.

ಗೌರವಾರುಚಿಕಾಠಿನ್ಯೈರ್ವಿಘಾತಭ್ರಮಸಂಕ್ರಮಾತ್ । ಪ್ಲೀಹವದ್ದಕ್ಷಿಣಾತ್ಪಾರ್ಶ್ವಾತ್ಕುರ್ಯಾದ್ಯಕೃದಪಿ ಚ್ಯುತಮ್ ॥ ೧,೧೬೧.

ಭಾರ, ರುಚಿಕೊಚ್ಚು, ಗಟ್ಟಿತನ, ಅಡ್ಡಿಯಾಗುವುದು ಮತ್ತು ತಲೆಸುತ್ತು ಇವುಗಳಿಂದ ಪ್ಲೀಹಾ ಎಡಗೈ ಭಾಗದಿಂದ ಬಲಗೈ ಭಾಗಕ್ಕೂ ಹೋಗಬಹುದು.

ಪಕ್ವೇ ಭೂತೇ ಯಕೃತಿ ಚ ಸದಾ ಬದ್ಧಮಲೋ ಗುದೇ । ದುರ್ನಾಮಭಿರುದಾವರ್ತೈರನ್ಯೈರ್ವಾ ಪೀಡಿತೋ ಭವೇತ್ ॥ ೧,೧೬೧.

ಯಾಕೃತ್ ದೋಷಗೊಂಡಾಗ ಮತ್ತು ಶೌಚ ಸದಾ ಗುದದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವಾಗ, ಕಷ್ಟಕರವಾದ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಅಥವಾ ಬೇರೆ ತೊಂದರೆಗಳೂ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ವರ್ಚಃ ಪಿತ್ತಕಫಾನ್ಬದ್ಧಾನ್ಕರೋತಿ ಕುಪಿತೋಽನಿಲಃ । ಅಪಾನೋ ಜಠರೇ ತೇನ ಸಂರುದ್ಧೋ ಜ್ವರರುಕ್ಕರಃ ॥ ೧,೧೬೧.

ಅನಿಲ ದೋಷ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಹೊಟ್ಟೆಯೊಳಗಿನ ಅಪಾನ ವಾಯು ಶೌಚ, ಪಿತ್ತ ಮತ್ತು ಕಫವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಹಾಕುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದ ಜ್ವರ ಮತ್ತು ನೋವು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ಕಾಶಶ್ವಾಸೋರುಸದ್ಗನಂ ಶಿರೋರುಙ್ನಾಭಿಪಾರ್ಶ್ವರುಕ್ । ಮಲಾಸಂಗೋಽರುಚಿಶ್ಛರ್ದಿರುದರೇ ಮಲಮಾರುತಃ ॥ ೧,೧೬೧.

ಕೆಮ್ಮು, ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ, ಎದೆ ನೋವು, ತಲೆನೋವು, ನಾಭಿ ಮತ್ತು ಪಾರ್ಶ್ವ ನೋವು, ಶೌಚದ ಅಡಚಣೆ, ರುಚಿಕೊಚ್ಚು, ವಾಂತಿ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಹೊಟ್ಟೆಯ ಗಾಳಿಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ಸ್ಥಿರನೀಲಾರುಣಶಿರಾಜಾಲೈರುದರಮಾವೃತಮ್ । ನಾಭೇರುಪರಿ ಚ ಪ್ರಾಯೋ ಗೋಪುಚ್ಛಾಕೃತಿ ಜಾಯತೇ ॥ ೧,೧೬೧.

ಹೊಟ್ಟೆ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ನೀಲಿ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ನರಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ನಾಭಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಸುವಿನ ಬಾಲದ ಆಕಾರದ ಗುರುತು ಕಾಣಿಸಬಹುದು.

ಅಸ್ಥ್ಯಾದಿಶಲ್ಯೈ ರನ್ಯೈಶ್ಚ ವಿದ್ಧೇ ಚೈವೋದರೇ ತಥಾ । ಪಚ್ಯತೇ ಯಕೃತಾದಿಶ್ಚ ತಚ್ಛಿದ್ರೈಶ್ಚ ಸರನ್ಬಹಿಃ ॥ ೧,೧೬೧.

ಅಸ್ಥಿ ಅಥವಾ ಬೇರೆ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಹೊಟ್ಟೆಗೆ ಗಾಯವಾದಾಗ, ಯಾಕೃತ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಅಂಗಗಳು ಹಾಳಾಗಿ, ಆ ರಂಧ್ರಗಳಿಂದ ದ್ರವ ಹೊರಹೋಗುತ್ತದೆ.

ಆಮ ಏವ ಗುದಾಹೇತಿ ತತೋಽಲ್ಪಾಲ್ಪಃ ಶಕೃದ್ರಸಃ । ಸ ಸ್ಯಾದ್ವಿಕೃತಗನ್ಧೋಽಪಿ ಪಿಚ್ಛಿಲಃ ಪೀತಲೋಹಿತಃ ॥ ೧,೧೬೧.

ಗುದದಲ್ಲಿ ಕಚ್ಚು ಅಥವಾ ಸುಡುವಿಕೆ ಇದ್ದರೆ, ಶೌಚ ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ, ದುರ್ಗಂಧ, ಲೇಪದಂತಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹಳದಿ ಅಥವಾ ರಕ್ತಮಿಶ್ರಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಶೇಷಶ್ಚಾಪೂರ್ಯ ಜಠರಂ ಘೋರಮಾರಭತೇ ತತಃ । ವರ್ಧತೇ ತದಧೋ ನಾಭೇರಾಶು ಚೈತಿ ಜಲಾತ್ಮತಾಮ್ ॥ ೧,೧೬೧.

ಉಳಿದ ಮಾಲಿನ್ಯ ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬಿ ಭಾರೀ ತೊಂದರೆ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ; ಅದು ನಾಭಿಯ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಬೇಗನೇ ನೀರಿನಂತಾಗುತ್ತದೆ.

ಉದ್ರಿಕ್ತೇ ದೋಷರೂಪೇ ಚ ವ್ಯಾಪ್ತೇ ಚ ಶ್ವಾಸತೃಟ್ಭ್ರಮೈಃ । ಛಿದ್ರೋದರಮಿದಂ ಪ್ರಾಹುಃ ಪರಿಸ್ತ್ರಾವೀತಿ ಚಾಪರೇ ॥ ೧,೧೬೧.

ಮೂರು ದೋಷಗಳು ತುಂಬಾ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದೇಹವನ್ನು ಆವರಿಸಿದಾಗ, ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ, ದಾಹ ಮತ್ತು ತಲೆಸುತ್ತು ಜೊತೆಯಾಗಿರುವ ಈ ಕಾಯಿಲೆಯನ್ನು 'ರಂಧ್ರದ ಉಡರ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ಇದನ್ನು 'ಒಳಚಿಮ್ಮು' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರವೃತ್ತಸ್ನೇಹಪಾನಾದೇಃ ಸಹಸಾಪಥ್ಯಸೇವಿನಃ । ಅತ್ಯಮ್ಬುಪಾನಾನ್ಮನ್ದಾಗ್ನೇಃ ಕ್ಷೀಣಸ್ಯಾತಿಕೃಶಸ್ಯ ಚ ॥ ೧,೧೬೧.

ಎಣ್ಣೆ ಪದಾರ್ಥ ಸೇವಿಸಿ, ಹಠಾತ್ ತಪ್ಪಾದ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸುವವರು, ತುಂಬಾ ನೀರು ಕುಡಿಯುವವರು, ಜಠರಾಗ್ನಿ ದುರ್ಬಲರಾದವರು, ಬಹಳ ಹಗುರವಾಗಿರುವವರು—

ರುದ್ಧಃ ಸ್ವಮಾರ್ಗಾದನಿಲಃ ಕಫಶ್ಚ ಜಲಮೂರ್ಛಿತಃ । ವರ್ಧತೇ ತು ತದೇವಾಮ್ಬು ತನ್ಮಾತ್ರಾದ್ವಿನ್ದುರಾಶಿತಃ ॥ ೧,೧೬೧.

ಹವಾ ತನ್ನ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಗಲು ಅಡ್ಡಿಯಾಗಿದಾಗ, ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ನೀರಿನಿಂದ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿದಾಗ, ಆ ನೀರೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಅದರ ಸಾರದಿಂದ ಒಂದು ಹನಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ತತ್ಕೋಪಾದುದರಂ ತೃಷ್ಣಾಗುದಸ್ನುತಿರುಜಾನ್ವಿತಮ್ । ಕಾಶಶ್ವಾಸಾರುಚಿಯುತಂ ನಾನಾವರ್ಣಾಶಿರಾತತಮ್ ॥ ೧,೧೬೧.

ಅದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಹೊಟ್ಟೆ ಊದು, ದಾಹ, ಮೂಕರಸ ಹರಿವು, ನೋವು, ಕೆಮ್ಮು, ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ, ಹಸಿವಿನ ಕೊರತೆ, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಬಣ್ಣದ ಶಿರೆಗಳು ಹರಡುವುದು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.