ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ದಶಭಿರ್ಗುಣೈಃ ಸಂಕ್ಷೋಮ್ಯಂ ಚೇತೋ ನಯತಿ ಚಾಕ್ರಿಯಮ್ । ಆದ್ಯೇ ಮದೇ ದ್ವಿತೀಯೇಽಪಿ ಪ್ರಮ (ಮೋ) ದಾಯತನೇ ಸ್ಥಿತಃ ॥ ೧,೧೫೫.

ಹತ್ತು ಗುಣಗಳಿಂದ ಅದು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸಿ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆ ಇಲ್ಲದಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ; ಮೊದಲನೇ ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ಮದ್ಯದ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಗೊಂದಲ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ದುರ್ವಿಕಲ್ಪಹತೋ ಮೂಢಃ ಸುಖಮಿತ್ಯಭಿಮುಚ್ಯತೇ । ಮಧ್ಯಮೋತ್ತಮಯೋಃ ಸನ್ಧಿಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ರಾಜಾಸನೋ ಮದಃ ॥ ೧,೧೫೫.

ಅನುಮಾನದಿಂದ ಬಾಧಿತನಾದವನು ಸುಖವನ್ನೇ ಸಂತೋಷವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ; ಮಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮದ್ಯದ ಮಧ್ಯದ ಹಂತ ತಲುಪಿದಾಗ, ಮದ್ಯವು ರಾಜಾಸನವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತದೆ.

ನಿರಙ್ಕುಶ ಇವ ವ್ಯಾಲೋ ನ ಕಿಞ್ಚಿನ್ನಾಚರೇತ್ತತಃ । ಇಯಂ ಭೂಮಿರವಾಚ್ಯಾನಾಂ ದೌಃ ಶೀಲಸ್ಯೇದಮಾಸ್ಪದಮ್ ॥ ೧,೧೫೫.

ಅಡಕೆ ಇಲ್ಲದ ಕಾಡುಪ್ರಾಣಿಯಂತೆ, ಅವನು ನಂತರ ಏನನ್ನೂ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ; ಈ ಭೂಮಿ ದುಶೀಲವಿರುವವರ ಮತ್ತು ಹೇಳಲಾಗದ ವರ್ತನೆಯವರ ನೆಲವಾಗುತ್ತದೆ.

ಏಕೋಽಯಂ ಬಹುಮಾರ್ಗಾಯಾಃ ದುರ್ಗರ್(ಮ) ತೇರ್ದರ್ಶಕಃ ಪರಮ್ । ನಿಶ್ಚೇಷ್ಟಃ ಸನ್ನವಾಕ್ಶೇತೇ ತೃತೀಯೇಽತ್ರ ಮದೇ ಸ್ಥಿತಃ ॥ ೧,೧೫೫.

ಇದು ಬಹುಪಥಗಳಿರುವ ಕಷ್ಟದ ಮಾರ್ಗದ ಮುಖ್ಯ ಸೂಚಕ; ಚಲನೆ ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಮಾತು ಹೋಗಿಬಿಟ್ಟರೆ, ಮದ್ಯವು ಮೂರನೇ ಹಂತ ತಲುಪಿದೆ.

ಮರಣಾದಪಿ ಪಾಪಾತ್ಮಾ ಗತಃ ಪಾಪತರಾಂ ದಶಾಮ್ । ಧರ್ಮಾಧರ್ಮಂ ಸುಖಂ ದುಃ ಖಂ ಮಾನಾನರ್ಥಂ ಹಿತಾಹಿತಮ್ ॥ ೧,೧೫೫.

ಮರಣಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕೆಟ್ಟ ಪಾಪಾತ್ಮನು ಇನ್ನೂ ಪಾಪದ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ; ಅವನು ಧರ್ಮ, ಅಧರ್ಮ, ಸುಖ, ದುಃಖ, ಗೌರವ, ಅವಮಾನ, ಲಾಭ, ಹಾನಿ ಯಾವುದನ್ನೂ ಅರಿಯುವುದಿಲ್ಲ.

ನ ವೇದ ಶೀಕಮೋಹಾರ್ತಂ ಶೋಷ (ಕ) ಮೋಹಾದಿಸಂಯುತಃ । ಸೋನ್ಮಾದಭ್ರಮಮೂರ್ಛಾಯಾಂ ಸಾಪಸ್ಮಾರಃ ಪತತ್ಯಧಃ ॥ ೧,೧೫೫.

ಮೂಢನಾಗಿ, ಗೊಂದಲದಿಂದ ಬಾಧಿತನಾಗಿ, ಒಣಗುವುದು, ಗೊಂದಲ ಮತ್ತು ಇತರ ಲಕ್ಷಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವನು ಅರಿಯುವುದಿಲ್ಲ; ಉನ್ಮಾದ, ಭ್ರಮೆ, ಮೂರ್ಛೆ ಮತ್ತು ಅಪಸ್ಮಾರದಲ್ಲಿ ಅವನು ಕೆಳಗೆ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ.

ನಾತಿ ಮಾದ್ಯನ್ತಿ ಬಲಿನಃ ಕೃತಾಹಾರಾ ಮಹಾಶನಾಃ । ವಾತಾತ್ಪಿತ್ತಾತ್ಕಫಾತ್ಸರ್ವೈರ್ಭವೇದ್ರೋಗೋ ಮದಾತ್ಯಯಃ ॥ ೧,೧೫೫.

ಬಲಿಷ್ಠರು, ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬಾ ಊಟ ಮಾಡಿದವರು, ತುಂಬಾ ತಿಂದವರು ಅತಿಯಾಗಿ ಮದಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ; ವಾತ, ಪಿತ್ತ, ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸೇರಿ ಮದಾತ್ಯಯ ರೋಗ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಾಮಾನ್ಯಲಕ್ಷಣಂ ತೇಷಾಂ ಪ್ರಮೋಹೋ ಹೃದಯವ್ಯಥಾ । ವಿಭೇದಂ ಪ್ರಸಭಂ ತೃಷ್ಣಾ ಸೌಮ್ಯೋ ಗ್ಲಾನಿರ್ಜ್ವರೋಽರುಚಿಃ ॥ ೧,೧೫೫.

ಅವರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು: ಗೊಂದಲ, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೋವು, ತಲೆಬುರುಡೆ, ತೀವ್ರ ದಾಹ, ಸೌಮ್ಯವಾದ ದೌರ್ಬಲ್ಯ, ಜ್ವರ ಮತ್ತು ರುಚಿ ಹೋದುದು.

ಪುರೋವಿಬನ್ಧಸ್ತಿಮಿರಂ ಕಾಸಃ ಶ್ವಾಸಃ ಪ್ರಜಾಗರಃ । ಸ್ವೇದೋಽತಿಮಾತ್ರಂ ವಿಷ್ಟಮ್ಭಃ ಶ್ವಯಥುಶ್ಚಿತ್ತವಿಭ್ರಮಃ ॥ ೧,೧೫೫.

ಮೂಗಿನಲ್ಲಿನ ಅಡ್ಡಿ, ಕತ್ತಲೆಯಂತೆ ಕಾಣುವುದು, ಕೆಮ್ಮು, ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ, ನಿದ್ರೆ ಬಾರದಿರುವುದು, ಅತಿಯಾದ ಬೆವರು, ಹೊಟ್ಟೆ ಗಟ್ಟಿ, ಊತ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ಗೊಂದಲ.

ಸ್ವಪ್ನೇನೇವಾಭಿಭವತಿ ನ ಚೋಕ್ತಶ್ಚ ಸ ಭಾಷತೇಃ । ಪಿತ್ತಾದ್ದಾಹಜ್ವರಃ ಸ್ವೇದೋ ಮೋಹೋ ನಿತ್ಯಂ ಚ ವಿಭ್ರಮಃ ॥ ೧,೧೫೫.

ಅವನು ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದವನಂತೆ ಆಗಿ, ಕೇಳಿದರೂ ಉತ್ತರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಪಿತ್ತದಿಂದ ದಹನ, ಜ್ವರ, ಬೆವರು, ಗೊಂದಲ ಮತ್ತು ಸದಾ ತಲೆಸುತ್ತುವುದು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಶ್ಛರ್ದಿರ್ಹೃಲ್ಲಾಸೋ ನಿದ್ರಾ ಚೋದರಗೌರವಮ್ । ಸರ್ವಜೇ ಸರ್ವಲಿಙ್ಗತ್ವಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಮದ್ಯಂ ಪಿಬೇತ್ತು ಯಃ ॥ ೧,೧೫೫.

ಕಫದಿಂದ ವಾಂತಿ, ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಅಸಹ್ಯ, ನಿದ್ರೆ ಮತ್ತು ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರವಾಗುವುದು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಲಕ್ಷಣಗಳೆಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ ಮದ್ಯವನ್ನು ಕುಡಿಯುವವನು—

ಸಹಸಾ ರುಚಿರಂ ಚಾನ್ಯತರಧ್ವಂಸಕಶೋಷಿಣೌ । ಭವೇತಾಂ?ಮಾರುತಾತ್ಕಷ್ಟಾದ್ಭವೇತ್ತ ಸ್ಯ ವಿಶೇಷತಃ ॥ ೧,೧೫೫.

ಹಠಾತ್ ಸುಖವಾಗಬಹುದು, ಇಲ್ಲವಾದರೆ ನಾಶ ಅಥವಾ ಒಣಗುವುದು ಸಂಭವಿಸಬಹುದು. ವಾತದಿಂದ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಭಾರಿಯಾದ ನೋವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಧ್ವಂಸಕಶ್ಲೇಷ್ಮನಿಷ್ಠಿವಾಃ ಕಣ್ಠಶೋಷೋಽತಿನಿದ್ರತಾ । ಶಬ್ದಾಸಹತ್ವಂ ತಚ್ಚಿತ್ತವಿಕ್ಷೇಪೋಽಙ್ಗೇ ಹಿ ವಾತರುಕ್ ॥ ೧,೧೫೫.

ನಾಶವಾಗುವಾಗ ಕಫ ಉಗುಳುವುದು, ಗಂಟಲು ಒಣಗುವುದು, ಹೆಚ್ಚು ನಿದ್ರೆ, ಶಬ್ದವನ್ನು ಸಹಿಸದಿರುವುದು ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸು ಚಂಚಲವಾಗುವುದು—ಇವು ದೇಹದಲ್ಲಿ ವಾತದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ನೋವುಗಳು.

ಹೃತ್ಕಣ್ಠರೋಗಃ ಸಂಮೋಹಃ ಶ್ವಾಸತೃಷ್ಣಾವಮಿಜ್ವರಾಃ । ನಿವರ್ತೇದ್ಯಸ್ತು ಮದ್ಯೇಭ್ಯೋ ಜಿತಾತ್ಮಾ ಬುದ್ಧಿಪೂರ್ವಕೃತ್ ॥ ೧,೧೫೫.

ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಗಂಟಲು ಕಾಯಿಲೆ, ಗೊಂದಲ, ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ, ದಾಹ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಜ್ವರ—ಮದ್ಯವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಆತ್ಮನಿಗ್ರಹದಿಂದ ವಿವೇಕದಿಂದ ನಡೆಯುವವನು ಇದರಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ವಿಕಾರೈಃ ಕ್ಲಿಶ್ಯತೇ ಜಾತು ನ ಸ ಶರೀರಮಾನಸಃ । ರಜೋಮೋಹಹಿತಾಹಾರಪಾಸ್ಯ ಸ್ಯುಸ್ತ್ರಯೋ ಗದಾಃ ॥ ೧,೧೫೫.

ಅವನು ದೇಹಕ್ಕೂ ಮನಸ್ಸಿಗೂ ಯಾವ ರೋಗವೂ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ರಜಸ್ಸು ಮತ್ತು ಮೋಹದಿಂದ ದುಷ್ಟವಾದ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸುವವನಿಗೆ ಮೂರು ರೋಗಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ವಸಾಸೃಕ್ಕ್ಲೇದನಾವಾಹಿಸ್ರೋತೋರೋಧಃ ಸುದ್ಭವಾಃ । ಮದಮೂರ್ಛಾಪಸಂನ್ಯಾಸಾ ಯಥೋತ್ತರಬಲೋದ್ಭವಾಃ ॥ ೧,೧೫೫.

ಮೆದುಳು, ರಕ್ತ ಮತ್ತು ದ್ರವಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸುವ ನಾಳಗಳು ಅಡ್ಡಿಯಾಗುತ್ತವೆ; ನಂತರ ಮದ್ಯಪಾನದಿಂದ ಮದ್ಯದ ಮೂರ್ಚ್ಛೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಜ್ಞಾಹಾನಿಯು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತವೆ.

ಮದೋಽತ್ರ ದೋಷೈಃ ಸರ್ವೈಸ್ತು ರಕ್ತಮದ್ಯವಿಷೈರಪಿ । ಶಕ್ತ್ಯಾನನ್ತ್ಯಾದ್ಗತಾಭಾಸಶ್ಚಲಶ್ಛಲಿತವೇಷ್ಟಿತಃ ॥ ೧,೧೫೫.

ಇಲ್ಲಿ ಮದ್ಯಪಾನದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಮದ್ಯಮೂರ್ಚ್ಛೆ ಎಲ್ಲಾ ದೋಷಗಳಿಂದ, ರಕ್ತದಿಂದ, ಮದ್ಯದಿಂದ ಮತ್ತು ವಿಷದಿಂದ ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಇದರ ಶಕ್ತಿ ಅಪಾರವಾದ್ದರಿಂದ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರದೆ ಮೋಸಗೊಳಿಸುವಂತಿರುತ್ತವೆ.

ರೂಕ್ಷಶ್ಯಾಮಾರುಣತನುರ್ಮದ್ಯೇ ವಾತೋದ್ಭವೇ ಭವೇತ್ । ಪಿತ್ತೇನ ಕ್ರೋಧನೋ ರಕ್ತಪೀತಾಭಃ ಕಲಹಪ್ರಿಯಃ ॥ ೧,೧೫೫.

ವಾತದಿಂದ ಮದ್ಯಪಾನವಾದರೆ ದೇಹ ಒಣಗಿದ್ದು, ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಪಿತ್ತದಿಂದ ಆಗಿದ್ದರೆ ಕೋಪ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ರಕ್ತಪೀತ ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ಜಗಳ ಪ್ರಿಯನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಸ್ವಪ್ನೇಽಸಮ್ಬದ್ಧವಾಕ್ಯಾದಿಃ ಕಫಾದ್ಧ್ಯಾನಪರೋ ಹಿ ಸಃ । ಸರ್ವೋತ್ಥಸನ್ನಿಪಾತೇನ ರಕ್ತಸ್ತಮ್ಭಾಙ್ಗದೂಷಣಮ್ ॥ ೧,೧೫೫.

ಕಫದಿಂದ ಮದ್ಯಪಾನವಾದರೆ ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಅಸಂಬದ್ಧವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಎಲ್ಲ ದೋಷಗಳೂ ಸೇರಿದ್ದರೆ ರಕ್ತವು ಕಟ್ಟುಹಾಕಿ ಅಂಗಗಳು ಹಾಳಾಗುತ್ತವೆ.

ಪಿತ್ತಲಿಙ್ಗತ್ವಮಾದ್ಯೇನ ವಿಕೃತೇಹಾ ಸ್ವರಾಜ್ಞತಾ । ವಿಸತ್ಕಮ್ಪೋತಿನಿದ್ರಾ ಚ ಸರ್ವೇಭ್ಯೋಽಭ್ಯಧಿಕಂ ಶ್ರಮಃ ॥ ೧,೧೫೫.

ಮೊದಲಿಗೆ ಪಿತ್ತದ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಂಡುಬಂದರೆ ಸ್ವರವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಗೊಂದಲ, ನಡುಕು, ಹೆಚ್ಚಿದ ನಿದ್ರೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ದೋಷಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿದ ದೌರ್ಬಲ್ಯ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಲಕ್ಷಯೇಲ್ಲಕ್ಷಣೋತ್ಕರ್ಷಾದ್ವಾತಾದೀಞ್ಛೋಣಿತಾದಿಷು । ಅರುಣಂ ನೀಲಕೃಷ್ಣಂ ವಾ ಸಮ್ಪ್ರವಿಶ್ಯನ್ವಿಶೇತ್ತಮಃ ॥ ೧,೧೫೫.

ಲಕ್ಷಣಗಳ ಪ್ರಬಲತೆಯಿಂದ ವಾತಾದಿ ದೋಷಗಳನ್ನು ರಕ್ತ ಮೊದಲಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಬೇಕು. ಕೆಂಪು, ನೀಲಿ ಅಥವಾ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರೆ, ಅವನು ಅಂಧಕಾರದಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ.

ಶೀಘ್ರಂ ಚ ಪ್ರತಿಬುಧ್ಯೇತ ಹೃತ್ಪೀಡಾ ವೇಪಥುರ್ಭ್ರಮಃ । ಕಾಸಃ ಶ್ಯಾವಾರುಣಾ ಚ್ಛಾಯಾ ಮೂರ್ಛಾಯಾಂ ಮಾರುತಾತ್ಮಕಃ ॥ ೧,೧೫೫.

ಅವನು ಬೇಗನೆ ಪ್ರಜ್ಞೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೋವು, ನಡುಕು, ತಲೆಸುತ್ತು, ಕೆಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಅಥವಾ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಚರ್ಮ—ಇವು ವಾತದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಮೂರ್ಚ್ಛೆಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು.

ಪಿತ್ತೇನ ರಕ್ತಂ ಪೀತಂ ವಾ ನಭಃ ಪಶ್ಯನ್ವಿಶೇತ್ತಮಃ । ವಿಬುಧ್ಯೇತ ಚ ಸಸ್ವೇದೋ ದಾಹತೃಷ್ಣೋಪಪೀಡಿತಃ ॥ ೧,೧೫೫.

ಪಿತ್ತದಿಂದ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ರಕ್ತ ಅಥವಾ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು ನೋಡಿ ಅವನು ಅಂಧಕಾರದಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ; ನಂತರ ಬೆವರುವುದು, ದಹನ ಮತ್ತು ದಾಹದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿ ಪ್ರಜ್ಞೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

ಭಿನ್ನವತ್ಪೀತನೀಲಾಭೋ ರಕ್ತನೀಲಾಕುಲೇಕ್ಷಣಃ । ಕಫೇನ ಮೇಘಸಂಕಾಶಂ ಪಶ್ಯತ್ಯಾಕಾಶಮಾವಿಶೇತ್ ॥ ೧,೧೫೫.

ಕಫದಿಂದ, ಅವನು ಆಕಾಶವನ್ನು ಮೋಡದಂತೆ, ಒಡೆದ ಹಳದಿ-ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ, ರಕ್ತ ಮತ್ತು ನೀಲಿ ಮಿಶ್ರಿತ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ನೋಡುತ್ತಾನೆ.

ತಮಶ್ಚಿರಾಚ್ಚ ಬುಧ್ಯೇ ಹೃದುರಃ ಸುಪ್ರಸೇಕವಾನ್ । ಗುರುಭಿಸ್ತಿಮಿತೈ (ರೈ) ರಙ್ಗೇ ರಾಜಧರ್ಮಾವಬನ್ಧಾನ್ (ವತ್) ॥ ೧,೧೫೫.

ಅವನು ಬಹಳ ಸಮಯದ ನಂತರ ಪ್ರಜ್ಞೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಮೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಲಾಲಾಜಲ ಬರುತ್ತದೆ. ಅವನ ಅಂಗಗಳು ಭಾರವಾಗಿದ್ದು, ಮಂದವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅವನು ರಾಜನ ನಿಯಮಕ್ಕೆ ಬಂಧಿತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.

ಸರ್ವಾಕೃತಿಸ್ತ್ರಿಭಿರ್ದೇಷೈರಪಸ್ಮಾರ ಇವಾಪರಃ । ಪಾತಯತ್ಯಾಶು ನಿಶ್ಚೇಷ್ಟಂ ವಿನಾ ಬೀಭತ್ಸಚೇಷ್ಟಿತೈಃ ॥ ೧,೧೫೫.

ಎಲ್ಲ ರೂಪಗಳೂ ಮತ್ತು ಮೂರು ದೋಷಗಳೂ ಸೇರಿದ್ದರೆ, ಅವನು ಅಪಸ್ಮಾರ ಪೀಡಿತನಂತೆ, ತಕ್ಷಣವೇ ಚಲನೆಯಿಲ್ಲದೆ ಬಿದ್ದುಹೋಗುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಅಸಹ್ಯ ಚಲನೆಗಳಿಲ್ಲ.

ದೋಷೈಸ್ತು ಮದಮೂರ್ಛಾಯಾಂ ಕೃತವೇಗೇಷು ದೇಹಿನಾಮ್ । ಸ್ವಯಮೇವೋಪಶಾಮ್ಯನ್ತಿ ಸಂನ್ಯಾಸೇನೌಷಧೈರ್ನಿವಾ ॥ ೧,೧೫೫.

ದೋಷಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಮದ್ಯಮೂರ್ಚ್ಛೆಯಲ್ಲಿ, ಅವು ದೇಹದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಶಕ್ತಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡಾಗ ಸ್ವತಃ ಶಮನವಾಗುತ್ತವೆ, ಅಥವಾ ಉಪವಾಸ ಮತ್ತು ಔಷಧಿಯಿಂದ ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತವೆ.

ವಾಗ್ದೇಹಮನಸಾಂ ಚೇಷ್ಟಾಮಾಕ್ಷಿಪ್ಯಾತಿಬಲಾಬಲಾಃ । ಸಸನ್ಯಾಸಂ ನಿಪತಿತಾಃ ಪ್ರಾಣಾಘಾತನಸಂಶ್ರಯಾಃ ॥ ೧,೧೫೫.

ಮಾತು, ದೇಹ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಬಲವಾದವುಗಳಾಗಲಿ, ದುರ್ಬಲವಾದವುಗಳಾಗಲಿ, ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದಲಾದರೂ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಜ್ಞಾನಹೀನತೆ ಜೊತೆಗೆ, ಅವು ಕುಸಿದುಬಿದ್ದು, ಪ್ರಾಣನಾಶದ ಹಾದಿಯನ್ನು ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

ಭವನ್ತಿ ತೇನ ಪುರುಷಾಃ ಕಾಷ್ಠಭೂತಾ ಮೃತೋಪಮಾಃ । ಮ್ರಿಯೇತ ಶೀಘ್ರಂ ಶೀಘ್ರಂ ಚೇಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಾ ನ ಪ್ರಯುಜ್ಯತೇ ॥ ೧,೧೫೫.

ಈ ಕಾರಣದಿಂದ, ಜನರು ಮರದಂತೆ ಜಡರಾಗುತ್ತಾರೆ, ಸತ್ತವರಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ತಕ್ಷಣವೇ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡದಿದ್ದರೆ, ಅವರು ಬಹಳ ಬೇಗ ಸಾಯುತ್ತಾರೆ.