ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ಜಿಹ್ಮಶಯ್ಯಾವಿಚೇಷ್ಟಾಭಿಸ್ತೈಸ್ತೈಶ್ಚಾಸೃಕ್ಪ್ರದೂಷಣೈಃ । ದುಷ್ಟಸತ್ವಙ್ಮಾಂಸಮೇದೋಽಸ್ಥಿಮದಾಮೃಷ್ಟೋದರಾಶ್ರಯಃ ॥ ೧,೧೬೦.

ಒರಟಾದ ಹಾಸಿಗೆ ಮೇಲೆ ಮಲಗುವುದು, ತಪ್ಪಾದ ಚಲನೆಗಳು ಮತ್ತು ರಕ್ತದ ದೋಷಗಳಿಂದ, ಕೆಟ್ಟ ಮಾಂಸ, ಕೊಬ್ಬು, ಮಜ್ಜೆ ಮತ್ತು ಎಲುಬುಗಳು ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಯಿಲೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ.

ಯಃ ಶೋಥೋ ಬಹಿರನ್ತಶ್ಚ ಮಹಾಶೂಲೋ ಮಹಾರುಜಃ । ವೃತ್ತಃ ಸ್ಯಾದಾಯತೋ ಯೋ ವಾ ಸ್ಮೃತೋ ರೋಗಃ ಸ ವಿದ್ರಧಿಃ ॥ ೧,೧೬೦.

ಹೊರಗಾಗಲಿ ಒಳಗಾಗಲಿ ಉಂಟಾಗುವ, ತುಂಬಾ ನೋವು ಮತ್ತು ಪೀಡನೆ ನೀಡುವ, ವೃತ್ತ ಅಥವಾ ಉದ್ದವಾದ ಉಬ್ಬು ವಿದ್ರಧಿ ಎಂಬ ಕಾಯಿಲೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ದೋಷೈಃ ಪೃಥಕ್ಸಮುದಿತೈಃ ಶೋಣಿತೇನ ಸ್ತ್ರತೇನ ಚ । ವಹತೇ ತತ್ರ ತತ್ರಾಙ್ಗೇ ದಾರುಣೇ ಗ್ರಥಿತೋಽಸ್ತ್ರುತಃ ॥ ೧,೧೬೦.

ದೋಷಗಳು ಅಥವಾ ರಕ್ತದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಅಥವಾ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಉಂಟಾದ ಈ ಗಡ್ಡೆ, ದೇಹದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ, ಗುಡ್ಡೆಯಂತೆ, ಹೊರಹರಿಯದೆ ಇರುತ್ತದೆ.

ಅನ್ತರಾ ದಾರುಣಶ್ಚೈವ ಗಮ್ಭೀರೋ ಗುಲ್ಮವರ್ಧನಃ । ವಲ್ಮೀಕವತ್ಸಮುತ್ಸ್ತ್ರಾವೀ ಹ್ಯಗ್ನಿಮಾನ್ದ್ಯಞ್ಚ ಜಾಯತೇ ॥ ೧,೧೬೦.

ಒಳಗಡೆ ಇದನ್ನು ತೀವ್ರವಾದದು, ಆಳವಾದದು, ಗಡ್ಡೆಯಂತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಇದು ವಾಲ್ಮೀಕದಂತೆ ಹೊರಹರಿಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಜಠರದ ಬಲಹೀನತೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ನಾಭಿಬಸ್ತಿಯಕೃತ್ಪ್ಲೀಹಕ್ಲೋಮಹೃತ್ಕುಕ್ಷಿವಙ್ಕ್ಷಣಿ । ಹೃದಯೇ ವೇಪಮಾನೇ ತು ತತ್ರತತ್ರಾತಿತೀವ್ರರುಕ್ ॥ ೧,೧೬೦.

ಇದು ನಾಭಿ, ಮೂತ್ರಾಶಯ, ಯಕೃತ್, ಪ್ಲೀಹಾ, ಹೃದಯ, ಹೊಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಕಟಿಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗಬಹುದು; ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಇದಿದ್ದರೆ, ಆ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಪನೆ ಮತ್ತು ತೀವ್ರವಾದ ನೋವು ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.

ಶ್ಯಾಮಾರುಣಶಿರೋತ್ಥಾನಪಾಕೋ ವಿಷಮಸಂಸ್ಥಿತಿಃ । ಸಂಜ್ಞಾಚ್ಛೇದಭ್ರಮಾನಾಹಸ್ಯನ್ದಸರ್ಪಣಶಬ್ದವಾನ್ ॥ ೧,೧೬೦.

ಕಪ್ಪು ಕೆಂಪು ತಲೆ, ಸರಿಯಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪಾಕವಾಗದಿರುವುದು, ಅಸಮಾನ ಆಕಾರ, ಪ್ರಜ್ಞಾಹಾನಿ, ಗೊಂದಲ, ಹೊಟ್ಟೆ ಉಬ್ಬುವುದು, ಸ್ರಾವ, ಹಾವು ಹತ್ತುವಂತೆ ಅನಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಶಬ್ದ ಇವುಗಳೆಲ್ಲಾ ಇದರ ಲಕ್ಷಣಗಳು.

ರಕ್ತತಾಮ್ರಾಸಿತಃ ಪಿತ್ತಾತ್ತೃಣ್ಮೋಹಜ್ವರದಾಹವಾನ್ । ಕ್ಷಿಪ್ತೋತ್ಥಾನಪ್ರಪಾಕಶ್ಚ ಪಾಣ್ಡುಃ ಕಣ್ಡೂಯುತಃ ಕಫಾತ್ ॥ ೧,೧೬೦.

ಪಿತ್ತದಿಂದ ಕೆಂಪು, ತಾಮ್ರ ಅಥವಾ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣ, ಭ್ರಮೆ, ಜ್ವರ ಮತ್ತು ಉರಿಯೂಟ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ತಡವಿಲ್ಲದೆ ಬರುತ್ತದೆ, ಬೇಗ ಪಾಕವಾಗುತ್ತದೆ, ಕಫದಿಂದ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ಉರಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಂಕ್ಲೇಶಶೀತಕಸ್ತಮ್ಭಜೃಮ್ಭಾರೋಚಕಗೌರವಾಃ । ಚಿರೋತ್ಥಾನೋಽವಿಪಾಕಶ್ಚ ಸಂಕೀರ್ಣಃ ಸನ್ನಿಪಾತಜಃ ॥ ೧,೧೬೦.

ಮೂವರು ದೋಷಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕಲುಷಿತವಾದಾಗ, ಮನಸ್ಸಿಗೆ ತೊಂದರೆ, ಶೀತ, ಅಂಗಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಗಟ್ಟಿತನ, ಜಂಭಿಸುವುದು, ಹಸಿವಿಲ್ಲದಿರುವುದು, ದೇಹ ಭಾರವಾಗಿರುವುದು, ಕಾಯಿಲೆ ತಡವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುವುದು, ಆಹಾರ ಸರಿಯಾಗಿ ಜೀರ್ಣವಾಗದಿರುವುದು ಇವುಗಳೆಲ್ಲಾ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ.

ಸಾಮರ್ಥ್ಯಾಚ್ಚಾತ್ರ ವಿಡ್ಭೇದೋ ಬಾಹ್ಯಾಭ್ಯನ್ತರಲಕ್ಷಣಮ್ । ಕೃಷ್ಣಸ್ಫೋಟಾವೃತಶ್ಯಾಮಸ್ತೀವ್ರದಾಹರುಜಾಜ್ವರಃ ॥ ೧,೧೬೦.

ಈ ಕಾಯಿಲೆಯ ತೀವ್ರತೆಗೆ, ಹೊರಗಿನ ಮತ್ತು ಒಳಗಿನ ಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿ ಮಲದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸ, ಕಪ್ಪು ಪುಳ್ಳುಗಳು, ದೇಹದಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣ, ಭಾರೀ ಉರಿ, ನೋವು ಮತ್ತು ಜ್ವರ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ಪಿತ್ತಲಿಙ್ಗೋಽಸೃಜಾ ಬಾಹ್ಯೇ ಸ್ತ್ರೀಣಾಮೇವ ತಥಾನ್ತರಮ್ । ಶಸ್ತ್ರಾದ್ಯೈರಭಿಘಾತೋತ್ಥರಕ್ತೈಶ್ಚ ರೋಗಕಾರಣಮ್ ॥ ೧,೧೬೦.

ಪಿತ್ತದ ಲಕ್ಷಣಗಳು ರಕ್ತಸ್ರಾವವಾಗುವಾಗ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೆಂಗಸರಲ್ಲಿ ಹೊರಗಡೆ ಕಾಣಬಹುದು; ಆಯುಧಗಳಿಂದ ಗಾಯವಾದಾಗಲೂ ರಕ್ತಸ್ರಾವದಿಂದ ಕಾಯಿಲೆ ಉಂಟಾಗಬಹುದು.

ಕ್ಷತೋತ್ಥೋ ವಾಯುನಾ ಕ್ಷಿಪ್ತಃ ಸ ರಕ್ತಃ ಪಿತ್ತಮೀರಯನ್ । ಪಿತ್ತಾಸೃಗ್ಲಕ್ಷಣಂ ಕುರ್ಯಾದ್ವಿದ್ರಧಿಂ ಭೂರ್ಯುಪದ್ರವಮ್ ॥ ೧,೧೬೦.

ಗಾಯದಿಂದ ರಕ್ತವು ವಾತದಿಂದ ಚುರುಕಾಗಿದಾಗ, ಅದು ಪಿತ್ತವನ್ನು ಕೆರಳಿಸಿ, ಪಿತ್ತ ಮತ್ತು ರಕ್ತದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿ, ಅನೇಕ ಉಪದ್ರವಗಳಿರುವ Vidradhi ಎಂಬ ಪುಣವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತದೆ.

ತೇನೋಪದ್ರವಭೇದಶ್ಚ ಸ್ಮೃತೋಽಧಿಷ್ಠಾನಭೇದತಃ । ನಾಭೌ ಹಿ ಧ್ಮಾತಂ ಚೇದ್ಬಸ್ತೌ ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರಞ್ಚಜಾಯತೇ ॥ ೧,೧೬೦.

ಈ ರೀತಿ ಉಪದ್ರವಗಳು ಯಾವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗುರುತಿಸಬೇಕು; ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ನಾಭಿ ಅಥವಾ ಮೂತ್ರಾಶಯದಲ್ಲಿ ಊತವಾದರೆ ಮೂತ್ರ ಬಿಡುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.

ಶ್ವಾಸಪ್ರಶ್ವಾಸರೋಧಶ್ಚ ಪ್ಲೀಹಾಯಾಮತಿತೃಟ್ಪರಮ್ । ಗಲರೋಧಶ್ಚ ಕ್ಲೋಮ್ನಿ ಸ್ಯಾತ್ಸರ್ವಾಙ್ಗಪ್ರರುಜಾ ಹೃದಿ ॥ ೧,೧೬೦.

ಉಸಿರಾಡಲು ಅಥವಾ ಉಸಿರನ್ನು ಬಿಡಲು ತೊಂದರೆ, ಪ್ಲಿಹಾ ರೋಗ, ಹೆಚ್ಚಿದ ದಾಹ, ಗಂಟಲು ತಡೆಯುವುದು ಇವು Kloma ಎಂಬ ಅಂಗದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ; ದೇಹದ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೋವು ಕಾಣಬಹುದು.

ಪ್ರಮೋಹಸ್ತಮಕಃ ಕಾಸೌ ಹೃದಯೋದ್ಧಟ್ಟನನ್ತಥಾ । ಕುಕ್ಷಿಪಾರ್ಶ್ವಾನ್ತರೇ ಚೈವ ಕುಕ್ಷೌ ದೋಷೋಪಜನ್ಮ ಚ ॥ ೧,೧೬೦.

ಪ್ರಮೆ, ಕಣ್ಣು ಮುಂದೆ ಕತ್ತಲೆ, ಕೆಮ್ಮು, ಹೃದಯದ ಬಡಿತ ಹೆಚ್ಚುವುದು, ಹೊಟ್ಟೆಯ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ನೋವು, ಹಾಗೂ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ದೋಷಗಳು ಹುಟ್ಟುವುದು ಕೂಡ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ.

ತಥಾ ಚೇದೂರುಸನ್ಧೌ ಚ ವಙ್ಕ್ಷಣೇ ಕಟಿಪೃಷ್ಠಯೋಃ । ಪಾರ್ಶ್ವಯೋಶ್ಚ ವ್ಯಥಾ ಪಾಯೌ ಪವನಸ್ಯ ನಿರೋಧನಮ್ ॥ ೧,೧೬೦.

ಅದೇ ರೀತಿ, ಮೂಳೆಗೂಡು, ವಂಕ್ಷಣ, ಕಮರು, ಬೆನ್ನು, ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ನೋವು, ಗುದದಲ್ಲಿ ನೋವು ಮತ್ತು ವಾಯು ತಡೆ ಉಂಟಾಗಬಹುದು.

ಆಮಪಕ್ವವಿದಗ್ಧತ್ವಂ ತೇಷಾಂ ಶೋಥವದಾದಿಶೇತ್ । ನಾಭೇರೂರ್ಧ್ವಮುಖಾತ್ಪಕ್ವಾತ್ಪ್ರದ್ರವನ್ತ್ಯಪರೇ ಗುದಾತ್ ॥ ೧,೧೬೦.

ಈ ರೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಊತವು ಕಚ್ಚಾ, ಪಾಕವಾದ ಅಥವಾ ಪುಟಿದಿರುವುದನ್ನು ಗುರುತಿಸಬೇಕು; ಪಾಕವಾದರೆ ಕೆಲವೊಂದು ನಾಭಿಯಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹರಿದುಬರುತ್ತದೆ, ಇನ್ನಾವುದೋ ಗುದದಿಂದ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಹರಿದುಬರುತ್ತದೆ.

ಗುದಾಸ್ತನಾಭಿಜೇ ವಿದ್ಯಾದ್ದೋಷಕ್ಲೇದೋಚ್ಚವಿದ್ರಧೌ । ಕುರುತೇ ಸ್ವಾಧಿಷ್ಠಾನಸ್ಯ ವಿವರ್ತಂ ಸನ್ನಿಪಾತಜಃ ॥ ೧,೧೬೦.

ಗುದ, ಸ್ತನ ಅಥವಾ ನಾಭಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ Vidradhi ದೋಷಗಳ ತೇವದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಮೂರು ದೋಷಗಳ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಕೆಯಿಂದ ಅವು ಅವುಗಳ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಆಗುತ್ತವೆ.

ಪಕ್ವೋ ಹಿ ನಾಭಿವಸ್ತಿಸ್ಥೋ ಭಿನ್ನೋಽನ್ತರ್ಬಹಿರೇವ ವಾ । ಪಾಕಶ್ಚಾನ್ತಃ ಪ್ರವೃದ್ಧಸ್ಯ ಕ್ಷೀಣಸ್ಯೋಪದ್ರವಾರ್ದಿತಃ ॥ ೧,೧೬೦.

Vidradhi ಪಾಕವಾದಾಗ ಅದು ನಾಭಿ ಅಥವಾ ಮೂತ್ರಾಶಯದಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೆ ಒಳಗೆ ಅಥವಾ ಹೊರಗೆ ಬಿರುಕು ಬಿಟ್ಟಿರಬಹುದು; ಅದು ಕ್ಷೀಣವಾದಾಗ ಮತ್ತು ಉಪದ್ರವಗಳಿದ್ದಾಗ ಪಾಕವು ಒಳಗೇ ಆಗುತ್ತದೆ.

ವಿದ್ರಧಿಶ್ಚ ಭವೇತ್ತತ್ರ ಪಾಪಾನಾಂ ಪಾಪಯೋಷಿತಾಮ್ । ಮೃತೇ ತು ಗರ್ಭಗೇ ಚೈವ ಸಮ್ಭವೇಚ್ಛ್ವಯಥರ್ಘನಃ ॥ ೧,೧೬೦.

ಅಲ್ಲಿ ದುಷ್ಟ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಪಾಪಿಗಳು Vidradhi ಕಾಯಿಲೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾರೆ; ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಶಿಶು ಸತ್ತರೆ, ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಊತವೂ ಉಂಟಾಗಬಹುದು.

ಸ್ತನೇ ಸಮತ್ಥೇ ದುಃಖಂ ವಾ ಬಾಹ್ಯವಿದ್ರಧಿಲಕ್ಷಣಮ್ । ನಾರೀಣಾಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮರಕ್ತತ್ವಾತ್ಕನ್ಯಾಯಾನ್ತು ನ ಜಾಯತೇ ॥ ೧,೧೬೦.

ಸ್ತನದಲ್ಲಿ ನೋವು ಇದ್ದರೂ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಅದು ಹೊರಗಿನ Vidradhi ಕಾಯಿಲೆಯ ಲಕ್ಷಣ; ಹೆಂಗಸರಲ್ಲಿ ರಕ್ತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಕನ್ಯೆಯರಲ್ಲಿ ಇದು ಸಂಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಕ್ರುದ್ಧೋ ರುದ್ಧಗತಿರ್ವಾಯುಃ ಶೇಫಮೂಲಕರೋ?ಹಿ ಸಃ । ಮುಷ್ಕವಙ್ಕ್ಷಣತಃ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಫಲಕೋಷಾತಿವಾಹಿನೀಮ್ ॥ ೧,೧೬೦.

ವಾಯು ಕೋಪಗೊಂಡಾಗ ಅಥವಾ ಅದರ ಚಲನೆ ತಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಅದು ಶಿಶ್ನದ ಬೇರು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಊತವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ; ಅದು ಮುಷ್ಕ ಮತ್ತು ವಂಕ್ಷಣ ಭಾಗವನ್ನು ತಲುಪಿ, ವೃಶಣದ ಚಿಪ್ಪನ್ನು ತುಂಬಾ ಊದಿಸುತ್ತದೆ.

ಆಪೀಡ್ಯ ಧಮನೀವೃದ್ಧಿಂ ಕರೋತಿ ಫಲಕೋಷಯೋಃ । ದೋಷೋ ಮೇದಃಸು ತತ್ರಾಸ್ತೇ ಸವೃದ್ಧಿಃ ಸಪ್ತಧಾ ಗದಃ ॥ ೧,೧೬೦.

ಅದು ಒತ್ತಿದಾಗ, ವೃಶಣದ ಚಿಪ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಧಮನಿಗಳು ದೊಡ್ಡದಾಗುತ್ತವೆ; ದೋಷಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಮೇದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸೇರಿ, ಊತದೊಡನೆ ಈ ಕಾಯಿಲೆ ಏಳು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.

ಮೂತ್ರನ್ತಯೋರಪ್ಯನಿಲಾದ್ಬಾಹ್ಯೇ ವಾಭ್ಯನ್ತರೇ ತಥಾ । ವಾತಪೂರ್ಣಃ ಖರಸ್ಪರ್ಶೋ ರೂಕ್ಷೋ ವಾತಾಚ್ಚ ದಾಹಕೃತ್ ॥ ೧,೧೬೦.

ವಾಯುವಿನ ಕಾರಣದಿಂದ, ಮೂತ್ರದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಹೊರಗಡೆ ಅಥವಾ ಒಳಗಡೆ ಊತ ಉಂಟಾಗಬಹುದು; ಅದು ವಾಯುವಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದು, ಸ್ಪರ್ಶಕ್ಕೆ ಕರಕಸವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಒಣಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉರಿ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಪಕ್ವೋದುಮ್ಬರಸಙ್ಕಾಶಃ ಪಿತ್ತಾದ್ದಾಹೋಷ್ಮಪಾಕವಾನ್ । ಕಫಾತ್ತೀವ್ರೋ ಗುರುಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಃ ಕಣ್ಡೂಮಾನ್ಕಠಿನೋಽಲ್ಪರುಕ್ ॥ ೧,೧೬೦.

ಪಿತ್ತದಿಂದ ಪಾಕವಾದರೆ ಅದು ಉದುಂಬರ ಹಣ್ಣಿನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಉರಿ, ಬಿಸಿ ಮತ್ತು ಪುಟಿದಿರುವುದು ಇರುತ್ತದೆ; ಕಫದಿಂದ ಅದು ಭಾರಿಯಾದುದು, ತೆಳ್ಳಗಾದುದು, ತೈಲಯುಕ್ತ, ಹುಳಿಯುಳ್ಳದು, ಗಟ್ಟಿಯಾದದು ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ನೋವು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಕೃಷ್ಣಃ ಸ್ಫೋಟಾವೃತಃ ಪಿಣ್ಡೋಂ ವೃದ್ಧಿಲಿಙ್ಗಶ್ಚ ರಕ್ತತಃ । ಕಫವನ್ಮೇದಸಾಂ ವೃದ್ಧಿರ್ಮೃದುತಾಲಫಲೋಪಮಃ ॥ ೧,೧೬೦.

ಆ ಊತ ಕಪ್ಪಾಗಿದ್ದು, ಪುಳ್ಳುಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ರಕ್ತದಿಂದ ವೃದ್ಧಿಯ ಲಕ್ಷಣ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ; ಕಫ ಮತ್ತು ಮೇದಸ್ಸಿನಿಂದ ಊತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಮೃದುವಾಗಿ, ಪಾಕವಾದ ತಾಳೆಹಣ್ಣಿನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ಮೂತ್ರಧಾರಣಶೀಲಸ್ಯ ಮೂತ್ರಜಸ್ತತ್ರ ಗಚ್ಛತಃ । ಅಲೋಭಃ ಪೂರ್ಣಧೃತಿಮಾನ್ಕ್ಷೋಭಂ ಯಾತಿ ಸರನ್ಮೃದು ॥ ೧,೧೬೦.

ಯಾರು ಮೂತ್ರವನ್ನು ಹಿಡಿಯುವ ಅಭ್ಯಾಸ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ, ಅವರ ಮೂತ್ರ ಹೋದಾಗ, ಅವರ ಲೋಭವೂ ಸ್ಥೈರ್ಯವೂ ಕಳೆದುಹೋಗಿ, ಮೃದುವಾದ ಹರಿವೂ ಅಶಾಂತವಾಗುತ್ತದೆ.

ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರಮಧಸ್ತಾಚ್ಚ ವಲಯಃ ಫಲಕೋಷಯೋಃ । ವಾತಕೋಪಿಭಿಸಹಾರೈಃ ಶೀತತೋಯಾವಗಾಹನೈಃ ॥ ೧,೧೬೦.

ಮೂತ್ರವಿಸರ್ಜನೆ ಕಷ್ಟವಾಗುವುದು ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಅಂದರೆ, ವೃಷಣ ಮತ್ತು ಅಂಡಕೋಶಗಳು ಊದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ವಾತದೋಷ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ತಂಪಾದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದಾಗ ಸಹ ಈ ತೊಂದರೆಗಳು ಬರುತ್ತವೆ.

ವಿಣ್ಮೂತ್ರಧಾರಣಾಚ್ಚೈವ ವಿಷಮಾಙ್ಗವಿಚೇಷ್ಟನೈಃ । ಕ್ಷೋಭಿತೈಃ ಕ್ಷೋಭಿತೌಜಾಶ್ಚ ಕ್ಷೀಣಾನ್ತರ್ದೇಹಿನೋ ಯದಾ ॥ ೧,೧೬೦.

ಮಲ ಮತ್ತು ಮೂತ್ರವನ್ನು ಹಿಡಿಯುವುದರಿಂದ, ಮತ್ತು ಅಂಗಗಳನ್ನು ಅಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಚಲಿಸುವುದರಿಂದ, ದೇಹದೊಳಗಿನ ಜೀವಶಕ್ತಿ ಅಶಾಂತವಾಗಿ ಕ್ಷೀಣವಾಗುತ್ತದೆ.

ಪವನೋ ವಿಗುಣೀಭೂಯ ಶೋಣಿತಂ ತದಧೋನಯೇತ್ । ಕುರ್ಯಾತ್ತತ್ಕ್ಷಣಸನ್ಧಿಸ್ಥೋ ಗ್ರನ್ಥ್ಯಾಭಃ ಶ್ವಯಥುಸ್ತದಾ ॥ ೧,೧೬೦.

ಆಗ ವಾತದೋಷ ಅಸ್ಥಿರವಾಗಿ, ರಕ್ತವನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಒಯ್ಯುತ್ತದೆ; ಅಂದಾಗ, ಸಂಧಿಯಲ್ಲಿ ಗ್ರಂಥಿಯಂತೆ ಊತ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.