ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ರಕ್ತವೃದ್ಧಿರಸಾಧ್ಯೇಽಯಂ ವಾತವೃದ್ಧಿಸಮಾಕೃತಿಃ । ರೂಕ್ಷಕೃಷ್ಣಾರುಣಶಿರಾ ಊರ್ಣಾವೃತಗವಾಕ್ಷವತ್ ॥ ೧,೧೬೦.

ಈ ರಕ್ತದ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಇದು ವಾತದೋಷ ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ; ಒಣ, ಕಪ್ಪು ಅಥವಾ ಕೆಂಪು ಶಿರೆಗಳು, ಉಣ್ಣೆಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದ ಕಿಟಕಿಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ.

ವಾತೋಽಷ್ಟಧಾ ಪೃಥದೌಷೈಃ ಸಂಸ್ಪೃಷ್ಟೈರ್ನಿಚಯಂ ಗತಃ । ಆರ್ತವಸ್ಯ ಚ ದೋಷೇಣ ನಾರೀಣಾಂ ಜಾಯತೇಽಷ್ಟಮಃ ॥ ೧,೧೬೦.

ವಾತದೋಷವು ಎಂಟು ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದೋಷಗಳ ಜೊತೆ ಸೇರಿ ಜಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ; ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲಿ ಆರ್ಥವದೋಷದಿಂದ ಎಂಟನೇ ವಿಧ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಜ್ವರಮೂರ್ಛಾತಿಸಾರೈಶ್ಚ ವಮನಾದ್ಯೈಶ್ಚ ಕರ್ಮಭಿಃ । ಕರ್ಶಿತೋ ಬಲವಾನ್ಯಾತಿ ಶೀತಾರ್ತಶ್ಚ ಬುಭುಕ್ಷಿತಃ ॥ ೧,೧೬೦.

ಜ್ವರ, ಮೂರ್ಚೆ, ಅತಿಸಾರ, ವಾಂತಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ, ದೇಹ ಕ್ಷೀಣವಾದರೂ ಶಕ್ತಿಯುತನಾಗಿ, ತಂಪಿಗೆ ತತ್ತರಿಸಿ ಹಸಿವಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಯಃ ಪಿಬತ್ಯನ್ನಪಾನಾನಿ ಲಙ್ಘನಪ್ಲಾವನಾದಿಕಮ್ । ಸೇವತೇ ಹೀನಸಂಜ್ಞಾಭಿರರ್ದಿತಃ ಸಮುದೀರಯನ್ ॥ ೧,೧೬೦.

ಯಾರು ಅನ್ನಪಾನವನ್ನು ಸೇವಿಸಿ, ಉಪವಾಸ, ಈಜುವುದು ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಬಲಹೀನವಾದ ಗ್ರಹಿಕೆಯಿಂದ ಪೀಡಿತರಾಗಿ, ಆ ರೋಗವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದಾವನಭ್ಯಸ್ಯ ಶೋಷಣಂ ವಾ ನಿಷೇವಯೇತ್ । ಶುದ್ಧೋ ವಾ ಸುದ್ಧಿಹಾನಿರ್ವಾ ಭಜೇತ ಸ್ಪನ್ದನಾನಿ ವಾ ॥ ೧,೧೬೦.

ಯಾರು ಎಣ್ಣೆ ಮತ್ತು ಒಗ್ಗುವುದು ಮುಂತಾದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಅಥವಾ ಬದಲಾಗಿ ಒಣಗಿಸುವ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅಥವಾ ಶುದ್ಧಿ ಕಳೆದುಹೋಗಿದ್ದರೆ, ಅಥವಾ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಕಂಪನ ಉಂಟಾದರೆ—

ವಾತೋಲ್ಬಣಾಸ್ತಸ್ಯ ಮಲಾಃ ಪೃಥಕ್ಚೈವ ಹಿ ತೇಽಥವಾ । ಸರ್ವೋ ರಕ್ತಯುತೋ ವಾತಾದ್ದೇಹಸ್ನೋತೋಽನುಸಾರಿಣಃ ॥ ೧,೧೬೦.

ಅವರ ಮಲಗಳು ವಾತದೋಷದಿಂದ ತುಂಬಿ, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಆಗಿರಬಹುದು, ಅಥವಾ ಎಲ್ಲವೂ ರಕ್ತದೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತು, ದೇಹದೊಳಗೆ ವಾತದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಹರಡುತ್ತವೆ.

ಊರ್ಧ್ವಾಧೋಮಾರ್ಗಮಾವೃತ್ಯ ವಾಯುಃ ಶೂಲಂ ಕರೋತಿ ವೈ । ಸ್ಪರ್ಶೋಪಲಭ್ಯಂ ಗುಲ್ಮೋತ್ಥಮುಷ್ಣಂ ಗ್ರನ್ಥಿಸ್ವರೂಪಿಣಮ್ ॥ ೧,೧೬೦.

ವಾಯು ಮೇಲೂ ಕೆಳದಾರಿಗಳನ್ನು ತಡೆದು ನೋವು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ; ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದಾಗ ಬಿಸಿ, ಗಡ್ಡೆಯ ರೂಪದ ಊತ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಕರ್ಷಣಾತ್ಕಫವಿಡ್ಘಾತೈರ್ಮಾರ್ಗಸ್ಯಾವರಣೇನ ವಾ । ವಾಯುಃ ಕೃತಾಶ್ರಯಃ ಕೋಷ್ಠೇ ರೌಕ್ಷ್ಯಾತ್ಕಾಠಿನ್ಯಮಾಗತಃ ॥ ೧,೧೬೦.

ಕ್ಷೀಣತೆ, ಕಫ ಮತ್ತು ಮಲಗಳಿಂದ ಮಾರ್ಗ ತಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಅಥವಾ ದಾರಿಗಳು ಮುಚ್ಚಿದಾಗ, ವಾಯು ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿಕೊಂಡು, ಒಣತನದಿಂದ ಗಟ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಸ್ವತನ್ತ್ರಃ ಸ್ವಾಶ್ರಯೇ ದುಷ್ಟಃ ಪರತನ್ತ್ರಃ ಪರಾಶ್ರಯೇ । ತತಃ ಪಿಣ್ಡಕವಚ್ಛ್ಲೇಷ್ಮಾ ಮಲಸಂಸೃಷ್ಟ ಏವ ಚ ॥ ೧,೧೬೦.

ಸ್ವಂತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿದ್ದರೆ ಅದು ಅಶುದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ; ಬೇರೆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದ್ದರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅಶುದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ; ಆಗ, ಒಂದು ಗುಡ್ಡೆಯಂತೆ, ಕಫವು ಮಲದೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಯುತ್ತದೆ.

ಗುಲಮ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ ಬಸ್ತಿನಾಭಿಹೃತ್ಪಾರ್ಶ್ವಸಂಶ್ರಯಃ । ವಾತಜನ್ಯೇ ಶಿರಃ ಶೂಲಜ್ವರ ಪ್ಲೀಹಾನ್ತ್ರಕೂಜನಮ್ ॥ ೧,೧೬೦.

ಇದನ್ನು 'ಗುಲ್ಮ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಮೂತ್ರಾಶಯ, ನಾಭಿ, ಹೃದಯ ಅಥವಾ ಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುತ್ತದೆ; ವಾತದಿಂದ ಉಂಟಾದರೆ ತಲೆನೋವು, ಜ್ವರ, ಪ್ಲಿಹಾ ಮತ್ತು ಆಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಶಬ್ದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ವೇಧಃ ಸೂಚ್ಯೇವ ವಿಡ್ಭ್ರಂಶಃ ಕೃಚ್ಛ್ರೇ ಮೂತ್ರಂ ಪ್ರವರ್ತತೇ । ಗಾತ್ರೇ ಮುಖೇ ಪದೇ ಶೋಥಃ ಹ್ಯಗ್ನಿಮಾನ್ದ್ಯಂ ತಥೈವ ಚ ॥ ೧,೧೬೦.

ಸೂಚಿಯಂತೆ ಚುಚ್ಚುವ ನೋವು, ಮಲದ ಕಳೆವು, ಮೂತ್ರವಿಸರ್ಜನೆಗೆ ಕಷ್ಟ, ಅಂಗಗಳು, ಮುಖ ಮತ್ತು ಕಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಊತ, ಜಠರಾಗ್ನಿ ಕ್ಷೀಣತೆ ಇವು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ರೂಕ್ಷಕೃಷ್ಣತ್ವಗಾದಿತ್ವಂ ಚಲತ್ವಾದನಿಲಸ್ಯಚ । ಅನಿರೂಪಿತಸಂಸ್ಥಾನೋ ವಿವಿಧಾಞ್ಜನಯೇದ್ವ್ಯಥಾಮ್ ॥ ೧,೧೬೦.

ವಾತದೋಷದಿಂದ ಚರ್ಮ ಒಣಗುತ್ತದೆ, ಕಪ್ಪಾಗುತ್ತದೆ, ದೇಹ ಚಂಚಲವಾಗುತ್ತದೆ; ಸ್ಪಷ್ಟ ರೂಪವಿಲ್ಲದೆ, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೀತಿಯ ನೋವುಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಪಿಪೀಲಿಕಾವ್ಯಾಪ್ತ ಇವ ಗುಲ್ಮಃ ಸ್ಫುರತಿ ನುದ್ಯತೇ । ಪಿತ್ತಾದ್ದಾಹಾಮ್ಲಕೌ ಮೂರ್ಛಾ ವಿಡ್ಭೇದಃ ಸ್ವೇದತೃಡ್ಜ್ವರಾಃ ॥ ೧,೧೬೦.

ಗುಲ್ಮವು ಪಿಪೀಳಿಕೆಗಳು ಹತ್ತಿದಂತೆ ನಡುಕ ಮತ್ತು ಚಲನೆ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ; ಪಿತ್ತದಿಂದ ದಹನ, ಹುಳಿ, ಮೂರ್ಚೆ, ಅತಿಸಾರ, ಬೆವರು, ದಾಹ ಮತ್ತು ಜ್ವರ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ಹಾರಿದ್ರಯಂ ಸರ್ವಗಾತ್ರೇಷು ಗುಲ್ಮಾಚ್ಛೋಥಸ್ಯ ದರ್ಶನಮ್ । ಹೀಯತೇ ದೀಪ್ಯತೇ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಸ್ವಸ್ಥಾನಂ ದಹತೀವಚ ॥ ೧,೧೬೦.

ಹಳದಿ ಬಣ್ಣವು ದೇಹದ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ; ಊತ ಮತ್ತು ಗಡ್ಡೆಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಕಡಿಮೆಯಾಗಬಹುದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹೊತ್ತಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು, ತನ್ನ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸುಡುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಕಫಾತ್ಸ್ತೈಮಿತ್ಯಮರುಚಿಃ ಸದನಂ ಶಿರಸಿ ಜ್ವರಃ । ಪೀನಸಾಲಸ್ಯಹೃಲ್ಲಾಸೌ ಶುಕ್ಲಕೃಷ್ಣತ್ವಗಾದಿತಾ ॥ ೧,೧೬೦.

ಶ್ಲೇಷ್ಮದಿಂದ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಭಾರವಾಗುವುದು, ರುಚಿ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು, ದೀನತೆ, ತಲೆನೋವು, ಜ್ವರ, ಮೂಗುಮೂಸು, ಆಲಸ್ಯ, ವಾಂತಿ, ಚರ್ಮದಲ್ಲಿ ಬಿಳುಪು ಅಥವಾ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ಗುಲ್ಮೋ ಗಭೀರಃ ಕಠಿನೋ ಗುರುರ್ಗರ್ಭಸ್ಥಬಾಲವತ್ । ಸ್ವಸ್ಥಾನಸ್ಥಾ ಅಧಾವನ್ತಸ್ತತ ಏವಾತ್ರ ಮಾರಕಾಃ ॥ ೧,೧೬೦.

ಗಡ್ಡೆ ಆಳವಾದುದು, ಗಟ್ಟಿಯಾದುದು, ಭಾರವಾದುದು, ಗರ್ಭದಲ್ಲಿರುವ ಮಗುವಿನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಇರುವವುಗಳು ಒಳಗೆ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ; ಇವುಗಳು ಜೀವಕ್ಕೆ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಾಯಸ್ತು ಯತ್ತದ್ದ್ವನ್ದ್ವೋತ್ಥಾ ಗುಲ್ಮಾಃ ಸಂಸೃಷ್ಟಮೈಥುನಾಃ । ಸರ್ವಜಸ್ತೀವ್ರರುಗ್ದಾಹಃ ಶೀಘ್ರಪಾಕೀ ಘನೋನ್ನತಃ ॥ ೧,೧೬೦.

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎರಡು ದೋಷಗಳ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ ಅಥವಾ ಮಿಶ್ರ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಗಡ್ಡೆಗಳು ತುಂಬಾ ತೀವ್ರವಾದ ನೋವು ಮತ್ತು ಸುಡುವುದನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ, ಬೇಗನೆ ಪಾಕವಾಗುತ್ತವೆ, ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಎತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ.

ಸೋಽಸಾಧ್ಯೋ ರಕ್ತಗುಲ್ಮಸ್ತು ಸ್ತ್ರಿಯಾ ಏವ ಪ್ರಜಾಯತೇ । ಋತೌ ಯಾ ಚೈವ ಶೂಲಾರ್ತಾ ಯತಿ ವಾ ಯೋನಿರೋಗಿಣೀ ॥ ೧,೧೬೦.

ರಕ್ತದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಗಡ್ಡೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಅದು ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಋತು ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೋವು ಅನುಭವಿಸುವವರಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಯೋನಿಯ ರೋಗಗಳಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವವರಲ್ಲಿ.

ಸೇವತೇ ವಾನಿಲಾಂಶ್ಚ ಸ್ತ್ರೀ ಕ್ರುದ್ಧಸ್ತಸ್ಯಾಃ ಸಮೀರಣಃ । ನಿರುಧ್ಯಾತ್ಯಾರ್ತವಂ ಯೋನ್ಯಾಂ ಪ್ರತಿಮಾಸಂ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಮ್ ॥ ೧,೧೬೦.

ಮಹಿಳೆ ಕೋಪಗೊಂಡು ಋತು ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಂಭೋಗ ಮಾಡಿದರೆ, ಆಕೆಯ ದೇಹದ ವಾತವು ಆಕೆಯ ಯೋನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಮಾಸವೂ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವ ಋತುಸ್ರಾವವನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಸುಕ್ಷೌ ಕರೋತಿ ತದ್ಗರ್ಭೇ ಲಿಙ್ಗಮಾವಿಷ್ಕರೋತಿ ಚ । ಹೃಲ್ಲಾಸದೌಹೃದಸ್ತನ್ಯದರ್ಶನಂ ಕಾಮಚಾರಿತಾ ॥ ೧,೧೬೦.

ಇದರಿಂದ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಒಣತನ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ, ಲಿಂಗವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ, ವಾಂತಿ, ಆಸೆ, ಹಾಲು ಕಾಣುವುದು ಮತ್ತು ಕಾಮದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾದ ವರ್ತನೆಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ಕ್ರಮೇಣ ವಾಯೋಃ ಸಂಸರ್ಗಾತ್ಪಿತ್ತಂ ಯೋನಿಷು ಸಞ್ಚಯಮ್ । ರಕ್ತಸ್ಯ ಕುರುತೇ ತಸ್ಯಾ ವಾತಪಿತ್ತೋಕ್ತಗುಲ್ಮಜಾನ್ ॥ ೧,೧೬೦.

ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಾತದ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ ಪಿತ್ತವು ಯೋನಿಯಲ್ಲಿ ಜಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ; ಇದರಿಂದ ಆಕೆಗೆ ವಾತ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಗಡ್ಡೆಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ಗರ್ಭಾಶಯೇ ಚ ಸುತರಾಂ ಶೂಲಾಂಶ್ಚೈವಾಸೃಗಾಶ್ರಯೇ । ಯೋನಿಸ್ತ್ರಾವಶ್ಚ ದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯಂ ಭೂಯಃ ಸ್ಯನ್ದನವೇದನೇ ॥ ೧,೧೬೦.

ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ರಕ್ತನಾಳಗಳಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾದ ನೋವು, ಯೋನಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ರಾವ, ದುರ್ಗಂಧ ಮತ್ತು ಸುಡುವುದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.

ಕದಾಪಿ ಗರ್ಭವದ್ಗುಲ್ಮಃ ಸರ್ವೇ ತೇ ರತಿಸಮ್ಭವಾಃ । ಪಾಕಞ್ಚಿರೇಣ ಭಜತೇ ನೈಧತೇ ವಿದ್ರಧಿಃ ಪುನಃ ॥ ೧,೧೬೦.

ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಗಡ್ಡೆ ಗರ್ಭದಂತೆ ಕಾಣಬಹುದು; ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸಂಭೋಗದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ, ಪಾಕವಾಗುವಾಗ ಅವು ಪುನಃ ಪಿಡುಗುಗಳಾಗಿ ಬೆಳೆಯಬಹುದು.

ಪಚ್ಯತೇ ಶೀಘ್ರಮತ್ಯರ್ಥಂ ದುಷ್ಟರಕ್ತಾಶ್ರಯಸ್ತು ಸಃ । ಅತಃ ಶೀಘ್ರಂ ವಿದಾಹಿತ್ವಾದ್ವದ್ರಧಿಃ ಸೋಽಭೀಧೀಯತೇ ॥ ೧,೧೬೦.

ಅದು ತುಂಬಾ ಬೇಗನೆ ಪಾಕವಾಗುತ್ತದೆ, ದುಷ್ಟ ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಬೇಗನೆ ಸುಡುವುದು ಮತ್ತು ನಾಶಮಾಡುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಪಿಡುಗು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಗುಲ್ಮಾನ್ತಾರಶ್ರಯೇ ಬಸ್ತಿದಾಹಶ್ಚ ಪ್ಲೀಹವೇದನಾ । ಅಗ್ನಿವರ್ಣಬಲಭ್ರಂಶೋ ವೇಗಾನಾಂ ವಾ ಪ್ರವರ್ತನಮ್ ॥ ೧,೧೬೦.

ಗಡ್ಡೆ ಒಳಗಡೆ ಇದ್ದಾಗ ಮೂತ್ರಪಿಂಡದಲ್ಲಿ ಸುಡುವುದು, ಪ್ಲಿಹೆಯಲ್ಲಿ ನೋವು, ಜೀರ್ಣಶಕ್ತಿಯ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯ ನಷ್ಟ, ಅಥವಾ ಅಸಾಧಾರಣ ಉರ್ದೆಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ಅತೋ ವಿಪರ್ಯಯೇ ಬಾಹ್ಯಕೋಷ್ಠಾಙ್ಗೇಷು ಚ ನಾತಿರುಕ್ । ವೈವರ್ಣ್ಯಮಥ ವಾ ಕಾಸೋ ಬಹಿರುನ್ನತತಾಧಿಕಮ್ ॥ ೧,೧೬೦.

ಬಾಹ್ಯ ಹೊಟ್ಟೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾಗ ಹೆಚ್ಚು ನೋವು ಇಲ್ಲ, ಆದರೆ ಬಣ್ಣ ಬದಲಾವಣೆ, ಕೆಮ್ಮು ಅಥವಾ ಹೊರಗಡೆ ಎತ್ತಿರುವುದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು.

ಸಾಟೋಪಮತ್ಯುಗ್ರರುಜಮಾಧ್ಮಾನಮುದರೇ ಭೃಶಮ್ । ಊರ್ಧ್ವಾಧೋ ವಾತರೋಧೇನ ತಮಾನಾಹಂ ಪ್ರಚಕ್ಷತೇ ॥ ೧,೧೬೦.

ತೀವ್ರವಾದ ನೋವು ಮತ್ತು ಒತ್ತಡದಿಂದ ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬಾ ಉಬ್ಬುತ್ತದೆ; ಮೇಲಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಕೆಳಕ್ಕೆ ವಾತ ತಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಇದನ್ನು ಅನಾಹ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಧನಶ್ಚಾಷ್ಠ್ಯುಪಮೋ ಗ್ರನ್ಥಿಲೋಽಷ್ಠೀಲಾತು ಸಮುನ್ನತಾ । ಸಮಸ್ತಾಲಿಙ್ಗಸಂಯುಕ್ತಃ ಪ್ರತ್ಯಷ್ಠೀಲಾ ತದಾಕೃತಿಃ ॥ ೧,೧೬೦.

ಇದು ಧನದ ಚೀಲದಂತೆ, ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಗುಂಡಿಗಳಂತೆ ಅಥವಾ ಉರುಳಿಗೆಯಂತೆ ಎತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣಬಹುದು; ಎಲ್ಲ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಇದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಉರುಳಿಗೆ ಆಕಾರದ ಗಡ್ಡೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಪಕ್ವಶಯೋದ್ಭವೋಽಪ್ಯೇವಂ ವಾಯುಸ್ತೀವ್ರರುಜಾಶ್ರಯಾತ್ । ಉದ್ಗಾರಬಾಹುಲ್ಯಪುರೀಷಬನ್ಧತೃಪ್ತ್ಯಕ್ಷಮತ್ವಾನ್ತ್ರವಿಕೂಜನಾನಿ ॥ ೧,೧೬೦.

ಪಕ್ವಾಶಯದಿಂದ ಉಂಟಾದಾಗ, ತೀವ್ರವಾದ ವಾತದ ನೋವಿನಿಂದ, ತೊಡೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ, ಮಲಬದ್ಧತೆ, ಬೇಗ ತೃಪ್ತಿ, ಜೀರ್ಣಶಕ್ತಿಯ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಗೋಗರೆಯುವುದು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.