ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ಕ್ರುದ್ಧೋ ರುದ್ಧಗತಿರ್ವಾಯುಃ ಶೇಫಮೂಲಕರೋ?ಹಿ ಸಃ । ಮುಷ್ಕವಙ್ಕ್ಷಣತಃ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಫಲಕೋಷಾತಿವಾಹಿನೀಮ್ ॥ ೧,೧೬೦.

ವಾಯು ಕೋಪಗೊಂಡಾಗ ಅಥವಾ ಅದರ ಚಲನೆ ತಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಅದು ಶಿಶ್ನದ ಬೇರು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಊತವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ; ಅದು ಮುಷ್ಕ ಮತ್ತು ವಂಕ್ಷಣ ಭಾಗವನ್ನು ತಲುಪಿ, ವೃಶಣದ ಚಿಪ್ಪನ್ನು ತುಂಬಾ ಊದಿಸುತ್ತದೆ.

ಆಪೀಡ್ಯ ಧಮನೀವೃದ್ಧಿಂ ಕರೋತಿ ಫಲಕೋಷಯೋಃ । ದೋಷೋ ಮೇದಃಸು ತತ್ರಾಸ್ತೇ ಸವೃದ್ಧಿಃ ಸಪ್ತಧಾ ಗದಃ ॥ ೧,೧೬೦.

ಅದು ಒತ್ತಿದಾಗ, ವೃಶಣದ ಚಿಪ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಧಮನಿಗಳು ದೊಡ್ಡದಾಗುತ್ತವೆ; ದೋಷಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಮೇದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸೇರಿ, ಊತದೊಡನೆ ಈ ಕಾಯಿಲೆ ಏಳು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.

ಮೂತ್ರನ್ತಯೋರಪ್ಯನಿಲಾದ್ಬಾಹ್ಯೇ ವಾಭ್ಯನ್ತರೇ ತಥಾ । ವಾತಪೂರ್ಣಃ ಖರಸ್ಪರ್ಶೋ ರೂಕ್ಷೋ ವಾತಾಚ್ಚ ದಾಹಕೃತ್ ॥ ೧,೧೬೦.

ವಾಯುವಿನ ಕಾರಣದಿಂದ, ಮೂತ್ರದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಹೊರಗಡೆ ಅಥವಾ ಒಳಗಡೆ ಊತ ಉಂಟಾಗಬಹುದು; ಅದು ವಾಯುವಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದು, ಸ್ಪರ್ಶಕ್ಕೆ ಕರಕಸವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಒಣಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉರಿ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಪಕ್ವೋದುಮ್ಬರಸಙ್ಕಾಶಃ ಪಿತ್ತಾದ್ದಾಹೋಷ್ಮಪಾಕವಾನ್ । ಕಫಾತ್ತೀವ್ರೋ ಗುರುಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಃ ಕಣ್ಡೂಮಾನ್ಕಠಿನೋಽಲ್ಪರುಕ್ ॥ ೧,೧೬೦.

ಪಿತ್ತದಿಂದ ಪಾಕವಾದರೆ ಅದು ಉದುಂಬರ ಹಣ್ಣಿನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಉರಿ, ಬಿಸಿ ಮತ್ತು ಪುಟಿದಿರುವುದು ಇರುತ್ತದೆ; ಕಫದಿಂದ ಅದು ಭಾರಿಯಾದುದು, ತೆಳ್ಳಗಾದುದು, ತೈಲಯುಕ್ತ, ಹುಳಿಯುಳ್ಳದು, ಗಟ್ಟಿಯಾದದು ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ನೋವು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಕೃಷ್ಣಃ ಸ್ಫೋಟಾವೃತಃ ಪಿಣ್ಡೋಂ ವೃದ್ಧಿಲಿಙ್ಗಶ್ಚ ರಕ್ತತಃ । ಕಫವನ್ಮೇದಸಾಂ ವೃದ್ಧಿರ್ಮೃದುತಾಲಫಲೋಪಮಃ ॥ ೧,೧೬೦.

ಆ ಊತ ಕಪ್ಪಾಗಿದ್ದು, ಪುಳ್ಳುಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ರಕ್ತದಿಂದ ವೃದ್ಧಿಯ ಲಕ್ಷಣ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ; ಕಫ ಮತ್ತು ಮೇದಸ್ಸಿನಿಂದ ಊತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಮೃದುವಾಗಿ, ಪಾಕವಾದ ತಾಳೆಹಣ್ಣಿನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ಮೂತ್ರಧಾರಣಶೀಲಸ್ಯ ಮೂತ್ರಜಸ್ತತ್ರ ಗಚ್ಛತಃ । ಅಲೋಭಃ ಪೂರ್ಣಧೃತಿಮಾನ್ಕ್ಷೋಭಂ ಯಾತಿ ಸರನ್ಮೃದು ॥ ೧,೧೬೦.

ಯಾರು ಮೂತ್ರವನ್ನು ಹಿಡಿಯುವ ಅಭ್ಯಾಸ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ, ಅವರ ಮೂತ್ರ ಹೋದಾಗ, ಅವರ ಲೋಭವೂ ಸ್ಥೈರ್ಯವೂ ಕಳೆದುಹೋಗಿ, ಮೃದುವಾದ ಹರಿವೂ ಅಶಾಂತವಾಗುತ್ತದೆ.

ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರಮಧಸ್ತಾಚ್ಚ ವಲಯಃ ಫಲಕೋಷಯೋಃ । ವಾತಕೋಪಿಭಿಸಹಾರೈಃ ಶೀತತೋಯಾವಗಾಹನೈಃ ॥ ೧,೧೬೦.

ಮೂತ್ರವಿಸರ್ಜನೆ ಕಷ್ಟವಾಗುವುದು ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಅಂದರೆ, ವೃಷಣ ಮತ್ತು ಅಂಡಕೋಶಗಳು ಊದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ವಾತದೋಷ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ತಂಪಾದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದಾಗ ಸಹ ಈ ತೊಂದರೆಗಳು ಬರುತ್ತವೆ.

ವಿಣ್ಮೂತ್ರಧಾರಣಾಚ್ಚೈವ ವಿಷಮಾಙ್ಗವಿಚೇಷ್ಟನೈಃ । ಕ್ಷೋಭಿತೈಃ ಕ್ಷೋಭಿತೌಜಾಶ್ಚ ಕ್ಷೀಣಾನ್ತರ್ದೇಹಿನೋ ಯದಾ ॥ ೧,೧೬೦.

ಮಲ ಮತ್ತು ಮೂತ್ರವನ್ನು ಹಿಡಿಯುವುದರಿಂದ, ಮತ್ತು ಅಂಗಗಳನ್ನು ಅಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಚಲಿಸುವುದರಿಂದ, ದೇಹದೊಳಗಿನ ಜೀವಶಕ್ತಿ ಅಶಾಂತವಾಗಿ ಕ್ಷೀಣವಾಗುತ್ತದೆ.

ಪವನೋ ವಿಗುಣೀಭೂಯ ಶೋಣಿತಂ ತದಧೋನಯೇತ್ । ಕುರ್ಯಾತ್ತತ್ಕ್ಷಣಸನ್ಧಿಸ್ಥೋ ಗ್ರನ್ಥ್ಯಾಭಃ ಶ್ವಯಥುಸ್ತದಾ ॥ ೧,೧೬೦.

ಆಗ ವಾತದೋಷ ಅಸ್ಥಿರವಾಗಿ, ರಕ್ತವನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಒಯ್ಯುತ್ತದೆ; ಅಂದಾಗ, ಸಂಧಿಯಲ್ಲಿ ಗ್ರಂಥಿಯಂತೆ ಊತ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಉಪೇಕ್ಷ್ಯಮಾಣಸ್ಯ ಚ ಗುಲ್ಮವೃದ್ಧಿಮಾಧ್ಮಾನರುಗ್ವೈ ವಿವಿಧಾಶ್ಚ ರೋಗಾಃ । ಸುಪೀಡಿತೋಽನ್ತಃ ಸ್ವನವಾನ್ ಪ್ರಯಾತಿ ಪ್ರಧ್ಮಾಪಯನ್ನೇತಿ ಪುನಶ್ಚ ಮೂರ್ಧ್ನಿ ॥ ೧,೧೬೦.

ಈ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿದರೆ, ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಗಡ್ಡೆ, ಊತ, ನೋವು ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೋಗಗಳು ಬರುತ್ತವೆ; ತುಂಬಾ ಪೀಡಿತನಾದಾಗ, ಒಳಗಿನಿಂದ ಶಬ್ದ ಉಂಟಾಗಿ, ಅದು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಮತ್ತೆ ತಲೆ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಊತ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ರಕ್ತವೃದ್ಧಿರಸಾಧ್ಯೇಽಯಂ ವಾತವೃದ್ಧಿಸಮಾಕೃತಿಃ । ರೂಕ್ಷಕೃಷ್ಣಾರುಣಶಿರಾ ಊರ್ಣಾವೃತಗವಾಕ್ಷವತ್ ॥ ೧,೧೬೦.

ಈ ರಕ್ತದ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಇದು ವಾತದೋಷ ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ; ಒಣ, ಕಪ್ಪು ಅಥವಾ ಕೆಂಪು ಶಿರೆಗಳು, ಉಣ್ಣೆಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದ ಕಿಟಕಿಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ.

ವಾತೋಽಷ್ಟಧಾ ಪೃಥದೌಷೈಃ ಸಂಸ್ಪೃಷ್ಟೈರ್ನಿಚಯಂ ಗತಃ । ಆರ್ತವಸ್ಯ ಚ ದೋಷೇಣ ನಾರೀಣಾಂ ಜಾಯತೇಽಷ್ಟಮಃ ॥ ೧,೧೬೦.

ವಾತದೋಷವು ಎಂಟು ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದೋಷಗಳ ಜೊತೆ ಸೇರಿ ಜಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ; ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲಿ ಆರ್ಥವದೋಷದಿಂದ ಎಂಟನೇ ವಿಧ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಜ್ವರಮೂರ್ಛಾತಿಸಾರೈಶ್ಚ ವಮನಾದ್ಯೈಶ್ಚ ಕರ್ಮಭಿಃ । ಕರ್ಶಿತೋ ಬಲವಾನ್ಯಾತಿ ಶೀತಾರ್ತಶ್ಚ ಬುಭುಕ್ಷಿತಃ ॥ ೧,೧೬೦.

ಜ್ವರ, ಮೂರ್ಚೆ, ಅತಿಸಾರ, ವಾಂತಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ, ದೇಹ ಕ್ಷೀಣವಾದರೂ ಶಕ್ತಿಯುತನಾಗಿ, ತಂಪಿಗೆ ತತ್ತರಿಸಿ ಹಸಿವಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಯಃ ಪಿಬತ್ಯನ್ನಪಾನಾನಿ ಲಙ್ಘನಪ್ಲಾವನಾದಿಕಮ್ । ಸೇವತೇ ಹೀನಸಂಜ್ಞಾಭಿರರ್ದಿತಃ ಸಮುದೀರಯನ್ ॥ ೧,೧೬೦.

ಯಾರು ಅನ್ನಪಾನವನ್ನು ಸೇವಿಸಿ, ಉಪವಾಸ, ಈಜುವುದು ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಬಲಹೀನವಾದ ಗ್ರಹಿಕೆಯಿಂದ ಪೀಡಿತರಾಗಿ, ಆ ರೋಗವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದಾವನಭ್ಯಸ್ಯ ಶೋಷಣಂ ವಾ ನಿಷೇವಯೇತ್ । ಶುದ್ಧೋ ವಾ ಸುದ್ಧಿಹಾನಿರ್ವಾ ಭಜೇತ ಸ್ಪನ್ದನಾನಿ ವಾ ॥ ೧,೧೬೦.

ಯಾರು ಎಣ್ಣೆ ಮತ್ತು ಒಗ್ಗುವುದು ಮುಂತಾದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಅಥವಾ ಬದಲಾಗಿ ಒಣಗಿಸುವ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅಥವಾ ಶುದ್ಧಿ ಕಳೆದುಹೋಗಿದ್ದರೆ, ಅಥವಾ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಕಂಪನ ಉಂಟಾದರೆ—

ವಾತೋಲ್ಬಣಾಸ್ತಸ್ಯ ಮಲಾಃ ಪೃಥಕ್ಚೈವ ಹಿ ತೇಽಥವಾ । ಸರ್ವೋ ರಕ್ತಯುತೋ ವಾತಾದ್ದೇಹಸ್ನೋತೋಽನುಸಾರಿಣಃ ॥ ೧,೧೬೦.

ಅವರ ಮಲಗಳು ವಾತದೋಷದಿಂದ ತುಂಬಿ, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಆಗಿರಬಹುದು, ಅಥವಾ ಎಲ್ಲವೂ ರಕ್ತದೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತು, ದೇಹದೊಳಗೆ ವಾತದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಹರಡುತ್ತವೆ.

ಊರ್ಧ್ವಾಧೋಮಾರ್ಗಮಾವೃತ್ಯ ವಾಯುಃ ಶೂಲಂ ಕರೋತಿ ವೈ । ಸ್ಪರ್ಶೋಪಲಭ್ಯಂ ಗುಲ್ಮೋತ್ಥಮುಷ್ಣಂ ಗ್ರನ್ಥಿಸ್ವರೂಪಿಣಮ್ ॥ ೧,೧೬೦.

ವಾಯು ಮೇಲೂ ಕೆಳದಾರಿಗಳನ್ನು ತಡೆದು ನೋವು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ; ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದಾಗ ಬಿಸಿ, ಗಡ್ಡೆಯ ರೂಪದ ಊತ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಕರ್ಷಣಾತ್ಕಫವಿಡ್ಘಾತೈರ್ಮಾರ್ಗಸ್ಯಾವರಣೇನ ವಾ । ವಾಯುಃ ಕೃತಾಶ್ರಯಃ ಕೋಷ್ಠೇ ರೌಕ್ಷ್ಯಾತ್ಕಾಠಿನ್ಯಮಾಗತಃ ॥ ೧,೧೬೦.

ಕ್ಷೀಣತೆ, ಕಫ ಮತ್ತು ಮಲಗಳಿಂದ ಮಾರ್ಗ ತಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಅಥವಾ ದಾರಿಗಳು ಮುಚ್ಚಿದಾಗ, ವಾಯು ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿಕೊಂಡು, ಒಣತನದಿಂದ ಗಟ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಸ್ವತನ್ತ್ರಃ ಸ್ವಾಶ್ರಯೇ ದುಷ್ಟಃ ಪರತನ್ತ್ರಃ ಪರಾಶ್ರಯೇ । ತತಃ ಪಿಣ್ಡಕವಚ್ಛ್ಲೇಷ್ಮಾ ಮಲಸಂಸೃಷ್ಟ ಏವ ಚ ॥ ೧,೧೬೦.

ಸ್ವಂತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿದ್ದರೆ ಅದು ಅಶುದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ; ಬೇರೆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದ್ದರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅಶುದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ; ಆಗ, ಒಂದು ಗುಡ್ಡೆಯಂತೆ, ಕಫವು ಮಲದೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಯುತ್ತದೆ.

ಗುಲಮ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ ಬಸ್ತಿನಾಭಿಹೃತ್ಪಾರ್ಶ್ವಸಂಶ್ರಯಃ । ವಾತಜನ್ಯೇ ಶಿರಃ ಶೂಲಜ್ವರ ಪ್ಲೀಹಾನ್ತ್ರಕೂಜನಮ್ ॥ ೧,೧೬೦.

ಇದನ್ನು 'ಗುಲ್ಮ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಮೂತ್ರಾಶಯ, ನಾಭಿ, ಹೃದಯ ಅಥವಾ ಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುತ್ತದೆ; ವಾತದಿಂದ ಉಂಟಾದರೆ ತಲೆನೋವು, ಜ್ವರ, ಪ್ಲಿಹಾ ಮತ್ತು ಆಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಶಬ್ದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ವೇಧಃ ಸೂಚ್ಯೇವ ವಿಡ್ಭ್ರಂಶಃ ಕೃಚ್ಛ್ರೇ ಮೂತ್ರಂ ಪ್ರವರ್ತತೇ । ಗಾತ್ರೇ ಮುಖೇ ಪದೇ ಶೋಥಃ ಹ್ಯಗ್ನಿಮಾನ್ದ್ಯಂ ತಥೈವ ಚ ॥ ೧,೧೬೦.

ಸೂಚಿಯಂತೆ ಚುಚ್ಚುವ ನೋವು, ಮಲದ ಕಳೆವು, ಮೂತ್ರವಿಸರ್ಜನೆಗೆ ಕಷ್ಟ, ಅಂಗಗಳು, ಮುಖ ಮತ್ತು ಕಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಊತ, ಜಠರಾಗ್ನಿ ಕ್ಷೀಣತೆ ಇವು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ರೂಕ್ಷಕೃಷ್ಣತ್ವಗಾದಿತ್ವಂ ಚಲತ್ವಾದನಿಲಸ್ಯಚ । ಅನಿರೂಪಿತಸಂಸ್ಥಾನೋ ವಿವಿಧಾಞ್ಜನಯೇದ್ವ್ಯಥಾಮ್ ॥ ೧,೧೬೦.

ವಾತದೋಷದಿಂದ ಚರ್ಮ ಒಣಗುತ್ತದೆ, ಕಪ್ಪಾಗುತ್ತದೆ, ದೇಹ ಚಂಚಲವಾಗುತ್ತದೆ; ಸ್ಪಷ್ಟ ರೂಪವಿಲ್ಲದೆ, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೀತಿಯ ನೋವುಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಪಿಪೀಲಿಕಾವ್ಯಾಪ್ತ ಇವ ಗುಲ್ಮಃ ಸ್ಫುರತಿ ನುದ್ಯತೇ । ಪಿತ್ತಾದ್ದಾಹಾಮ್ಲಕೌ ಮೂರ್ಛಾ ವಿಡ್ಭೇದಃ ಸ್ವೇದತೃಡ್ಜ್ವರಾಃ ॥ ೧,೧೬೦.

ಗುಲ್ಮವು ಪಿಪೀಳಿಕೆಗಳು ಹತ್ತಿದಂತೆ ನಡುಕ ಮತ್ತು ಚಲನೆ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ; ಪಿತ್ತದಿಂದ ದಹನ, ಹುಳಿ, ಮೂರ್ಚೆ, ಅತಿಸಾರ, ಬೆವರು, ದಾಹ ಮತ್ತು ಜ್ವರ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ಹಾರಿದ್ರಯಂ ಸರ್ವಗಾತ್ರೇಷು ಗುಲ್ಮಾಚ್ಛೋಥಸ್ಯ ದರ್ಶನಮ್ । ಹೀಯತೇ ದೀಪ್ಯತೇ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಸ್ವಸ್ಥಾನಂ ದಹತೀವಚ ॥ ೧,೧೬೦.

ಹಳದಿ ಬಣ್ಣವು ದೇಹದ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ; ಊತ ಮತ್ತು ಗಡ್ಡೆಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಕಡಿಮೆಯಾಗಬಹುದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹೊತ್ತಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು, ತನ್ನ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸುಡುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಕಫಾತ್ಸ್ತೈಮಿತ್ಯಮರುಚಿಃ ಸದನಂ ಶಿರಸಿ ಜ್ವರಃ । ಪೀನಸಾಲಸ್ಯಹೃಲ್ಲಾಸೌ ಶುಕ್ಲಕೃಷ್ಣತ್ವಗಾದಿತಾ ॥ ೧,೧೬೦.

ಶ್ಲೇಷ್ಮದಿಂದ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಭಾರವಾಗುವುದು, ರುಚಿ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು, ದೀನತೆ, ತಲೆನೋವು, ಜ್ವರ, ಮೂಗುಮೂಸು, ಆಲಸ್ಯ, ವಾಂತಿ, ಚರ್ಮದಲ್ಲಿ ಬಿಳುಪು ಅಥವಾ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ಗುಲ್ಮೋ ಗಭೀರಃ ಕಠಿನೋ ಗುರುರ್ಗರ್ಭಸ್ಥಬಾಲವತ್ । ಸ್ವಸ್ಥಾನಸ್ಥಾ ಅಧಾವನ್ತಸ್ತತ ಏವಾತ್ರ ಮಾರಕಾಃ ॥ ೧,೧೬೦.

ಗಡ್ಡೆ ಆಳವಾದುದು, ಗಟ್ಟಿಯಾದುದು, ಭಾರವಾದುದು, ಗರ್ಭದಲ್ಲಿರುವ ಮಗುವಿನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಇರುವವುಗಳು ಒಳಗೆ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ; ಇವುಗಳು ಜೀವಕ್ಕೆ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಾಯಸ್ತು ಯತ್ತದ್ದ್ವನ್ದ್ವೋತ್ಥಾ ಗುಲ್ಮಾಃ ಸಂಸೃಷ್ಟಮೈಥುನಾಃ । ಸರ್ವಜಸ್ತೀವ್ರರುಗ್ದಾಹಃ ಶೀಘ್ರಪಾಕೀ ಘನೋನ್ನತಃ ॥ ೧,೧೬೦.

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎರಡು ದೋಷಗಳ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ ಅಥವಾ ಮಿಶ್ರ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಗಡ್ಡೆಗಳು ತುಂಬಾ ತೀವ್ರವಾದ ನೋವು ಮತ್ತು ಸುಡುವುದನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ, ಬೇಗನೆ ಪಾಕವಾಗುತ್ತವೆ, ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಎತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ.

ಸೋಽಸಾಧ್ಯೋ ರಕ್ತಗುಲ್ಮಸ್ತು ಸ್ತ್ರಿಯಾ ಏವ ಪ್ರಜಾಯತೇ । ಋತೌ ಯಾ ಚೈವ ಶೂಲಾರ್ತಾ ಯತಿ ವಾ ಯೋನಿರೋಗಿಣೀ ॥ ೧,೧೬೦.

ರಕ್ತದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಗಡ್ಡೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಅದು ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಋತು ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೋವು ಅನುಭವಿಸುವವರಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಯೋನಿಯ ರೋಗಗಳಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವವರಲ್ಲಿ.

ಸೇವತೇ ವಾನಿಲಾಂಶ್ಚ ಸ್ತ್ರೀ ಕ್ರುದ್ಧಸ್ತಸ್ಯಾಃ ಸಮೀರಣಃ । ನಿರುಧ್ಯಾತ್ಯಾರ್ತವಂ ಯೋನ್ಯಾಂ ಪ್ರತಿಮಾಸಂ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಮ್ ॥ ೧,೧೬೦.

ಮಹಿಳೆ ಕೋಪಗೊಂಡು ಋತು ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಂಭೋಗ ಮಾಡಿದರೆ, ಆಕೆಯ ದೇಹದ ವಾತವು ಆಕೆಯ ಯೋನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಮಾಸವೂ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವ ಋತುಸ್ರಾವವನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ.