ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ಶ್ರೀಗರುಡಮಹಾಪುರಾಣಮ್ ೧೫೮ ಧನ್ವನ್ತರಿರುವಾಚ । ಅಥಾತೋ ಮೂತ್ರಘಾತಸ್ಯ ನಿದಾನಂ ಶೃಣು ಸುಶ್ರುತ । ಬಸ್ತಿಬಸ್ತಿಶಿರೋಮೇಢ್ರಕಟೀವೃಷಣಪಾಯು ಚ ॥ ೧,೧೫೮.

ಧನ್ವಂತರಿ ಹೇಳಿದನು: ಸುಶ್ರುತ, ಈಗ ಮೂತ್ರಗತಿಯಾದ ರೋಗದ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಕೇಳು. ಮೂತ್ರಾಶಯ, ಅದರ ಕಂಠ, ಲಿಂಗ, ಕಟಿಭಾಗ, ವೃಷಣಗಳು ಮತ್ತು ಗುದದ ಭಾಗಗಳು —

ಏಕಸಂವಹನಾಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಗುದಾಸ್ಥಿವಿವರಾಶ್ರಯಾಃ । ಅಧೋಮುಖೋಽಪಿ ಬಸ್ತಿರ್ಹಿ ಮೂತ್ರವಾಹಿಶಿರಾಮುಖೈಃ ॥ ೧,೧೫೮.

ಇವು ಒಂದೊಂದು ನಾಳಿಯಿಂದ ಸಾಗುತ್ತವೆ, ಗುದ ಮತ್ತು ಅಸ್ಥಿಯೊಳಗಿನ ರಂಧ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತವೆ; ಮೂತ್ರಾಶಯವೂ ಕೂಡ ಮೂತ್ರನಾಳಗಳ ಬಾಯಿಗಳಿಂದ ಕೆಳಗಡೆ ಮುಖ ಮಾಡಿರುತ್ತದೆ.

ಪಾರ್ಶ್ವೇಭ್ಯಃ ಪೂರ್ಯತೇ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣೈ (ಸೂಕ್ಷ್ಮೈಃ) ಸ್ಯನ್ದಮಾನೈರನಾರತಮ್ । ತೈಸ್ತೈರೇವ ಪ್ರವಿಶ್ಯೈವನ್ದೋಷಾನ್ಕುವನ್ತಿ ವಿಂಶತಿಮ್ ॥ ೧,೧೫೮.

ಪಕ್ಕಗಳಿಂದ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಹರಿವಿನಿಂದ ಯಾವಾಗಲೂ ತುಂಬುತ್ತಾ ಇರುತ್ತದೆ; ಅವುಗಳ ಮೂಲಕ ಹತ್ತೆರಡು ವಿಧದ ದೋಷಗಳು ಒಳಗೆ ಹೋಗಿ ಮೂಡಿಸುತ್ತವೆ.

ಮೂತ್ರಾಘಾತಃ ಪ್ರಮೇಹಶ್ಚ ಕೃಚ್ಛ್ರಾನ್ಮರ್ಮ ಸಮಾಶ್ರಯೇತ್ । ಬಸ್ತಿವಙ್ಕ್ಷಣಮೇಢ್ರಾರ್ತಿಯುಕ್ತೋಲ್ಪಾಲ್ಪಂ ಮುಹುರ್ಮುಹುಃ ॥ ೧,೧೫೮.

ಮೂತ್ರಗತಿ ತಡೆಯುವ ರೋಗ ಮತ್ತು ಪ್ರಮೇಹ ಎರಡೂ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತವೆ; ಮೂತ್ರಾಶಯ, ವಂಕ್ಷಣ, ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಸ್ವಲ್ಪವಾಗಿ, ಪುನಃ ಪುನಃ ನೋವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಮೂತ್ರಾಣ್ಯಾವಾತಜೇ ಕೃಚ್ಛ್ರಪೀತ್ತೇ ಪೀತಂ ಸದಾಹರುಕ್ । ರಕ್ತಂ ವಾ ಕಫಜೋ ಬಸ್ತಿಮೇಢ್ರಗೌರವಶೋಥವಾನ್ ॥ ೧,೧೫೮.

ವಾತದ ಕಾರಣದಿಂದ ಮೂತ್ರ ಸ್ವಲ್ಪವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಪಿತ್ತದಿಂದ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ಯಾವಾಗಲೂ ಉರಿಯುತ್ತದೆ; ಕಫದಿಂದ ರಕ್ತಮಿಶ್ರಿತವಾಗಿದ್ದು, ಮೂತ್ರಾಶಯ ಮತ್ತು ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಭಾರ ಮತ್ತು ಉಬ್ಬರ ಇರುತ್ತದೆ.

ಸಪಿಚ್ಛಂ ಸನಿರುದ್ಧಂ ಚ ಸರ್ವೈಃ ಸರ್ವಾತ್ಮಕಂ ಮಲೈಃ । ಯದಾ ವಾಯುರ್ಮುಖಂ ಬಸ್ತೇರ್ವ್ಯಾವರ್ತ್ಯ ಪಾರಿಶೋಷಯನ್ ॥ ೧,೧೫೮.

ಮೂತ್ರವು ಲೇಪದಂತೆ, ತಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ, ಎಲ್ಲ ಮಲಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ; ವಾಯು ಮೂತ್ರಾಶಯದ ಬಾಯಿಯನ್ನು ತಡೆದು ಒಣಗಿಸಿದಾಗ—

ಮೂತ್ರಂ ಸಪಿತ್ತಂ ಸಕಫಂ ಸಶುಕ್ರಂ ವಾ ತದಾ ಕ್ರಮಾತ್ । ಸಂಜಾಯತೇಽಶ್ಮರೀ ಘೋರಾ ಪಿತ್ತಂ ಗೋರಿವ ರೋಚನಾ ॥ ೧,೧೫೮.

ಆಗ ಮೂತ್ರವು ಪಿತ್ತ, ಕಫ ಅಥವಾ ಶುಕ್ಲದಿಂದ ಕೂಡಿಕೊಂಡು ಕ್ರಮೇಣ ಭಯಾನಕವಾದ ಪಾಷಾಣವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ, ಅದು ಹಸುವಿನ ಪಿತ್ತದಂತೆ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.

ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಶ್ರಯಾ ಚ ಸರ್ವಾ ಸ್ಯಾದಥಾಸ್ಯಾಃ ಪೂರ್ವಲಕ್ಷಣಮ್ । ಬಸ್ತ್ಯಾಧ್ಮಾನಂ ತದಾಸನ್ನದೇಶೋಹಿ ಪರಿತೋಽತಿರುಕ್ ॥ ೧,೧೫೮.

ಇವೆಲ್ಲವೂ ಕಫದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ; ಇದರ ಮೊದಲ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಮೂತ್ರಾಶಯ ಉಬ್ಬುವುದು ಮತ್ತು ಆ ಭಾಗದ ಸುತ್ತಲೂ ತುಂಬಾ ನೋವು ಉಂಟಾಗುವುದು.

ಬಸ್ತೌ ಚ ಮೂತ್ರಸಙ್ಗಿತ್ವಂ ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರಂ ಜ್ವರೋಽರುಚಿಃ । ಸಾಮಾನ್ಯಲಿಙ್ಗಂ ರುಙ್ನಾಭಿಸೀವನೀಬಸ್ತಿಮೂರ್ಧಸು ॥ ೧,೧೫೮.

ಮೂತ್ರಾಶಯದಲ್ಲಿ ಮೂತ್ರ ತಡೆಯುತ್ತದೆ, ಮೂತ್ರವಿಸರ್ಜನೆ ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ, ಜ್ವರ ಮತ್ತು ಭೋಜನದ ಆಸಕ್ತಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ; ಸಾಮಾನ್ಯ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ನಾಭಿ, ಸೀವನಿ, ಮೂತ್ರಾಶಯ ಮತ್ತು ತಲೆಯಲ್ಲಿಯೂ ನೋವು.

ವಿಸ್ತೀರ್ಣವಾ ಸಂ ಮೂತ್ರಂ ಸ್ಯಾತ್ತಥಾ ಮಾರ್ಗನಿರೋಧನೇ । ಬದ್ಧಂ ಬದ್ಧ್ವಾ ಸುಖಂ ಮೇಹೇದಚ್ಛಂ ಗೋಮೇದಕೋಪಮಮ್ ॥ ೧,೧೫೮.

ಮಾರ್ಗ ತೆರೆದಿದ್ದರೆ ಮೂತ್ರ ಹೆಚ್ಚು ಬರುತ್ತದೆ; ತಡೆಯಾದರೆ ಕಷ್ಟದಿಂದ, ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿ, ಗೋಮೇದಕ ರತ್ನದಂತೆ ಮೂತ್ರ ಹೊರಬರುತ್ತದೆ.

ತತ್ಸಂಕ್ಷೋಭಾದ್ಭವೇತ್ಸಾಸೃಙ್ಮಾಂಸಮಧ್ವನಿ ರುಗ್ಭವೇತ್ । ತತ್ರ ಬಾತಾಭಿಸೃತ್ಯಾರ್ತೋದನ್ತಾನ್ ಖಾದತಿ ವೇಪತೇ ॥ ೧,೧೫೮.

ಆಗ ಉಂಟಾಗುವ ತೀವ್ರತೆಗೆ, ಮೂತ್ರಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ರಕ್ತ ಮತ್ತು ಮಾಂಸ ಸಹಿತ ನೋವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ವಾತದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿ, ರೋಗಿ ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಕಚ್ಚುತ್ತಾ, ಕಂಪಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಮೇಹನಂ ನಾಭಿಂ ಪೀಡಯತ್ಯತಿಲಕ್ಷಣಮ್ । ಸಾನಿಲಂ ಮುಞ್ಚತಿ ಶಕೃನ್ಮುಹುರ್ಮೇಹತಿ ಬಿನ್ದುಶಃ ॥ ೧,೧೫೮.

ಅವನು ತನ್ನ ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ನಾಭಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ತುಂಬಾ ಪೀಡಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ; ವಾತದೊಂದಿಗೆ, ಅವನು ಪುನಃ ಪುನಃ ಶೌಚ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಮೂತ್ರವನ್ನು ಹನಿಹನಿಯಾಗಿ ಬಿಡುತ್ತಾನೆ.

ಶ್ಯಾಮರೂಕ್ಷಾಶ್ಮರೀ ಚಾಸ್ಯ ಸ್ಯಾಚ್ಚಿತಾ ಕಣ್ಟಕೈರಿವ । ಪಿತ್ತೇನ ದಹ್ಯತೇ ಬಸ್ತಿಃ ಪಚ್ಯಮಾನ ಇವೋಷ್ಣವಾನ್ ॥ ೧,೧೫೮.

ಅವನ ಪಾಷಾಣವು ಕಪ್ಪಾಗಿದ್ದು, ಒಣಗಿದಂತಿರುತ್ತದೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮುಳ್ಳಿನಂತೆ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಪಿತ್ತದಿಂದ ಮೂತ್ರಾಶಯ ಉರಿಯುತ್ತಿದ್ದು, ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಯುತ್ತಿರುವಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.

ಭಲ್ಲಾತಕಾಸ್ಥಿಸಂಸ್ಥಾನಾ ರಕ್ತಾ ಪೀತಾ ಸಿತಾಶ್ಮರಾ । ಬಸ್ತಿರ್ನಿಸ್ತುದ್ಯತ ಇವ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ಶೀತಲೋ ಗುರುಃ ॥ ೧,೧೫೮.

ಪಾಷಾಣವು ಭಲ್ಲಾತಕ ಬೀಜದಂತೆ, ಕೆಂಪು, ಹಳದಿ ಅಥವಾ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ; ಕಫದಿಂದ ಮೂತ್ರಾಶಯ ಒತ್ತಲ್ಪಟ್ಟು, ತಂಪಾಗಿಯೂ ಭಾರವಾಗಿಯೂ ಇರುತ್ತದೆ.

ಅಶ್ಮರೀ ಮಹತೀ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಾ ಮಧುವರ್ಣಾಥ ವಾ ಸಿತಾ । ಏತಾ ಭವನ್ತಿ ಬಾಲನಾಂ ತೇಷಾಮೇವ ಚ ಭೂಯಸಾಮ್ ॥ ೧,೧೫೮.

ಮಹದಾದಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದು, ನಯವಾದದು, ಜೇನುಬಣ್ಣ ಅಥವಾ ಬಿಳಿಯ ಪಾಷಾಣವು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅವರಲ್ಲಿಯೇ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.

ಆಶಯೋಪಚಯಾಲ್ಪತ್ವಾದ್ಗಹಣಾಹರಣೇ ಸುಖೀ । ಸುಕ್ರಾಶ್ಮರೀ ತು ಮಹತೀ ಜಾಯತೇ ಶುಕ್ರಧಾರಣಾತ್ ॥ ೧,೧೫೮.

ಮೂತ್ರನಾಳ ಸಣ್ಣದಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದಲ್ಲೇ ಹಿಡಿದು ಬಿಡಲು ಸುಲಭವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ ಇಲ್ಲದೆ ಸುಖವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಶುಕ್ರವನ್ನು ತಡೆದುಹಿಡಿದರೆ, ದೊಡ್ಡ ಗಟ್ಟಿ ಕಲ್ಲು ರೂಪದಲ್ಲಿ ಶುಕ್ರಕಣ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಸ್ಥಾನಚ್ಯುತಮಭುಕ್ತಂ ವಾ ಅಣ್ಡಯೋರನ್ತರೇಽನಿಲಃ । ಶೋಷಯತ್ಯುಪಸಂಗೃಹ್ಯ ಶುಕ್ರಂ ತಚ್ಛುಕ್ರಮಶ್ಮರೀ ॥ ೧,೧೫೮.

ಶುಕ್ರವು ತನ್ನ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಸರಿದು ಹೋಗಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಹೊರಹಾಕದೆ ಉಳಿದಿದ್ದರೆ, ಆಂಡಗಳ ಮಧ್ಯೆ ವಾಯು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಆ ಶುಕ್ರವನ್ನು ಒಣಗಿಸಿ, ಅದು ಶುಕ್ರಕಲ್ಲಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತದೆ.

ಬಸ್ತಿರುಕ್ಕೃಚ್ಛ್ರಮೂತ್ರತ್ವಂ ಶುಕ್ಲಾ ಶ್ವಯಥುಕಾರಿಣೀ । ತಸ್ಯಾಮುತ್ಪನ್ನಮಾತ್ರಾಯಾಂ ಶುಷ್ಕಮೇತ್ಯ ವಿಲೀಯತೇ ॥ ೧,೧೫೮.

ಇದರಿಂದ ಮೂತ್ರಪಿಂಡದಲ್ಲಿ ನೋವು, ಮೂತ್ರ ಬಿಡಲು ಕಷ್ಟ, ಮತ್ತು ಊತ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಶುಕ್ರಕಲ್ಲು ಉಂಟಾದ ಕೂಡಲೇ ಅದು ಒಣಗಿ ಕರಗಿಹೋಗುತ್ತದೆ.

ಪೀಡಿತೇ ಜ್ವರಕಾಸೇಽಸ್ಮಿನ್ನಶ್ಮರ್ಯೇವ ಚ ಶರ್ಕರಾ । ಅಸೌ ವಾ ವಾಯುನಾ ಭಿನ್ನಾ ಸಾ ತ್ವಸ್ಮಿನ್ನಮುಲೋಮಗೇ ॥ ೧,೧೫೮.

ಇದು ತೀವ್ರವಾದರೆ ಜ್ವರ ಮತ್ತು ಕೆಮ್ಮು ಕೂಡ ಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆ ಕಲ್ಲು ಸಣ್ಣ ಕಲ್ಲುಗಳಂತೆ ಆಗಿರಬಹುದು, ಅಥವಾ ವಾಯುವಿನಿಂದ ಮುರಿದು, ಹಿಂತಿರುಗಿ ಚಲಿಸಬಹುದು.

ನಿರೇತಿ ಸಹ ಮೂತ್ರೇಣ ಪ್ರತಿಲೋಮೇ ವಿಪಚ್ಯತೇ । ಮೂತ್ರಸಂಧಾರಣಂ ಕುರ್ಯಾತ್ಕ್ರುದ್ಧೋ ಬಸ್ತೇರ್ಮುಖೇ ಮರುತ್ ॥ ೧,೧೫೮.

ಅದು ಮೂತ್ರದ ಜೊತೆ ಹೊರಬರುತ್ತದೆ, ಅಥವಾ ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಚಲಿಸಿ ಕರಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಮೂತ್ರಪಿಂಡದ ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ವಾಯು ಕೋಪಗೊಂಡಾಗ, ಮೂತ್ರ ತಡೆಹಿಡಿಯುವ ಸಮಸ್ಯೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಮೂತ್ರಸಙ್ಗಂ ರುಜಂ ಕಣ್ಡೂಂ ಕದಾಚಿಚ್ಚ ಸುವಾಮತಃ । ಪ್ರಚ್ಛಾದ್ಯ ಬಸ್ತಿಮುದ್ಧೃತ್ಯ ಗರ್ಮಾನ್ತಂ ಸ್ಥೂಲವಿಪ್ಲುತಾಮ್ ॥ ೧,೧೫೮.

ಮೂತ್ರ ತಡೆಯುವುದು, ನೋವು, ಉರಿ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಊತವೂ ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಅದು ಮೂತ್ರಪಿಂಡವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡು, ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಆಗುಹೋಗಿ, ಗುದದ ಬಳಿ ಏರಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ.

ಕರೋತಿ ತತ್ರ ರುಗ್ದಾಹಂ ಸ್ಪನ್ದನೋದ್ವೇಷ್ಟನಾನಿ ಚ । ಬಿನ್ದುಶಶ್ಚ ಪ್ರವರ್ತೇತ ಮೂತ್ರಂ ಬಸ್ತೌ ತು ಪೀಡಿತೇ ॥ ೧,೧೫೮.

ಅಲ್ಲಿ ಅದು ನೋವು, ಉರಿ, ಕಂಪನ ಮತ್ತು ತಿರುಗಾಟ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮೂತ್ರಪಿಂಡವನ್ನು ಒತ್ತಿದಾಗ, ಮೂತ್ರವು ಹನಿಹನಿಯಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಹೊರಬರುತ್ತದೆ.

ಧಾರಾವರೋಧಶ್ಚಾಪ್ಯೇಷ ವಾತಬಸ್ತಿರಿತಿ ಸ್ಮೃತಃ । ದುಸ್ತರೋ ದುಸ್ತರತರೋ ದ್ವಿತೀಯಃ ಪ್ರಬಲೋಽನಿಲಃ ॥ ೧,೧೫೮.

ಈ ಹನಿಹನಿ ಮೂತ್ರ ಹರಿವನ್ನು 'ವಾತಪಿತ್ತ ಮೂತ್ರಪಿಂಡ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಜಯಿಸುವುದು ಬಹಳ ಕಷ್ಟ, ಎರಡನೇ ತೀವ್ರವಾದ ವಾತವು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಷ್ಟಕರ.

ಶಕೃಪ್ಮಾರ್ಗಸ್ಯ ಬಸ್ತೇಶ್ಚ ವಾಯುರನ್ತರಮಾಶ್ರಿತಃ । ಅಷ್ಠೀಲಾಭಂ ಘನಂ ಗ್ರನ್ಥಿಂ ಕರೋತ್ಯಚ (ಬ) ಲಮುನ್ನತಮ್ ॥ ೧,೧೫೮.

ಗುದಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ಮೂತ್ರಪಿಂಡದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಯು ತುಂಬಿಕೊಂಡರೆ, ಅದು ಗಟ್ಟಿ, ಗುಡ್ಡೆ ಮತ್ತು ಎತ್ತಿದ ಮಾದರಿಯ ದೊಡ್ಡ ಗುಡ್ಡೆಯಂತೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ವಾತಾಷ್ಠೀಲೇತಿ ಸಾತ್ಮಾನಂ ವಿಷ್ಣೂತ್ರಾನಿಲ (ತಿ) ಸರ್ಗಕೃತ್ । ವಿಗುಣಃ ಕುಣ್ಡಲೀಭೂತೋ ಬಸ್ತೌ ತೀವ್ರವ್ಯಥೋನಿಲಃ ॥ ೧,೧೫೮.

ಇದನ್ನು 'ವಾತಅಷ್ಟೀಳ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದು ವಿಷ್ಣುಮಾರ್ಗದ ವಾತದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ದೋಷಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕುಂಡಲಿಯಾಗಿ ಮೂತ್ರಪಿಂಡದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾದ ನೋವು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಆಬಧ್ಯ ಮೂತ್ರಂ ಭ್ರಮತಿ ಸಂಸ್ತಮ್ಭೋದ್ವೇಷ್ಟಗೌರವಮ್ । ಮೂತ್ರಮಲ್ಪಾಲ್ಪಮಥವಾ ವಿಮುಞ್ಚತಿ ಸಕೃತ್ಸಕೃತ್ ॥ ೧,೧೫೮.

ಇದು ಮೂತ್ರವನ್ನು ತಡೆದು, ದೇಹದಲ್ಲಿ ತಿರುಗಾಡುತ್ತಾ, ಗಟ್ಟಿತನ, ತಿರುಗಾಟ ಮತ್ತು ಭಾರವಾಗಿರುವ ಭಾವನೆ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮೂತ್ರವು ಸ್ವಲ್ಪಸ್ವಲ್ಪವಾಗಿ ಅಥವಾ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರ ಹೊರಬರುತ್ತದೆ.

ವಾತಕುಣ್ಡಲಿಕೇತ್ಯೇವ ಮೂತ್ರಂ ತು ವಿಧೃತೇಽಚಿರಮ್ । ನ ನಿರೇತಿ ನಿರುದ್ಧಂ ವಾ ಮೂತ್ರಾತೀತಂ ತದಲ್ಪರುಕ್ ॥ ೧,೧೫೮.

ಇದನ್ನು 'ವಾತಕುಂಡಲಿ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮೂತ್ರವನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತು ತಡೆದರೆ, ಅದು ಹೊರಬರುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ತಡೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಮೂತ್ರ ಬಿಟ್ಟ ನಂತರ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಾತ್ರ ನೋವು ಇರುತ್ತದೆ.

ವಿಧಾರಣಾತ್ಪ್ರತಿಹತಂ ವಾತಾದಾವರ್ತಿತಂ ಯದಾ । ನಾಭೇರಧಸ್ತಾದುದರಂ ಮೂತ್ರಮಾಪೂರಯೇತ್ತದಾ ॥ ೧,೧೫೮.

ಮೂತ್ರವನ್ನು ತಡೆದ ಕಾರಣ ವಾತ ತಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟು ತಿರುಗಾಡಿದಾಗ, ನಾಭಿಯಿಂದ ಕೆಳಗಿನ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಮೂತ್ರ ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಕುರ್ಯಾತ್ತೀವ್ರರುಗಾಧ್ಮಾನಮಶಕ್ತಿಂ ಮಲಸಂಗ್ರಹಮ್ । ತನ್ಮೂತ್ರಂ ಜಾಠರಚ್ಛಿದ್ರವೈಗುಣ್ಯೇನಾನಿಲೇನ ವಾ ॥ ೧,೧೫೮.

ಇದು ತೀವ್ರವಾದ ನೋವು, ಹೊಟ್ಟೆ ಊತ, ಶಕ್ತಿಹೀನತೆ ಮತ್ತು ಮಲ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಮೂತ್ರದ ಸಮಸ್ಯೆ ಹೊಟ್ಟೆಯ ರಂಧ್ರದ ದೋಷದಿಂದ ಅಥವಾ ವಾತದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.