ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ಪಿಚ್ಛಿಲಂ ತತ್ರಾನುಸಾರಮಲ್ಪಾಲ್ಪಂ ಸಪ್ರವಾಹಿಕಮ್ । ಸರೋಮಹರ್ಪಃ ಸೇಕ್ಲೇಶೋ ಗುರುಬಸ್ತಿಗುದೋದರಃ ॥ ೧,೧೫೭.

ಅಲ್ಲಿ ಹೊರಡುವದು ಲೇಪದಂತಿರುತ್ತದೆ, ಸ್ವಲ್ಪ ಮಾತ್ರ ಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹರಿದು ಹೋಗುತ್ತದೆ; ಕೂದಲು ಉದುರುವದು, ತೀವ್ರ ಅಸೌಖ್ಯ, ಮೂತ್ರಾಶಯ, ಗುದ ಮತ್ತು ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರವಾಗಿರುವುದು ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ಕೃತೇಽಪ್ಯಕೃತಸಙ್ಗಶ್ಚ ಸರ್ವಾತ್ಮಾ ಸರ್ವಲಕ್ಷಣಃ । ಭಯೇನ ಕ್ಷುಭಿತೇ ಚಿತ್ತೇ ಶಾಯಿತೇ ದ್ರಾವಯೇತ್ಸ (ಚ್ಛ) ಕೃತ್ ॥ ೧,೧೫೭.

ಸರಿಯಾಗಿ ಜೀರ್ಣವಾಗದಿದ್ದರೂ ಮಾಡಿದ ಕಾರ್ಯವು ದೇಹದ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳಿಗೂ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ; ಭಯದಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಅಶಾಂತವಾದಾಗ ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯ ಹಾಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಲಗಿದಾಗ ಅದು ಹೊರಹೋಗುತ್ತದೆ.

ವಾಯುಸ್ತತೋ ನಿವಾರ್ಯೇತ ಕ್ಷಿಪ್ರಮುಷ್ಣಂ ದ್ರವಂ ಪ್ಲವಮ್ । ವಾತಪಿತ್ತೇ ಸಮಂ ಲಿಙ್ಗಮಾಹುಸ್ತದ್ವಚ್ಚ ಶೋಕತಃ ॥ ೧,೧೫೭.

ಆಮೇಲೆ, ಗಾಳಿಯನ್ನು ಬೇಗನೆ ತಡೆಹಿಡಿಯಬೇಕು, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಬಿಸಿ, ದ್ರವ ಮತ್ತು ಹಗುರವಾದ ಆಹಾರವನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು; ವಾತ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತದ ಕಾಯಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಒಂದೇ ರೀತಿ ಇರುತ್ತವೆ, ದುಃಖದಲ್ಲಿಯೂ ಹೀಗೆಯೇ.

ಅತೀಸಾರಃ ಸಮಾಸೇನ ದ್ವೇಧಾ ಸಾಮೋ ನಿರಾಮಕಃ । ಸಾಸೃಗ್ಜಾತಂ ರಸದ್ರೋಗೋ ಗೌರವಾದಪ್ಸು ಮುಞ್ಚತಿ? । ಶಕೃದ್ದುರ್ಗನ್ಧಮಾಟೋಪವಿಷ್ಟಮ್ಭಾರ್ತಿಪ್ರಸೇಕಿನಃ ॥ ೧,೧೫೭.

ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಅತಿಸಾರ ಎರಡು ವಿಧ, ಮಾಲಿನ್ಯವಿರುವದು ಮತ್ತು ಮಾಲಿನ್ಯವಿಲ್ಲದದು; ರಕ್ತ ಮಿಶ್ರವಾದರೆ ಅದು ರಸದ ಕಾಯಿಲೆ, ಭಾರದಿಂದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಹೊರಬಿಡುತ್ತದೆ; ಮಲ ದುರ್ವಾಸನೆ, ಶಬ್ದ, ಅಡ್ಡಿಯಾಗುವುದು ಮತ್ತು ನೋವು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ವಿಪರೀತೋ ನಿರಾಮಸ್ತು ಕಫಾತ್ಕೋಽಪಿ ನ ಮಜ್ಜತಿ । ಅತೀಸಾರೇಷು ಯೋ ನಾತಿ ಯತ್ನವಾನ್ ಗ್ರಹಣೀಗದಃ ॥ ೧,೧೫೭.

ಮಾಲಿನ್ಯವಿಲ್ಲದ ಅತಿಸಾರ ಕಫದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅದು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುವುದಿಲ್ಲ; ಅತಿಸಾರದಲ್ಲಿ ಯಾರು ಜಾಗರೂಕರಾಗಿರಲ್ಲವೋ, ಅವರಿಗೆ ಗ್ರಹಣೀ ಕಾಯಿಲೆ ಬಂದು ಬಿಡುತ್ತದೆ.

ತಸ್ಯ ಸ್ಯಾದಗ್ನಿನಿರ್ವಾಣಕಾರ್ಯೈರತ್ಯರ್ಥಸಞ್ಚಿತೈಃ । ಸಾಮಂ ಶಕೃನ್ನಿರಾಮಂ ವಾ ಜೀರ್ಣಂ ಯೇನಾತಿಸಾರ್ಯತೇ ॥ ೧,೧೫೭.

ಅವನಿಗೆ ಜೀರ್ಣಾಗ್ನಿಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಕಾರಣಗಳು ತುಂಬಾ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ, ಮಾಲಿನ್ಯವಿದ್ದರೂ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಮಲ ಜೀರ್ಣಗೊಂಡು ನಂತರ ಅತಿಸಾರವಾಗಿ ಹೊರಹೋಗುತ್ತದೆ.

ಸೋಽತಿಸಾರೋಽತಿಸರಣಾ ದಾಶುಕಾರೀಃ ಸ್ವಭಾವತಃ । ಸಾಮಂಶೀರ್ಣಮಜೀರ್ಣೇನ ಜೀರ್ಣೇ ಪಕ್ವಂ ತು ನೈವ ಚ ॥ ೧,೧೫೭.

ಈ ಅತಿಸಾರ ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಹೆಚ್ಚು ಹೊರಹೋಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ; ಮಾಲಿನ್ಯ ಮಿಶ್ರವಾದರೆ ಜೀರ್ಣವಾಗಿಲ್ಲದದು, ಜೀರ್ಣವಾದರೆ ಹೀಗಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಚಿರಕೃದ್ಗ್ರಹಣೀದೋಷಃ ಸಞ್ಚಯಾಂಶ್ಚೋಪವೇಶಯೇತ್ । ಅಕಸ್ಮಾದ್ವಾರಸುರ್ವೇಧಮಕಸ್ಮಾತ್ಸನ್ಧಿನೀಮುಹುಃ? । ಸ ಚತುರ್ಧಾ ಪೃಥಗ್ದೋಷೈಃ ಸನ್ನಿಪಾತಾಚ್ಚ ಜಾಯತೇ ॥ ೧,೧೫೭.

ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಗ್ರಹಣೀ ದೋಷದಿಂದ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಮಾಲಿನ್ಯ ಜಮಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉಪವಾಸ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ; ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹಠಾತ್ ಕಂಪನ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹಠಾತ್ ಸಂಧಿಯಲ್ಲಿ ನೋವು ಬರುತ್ತದೆ; ಇದು ನಾಲ್ಕು ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ದೋಷಗಳಿಂದ, ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಾಗ್ರೂಪಾಙ್ಗಸ್ಯ ಸದನಂ ಚಿರಾತ್ಪವನ ಅಲ್ಪಕಃ । ಪ್ರಸೇಕೋ ವಕ್ತ್ರವೈರಸ್ಯಮರುಚಿಸ್ತೃಟ್ಶ್ರಮೋಭ್ರಮಃ ॥ ೧,೧೫೭.

ಆರಂಭದ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ದುರ್ಬಲತೆ, ದೀರ್ಘಕಾಲ ಗಾಳಿಯು, ಸ್ವಲ್ಪ ಲಾಲೆ, ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಟ್ಟ ರುಚಿ, ಹಸಿವಿನ ಕೊರತೆ, ದಾಹ, ದಣಿವು ಮತ್ತು ತಲೆಸುತ್ತು.

ಆಬ (ನ) ದ್ಧೋದರತಾ ಛರ್ದಿಃ ಕರ್ಣಕೇಽಪ್ಯನುಕೂಜಕಮ್ । ಸಾಮಾನ್ಯಲಕ್ಷಣಂ ಕಾರ್ಶ್ಯಂ ವಮಕ ಸ್ತಮಕೋ ಜ್ವರಃ ॥ ೧,೧೫೭.

ಹೊಟ್ಟೆ ಊದು, ವಾಂತಿ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ ಗೂಡು ಶಬ್ದ; ಸಾಮಾನ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕ್ಷೀಣತೆ, ವಾಂತಿ ಬರುವ ಭಾವನೆ, ಹೊತ್ತಿಗೆ ಹೋಗುವುದು ಮತ್ತು ಜ್ವರ.

ಮೂರ್ಛಾ ಶಿರೋರುವಿಷ್ಟಮ್ಭಃ ಶ್ವಯಥುಃ ಕರಪಾದಯೋಃ । ತನ್ದ್ರಾನಿಲಾತ್ತಾಲುಶೋಷಸ್ತಿಮಿರಂ ಕರ್ಣಯೋಃ ಸ್ವನಃ ॥ ೧,೧೫೭.

ಮೂರ್ಛೆ, ತಲೆ ಮತ್ತು ತೊಡೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರ, ಕೈಕಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಊತ, ಗಾಳಿಯಿಂದ ನಿದ್ರೆ, ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಒಣತೆ, ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕತ್ತಲೆ, ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ ಶಬ್ದ.

ಪಾರ್ಶ್ವೋರುವಙ್ಕ್ಷಣಗ್ರೀವಾರುಜಾ ತೀಕ್ಷ್ಣವಿಷೂಚಿಕಾ । ರುಗ್ಣೇಷು ವೃದ್ಧಿಃ ಸರ್ವಷು ಕ್ಷುತ್ತೃಷ್ಣಾಪರಿಹರ್ತ್ರಿಕಾ ॥ ೧,೧೫೭.

ಬದಿಯಲ್ಲಿ, ಸೊಂಟದಲ್ಲಿ, ಕತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನೋವು, ತೀವ್ರವಾದ ಹೊಟ್ಟೆನೋವು, ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಹಸಿವೂ ದಾಹವೂ ತಣಿಯುವುದಿಲ್ಲ.

ಜೀರ್ಣೇಜೀರ್ಯತಿ ಚಾಧ್ಮಾನಂ ಭುಕ್ತೇ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಂ ಸಮಶ್ನುತೇ । ವಾತಾದ್ಧೃದ್ರೋಗಗುಲ್ಮಾರ್ಶಃಪ್ಲೀಹಪಾಣ್ಡುರಶಙ್ಕಿತಾಃ ॥ ೧,೧೫೭.

ಜೀರ್ಣವಾದಾಗ ಹೊಟ್ಟೆ ಊದು, ಊಟ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ ಆರೋಗ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಗಾಳಿಯಿಂದ ಹೃದಯದ ಕಾಯಿಲೆ, ಹೊಟ್ಟೆಗಡ್ಡೆ, ಮೂಲೆ, ಪ್ಲೀಹಾ ಮತ್ತು ಪಾಂಡುರೋಗದ ಭಯ ಇರುತ್ತದೆ.

ಚಿರಾದ್ದುಃ ಖಂ ದ್ರವಂ ಶುಷ್ಕಂ ತುನ್ದಾರಂ ಶಬ್ದಫೇನವತ್ । ಪುನಃ ಪುನಃ ಸೃಜೇದ್ವರ್ಚಂ ಪಾಯುರುಚ್ಛ್ವಾಸಕಾಸವಾನ್ ॥ ೧,೧೫೭.

ದೀರ್ಘಕಾಲದ ನಂತರ ಮಲ ತೆಳ್ಳಗಾಗಿರುತ್ತದೆ, ದ್ರವವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಒಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಗಟ್ಟಿ, ಶಬ್ದ ಮತ್ತು ಫೇನದಂತೆ; ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಮಲ ಬಿಡುತ್ತಾನೆ, ಗುದದಲ್ಲಿ ಕಷ್ಟ, ಉಸಿರಾಟ ಮತ್ತು ಕೆಮ್ಮಿನಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಾನೆ.

ಪೀತೇನ ಪೀತನೀಲಾಭಂ ಪೀತಾಭಂ ಸೃಜತಿ ದ್ರವಮ್ । ಪೂತ್ಯಮ್ಲೋದ್ಗಾರಹೃತ್ಕಣ್ಠದಾಹಾರುಚಿತೃಡರ್ದಿತಃ ॥ ೧,೧೫೭.

ಹಳದಿ ಅಥವಾ ಹಳದಿಯ ನೀಲದ ಬಣ್ಣದ ದ್ರವ ಮಲ ಬರುತ್ತದೆ; ದುರ್ವಾಸನೆ, ಹಸಿ ಉಗುರು, ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಗಂಟಲಲ್ಲಿ ಸುಡುವುದು, ಹಸಿವಿನ ಕೊರತೆ, ದಾಹ ಮತ್ತು ನೋವು ಇರುತ್ತದೆ.

ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ಪಚ್ಯತೇ ದುಃಖೇ ಮನಶ್ಛರ್ದಿರರೋಚಕಃ । ಆಸ್ಯೋಪದಾಹನಿಷ್ಠೀವಕಾಸಹೃಲ್ಲಾಸಪೀನಸಾಃ ॥ ೧,೧೫೭.

ಕಫದಿಂದ ಜೀರ್ಣಕ್ರಿಯೆ ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ, ಮನಸ್ಸು ವಾಂತಿಯಾಗುತ್ತದೆ, ವಾಂತಿ, ಹಸಿವಿನ ಕೊರತೆ, ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಹಚ್ಚು ಲಾಲೆ, ಉಗುರು, ಕೆಮ್ಮು, ಹೃದಯದ ತೀವ್ರತೆ ಮತ್ತು ಮೂಗಿನಲ್ಲಿ ನೀರು ಬರುತ್ತದೆ.

ಹೃದಯಂ ಮನ್ಯತೇ ಸ್ತ್ಯಾನಮುದರಂ ಸ್ತಿಮಿತಂ ಗುರು । ಉದ್ಗಾರೋ ದುಷ್ಟಮಧುರಃ ಸದನಂ ಸಪ್ರಹರ್ಷಣಮ್ ॥ ೧,೧೫೭.

ಹೃದಯವು ಬಿಗಿದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ, ಹೊಟ್ಟೆ ಸುಸ್ತಾಗಿ ಭಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಉಗುರು ದುರ್ವಾಸನೆ ಮತ್ತು ಸಿಹಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ, ದೌರ್ಬಲ್ಯ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಆನಂದವೂ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಮ್ಭಿನ್ನಶ್ಲೇಷ್ಮಸಂಶ್ಲಿಷ್ಟಗುರುಚಾಮ್ಲೈಃ (ವರ್ಚಃ) ಪ್ರವರ್ತಚಮ್ । ಅಕೃಶಸ್ಯಾಪಿ ದೌರ್ಬಲ್ಯಂ ಸರ್ವಜೇ ಸರ್ವದರ್ಶನಮ್ ॥ ೧,೧೫೭.

ಮಲವು ಅಂಟಿಕೊಂಡು, ಭಾರವಾಗಿದ್ದು, ಹುಳಿಯೂ ಆಗಿದ್ದರೆ, ದೇಹ ಕ್ಷೀಣವಾಗದಿದ್ದರೂ ಸಹ, ದುರ್ಬಲತೆ ಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ರೋಗಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ.

ವಿಭಾಗೇಽಙ್ಗಸ್ಯ ಯೇ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಪಿಪಾಸಾದ್ಯಾಸ್ತ್ರಯೋ ಮಲಾಃ । ತೇಽಪ್ಯಸ್ಯ ಗ್ರಹಣೀದೋಷಾಃ ಸಮನ್ತೇಷ್ವಸ್ತಿ ಕಾರಣಮ್ ॥ ೧,೧೫೭.

ದೇಹದ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಹತ್ತಿರದ ಮೂವರು ಮಲಗಳು — ದಾಹ ಮತ್ತು ಇತರವುಗಳು — ಕೂಡ ಗ್ರಹಣಿಯ ದೋಷದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕಾರಣವಾಗಿ ಇರುತ್ತವೆ.

ವಾತವ್ಯಾಧ್ಯಶ್ಮರೀಕುಷ್ಠಮೇಹೋದರಭಗನ್ದರಮ್ । ಅರ್ಶಾಂಸಿ ಗ್ರಹಣೀತ್ಯಷ್ಟೌ ಮಹಾರೋಗಾಃ ಸುದುಸ್ತರಾಃ ॥ ೧,೧೫೭.

ವಾತದ ರೋಗಗಳು, ಮೂತ್ರಪಾಷಾಣ, ಕುಷ್ಠರೋಗ, ಪ್ರಮೇಹ, ಹೊಟ್ಟೆಯ ಉಬ್ಬರ, ದುರ್ಗಂಧ, ಅರ್ಶಸ್ಸು ಮತ್ತು ಗ್ರಹಣಿ — ಈ ಎಂಟು ದೊಡ್ಡ ರೋಗಗಳು ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟದಿಂದ ಹೋಗುತ್ತವೆ.

ಶ್ರೀಗರುಡಮಹಾಪುರಾಣಮ್ ೧೫೮ ಧನ್ವನ್ತರಿರುವಾಚ । ಅಥಾತೋ ಮೂತ್ರಘಾತಸ್ಯ ನಿದಾನಂ ಶೃಣು ಸುಶ್ರುತ । ಬಸ್ತಿಬಸ್ತಿಶಿರೋಮೇಢ್ರಕಟೀವೃಷಣಪಾಯು ಚ ॥ ೧,೧೫೮.

ಧನ್ವಂತರಿ ಹೇಳಿದನು: ಸುಶ್ರುತ, ಈಗ ಮೂತ್ರಗತಿಯಾದ ರೋಗದ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಕೇಳು. ಮೂತ್ರಾಶಯ, ಅದರ ಕಂಠ, ಲಿಂಗ, ಕಟಿಭಾಗ, ವೃಷಣಗಳು ಮತ್ತು ಗುದದ ಭಾಗಗಳು —

ಏಕಸಂವಹನಾಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಗುದಾಸ್ಥಿವಿವರಾಶ್ರಯಾಃ । ಅಧೋಮುಖೋಽಪಿ ಬಸ್ತಿರ್ಹಿ ಮೂತ್ರವಾಹಿಶಿರಾಮುಖೈಃ ॥ ೧,೧೫೮.

ಇವು ಒಂದೊಂದು ನಾಳಿಯಿಂದ ಸಾಗುತ್ತವೆ, ಗುದ ಮತ್ತು ಅಸ್ಥಿಯೊಳಗಿನ ರಂಧ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತವೆ; ಮೂತ್ರಾಶಯವೂ ಕೂಡ ಮೂತ್ರನಾಳಗಳ ಬಾಯಿಗಳಿಂದ ಕೆಳಗಡೆ ಮುಖ ಮಾಡಿರುತ್ತದೆ.

ಪಾರ್ಶ್ವೇಭ್ಯಃ ಪೂರ್ಯತೇ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣೈ (ಸೂಕ್ಷ್ಮೈಃ) ಸ್ಯನ್ದಮಾನೈರನಾರತಮ್ । ತೈಸ್ತೈರೇವ ಪ್ರವಿಶ್ಯೈವನ್ದೋಷಾನ್ಕುವನ್ತಿ ವಿಂಶತಿಮ್ ॥ ೧,೧೫೮.

ಪಕ್ಕಗಳಿಂದ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಹರಿವಿನಿಂದ ಯಾವಾಗಲೂ ತುಂಬುತ್ತಾ ಇರುತ್ತದೆ; ಅವುಗಳ ಮೂಲಕ ಹತ್ತೆರಡು ವಿಧದ ದೋಷಗಳು ಒಳಗೆ ಹೋಗಿ ಮೂಡಿಸುತ್ತವೆ.

ಮೂತ್ರಾಘಾತಃ ಪ್ರಮೇಹಶ್ಚ ಕೃಚ್ಛ್ರಾನ್ಮರ್ಮ ಸಮಾಶ್ರಯೇತ್ । ಬಸ್ತಿವಙ್ಕ್ಷಣಮೇಢ್ರಾರ್ತಿಯುಕ್ತೋಲ್ಪಾಲ್ಪಂ ಮುಹುರ್ಮುಹುಃ ॥ ೧,೧೫೮.

ಮೂತ್ರಗತಿ ತಡೆಯುವ ರೋಗ ಮತ್ತು ಪ್ರಮೇಹ ಎರಡೂ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತವೆ; ಮೂತ್ರಾಶಯ, ವಂಕ್ಷಣ, ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಸ್ವಲ್ಪವಾಗಿ, ಪುನಃ ಪುನಃ ನೋವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಮೂತ್ರಾಣ್ಯಾವಾತಜೇ ಕೃಚ್ಛ್ರಪೀತ್ತೇ ಪೀತಂ ಸದಾಹರುಕ್ । ರಕ್ತಂ ವಾ ಕಫಜೋ ಬಸ್ತಿಮೇಢ್ರಗೌರವಶೋಥವಾನ್ ॥ ೧,೧೫೮.

ವಾತದ ಕಾರಣದಿಂದ ಮೂತ್ರ ಸ್ವಲ್ಪವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಪಿತ್ತದಿಂದ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ಯಾವಾಗಲೂ ಉರಿಯುತ್ತದೆ; ಕಫದಿಂದ ರಕ್ತಮಿಶ್ರಿತವಾಗಿದ್ದು, ಮೂತ್ರಾಶಯ ಮತ್ತು ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಭಾರ ಮತ್ತು ಉಬ್ಬರ ಇರುತ್ತದೆ.

ಸಪಿಚ್ಛಂ ಸನಿರುದ್ಧಂ ಚ ಸರ್ವೈಃ ಸರ್ವಾತ್ಮಕಂ ಮಲೈಃ । ಯದಾ ವಾಯುರ್ಮುಖಂ ಬಸ್ತೇರ್ವ್ಯಾವರ್ತ್ಯ ಪಾರಿಶೋಷಯನ್ ॥ ೧,೧೫೮.

ಮೂತ್ರವು ಲೇಪದಂತೆ, ತಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ, ಎಲ್ಲ ಮಲಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ; ವಾಯು ಮೂತ್ರಾಶಯದ ಬಾಯಿಯನ್ನು ತಡೆದು ಒಣಗಿಸಿದಾಗ—

ಮೂತ್ರಂ ಸಪಿತ್ತಂ ಸಕಫಂ ಸಶುಕ್ರಂ ವಾ ತದಾ ಕ್ರಮಾತ್ । ಸಂಜಾಯತೇಽಶ್ಮರೀ ಘೋರಾ ಪಿತ್ತಂ ಗೋರಿವ ರೋಚನಾ ॥ ೧,೧೫೮.

ಆಗ ಮೂತ್ರವು ಪಿತ್ತ, ಕಫ ಅಥವಾ ಶುಕ್ಲದಿಂದ ಕೂಡಿಕೊಂಡು ಕ್ರಮೇಣ ಭಯಾನಕವಾದ ಪಾಷಾಣವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ, ಅದು ಹಸುವಿನ ಪಿತ್ತದಂತೆ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.

ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಶ್ರಯಾ ಚ ಸರ್ವಾ ಸ್ಯಾದಥಾಸ್ಯಾಃ ಪೂರ್ವಲಕ್ಷಣಮ್ । ಬಸ್ತ್ಯಾಧ್ಮಾನಂ ತದಾಸನ್ನದೇಶೋಹಿ ಪರಿತೋಽತಿರುಕ್ ॥ ೧,೧೫೮.

ಇವೆಲ್ಲವೂ ಕಫದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ; ಇದರ ಮೊದಲ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಮೂತ್ರಾಶಯ ಉಬ್ಬುವುದು ಮತ್ತು ಆ ಭಾಗದ ಸುತ್ತಲೂ ತುಂಬಾ ನೋವು ಉಂಟಾಗುವುದು.

ಬಸ್ತೌ ಚ ಮೂತ್ರಸಙ್ಗಿತ್ವಂ ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರಂ ಜ್ವರೋಽರುಚಿಃ । ಸಾಮಾನ್ಯಲಿಙ್ಗಂ ರುಙ್ನಾಭಿಸೀವನೀಬಸ್ತಿಮೂರ್ಧಸು ॥ ೧,೧೫೮.

ಮೂತ್ರಾಶಯದಲ್ಲಿ ಮೂತ್ರ ತಡೆಯುತ್ತದೆ, ಮೂತ್ರವಿಸರ್ಜನೆ ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ, ಜ್ವರ ಮತ್ತು ಭೋಜನದ ಆಸಕ್ತಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ; ಸಾಮಾನ್ಯ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ನಾಭಿ, ಸೀವನಿ, ಮೂತ್ರಾಶಯ ಮತ್ತು ತಲೆಯಲ್ಲಿಯೂ ನೋವು.