ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ಕ್ಷತೋತ್ಥೋ ವಾಯುನಾ ಕ್ಷಿಪ್ತಃ ಸ ರಕ್ತಃ ಪಿತ್ತಮೀರಯನ್ । ಪಿತ್ತಾಸೃಗ್ಲಕ್ಷಣಂ ಕುರ್ಯಾದ್ವಿದ್ರಧಿಂ ಭೂರ್ಯುಪದ್ರವಮ್ ॥ ೧,೧೬೦.

ಗಾಯದಿಂದ ರಕ್ತವು ವಾತದಿಂದ ಚುರುಕಾಗಿದಾಗ, ಅದು ಪಿತ್ತವನ್ನು ಕೆರಳಿಸಿ, ಪಿತ್ತ ಮತ್ತು ರಕ್ತದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿ, ಅನೇಕ ಉಪದ್ರವಗಳಿರುವ Vidradhi ಎಂಬ ಪುಣವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತದೆ.

ತೇನೋಪದ್ರವಭೇದಶ್ಚ ಸ್ಮೃತೋಽಧಿಷ್ಠಾನಭೇದತಃ । ನಾಭೌ ಹಿ ಧ್ಮಾತಂ ಚೇದ್ಬಸ್ತೌ ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರಞ್ಚಜಾಯತೇ ॥ ೧,೧೬೦.

ಈ ರೀತಿ ಉಪದ್ರವಗಳು ಯಾವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗುರುತಿಸಬೇಕು; ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ನಾಭಿ ಅಥವಾ ಮೂತ್ರಾಶಯದಲ್ಲಿ ಊತವಾದರೆ ಮೂತ್ರ ಬಿಡುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.

ಶ್ವಾಸಪ್ರಶ್ವಾಸರೋಧಶ್ಚ ಪ್ಲೀಹಾಯಾಮತಿತೃಟ್ಪರಮ್ । ಗಲರೋಧಶ್ಚ ಕ್ಲೋಮ್ನಿ ಸ್ಯಾತ್ಸರ್ವಾಙ್ಗಪ್ರರುಜಾ ಹೃದಿ ॥ ೧,೧೬೦.

ಉಸಿರಾಡಲು ಅಥವಾ ಉಸಿರನ್ನು ಬಿಡಲು ತೊಂದರೆ, ಪ್ಲಿಹಾ ರೋಗ, ಹೆಚ್ಚಿದ ದಾಹ, ಗಂಟಲು ತಡೆಯುವುದು ಇವು Kloma ಎಂಬ ಅಂಗದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ; ದೇಹದ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೋವು ಕಾಣಬಹುದು.

ಪ್ರಮೋಹಸ್ತಮಕಃ ಕಾಸೌ ಹೃದಯೋದ್ಧಟ್ಟನನ್ತಥಾ । ಕುಕ್ಷಿಪಾರ್ಶ್ವಾನ್ತರೇ ಚೈವ ಕುಕ್ಷೌ ದೋಷೋಪಜನ್ಮ ಚ ॥ ೧,೧೬೦.

ಪ್ರಮೆ, ಕಣ್ಣು ಮುಂದೆ ಕತ್ತಲೆ, ಕೆಮ್ಮು, ಹೃದಯದ ಬಡಿತ ಹೆಚ್ಚುವುದು, ಹೊಟ್ಟೆಯ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ನೋವು, ಹಾಗೂ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ದೋಷಗಳು ಹುಟ್ಟುವುದು ಕೂಡ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ.

ತಥಾ ಚೇದೂರುಸನ್ಧೌ ಚ ವಙ್ಕ್ಷಣೇ ಕಟಿಪೃಷ್ಠಯೋಃ । ಪಾರ್ಶ್ವಯೋಶ್ಚ ವ್ಯಥಾ ಪಾಯೌ ಪವನಸ್ಯ ನಿರೋಧನಮ್ ॥ ೧,೧೬೦.

ಅದೇ ರೀತಿ, ಮೂಳೆಗೂಡು, ವಂಕ್ಷಣ, ಕಮರು, ಬೆನ್ನು, ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ನೋವು, ಗುದದಲ್ಲಿ ನೋವು ಮತ್ತು ವಾಯು ತಡೆ ಉಂಟಾಗಬಹುದು.

ಆಮಪಕ್ವವಿದಗ್ಧತ್ವಂ ತೇಷಾಂ ಶೋಥವದಾದಿಶೇತ್ । ನಾಭೇರೂರ್ಧ್ವಮುಖಾತ್ಪಕ್ವಾತ್ಪ್ರದ್ರವನ್ತ್ಯಪರೇ ಗುದಾತ್ ॥ ೧,೧೬೦.

ಈ ರೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಊತವು ಕಚ್ಚಾ, ಪಾಕವಾದ ಅಥವಾ ಪುಟಿದಿರುವುದನ್ನು ಗುರುತಿಸಬೇಕು; ಪಾಕವಾದರೆ ಕೆಲವೊಂದು ನಾಭಿಯಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹರಿದುಬರುತ್ತದೆ, ಇನ್ನಾವುದೋ ಗುದದಿಂದ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಹರಿದುಬರುತ್ತದೆ.

ಗುದಾಸ್ತನಾಭಿಜೇ ವಿದ್ಯಾದ್ದೋಷಕ್ಲೇದೋಚ್ಚವಿದ್ರಧೌ । ಕುರುತೇ ಸ್ವಾಧಿಷ್ಠಾನಸ್ಯ ವಿವರ್ತಂ ಸನ್ನಿಪಾತಜಃ ॥ ೧,೧೬೦.

ಗುದ, ಸ್ತನ ಅಥವಾ ನಾಭಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ Vidradhi ದೋಷಗಳ ತೇವದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಮೂರು ದೋಷಗಳ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಕೆಯಿಂದ ಅವು ಅವುಗಳ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಆಗುತ್ತವೆ.

ಪಕ್ವೋ ಹಿ ನಾಭಿವಸ್ತಿಸ್ಥೋ ಭಿನ್ನೋಽನ್ತರ್ಬಹಿರೇವ ವಾ । ಪಾಕಶ್ಚಾನ್ತಃ ಪ್ರವೃದ್ಧಸ್ಯ ಕ್ಷೀಣಸ್ಯೋಪದ್ರವಾರ್ದಿತಃ ॥ ೧,೧೬೦.

Vidradhi ಪಾಕವಾದಾಗ ಅದು ನಾಭಿ ಅಥವಾ ಮೂತ್ರಾಶಯದಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೆ ಒಳಗೆ ಅಥವಾ ಹೊರಗೆ ಬಿರುಕು ಬಿಟ್ಟಿರಬಹುದು; ಅದು ಕ್ಷೀಣವಾದಾಗ ಮತ್ತು ಉಪದ್ರವಗಳಿದ್ದಾಗ ಪಾಕವು ಒಳಗೇ ಆಗುತ್ತದೆ.

ವಿದ್ರಧಿಶ್ಚ ಭವೇತ್ತತ್ರ ಪಾಪಾನಾಂ ಪಾಪಯೋಷಿತಾಮ್ । ಮೃತೇ ತು ಗರ್ಭಗೇ ಚೈವ ಸಮ್ಭವೇಚ್ಛ್ವಯಥರ್ಘನಃ ॥ ೧,೧೬೦.

ಅಲ್ಲಿ ದುಷ್ಟ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಪಾಪಿಗಳು Vidradhi ಕಾಯಿಲೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾರೆ; ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಶಿಶು ಸತ್ತರೆ, ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಊತವೂ ಉಂಟಾಗಬಹುದು.

ಸ್ತನೇ ಸಮತ್ಥೇ ದುಃಖಂ ವಾ ಬಾಹ್ಯವಿದ್ರಧಿಲಕ್ಷಣಮ್ । ನಾರೀಣಾಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮರಕ್ತತ್ವಾತ್ಕನ್ಯಾಯಾನ್ತು ನ ಜಾಯತೇ ॥ ೧,೧೬೦.

ಸ್ತನದಲ್ಲಿ ನೋವು ಇದ್ದರೂ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಅದು ಹೊರಗಿನ Vidradhi ಕಾಯಿಲೆಯ ಲಕ್ಷಣ; ಹೆಂಗಸರಲ್ಲಿ ರಕ್ತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಕನ್ಯೆಯರಲ್ಲಿ ಇದು ಸಂಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಕ್ರುದ್ಧೋ ರುದ್ಧಗತಿರ್ವಾಯುಃ ಶೇಫಮೂಲಕರೋ?ಹಿ ಸಃ । ಮುಷ್ಕವಙ್ಕ್ಷಣತಃ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಫಲಕೋಷಾತಿವಾಹಿನೀಮ್ ॥ ೧,೧೬೦.

ವಾಯು ಕೋಪಗೊಂಡಾಗ ಅಥವಾ ಅದರ ಚಲನೆ ತಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಅದು ಶಿಶ್ನದ ಬೇರು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಊತವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ; ಅದು ಮುಷ್ಕ ಮತ್ತು ವಂಕ್ಷಣ ಭಾಗವನ್ನು ತಲುಪಿ, ವೃಶಣದ ಚಿಪ್ಪನ್ನು ತುಂಬಾ ಊದಿಸುತ್ತದೆ.

ಆಪೀಡ್ಯ ಧಮನೀವೃದ್ಧಿಂ ಕರೋತಿ ಫಲಕೋಷಯೋಃ । ದೋಷೋ ಮೇದಃಸು ತತ್ರಾಸ್ತೇ ಸವೃದ್ಧಿಃ ಸಪ್ತಧಾ ಗದಃ ॥ ೧,೧೬೦.

ಅದು ಒತ್ತಿದಾಗ, ವೃಶಣದ ಚಿಪ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಧಮನಿಗಳು ದೊಡ್ಡದಾಗುತ್ತವೆ; ದೋಷಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಮೇದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸೇರಿ, ಊತದೊಡನೆ ಈ ಕಾಯಿಲೆ ಏಳು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.

ಮೂತ್ರನ್ತಯೋರಪ್ಯನಿಲಾದ್ಬಾಹ್ಯೇ ವಾಭ್ಯನ್ತರೇ ತಥಾ । ವಾತಪೂರ್ಣಃ ಖರಸ್ಪರ್ಶೋ ರೂಕ್ಷೋ ವಾತಾಚ್ಚ ದಾಹಕೃತ್ ॥ ೧,೧೬೦.

ವಾಯುವಿನ ಕಾರಣದಿಂದ, ಮೂತ್ರದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಹೊರಗಡೆ ಅಥವಾ ಒಳಗಡೆ ಊತ ಉಂಟಾಗಬಹುದು; ಅದು ವಾಯುವಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದು, ಸ್ಪರ್ಶಕ್ಕೆ ಕರಕಸವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಒಣಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉರಿ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಪಕ್ವೋದುಮ್ಬರಸಙ್ಕಾಶಃ ಪಿತ್ತಾದ್ದಾಹೋಷ್ಮಪಾಕವಾನ್ । ಕಫಾತ್ತೀವ್ರೋ ಗುರುಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಃ ಕಣ್ಡೂಮಾನ್ಕಠಿನೋಽಲ್ಪರುಕ್ ॥ ೧,೧೬೦.

ಪಿತ್ತದಿಂದ ಪಾಕವಾದರೆ ಅದು ಉದುಂಬರ ಹಣ್ಣಿನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಉರಿ, ಬಿಸಿ ಮತ್ತು ಪುಟಿದಿರುವುದು ಇರುತ್ತದೆ; ಕಫದಿಂದ ಅದು ಭಾರಿಯಾದುದು, ತೆಳ್ಳಗಾದುದು, ತೈಲಯುಕ್ತ, ಹುಳಿಯುಳ್ಳದು, ಗಟ್ಟಿಯಾದದು ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ನೋವು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಕೃಷ್ಣಃ ಸ್ಫೋಟಾವೃತಃ ಪಿಣ್ಡೋಂ ವೃದ್ಧಿಲಿಙ್ಗಶ್ಚ ರಕ್ತತಃ । ಕಫವನ್ಮೇದಸಾಂ ವೃದ್ಧಿರ್ಮೃದುತಾಲಫಲೋಪಮಃ ॥ ೧,೧೬೦.

ಆ ಊತ ಕಪ್ಪಾಗಿದ್ದು, ಪುಳ್ಳುಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ರಕ್ತದಿಂದ ವೃದ್ಧಿಯ ಲಕ್ಷಣ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ; ಕಫ ಮತ್ತು ಮೇದಸ್ಸಿನಿಂದ ಊತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಮೃದುವಾಗಿ, ಪಾಕವಾದ ತಾಳೆಹಣ್ಣಿನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ಮೂತ್ರಧಾರಣಶೀಲಸ್ಯ ಮೂತ್ರಜಸ್ತತ್ರ ಗಚ್ಛತಃ । ಅಲೋಭಃ ಪೂರ್ಣಧೃತಿಮಾನ್ಕ್ಷೋಭಂ ಯಾತಿ ಸರನ್ಮೃದು ॥ ೧,೧೬೦.

ಯಾರು ಮೂತ್ರವನ್ನು ಹಿಡಿಯುವ ಅಭ್ಯಾಸ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ, ಅವರ ಮೂತ್ರ ಹೋದಾಗ, ಅವರ ಲೋಭವೂ ಸ್ಥೈರ್ಯವೂ ಕಳೆದುಹೋಗಿ, ಮೃದುವಾದ ಹರಿವೂ ಅಶಾಂತವಾಗುತ್ತದೆ.

ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರಮಧಸ್ತಾಚ್ಚ ವಲಯಃ ಫಲಕೋಷಯೋಃ । ವಾತಕೋಪಿಭಿಸಹಾರೈಃ ಶೀತತೋಯಾವಗಾಹನೈಃ ॥ ೧,೧೬೦.

ಮೂತ್ರವಿಸರ್ಜನೆ ಕಷ್ಟವಾಗುವುದು ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಅಂದರೆ, ವೃಷಣ ಮತ್ತು ಅಂಡಕೋಶಗಳು ಊದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ವಾತದೋಷ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ತಂಪಾದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದಾಗ ಸಹ ಈ ತೊಂದರೆಗಳು ಬರುತ್ತವೆ.

ವಿಣ್ಮೂತ್ರಧಾರಣಾಚ್ಚೈವ ವಿಷಮಾಙ್ಗವಿಚೇಷ್ಟನೈಃ । ಕ್ಷೋಭಿತೈಃ ಕ್ಷೋಭಿತೌಜಾಶ್ಚ ಕ್ಷೀಣಾನ್ತರ್ದೇಹಿನೋ ಯದಾ ॥ ೧,೧೬೦.

ಮಲ ಮತ್ತು ಮೂತ್ರವನ್ನು ಹಿಡಿಯುವುದರಿಂದ, ಮತ್ತು ಅಂಗಗಳನ್ನು ಅಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಚಲಿಸುವುದರಿಂದ, ದೇಹದೊಳಗಿನ ಜೀವಶಕ್ತಿ ಅಶಾಂತವಾಗಿ ಕ್ಷೀಣವಾಗುತ್ತದೆ.

ಪವನೋ ವಿಗುಣೀಭೂಯ ಶೋಣಿತಂ ತದಧೋನಯೇತ್ । ಕುರ್ಯಾತ್ತತ್ಕ್ಷಣಸನ್ಧಿಸ್ಥೋ ಗ್ರನ್ಥ್ಯಾಭಃ ಶ್ವಯಥುಸ್ತದಾ ॥ ೧,೧೬೦.

ಆಗ ವಾತದೋಷ ಅಸ್ಥಿರವಾಗಿ, ರಕ್ತವನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಒಯ್ಯುತ್ತದೆ; ಅಂದಾಗ, ಸಂಧಿಯಲ್ಲಿ ಗ್ರಂಥಿಯಂತೆ ಊತ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಉಪೇಕ್ಷ್ಯಮಾಣಸ್ಯ ಚ ಗುಲ್ಮವೃದ್ಧಿಮಾಧ್ಮಾನರುಗ್ವೈ ವಿವಿಧಾಶ್ಚ ರೋಗಾಃ । ಸುಪೀಡಿತೋಽನ್ತಃ ಸ್ವನವಾನ್ ಪ್ರಯಾತಿ ಪ್ರಧ್ಮಾಪಯನ್ನೇತಿ ಪುನಶ್ಚ ಮೂರ್ಧ್ನಿ ॥ ೧,೧೬೦.

ಈ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿದರೆ, ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಗಡ್ಡೆ, ಊತ, ನೋವು ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೋಗಗಳು ಬರುತ್ತವೆ; ತುಂಬಾ ಪೀಡಿತನಾದಾಗ, ಒಳಗಿನಿಂದ ಶಬ್ದ ಉಂಟಾಗಿ, ಅದು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಮತ್ತೆ ತಲೆ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಊತ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ರಕ್ತವೃದ್ಧಿರಸಾಧ್ಯೇಽಯಂ ವಾತವೃದ್ಧಿಸಮಾಕೃತಿಃ । ರೂಕ್ಷಕೃಷ್ಣಾರುಣಶಿರಾ ಊರ್ಣಾವೃತಗವಾಕ್ಷವತ್ ॥ ೧,೧೬೦.

ಈ ರಕ್ತದ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಇದು ವಾತದೋಷ ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ; ಒಣ, ಕಪ್ಪು ಅಥವಾ ಕೆಂಪು ಶಿರೆಗಳು, ಉಣ್ಣೆಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದ ಕಿಟಕಿಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ.

ವಾತೋಽಷ್ಟಧಾ ಪೃಥದೌಷೈಃ ಸಂಸ್ಪೃಷ್ಟೈರ್ನಿಚಯಂ ಗತಃ । ಆರ್ತವಸ್ಯ ಚ ದೋಷೇಣ ನಾರೀಣಾಂ ಜಾಯತೇಽಷ್ಟಮಃ ॥ ೧,೧೬೦.

ವಾತದೋಷವು ಎಂಟು ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದೋಷಗಳ ಜೊತೆ ಸೇರಿ ಜಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ; ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲಿ ಆರ್ಥವದೋಷದಿಂದ ಎಂಟನೇ ವಿಧ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಜ್ವರಮೂರ್ಛಾತಿಸಾರೈಶ್ಚ ವಮನಾದ್ಯೈಶ್ಚ ಕರ್ಮಭಿಃ । ಕರ್ಶಿತೋ ಬಲವಾನ್ಯಾತಿ ಶೀತಾರ್ತಶ್ಚ ಬುಭುಕ್ಷಿತಃ ॥ ೧,೧೬೦.

ಜ್ವರ, ಮೂರ್ಚೆ, ಅತಿಸಾರ, ವಾಂತಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ, ದೇಹ ಕ್ಷೀಣವಾದರೂ ಶಕ್ತಿಯುತನಾಗಿ, ತಂಪಿಗೆ ತತ್ತರಿಸಿ ಹಸಿವಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಯಃ ಪಿಬತ್ಯನ್ನಪಾನಾನಿ ಲಙ್ಘನಪ್ಲಾವನಾದಿಕಮ್ । ಸೇವತೇ ಹೀನಸಂಜ್ಞಾಭಿರರ್ದಿತಃ ಸಮುದೀರಯನ್ ॥ ೧,೧೬೦.

ಯಾರು ಅನ್ನಪಾನವನ್ನು ಸೇವಿಸಿ, ಉಪವಾಸ, ಈಜುವುದು ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಬಲಹೀನವಾದ ಗ್ರಹಿಕೆಯಿಂದ ಪೀಡಿತರಾಗಿ, ಆ ರೋಗವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದಾವನಭ್ಯಸ್ಯ ಶೋಷಣಂ ವಾ ನಿಷೇವಯೇತ್ । ಶುದ್ಧೋ ವಾ ಸುದ್ಧಿಹಾನಿರ್ವಾ ಭಜೇತ ಸ್ಪನ್ದನಾನಿ ವಾ ॥ ೧,೧೬೦.

ಯಾರು ಎಣ್ಣೆ ಮತ್ತು ಒಗ್ಗುವುದು ಮುಂತಾದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಅಥವಾ ಬದಲಾಗಿ ಒಣಗಿಸುವ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅಥವಾ ಶುದ್ಧಿ ಕಳೆದುಹೋಗಿದ್ದರೆ, ಅಥವಾ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಕಂಪನ ಉಂಟಾದರೆ—

ವಾತೋಲ್ಬಣಾಸ್ತಸ್ಯ ಮಲಾಃ ಪೃಥಕ್ಚೈವ ಹಿ ತೇಽಥವಾ । ಸರ್ವೋ ರಕ್ತಯುತೋ ವಾತಾದ್ದೇಹಸ್ನೋತೋಽನುಸಾರಿಣಃ ॥ ೧,೧೬೦.

ಅವರ ಮಲಗಳು ವಾತದೋಷದಿಂದ ತುಂಬಿ, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಆಗಿರಬಹುದು, ಅಥವಾ ಎಲ್ಲವೂ ರಕ್ತದೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತು, ದೇಹದೊಳಗೆ ವಾತದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಹರಡುತ್ತವೆ.

ಊರ್ಧ್ವಾಧೋಮಾರ್ಗಮಾವೃತ್ಯ ವಾಯುಃ ಶೂಲಂ ಕರೋತಿ ವೈ । ಸ್ಪರ್ಶೋಪಲಭ್ಯಂ ಗುಲ್ಮೋತ್ಥಮುಷ್ಣಂ ಗ್ರನ್ಥಿಸ್ವರೂಪಿಣಮ್ ॥ ೧,೧೬೦.

ವಾಯು ಮೇಲೂ ಕೆಳದಾರಿಗಳನ್ನು ತಡೆದು ನೋವು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ; ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದಾಗ ಬಿಸಿ, ಗಡ್ಡೆಯ ರೂಪದ ಊತ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಕರ್ಷಣಾತ್ಕಫವಿಡ್ಘಾತೈರ್ಮಾರ್ಗಸ್ಯಾವರಣೇನ ವಾ । ವಾಯುಃ ಕೃತಾಶ್ರಯಃ ಕೋಷ್ಠೇ ರೌಕ್ಷ್ಯಾತ್ಕಾಠಿನ್ಯಮಾಗತಃ ॥ ೧,೧೬೦.

ಕ್ಷೀಣತೆ, ಕಫ ಮತ್ತು ಮಲಗಳಿಂದ ಮಾರ್ಗ ತಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಅಥವಾ ದಾರಿಗಳು ಮುಚ್ಚಿದಾಗ, ವಾಯು ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿಕೊಂಡು, ಒಣತನದಿಂದ ಗಟ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಸ್ವತನ್ತ್ರಃ ಸ್ವಾಶ್ರಯೇ ದುಷ್ಟಃ ಪರತನ್ತ್ರಃ ಪರಾಶ್ರಯೇ । ತತಃ ಪಿಣ್ಡಕವಚ್ಛ್ಲೇಷ್ಮಾ ಮಲಸಂಸೃಷ್ಟ ಏವ ಚ ॥ ೧,೧೬೦.

ಸ್ವಂತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿದ್ದರೆ ಅದು ಅಶುದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ; ಬೇರೆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದ್ದರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅಶುದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ; ಆಗ, ಒಂದು ಗುಡ್ಡೆಯಂತೆ, ಕಫವು ಮಲದೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಯುತ್ತದೆ.