ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ಕಷಾಯಶ್ಚ ಹಿತಸ್ತಸ್ಯ ಮಧುರಾ ಏವ ಕೇವಲಮ್ । ಕಫಮಾರುತಸಂಸ್ಪೃಷ್ಟಮಸಾಧ್ಯಮುಪನಾಮನಮ್ ॥ ೧,೧೪೮.

ಅವನಿಗೆ ಕಷಾಯ ಮತ್ತು ಸಿಹಿ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಹಿತ; ಕಫ ಮತ್ತು ವಾತ ಕೂಡ ಸೇರಿದ್ದರೆ ಅದು ಗುಣವಾಗದು ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಆ ಹೆಸರು ಕೊಡುತ್ತಾರೆ.

ಅಸಹ್ಯಂ ಪ್ರತಿಲೋಮತ್ವಾದಸಾಧ್ಯಾದೌಷಧಸ್ಯ ಚ । ನ ಹಿ ಸಂಶೋಧನಂ ಕಿಞ್ಚಿದಸ್ಯ ಚ ಪ್ರತಿಲೋಮಿನಃ ॥ ೧,೧೪೮.

ಅನುಭವಿಸಲು ಅಸಹ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ದಿಕ್ಕಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಹರಡಿದರೆ, ಔಷಧಿ ಫಲಿಸದು; ಅಂತಹ ದಿಕ್ಕು ವಿರುದ್ಧ ಕಾಯಿಲೆಗೆ ಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಶೋಧನಂ ಪ್ರತಿಲೋಮಞ್ಚ ರಕ್ತಪಿತ್ತೇಽಭಿಸರ್ಜಿತಮ್ । ಏವಮೇವೋಪಶಮನಂ ಸಂಶೋಧನಮಿಹೇಷ್ಯತೇ ॥ ೧,೧೪೮.

ದಿಕ್ಕಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸುವುದು ರಕ್ತಪಿತ್ತದಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಇಲ್ಲಿ ಶಮನ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸುವುದನ್ನು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕು.

ಸಂಸೃಷ್ಟೇಷು ಹಿ ದೋಷೇಷು ಸರ್ವಥಾ ಛರ್ದನಂ ಹಿತಮ್ । ತತ್ರ ದೋಷೋಽತ್ರ ಗಮನಂ ಶಿವಾಸ್ತ್ರ ಇವ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ ॥ ೧,೧೪೮.

ಎಲ್ಲ ದೋಷಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಬೆರೆತು ಬಂದಾಗ, ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಹೊರಹಾಕುವುದು ಹಿತಕರವಾಗಿದೆ. ಅಂಥ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿಯುವ ದೋಷವನ್ನು ಶಿವನ ಅಸ್ತ್ರದಂತೆ ಭಯಾನಕವೆಂದು ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಉಪದ್ರವಾಶ್ಚ ವಿಕೃತಿಂ ಫಲತಸ್ತೇಷು ಸಾಧಿತಮ್ ॥ ೧,೧೪೮.

ಅಂತಹ ಸಂಕಟಗಳು ರೂಪಭಂಗವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ; ಅವುಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಫಲಗಳು ಈ ರೀತಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿವೆ.

ಶ್ರೀಗರುಡಮಹಾಪುರಾಣಮ್ ೧೪೯ ಧನ್ವನ್ತರಿರುವಾಚ । ಆಶುಕಾರೀ ಯತಃ ಕಾಸಃ ಸ ಏವಾತಃ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯತೇ । ಪಞ್ಚ ಕಾಸಾಃ ಸ್ಮೃತಾ ವಾತಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಕ್ಷತಕ್ಷಯೈಃ ॥ ೧,೧೪೯.

ಧನ್ವಂತರಿ ಹೇಳಿದನು: ಕಾಸು ತಕ್ಷಣವೇ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಈಗ ಅದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ವಾತ, ಪಿತ್ತ, ಶ್ಲೇಷ್ಮ, ಗಾಯ ಮತ್ತು ಕ್ಷಯದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಐದು ವಿಧದ ಕಾಸುಗಳಿವೆ.

ಕ್ಷಯಾಯೋಪೇಕ್ಷಿತಾಃ ಸರ್ವೇ ಬಲಿನಶ್ಚೋತ್ತರೋತ್ತರಮ್ । ತೇಷಾಂ ಭವಿಷ್ಯತಾಂ ರೂಪಂ ಕಣ್ಠೇ ಕಣ್ಡೂರರೋಚಕಃ ॥ ೧,೧೪೯.

ಕ್ಷಯದಿಂದ ಬರುವ ಎಲ್ಲ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿದರೆ ಅವು ಕ್ರಮೇಣ ಬಲವಾಗುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಗಂಟಲಲ್ಲಿ ಉರಿ ಮತ್ತು ರುಚಿ ಹಾನಿಯಾಗಿವೆ.

ಶುಷ್ಕಕರ್ಣಾಸ್ಯಕಣ್ಠತ್ವಂ ತತ್ರಾಧೋವಿಹಿತೋಽನಿಲಃ । ಊರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರವೃತ್ತಃ ಪ್ರಾಪ್ಯೋ ರಸ್ತಸ್ಮಿನ್ಕಣ್ಠೇ ಚ ಸಂಸೃಜನ್ ॥ ೧,೧೪೯.

ಕಿವಿ, ಬಾಯಿ ಮತ್ತು ಗಂಟಲಲ್ಲಿ ಒಣತನ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಇದನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಹರಡುವ ವಾಯು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅದು ಮೇಲೆ ಚಲಿಸಿದಾಗ ಗಂಟಲಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಶಿರಾಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಸಂಪೂರ್ಯ ತತೋಽಙ್ಗಾನ್ಯುತ್ಕ್ಷಿಪನ್ತಿ ಚ । ಕ್ಷಿಪನ್ನಿವಾಕ್ಷಿಣೀ ಕ್ಲಿಷ್ಟಸ್ವರಃ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ಚ ಪೀಡಯನ್ ॥ ೧,೧೪೯.

ಅದು ಶಿರಾ ಮತ್ತು ನಾಡಿಗಳನ್ನು ತುಂಬಿ, ಅಂಗಗಳನ್ನು ಎತ್ತುತ್ತದೆ; ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ನೋವು, ಧ್ವನಿ ಕಷ್ಟ, ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಪ್ರವರ್ತತೇ ಸವಕ್ರೇಣ ಭಿನ್ನಕಾಂಸ್ಯೋಪಮಧ್ವನಿಃ । ಹೃತ್ಪಾರ್ಶ್ವೇರುಶಿರಃ ಶೂಲಮೋಹಕ್ಷೋಭಸ್ವರಕ್ಷಯಾನ್ ॥ ೧,೧೪೯.

ಅದು ತಿರುವು ಧ್ವನಿಯೊಂದಿಗೆ, ಮುರಿದ ಕಂಚಿನಂತೆ ಕೇಳಿಸುತ್ತದೆ; ಹೃದಯ, ಬದಿ, ತಲೆ ನೋವು, ಗಾಬರಿತನ, ಅಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಧ್ವನಿ ಹಾನಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಕರೋತಿ ಶುಷ್ಕಕಾಸಞ್ಚ ಮಹಾವೇಗರುಜಾಸ್ವನಮ್ । ಸೋಂಗಹರ್ಷೋ ಕಫಂ ಶುಷ್ಕಂ ಕೃಛ್ರಾನ್ಮುಕ್ತ್ವಾಲ್ಪತಾಂ ವ್ರಜೇತ್ ॥ ೧,೧೪೯.

ಅದು ಒಣ ಕಾಸನ್ನು, ಭಾರೀ ನೋವು ಮತ್ತು ಕಠಿಣ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ; ರೋಮಾಂಚನದೊಂದಿಗೆ, ಒಣ ಶ್ಲೇಷ್ಮವನ್ನು ಕಷ್ಟದಿಂದ ಹೊರಹಾಕಿ, ನಂತರ ಅದು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಪಿತ್ತಾತ್ಪೀತಾಕ್ಷಿಕತ್ವಂ ಚ ತಿಕ್ತಾಸ್ಯತ್ವಂ ಜ್ವರೋ ಭ್ರಮಃ । ಪಿತ್ತಾಸೃಗ್ವಮನಂ ತೃಷ್ಣಾ ವೈಸ್ವರ್ಯಂ ಧೂಮಕೋ ಮದಃ ॥ ೧,೧೪೯.

ಪಿತ್ತದಿಂದ ಕಣ್ಣು ಹಳದಿ, ಬಾಯಲ್ಲಿ ಕಹಿ, ಜ್ವರ, ತಲೆಸುತ್ತು, ಪಿತ್ತ ಮತ್ತು ರಕ್ತ ವಾಂತಿ, ದಾಹ, ಧ್ವನಿ ಕಷ್ಟ, ಹೊಗೆಯಂತಹ ಭಾವನೆ ಮತ್ತು ಮದ್ಯದಂತೆ ತಲೆಸುತ್ತು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರತತಂ ಕಾಸವೇಗೇ ಚ ಜ್ಯೋತಿಷಾಮಿವ ದರ್ಶನಮ್ । ಕಫಾದುರೋಽಲ್ಪರುಙ್ಮೂರ್ಧಿ ಹೃದಯಂ ಸ್ತಿಮಿತೇ ಗುರು ॥ ೧,೧೪೯.

ನಿರಂತರ ಕಾಸಿನಿಂದ ಬೆಳಕುಗಳು ಕಾಣುವಂತೆ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ; ಶ್ಲೇಷ್ಮದಿಂದ ತಲೆಗೆ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ನೋವು, ಹೃದಯ ಭಾರವಾಗಿದ್ದು, ಜಡವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಕಣ್ಠೇ ಪ್ರಲೇಪಮದಜಂ ಪೀನಸಚ್ಛರ್ದ್ಯರೋಚಕಾಃ । ರೋಮಹರ್ಷೋ ಧನಸ್ನಿಗ್ಧಂಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾಞ್ಚ ಪ್ರವರ್ತನಮ್ ॥ ೧,೧೪೯.

ಗಂಟಲಲ್ಲಿ ಲೇಪ, ರುಚಿಹಾನಿ, ಮೂಗು ಹರಿಯುವುದು, ವಾಂತಿ, ರುಚಿಯ ಕೊರತೆ, ರೋಮಾಂಚನ, ದಪ್ಪ ಮತ್ತು ಎಣ್ಣೆಯಾದ ಶ್ಲೇಷ್ಮ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಯುದ್ಧಾದ್ಯೈಃ ಸಾಹಸೈಸ್ತೈಸ್ತೈಃ ಸೇವಿತೈರಯಥಾಬಲಮ್ । ಉಪಸ್ಯನ್ತಃ ಕ್ಷತೋ ವಾಯುಃ ಪಿತ್ತೇನಾನುಗತೋ ಬಲೀ ॥ ೧,೧೪೯.

ಯುದ್ಧ ಮುಂತಾದ ಅತಿಯಾದ ಶ್ರಮದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಶಕ್ತಿಗೆ ಮೀರಿ ಮಾಡಿದರೆ, ವಾಯು ದುರ್ಬಲವಾಗಿ, ಪಿತ್ತದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಬಲಿಷ್ಠವಾಗುತ್ತದೆ.

ಕುಪಿತಃ ಕುರುತೇ ಕಾಸಂ ಕಫಂ ತೇನ ಸಶೋಣಿತಮ್ । ಪೀತಂ ಶ್ಯಾವಞ್ಚ ಶುಷ್ಕಞ್ಚ ಗ್ರಥಿತಂ ಕುಪಿತಂ ಬಹು ॥ ೧,೧೪೯.

ಅದು ಕೋಪಗೊಂಡಾಗ, ರಕ್ತ ಮತ್ತು ಶ್ಲೇಷ್ಮ ಮಿಶ್ರಿತವಾದ, ಹಳದಿ, ಕಪ್ಪು, ಒಣ, ಗುಡ್ಡೆಯಾದ, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೋಪಗೊಂಡ ಶ್ಲೇಷ್ಮದೊಂದಿಗೆ ಕಾಸು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಷ್ಠೀವೇತ್ಕಣ್ಠೇನ ರುಜತಾ ವಿಭಿನ್ನೇನೈವ ಚೋರಸಾ । ಸೂಚೀಭಿರಿವ ತೀಕ್ಷ್ಣಾಭಿಸ್ತುದ್ಯಮಾನೇನ ಶೂಲಿನಾ ॥ ೧,೧೪೯.

ಅವನು ಗಂಟಲಿಂದ ನೋವಿನಿಂದ ಉಗುಳುತ್ತಾನೆ, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಪಿಡುಗುಂಟಾಗಿ, ಸೂಜಿ ಚುಚ್ಚಿದಂತೆ ಅಥವಾ ಆಯುಧದಿಂದ ಹೊಡೆದಂತೆ ತೀವ್ರ ನೋವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ದುಃ ಖಸ್ಪರ್ಶೇನ ಶೂಲೇನ ಭೇದಪೀಡಾಹಿತಾಪಿನಾ । ಪರ್ವಭೇದಜ್ವರಶ್ವಾಸತೃಷ್ಣಾವೈಸ್ವರ್ಯಕಮ್ಪವಾನ್ ॥ ೧,೧೪೯.

ದುಃಖಕರ ಸ್ಪರ್ಶ, ಪಿಡುಗುಂಟು ನೋವು, ಒತ್ತಡ ಮತ್ತು ಬೇಧನದಿಂದ, ಸಂಧಿಗಳ ನೋವು, ಜ್ವರ, ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ, ದಾಹ, ಧ್ವನಿ ಕಷ್ಟ ಮತ್ತು ಕಂಪನ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಪಾರಾವತ ಇವೋತ್ಕೂಜನ್ಪಾರ್ಶ್ವಶೂಲೀ ತತೋಽಸ್ಯ ಚ । ಕಫಾದ್ಯೈರ್ವಮನಂ ಪಕ್ತಿಬಲವರ್ಣಞ್ಚ ಹೀಯತೇ ॥ ೧,೧೪೯.

ಅವನು ಪಾರಿವಾಳದಂತೆ ಕೂಗುತ್ತಾನೆ, ಬದಿಯಲ್ಲಿ ನೋವು, ಶ್ಲೇಷ್ಮ ಮುಂತಾದ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ವಾಂತಿ ಉಂಟಾಗಿ, ಶಕ್ತಿ, ವರ್ಣ ಮತ್ತು ಜೀರ್ಣಶಕ್ತಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಕ್ಷೀಣಸ್ಯ ಸಾಸೃಙ್ಮೂತ್ರತ್ವಂ ಶ್ವಾಸಪೃಷ್ಟಕಟಿಗ್ರಹಃ । ಷಾಯುಪ್ರಧಾನಾಃ ಕುಪಿತಾ ಧಾವತೋ ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಣಃ ॥ ೧,೧೪೯.

ಕ್ಷೀಣರಾದವರಿಗೆ ಮೂತ್ರದಲ್ಲಿ ರಕ್ತ, ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ, ಬೆನ್ನು ಮತ್ತು ಕಟಿಯಲ್ಲಿ ಜಡತೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಇವು ಹೆಚ್ಚಾದರೆ ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿವೆ.

ಕರ್ವನ್ತಿ ಯಕ್ಷ್ಮಾಯತನೇ ಕಾಸಂ ಷ್ಠೀವತ್ಕಫಂ ತತಃ । ಪೂತಿಪೂಯೋಪಮಂ ವೀತಂ ಮಿಶ್ರಂ ಹರಿತಲೋಹಿತಮ್ ॥ ೧,೧೪೯.

ಯಕ್ಷ್ಮೆಯ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ, ಅವುಗಳು ಕಾಸನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿ ನಂತರ ಶ್ಲೇಷ್ಮವನ್ನು ಉಗುಳಿಸುತ್ತವೆ; ಅದು ದುರ್ವಾಸನೆಯ ಪುಯದಂತೆ, ಹಳದಿ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಮಿಶ್ರಿತವಾಗಿ ಹೊರಹೋಗುತ್ತದೆ.

ಸುಪ್ಯತೇ ತುದ್ಯತ ಇವ ಹೃದಯಂ ಪಚತೀವ ಚ । ಅಕಸ್ಮಾದುಷ್ಣಶೀತೇಚ್ಛಾ ಬಹ್ವಾಶಿತ್ವಂ ಬಲಕ್ಷಯಃ ॥ ೧,೧೪೯.

ನಿದ್ದೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ ಯಾರೋ ಹೊಡೆಯುತ್ತಿರುವಂತೆ ಅನಿಸುತ್ತದೆ, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸುಡುವಂತಾಗುತ್ತದೆ; ಏಕಾಏಕಿ ಬಿಸಿಯೂ ಅಥವಾ ತಂಪೂ ಬೇಕೆಂಬ ಆಸೆ ಬರುತ್ತದೆ, ಹೆಚ್ಚು ತಿನ್ನುವ ಅಭ್ಯಾಸವಾಗುತ್ತದೆ, ಶಕ್ತಿಯೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಸ್ನಿಗ್ಧಪ್ರಸನ್ನವಕ್ರತ್ವಂ ಶ್ರೀಮದ್ದರ್ಶನನೇತ್ರತಾ । ತತೋಽಸ್ಯ ಕ್ಷಯರೂಪಾಣಿ ಸರ್ವಾಣ್ಯಾವಿರ್ಭವನ್ತಿ ಚ ॥ ೧,೧೪೯.

ಮುಖವು ತೆಳ್ಳಗಾಗಿ, ಮೃದುವಾಗಿ, ಪ್ರಕಾಶವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ; ಕಣ್ಣುಗಳು ಹೊಳೆಯುವಂತಾಗುತ್ತವೆ; ನಂತರ ಅವನಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಕ್ಷಯದ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತವೆ.

ಇತ್ಯೇಷ ಕ್ಷಯಜಃ ಕಾಸ ಕ್ಷೀಣಾನಾಂ ದೇಹನಾಶನಃ । ಯಾಪ್ಯೌ ವಾ ಬಲಿನಾಂ ತದ್ವತ್ಕ್ಷತಜೋಽಪಿ ನವೌ ತು ತೌ ॥ ೧,೧೪೯.

ಈ ರೀತಿ ಕ್ಷಯದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಕೆಮ್ಮು ದುರ್ಬಲರಾದವರ ದೇಹವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ; ಬಲಿಷ್ಠರಲ್ಲಿ ಕ್ಷಯ ಮತ್ತು ಗಾಯದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಕೆಮ್ಮು ಹೊಸದಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.

ಸಿಧ್ಯೇತಾಮಪಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಾತ್ಸಾಧ್ಯಾದೌ ಚ ಪೃಥಕ್ಕ್ರಮಃ । ಮಿಶ್ರಾ ಯಾಪ್ಯಾಶ್ಚ ಯೇ ಸರ್ವೇ ಜರಸಃ ಸ್ಥವಿರಸ್ಯ ಚ ॥ ೧,೧೪೯.

ಬಲ ಇದ್ದರೆ ಎರಡನ್ನೂ ಗುಣಪಡಿಸಬಹುದು; ಆದರೆ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಗುಣವಾಗುವ ರೋಗಗಳ ಪ್ರಗತಿ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಮಿಶ್ರ ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ರೋಗಗಳು ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ ಮತ್ತು ವೃದ್ಧರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.

ಕಾಸಶ್ವಾಸಕ್ಷಯಚ್ಛರ್ದಿಸ್ವರಸಾದಾದಯೋ ಗದಾಃ । ಭವನ್ತ್ಯುಪೇಕ್ಷಯಾ ಯಸ್ಮಾತ್ತಸ್ಮಾತ್ತಾಸ್ತ್ವರಯಾ ಜಯೇತ್ ॥ ೧,೧೪೯.

ಕೆಮ್ಮು, ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ, ಕ್ಷಯ, ವಾಂತಿ, ಧ್ವನಿ ಕುಗ್ಗುವುದು ಮತ್ತು ಇತರ ರೋಗಗಳು ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದಿಂದ ಬರುತ್ತವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ಬೇಗನೆ ಜಯಿಸಬೇಕು.

ಶ್ರೀಗರುಡಮಹಾಪುರಾಣಮ್ ೧೫೦ ಧನ್ವನ್ತರಿರುವಾಚ । ಅಥಾತಃ ಶ್ವಾಸರೋಗಸ್ಯ ನಿದಾನಂ ಪ್ರವದಾಮ್ಯಹಮ್ । ಕಾಸವೃದ್ಧ್ಯಾ ಭವೇಚ್ಛ್ವಾಸಃ ಪೂರ್ವೈರ್ವಾ ದೋಷಕೋಪನೈಃ ॥ ೧,೧೫೦.

ಶ್ರೀಧನ್ವಂತರಿ ಹೇಳಿದರು: ಈಗ ಉಸಿರಾಟದ ರೋಗದ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಅದು ಹೆಚ್ಚಾದ ಕೆಮ್ಮಿನಿಂದ ಅಥವಾ ಮೊದಲೇ ದೋಷಗಳು ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಆಮಾತಿಸಾರವಮಥುವಿಷಪಾಣ್ಡುಜ್ವರೈರಪಿ । ರಜೋಧೂಮಾನಿಲೈರ್ಮರ್ಮಘಾತಾದಪಿ ಹಿಮಾಮ್ಬುನಾ ॥ ೧,೧೫೦.

ಅಜೀರ್ಣ, ಜೀರ್ಣಕೋಶದ ತೊಂದರೆ, ವಾಂತಿ, ವಿಷ, ರಕ್ತಹೀನತೆ, ಜ್ವರ, ಧೂಳು, ಹೊಗೆ, ಗಾಳಿ, ಪ್ರಮುಖ ಅಂಗಗಳಿಗೆ ಗಾಯ, ಅಥವಾ ತಂಪಾದ ನೀರಿನಿಂದಲೂ ಉಂಟಾಗಬಹುದು.

ಕ್ಷುದ್ರಕಸ್ತಮಕಶ್ಛಿನ್ನೋ ಮಹಾನೂರ್ಧ್ವಶ್ಚ ಪಞ್ಚಮಃ । ಕಫೋಪರುದ್ಧಗಮನಪವನೋ ವಿಷ್ವಗಾಸ್ಥಿತಃ ॥ ೧,೧೫೦.

ಉಸಿರಾಟದ ಐದು ವಿಧಗಳಿವೆ: ಸಣ್ಣದು, ಕತ್ತಲೆ, ಮುರಿದದ್ದು, ದೊಡ್ಡದು ಮತ್ತು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದು; ಕಫದಿಂದ ದಾರಿಗಳು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡ ಗಾಳಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಅಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಹರಡುತ್ತದೆ.