ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ಕರ್ವನ್ತಿ ಯಕ್ಷ್ಮಾಯತನೇ ಕಾಸಂ ಷ್ಠೀವತ್ಕಫಂ ತತಃ । ಪೂತಿಪೂಯೋಪಮಂ ವೀತಂ ಮಿಶ್ರಂ ಹರಿತಲೋಹಿತಮ್ ॥ ೧,೧೪೯.

ಯಕ್ಷ್ಮೆಯ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ, ಅವುಗಳು ಕಾಸನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿ ನಂತರ ಶ್ಲೇಷ್ಮವನ್ನು ಉಗುಳಿಸುತ್ತವೆ; ಅದು ದುರ್ವಾಸನೆಯ ಪುಯದಂತೆ, ಹಳದಿ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಮಿಶ್ರಿತವಾಗಿ ಹೊರಹೋಗುತ್ತದೆ.

ಸುಪ್ಯತೇ ತುದ್ಯತ ಇವ ಹೃದಯಂ ಪಚತೀವ ಚ । ಅಕಸ್ಮಾದುಷ್ಣಶೀತೇಚ್ಛಾ ಬಹ್ವಾಶಿತ್ವಂ ಬಲಕ್ಷಯಃ ॥ ೧,೧೪೯.

ನಿದ್ದೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ ಯಾರೋ ಹೊಡೆಯುತ್ತಿರುವಂತೆ ಅನಿಸುತ್ತದೆ, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸುಡುವಂತಾಗುತ್ತದೆ; ಏಕಾಏಕಿ ಬಿಸಿಯೂ ಅಥವಾ ತಂಪೂ ಬೇಕೆಂಬ ಆಸೆ ಬರುತ್ತದೆ, ಹೆಚ್ಚು ತಿನ್ನುವ ಅಭ್ಯಾಸವಾಗುತ್ತದೆ, ಶಕ್ತಿಯೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಸ್ನಿಗ್ಧಪ್ರಸನ್ನವಕ್ರತ್ವಂ ಶ್ರೀಮದ್ದರ್ಶನನೇತ್ರತಾ । ತತೋಽಸ್ಯ ಕ್ಷಯರೂಪಾಣಿ ಸರ್ವಾಣ್ಯಾವಿರ್ಭವನ್ತಿ ಚ ॥ ೧,೧೪೯.

ಮುಖವು ತೆಳ್ಳಗಾಗಿ, ಮೃದುವಾಗಿ, ಪ್ರಕಾಶವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ; ಕಣ್ಣುಗಳು ಹೊಳೆಯುವಂತಾಗುತ್ತವೆ; ನಂತರ ಅವನಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಕ್ಷಯದ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತವೆ.

ಇತ್ಯೇಷ ಕ್ಷಯಜಃ ಕಾಸ ಕ್ಷೀಣಾನಾಂ ದೇಹನಾಶನಃ । ಯಾಪ್ಯೌ ವಾ ಬಲಿನಾಂ ತದ್ವತ್ಕ್ಷತಜೋಽಪಿ ನವೌ ತು ತೌ ॥ ೧,೧೪೯.

ಈ ರೀತಿ ಕ್ಷಯದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಕೆಮ್ಮು ದುರ್ಬಲರಾದವರ ದೇಹವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ; ಬಲಿಷ್ಠರಲ್ಲಿ ಕ್ಷಯ ಮತ್ತು ಗಾಯದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಕೆಮ್ಮು ಹೊಸದಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.

ಸಿಧ್ಯೇತಾಮಪಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಾತ್ಸಾಧ್ಯಾದೌ ಚ ಪೃಥಕ್ಕ್ರಮಃ । ಮಿಶ್ರಾ ಯಾಪ್ಯಾಶ್ಚ ಯೇ ಸರ್ವೇ ಜರಸಃ ಸ್ಥವಿರಸ್ಯ ಚ ॥ ೧,೧೪೯.

ಬಲ ಇದ್ದರೆ ಎರಡನ್ನೂ ಗುಣಪಡಿಸಬಹುದು; ಆದರೆ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಗುಣವಾಗುವ ರೋಗಗಳ ಪ್ರಗತಿ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಮಿಶ್ರ ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ರೋಗಗಳು ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ ಮತ್ತು ವೃದ್ಧರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.

ಕಾಸಶ್ವಾಸಕ್ಷಯಚ್ಛರ್ದಿಸ್ವರಸಾದಾದಯೋ ಗದಾಃ । ಭವನ್ತ್ಯುಪೇಕ್ಷಯಾ ಯಸ್ಮಾತ್ತಸ್ಮಾತ್ತಾಸ್ತ್ವರಯಾ ಜಯೇತ್ ॥ ೧,೧೪೯.

ಕೆಮ್ಮು, ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ, ಕ್ಷಯ, ವಾಂತಿ, ಧ್ವನಿ ಕುಗ್ಗುವುದು ಮತ್ತು ಇತರ ರೋಗಗಳು ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದಿಂದ ಬರುತ್ತವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ಬೇಗನೆ ಜಯಿಸಬೇಕು.

ಶ್ರೀಗರುಡಮಹಾಪುರಾಣಮ್ ೧೫೦ ಧನ್ವನ್ತರಿರುವಾಚ । ಅಥಾತಃ ಶ್ವಾಸರೋಗಸ್ಯ ನಿದಾನಂ ಪ್ರವದಾಮ್ಯಹಮ್ । ಕಾಸವೃದ್ಧ್ಯಾ ಭವೇಚ್ಛ್ವಾಸಃ ಪೂರ್ವೈರ್ವಾ ದೋಷಕೋಪನೈಃ ॥ ೧,೧೫೦.

ಶ್ರೀಧನ್ವಂತರಿ ಹೇಳಿದರು: ಈಗ ಉಸಿರಾಟದ ರೋಗದ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಅದು ಹೆಚ್ಚಾದ ಕೆಮ್ಮಿನಿಂದ ಅಥವಾ ಮೊದಲೇ ದೋಷಗಳು ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಆಮಾತಿಸಾರವಮಥುವಿಷಪಾಣ್ಡುಜ್ವರೈರಪಿ । ರಜೋಧೂಮಾನಿಲೈರ್ಮರ್ಮಘಾತಾದಪಿ ಹಿಮಾಮ್ಬುನಾ ॥ ೧,೧೫೦.

ಅಜೀರ್ಣ, ಜೀರ್ಣಕೋಶದ ತೊಂದರೆ, ವಾಂತಿ, ವಿಷ, ರಕ್ತಹೀನತೆ, ಜ್ವರ, ಧೂಳು, ಹೊಗೆ, ಗಾಳಿ, ಪ್ರಮುಖ ಅಂಗಗಳಿಗೆ ಗಾಯ, ಅಥವಾ ತಂಪಾದ ನೀರಿನಿಂದಲೂ ಉಂಟಾಗಬಹುದು.

ಕ್ಷುದ್ರಕಸ್ತಮಕಶ್ಛಿನ್ನೋ ಮಹಾನೂರ್ಧ್ವಶ್ಚ ಪಞ್ಚಮಃ । ಕಫೋಪರುದ್ಧಗಮನಪವನೋ ವಿಷ್ವಗಾಸ್ಥಿತಃ ॥ ೧,೧೫೦.

ಉಸಿರಾಟದ ಐದು ವಿಧಗಳಿವೆ: ಸಣ್ಣದು, ಕತ್ತಲೆ, ಮುರಿದದ್ದು, ದೊಡ್ಡದು ಮತ್ತು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದು; ಕಫದಿಂದ ದಾರಿಗಳು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡ ಗಾಳಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಅಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಹರಡುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಾಣೋದಕಾನ್ನವಾಹೀನಿ ದುಷ್ಟಸ್ರೋತಾಂಸಿ ದೂಷಯನ್ । ಉರಃ ಸ್ಥಃ ಕುರುತೇ ಶ್ವಾಸಮಾಮಾಶಯಸಮುದ್ಭವಮ್ ॥ ೧,೧೫೦.

ಪ್ರಾಣ, ನೀರು ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಸಾಗುವ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಕೆಡವಿ, ಕೆಟ್ಟ ಗಾಳಿ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿಕೊಂಡು, ಜೀರ್ಣವಾಗದ ಆಹಾರದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಾಗ್ರೂಪಂ ತಸ್ಯ ಹೃತ್ಪಾರ್ಶ್ವಶೂಲಂ ಪ್ರಾಣವಿಲೋಮತಾ । ಆನಾಹಃ ಶಙ್ಖಭೇದಶ್ಚ ತತ್ರಾಯಾಸೋಽತಿಭೋಜನೈಃ ॥ ೧,೧೫೦.

ಈ ರೋಗದ ಆರಂಭದ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನೋವು, ಉಸಿರಾಟ ಅಸಹಜವಾಗುವುದು, ಹೊಟ್ಟೆ ಊದು, ತಲೆಬುರುಡೆಗಳಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾದ ನೋವು; ಹೆಚ್ಚು ಶ್ರಮಿಸಿದರೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ತಿಂದರೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರೇರಿತಃ ಪ್ರೇರಯನ್ಕ್ಷುದ್ರಂ ಸ್ವಯಂ ಸ ಸಮಲಂ ಮರುತ್ । ಪ್ರತಿಲೋಮಂ ಶಿರಾ ಗಚ್ಛೇದುದೀರ್ಯ ಪವನಃ ಕಫಮ್ ॥ ೧,೧೫೦.

ಅಶುದ್ಧವಾದ ಗಾಳಿ ತಾನೇ ತಾನನ್ನು ಚಲಿಸಿ, ದಾರಿಗಳನ್ನು ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಹತ್ತಿ, ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಕಫವನ್ನು ಹೊರಹಾಕುತ್ತದೆ.

ಪರಿಗೃಹ್ಯಶಿರೋಗ್ರೀವಮುರಃ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ಚ ಪೀಡಯನ್ । ಕಾಸಂ ಘುರ್ಘುರಕಂ ಮೋಹಮರುಚಿಮ್ಪೀನಸಂ ಭೃಶಮ್ ॥ ೧,೧೫೦.

ತಲೆ, ಕುತ್ತು, ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಪಕ್ಕಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಕೆಮ್ಮು, ಘರ್ಜನೆ, ಮೂರ್ಛೆ, ರುಚಿ ಇಲ್ಲದಿಕೆ ಮತ್ತು ತೀವ್ರವಾದ ಮೂಗು ಜಾಮಾಗು ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಕರೋತಿ ತೀವ್ರವೇಗಞ್ಚ ಶ್ವಾಸಂ ಪ್ರಾಣೋಪತಾಪಿನಮ್ । ಪ್ರತಾಮ್ಯೇತ್ತಸ್ಯ ವೇಗೇನಷ್ಠೀವನಾನ್ತೇ ಕ್ಷಣಂ ಸುಖೀ ॥ ೧,೧೫೦.

ಅದು ತೀವ್ರವಾದ, ವೇಗವಾದ ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ; ರೋಗಿಯು ಅದರ ಬಲದಿಂದ ಮೂರ್ಛೆಯಾಗುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಉಗುಳಿದ ನಂತರ ಕ್ಷಣಮಾತ್ರ ಸುಖವಾಗುತ್ತದೆ.

ಕೃಚ್ಛ್ರಾಚ್ಛಯಾನಃ ಶ್ವಸಿತಿ ನಿಷಣ್ಣಃ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಮರ್ಹತಿ । ಉಚ್ಛ್ರಿತಾಕ್ಷೋ ಲಲಾಟೇನ ಸ್ವಿದ್ಯತಾ ಭೃಶಮಾರ್ತಿಮಾನ್ ॥ ೧,೧೫೦.

ಹಾಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ಉಸಿರಾಡುತ್ತಾನೆ; ಕುಳಿತುಕೊಂಡರೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ; ಕಣ್ಣುಗಳು ದೊಡ್ಡದಾಗಿ, ನುಣುಪಾಗಿ, ನFOREHEADನಲ್ಲಿ ಬೆವರು ಬರುತ್ತದೆ, ತುಂಬಾ ನೋವು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.

ವಿಶುಷ್ಕಾಸ್ಯೋ ಮುಹುಃ ಶ್ವಾಸಃ ಕಾಙ್ಕ್ಷತ್ಯುಷ್ಣಂ ಸವೇಪಥುಃ । ಮೇಘಾಮ್ಬುಶೀತಪ್ರಾಗ್ವಾತೈಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಲೈಶ್ಚ ವಿವರ್ಧತೇ ॥ ೧,೧೫೦.

ಅವನ ಬಾಯಿ ಒಣಗಿರುತ್ತದೆ, ಪುನಃ ಪುನಃ ಉಸಿರಾಡುತ್ತಾನೆ, ಬಿಸಿಯನ್ನೇ ಬಯಸುತ್ತಾನೆ, ದೇಹ ಕಂಪಿಸುತ್ತದೆ; ಮೋಡ, ತಂಪು ನೀರು, ಪೂರ್ವ ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಕಫದಿಂದ ಈ ತೊಂದರೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.

ಸ ಯಾಪ್ಯಸ್ತಮಕಃ ಸಾಧ್ಯೋ ನರಸ್ಯ ಬಲಿನೋ ಭವೇತ್ । ಜ್ವರಮೂರ್ಛಾವತಃ ಸೀತೈರ್ನ ಶಾಮ್ಯೇತ್ಪ್ರಥಮಸ್ತು ಸಃ ॥ ೧,೧೫೦.

ಈ ಕತ್ತಲೆ ಪ್ರಕಾರದ ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ ಬಲಿಷ್ಠನಿಗೆ ಗುಣವಾಗಬಹುದು; ಆದರೆ ಜ್ವರ, ಮೂರ್ಛೆ ಅಥವಾ ತಂಪು ಇರುವವನಿಗೆ ಮೊದಲಿಗೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗದು.

ಕಾಸಶ್ವಸಿತವಚ್ಛೀರ್ಣಮರ್ಮಚ್ಛೇದರುಜಾರ್ದಿತಃ । ಸಸ್ವೇದಮೂರ್ಛಃ ಸಾನಾಹೋ ಬಸ್ತಿದಾಹವಿಬೋಧವಾನ್ ॥ ೧,೧೫೦.

ಕೆಮ್ಮು ಮತ್ತು ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ ಇರುವವರಂತೆ, ಅವನು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಗಗಳಿಗೆ ನೋವು, ಬೆವರು, ಮೂರ್ಛೆ, ಹೊಟ್ಟೆ ಊದು, ಮೂತ್ರದ ಸುಡುವಿಕೆ ಮತ್ತು ನಿದ್ರಾಭಂಗದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಾನೆ.

ಅಧೋದೃಷ್ಟಿಃ ಶುತಾಕ್ಷಸ್ತು ಸ್ನಿಹ್ಯದ್ರಕ್ತೈಕಲೋಚನಃ । ಶುಷ್ಕಾಸ್ಯಃ ಪ್ರಲಪನ್ದೀನೋ ನಷ್ಟಚ್ಛಾಯೋ ವಿಚೇತನಃ ॥ ೧,೧೫೦.

ಅವನ ದೃಷ್ಟಿ ಕೆಳಗಿರುತ್ತದೆ, ಕಣ್ಣುಗಳು ಕುಗ್ಗಿರುತ್ತವೆ, ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣ ತೋರಿಸುತ್ತವೆ, ಬಾಯಿ ಒಣಗಿರುತ್ತದೆ, ಅರ್ಥವಿಲ್ಲದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡುತ್ತಾನೆ, ಮೈಬಣ್ಣ ಕಳೆದುಹೋಗಿರುತ್ತದೆ, ಜ್ಞಾನಹೀನನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.

ಮಹಾತಾಮಹತಾ ದೀನೋ ನಾದೇನ ಶ್ವಸಿತಿ ಕ್ರಥನ್ । ಉದ್ಧೂಯಮಾನಃ ಸಂರಬ್ಧೋ ಮತ್ತರ್ಷಭ ಇವಾನಿಶಮ್ ॥ ೧,೧೫೦.

ಅವನ ಉಸಿರಾಟ ದೊಡ್ಡದು, ಆಳವಾದದು, ದಯನೀಯವಾಗಿ ಶಬ್ದ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅವನು ಶ್ವಾಸ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಜೋರಾಗಿ ಶಬ್ದ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಹದಗೆಟ್ಟ ಎಮ್ಮೆ ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ತಲೆಕೆಡಿಸಿಕೊಂಡಂತೆ ಅಶಾಂತನಾಗಿ ಉಸಿರಾಡುತ್ತಾನೆ.

ಪ್ರನಷ್ಟಜ್ಞಾನವಿಜ್ಞಾನೋ ವಿಭ್ರಾನ್ತನಯನಾನನಃ । ನೇತ್ರೇ ಸಮಾಕ್ಷಿಪನ್ಬದ್ಧಮೂತ್ರವರ್ಚಾ ವಿಶೀರ್ಣವಾಕ್ ॥ ೧,೧೫೦.

ಅವನಿಗೆ ಜ್ಞಾನವೂ ವಿವೇಕವೂ ಕಳೆದುಹೋಗಿವೆ, ಮುಖವೂ ಕಣ್ಣುಗಳೂ ಗೊಂದಲಗೊಂಡಿವೆ; ಅವನು ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೆಳೆಯುತ್ತಾನೆ, ಮೂತ್ರವೂ ಮಲವೂ ಹೊರಬರುವುದಿಲ್ಲ, ಮಾತು ಕೂಡ ಮುರಿದುಬಿಡುತ್ತದೆ.

ಶುಷ್ಕಕಣ್ಠೋ ಮುಹುಶ್ಚೈವ ಕರ್ಣಶಙ್ಖಾಶಿರೋಽತಿರುಕ್ । ಯೋ ದೀರ್ಘಮುಚ್ಛ್ವಸಿತ್ಯೂರ್ಧ್ವಂ ನ ಚ ಪ್ರತ್ಯಾಹರತ್ಯಧಃ ॥ ೧,೧೫೦.

ಅವನ ಗಂಟಲು ಮರುಮರು ಒಣಗುತ್ತದೆ, ಕಿವಿ, ಕಪಾಲ, ತಲೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ತೀವ್ರವಾದ ನೋವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಅವನು ಉಸಿರನ್ನು ದೀರ್ಘವಾಗಿ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಬಿಡುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಕೆಳಗೆ ಮತ್ತೆ ಉಸಿರೆಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ.

ಶ್ಲೇಷ್ಮಾವೃತಮುಖಶ್ರೋತ್ರಃ ಕ್ರುದ್ಧಗನ್ಧವಹಾರ್ದಿತಃ । ಊರ್ಧ್ವಂ ಸಮೀಕ್ಷತೇ ಭ್ರಾನ್ತಮಕ್ಷಿಣೀ ಪರಿತಃ ಕ್ಷಿಪನ್ ॥ ೧,೧೫೦.

ಅವನ ಬಾಯಿಯೂ ಕಿವಿಯೂ ಶ್ಲೇಷ್ಮೆಯಿಂದ ತುಂಬಿವೆ, ದುರ್ಗಂಧದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಾನೆ; ಅವನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ನೋಡುವನು, ಕಣ್ಣುಗಳು ಗೊಂದಲಗೊಂಡು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ.

ಮರ್ಮಸು ಚ್ಛಿದ್ಯಮಾನೇಷು ಪರಿದೇವೀ ನಿರುದ್ಧವಾಕ್ । ಏತೇ ಸಿಧ್ಯೇಯುರವ್ಯಕ್ತಾಃ ವ್ಯಕ್ತಾಃ ಪ್ರಾಣಹರಾ ಧ್ರುವಮ್ ॥ ೧,೧೫೦.

ಅವನ ಜೀವಕೇಂದ್ರಗಳು ಹಾನಿಯಾಗುತ್ತಿರುವಾಗ, ಅವನು ದುಃಖದಿಂದ ಅಳುತ್ತಾನೆ, ಮಾತು ಹೊರಬರುವುದಿಲ್ಲ; ಈ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮೊದಲಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗದೆ ಇದ್ದರೂ, ನಂತರ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಪ್ರಾಣಹಾನಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ.

ಶ್ರೀಗರುಡಮಹಾಪುರಾಣಮ್ ೧೫೧ ಧನ್ವನ್ತರಿರುವಾಚ । ಹಿಕ್ರಾರೋಗನಿದಾನಞ್ಚ ವಕ್ಷ್ಯೇ ಸುಶ್ರುತ ! ತಚ್ಛೃಣು । ಶ್ವಾಸೈಕಹೇತುಃ ಪ್ರಾಗ್ರೂಪಂ ಸಂಖ್ಯಾ ಪ್ರಕೃತಿಸಂಶ್ರಯಾ ॥ ೧,೧೫೧.

ಧನ್ವಂತರಿ ಹೇಳಿದನು: ಸುಶ್ರುತನೇ, ಹಿಕ್ಕಿನ ಕಾರಣವನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ, ಕೇಳು. ಹಿಕ್ಕೆಗೆ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವಿದೆ, ಅದರ ಮೊದಲ ಸೂಚನೆಗಳು, ವಿಧಗಳು ಮತ್ತು ಶರೀರದ ಸ್ವಭಾವದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ.

ಹಿಕ್ರಾ ಭಕ್ಷ್ಯೋದ್ಭವಾ ಕ್ಷುದ್ರಾ ಯಮಲಾ ಮಹತೀತಿ ಚ । ಗಮ್ಭೀರಾ ಚ ಮರುತ್ತತ್ರ ತ್ವರಯಾಯುಕ್ತಿಸೇವಿತೈಃ ॥ ೧,೧೫೧.

ಹಿಕ್ಕು ಆಹಾರದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಅದು ಸಣ್ಣದು, ಜೋಡಿಯಾಗಿ ಬರುವದು ಅಥವಾ ದೊಡ್ಡದು ಆಗಿರಬಹುದು. ಓ ಮರುತೇ, ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಅಥವಾ ತಪ್ಪಾಗಿ ಅಥವಾ ಅತಿಯಾಗಿ ತಿನ್ನುವುದರಿಂದ ಆಳವಾದ ಹಿಕ್ಕು ಕೂಡ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ರೂಕ್ಷತೀಕ್ಷ್ಣಖರಾಶಾನ್ತೈರನ್ನಪಾನೈಃ ಪ್ರಪೀಡಿತಃ । ಕರೋತಿ ಹಿಕ್ರಾಂ ಶ್ವಸನಃ ಮನ್ದಶಬ್ದಾಂ ಕ್ಷುಧಾನುಗಾಮ್ ॥ ೧,೧೫೧.

ಒಬ್ಬನು ಒಣ, ತೀಕ್ಷ್ಣ, ಕಠಿಣ ಅಥವಾ ಅತಿಯಾದ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಪಾನದಿಂದ ಬಳಲಿದಾಗ, ಉಸಿರು ಮೃದುವಾದ ಶಬ್ದದೊಂದಿಗೆ, ಹಸಿವಿನ ನಂತರ ಸೌಮ್ಯ ಹಿಕ್ಕನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಸಮಂ ಸನ್ಧ್ಯಾನ್ನಪಾನೇನ ಯಾ ಪ್ರಯಾತಿ ಚ ಸಾನ್ನಜಾ । ಆಯಾಸಾತ್ಪವನಃ ಕ್ರುದ್ಧಃ ಕ್ಷುದ್ರಾಂ ಹಿಕ್ರಾಂ ಪ್ರವರ್ತಯೇತ್ ॥ ೧,೧೫೧.

ಸಂಜೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಪಾನದ ಜೊತೆಗೆ ಬರುವ ಹಿಕ್ಕನ್ನು 'ಜೋಡಿ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಶ್ರಮದಿಂದ ವಾಯು ಕೋಪಗೊಂಡಾಗ ಸಣ್ಣ ಹಿಕ್ಕು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಜತ್ರುಮೂಲಾತ್ಪರಿಸೃತಾ ಮನ್ದವೇಗವನ್ತೀ ಹಿ ಸಾ । ವೃದ್ಧಿಮಾಯಾಸತೋ ಯಾತಿ ಭುಕ್ತಮಾತ್ರೇ ಚ ಮಾರ್ದಬಮ್ ॥ ೧,೧೫೧.

ಕಂಠಮೂಲದಿಂದ ಹರಡುತ್ತಾ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಸಾಗುವ ಹಿಕ್ಕು, ಶ್ರಮದಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಆದರೆ ತಿನ್ನುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಸೌಮ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.