ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ಕಫೋ ವಸನ್ತೇ ತಮಪಿ ವಾತಪಿತ್ತಂ ಭವೇದನು । ಬಲವತ್ಸ್ವಲ್ಪದೋಷೇಷು ಜ್ವರಃ ಸಾಧ್ಯೋಽನುಪದ್ರವಃ ॥ ೧,೧೪೭.

ವಸಂತದಲ್ಲಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ, ನಂತರ ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತ ಕೂಡ ಬೆನ್ನತ್ತಬಹುದು; ತೊಂದರೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಇದ್ದರೆ ಜ್ವರ ಸುಲಭವಾಗಿ ಗುಣವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಗಂಭೀರ ಸಮಸ್ಯೆ ಉಂಟಾಗದು.

ಸರ್ವಥಾ ವಿಕೃತಿಜ್ಞಾನೇ ಪ್ರಾಗಸಾಧ್ಯ ಉದಾಹೃತಃ । ಜ್ವರೋಪದ್ರವತೀಕ್ಷ್ಣತ್ವಂ ಮನ್ದಾಗ್ನಿರ್ಬಹುಮೂತ್ರತಾ ॥ ೧,೧೪೭.

ಯಾವುದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೂ, ತೊಂದರೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದಾಗ ಅದನ್ನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೇ ಗುಣವಾಗದದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಜ್ವರದ ತೀವ್ರತೆ, ಜಠರಾಗ್ನಿ ದುರ್ಬಲತೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಮೂತ್ರ ವಿಸರ್ಜನೆ ಇವು ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು.

ನ ಪ್ರವೃತ್ತಿರ್ನ ವಿಜೀರ್ಣಾ ನ ಕ್ಷುತ್ಸಾಮಜ್ವರಾಕೃತಿಃ । ಜ್ವರವೇಗೋಽಧಿಕಸ್ತೃಷ್ಣಾ ಪ್ರಲಾಪಃ ಶ್ವಸನಂ ಭ್ರಮಃ ॥ ೧,೧೪೭.

ಆಹಾರಕ್ಕೆ ಆಸೆ ಇಲ್ಲ, ಸರಿಯಾಗಿ ಜೀರ್ಣವಾಗದು, ಹಸಿವೂ ಇಲ್ಲ, ಜ್ವರದ ರೂಪವೂ ವಿಭಿನ್ನ; ಜ್ವರ ತೀವ್ರವಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ, ದಾಹ, ಪ್ರಳಾಪ, ಉಸಿರಾಟ ಕಷ್ಟ, ತಲೆಸುತ್ತು ಇವುಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ಮಲಪ್ರವೃತ್ತಿರುತ್ಕ್ಲೇಶಃ ಪಚ್ಯಮಾನಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ । ಜೀರ್ಣತಾಮವಿಪರ್ಯಾಸಾತ್ಸಪ್ತರಾತ್ರಂ ಚ ಲಙ್ಘನಮ್ ॥ ೧,೧೪೭.

ಮಲ ವಿಸರ್ಜನೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಅಶಾಂತಿ ಜ್ವರ ಪಾಕವಾಗುತ್ತಿರುವ ಸೂಚನೆ; ಯಾವುದೇ ವಿಳಂಬವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಏಳು ರಾತ್ರಿ ಉಪವಾಸದಿಂದ ಜ್ವರ ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಜ್ವರಃ ಪಞ್ಚವಿಧಃ ಪ್ರೋಕ್ತೋ ಮಲಕಾಲಬಲಾಬಲಾತ್ । ಪ್ರಾಯಶಃ ಸನ್ನಿಪಾತೇನ ಭೂಯಸಾಮುಪದಿಶ್ಯತೇ ॥ ೧,೧೪೭.

ಜ್ವರವನ್ನು ಐದು ವಿಧಗಳೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಮಲ, ಕಾಲ, ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ದುರ್ಬಲತೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ; ಆದರೆ ಬಹುಪಾಲು ಜ್ವರವು ಮೂರು ದೋಷಗಳ ಅಸಮತೋಲನದಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಸನ್ತತಃ ಸತತೋಽನ್ಯೇದ್ಯುಸ್ತೃತೀಯಕಚತುರ್ಥಕೌ । ಧಾತುಮೂತ್ರಶಕೃದ್ವಾಹಿಸ್ನೋತ ಸಾಂ ವ್ಯಾಪಿನೋ ಮಲಾಃ ॥ ೧,೧೪೭.

ನಿರಂತರ, ಸತತ, ದಿನವೊಮ್ಮೆ, ಮೂರನೇ ದಿನ, ನಾಲ್ಕನೇ ದಿನ ಬರುವ ಜ್ವರಗಳು—ಇವು ಧಾತು, ಮೂತ್ರ, ಮಲಗಳ ಮೂಲಕ ಹರಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮಲದಿಂದ ದೇಹದಾದ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತವೆ.

ತಾಪಯನ್ತಸ್ತನುಂ ಸರ್ವಾಂ ತುಲ್ಯದೃಷ್ಟ್ಯಾದಿವರ್ಧಿತಾಃ । ಬಲಿನೋ ಗುರವಸ್ತಸ್ಯಾವಿಶೇಷೇಣ ರಸಾಶ್ರಿತಾಃ ॥ ೧,೧೪೭.

ಇವು ದೇಹವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸುಡುತ್ತವೆ, ಮೊದಲಿನಿಂದ ಸಮವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತವೆ; ಇವು ಬಲವಾದವು, ಭಾರವಾದವು, ಮತ್ತು ವಿಭಿನ್ನತೆ ಇಲ್ಲದೆ ರಸಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುತ್ತವೆ.

ಸತತಂ ನಿಷ್ಪ್ರತಿದ್ವನ್ದ್ವಾಜ್ವರಂ ಕುರ್ಯುಃ ಸುದುಃ ಸಹಮ್ । ಮಲಂ ಜ್ವರೋಷ್ಣಧಾತೂನ್ವಾ ಸ ಶೀಘ್ರಂ ಕ್ಷಪಯೇತ್ತತಃ ॥ ೧,೧೪೭.

ಸತತವಾಗಿ, ಎದುರಾಳಿ ಇಲ್ಲದೆ ಬರುವ ಜ್ವರ ತುಂಬಾ ಸಹಿಸಲು ಕಷ್ಟ; ಜ್ವರ ಅಥವಾ ಉಷ್ಣತೆ, ಅಥವಾ ದುಷ್ಟ ಧಾತುಗಳು ದೇಹವನ್ನು ಬೇಗನೆ ನಾಶಮಾಡುತ್ತವೆ.

ಸರ್ವಾಕಾರಂ ರಸಾದೀನಾಂ ಶುದ್ಧ್ಯಾಸುದ್ಧ್ಯಾಪಿ ವಾ ಕ್ರಮಾತ್ । ವಾತಪಿತ್ತಕಫೈಃ ಸಪ್ತದ ಶದ್ವಾದಶವಾಸರಾತ್ ॥ ೧,೧೪೭.

ಯಾವ ರೂಪದಲ್ಲಾದರೂ, ರಸ ಮತ್ತು ಇತರವು ಶುದ್ಧವಾಗಿದ್ದರೂ ಅಥವಾ ಅಶುದ್ಧವಾಗಿದ್ದರೂ ಕ್ರಮವಾಗಿ, ಗಾಳಿ, ಪಿತ್ತ, ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಇವುಗಳಿಂದ ಏಳು, ಆರು ಅಥವಾ ಹನ್ನೆರಡು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಜ್ವರ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಾಯೋಽನುಯಾತಿ ಮರ್ಯಾದಾಂ ಮೋಕ್ಷಾಯ ಚ ವಧಾಯ ಚ । ಇತ್ಯಗ್ನಿವೇಶಸ್ಯ ಮತಂ ಹಾರೀತಸ್ಯ ಪುನಃ ಸ್ಮೃತಿಃ ॥ ೧,೧೪೭.

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಮಿತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದು ಮುಕ್ತಿಗೂ ನಾಶಕ್ಕೂ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಅಗ್ನಿವೇಶನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ, ಹಾರೀತನ ಪರಂಪರೆ ಕೂಡ ಇದೇನು ಹೇಳುತ್ತದೆ.

ದ್ವಿಗುಣಾ ಸಪ್ತಮೀ ಯಾ ಚ ನವಮ್ಯೇಕಾದಶೀ ತಥಾ । ಏಷಾ ತ್ರಿದೋಷಮರ್ಯಾದಾ ಮೋಕ್ಷಾಯ ಚ ವಧಾಯ ಚ ॥ ೧,೧೪೭.

ಎರಡನೇ ಬಾರಿ ಬರುವ ಏಳನೇ ದಿನ, ಒಂಬತ್ತನೇ ಮತ್ತು ಹನ್ನೊಂದನೇ ದಿನಗಳು — ಇವು ಮೂರು ದೋಷಗಳ ಮಿತಿ, ಮುಕ್ತಿಗೂ ನಾಶಕ್ಕೂ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ.

ಶುದ್ಧ್ಯಾಶುದ್ಧ್ಯಾ ಜ್ವರಃ ಕಾಲಂ ದೀರ್ಘಮಪ್ಯತ್ರ ವರ್ತತೇ । ಕೃಶಾನಾಂ ವ್ಯಾಧಿಯುಕ್ತಾನಾಂ ಮಿಥ್ಯಾಹಾರಾದಿಸೇವಿನಾಮ್ ॥ ೧,೧೪೭.

ಪವಿತ್ರತೆ ಅಥವಾ ಅಪವಿತ್ರತೆಯಿಂದ, ಜ್ವರವು ಇಲ್ಲಿ ಬಹು ಕಾಲ ಇರುತ್ತದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದುರ್ಬಲರಾದವರಲ್ಲಿ, ರೋಗಪೀಡಿತರಲ್ಲಿ, ತಪ್ಪಾದ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಹಗುರವಾದ ಜೀವನ ನಡೆಸುವವರಲ್ಲಿ.

ಅಲ್ಪೋಽಪಿ ದೋಷೋ ದುಷ್ಟ್ಯಾದೇರ್ಲಬ್ಧ್ವಾನ್ಯತಮತೋ ಬಲಮ್ । ಸ ಪ್ರತ್ಯನೀಕೋ ವಿಷಮಂ ಯಸ್ಮಾದ್ವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯಾನ್ವಿತಃ ॥ ೧,೧೪೭.

ಸಣ್ಣ ದೋಷವೂ ಅಪವಿತ್ರತೆ ಅಥವಾ ಇತರ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಬಲ ಪಡೆದರೆ, ಅದು ವಿರೋಧಿಯಾಗಿ, ಅಸಮಾನವಾಗಿ ವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಹೆಚ್ಚಳ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆಯೊಂದಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ.

ಸವಿಕ್ಷೇಪೋ ಜ್ವರಂ ಕುರ್ಯಾದ್ವಿಷಮಕ್ಷಯವೃದ್ಧಿಭಾಕ್ । ದೋಷಃ ಪ್ರವರ್ತತೇ ತೇಷಾಂ ಸ್ವೇ ಕಾಲೇ ಜ್ವರಯನ್ಬಲೀ ॥ ೧,೧೪೭.

ಅಶಾಂತಿಯಿದ್ದಾಗ, ಅದು ಜ್ವರವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ, ಅದು ಅಸಮಾನ ಹೆಚ್ಚಳ-ಕಡಿಮೆಯನ್ನೂ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ; ದೋಷವು ತಮ್ಮ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಲವಾಗಿ ಜ್ವರವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ನಿವರ್ತತೇ ಪುನಶ್ಚೈವ ಪ್ರತ್ಯನೀಕಬಲಾಬಲಃ । ಕ್ಷೀಣದೋಷೋ ಜ್ವರಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮೋ ರಸಾದಿಷ್ವೇವ ಲೀಯತೇ ॥ ೧,೧೪೭.

ವಿರೋಧಿಯ ಬಲ ಅಥವಾ ದುರ್ಬಲತೆಯಿಂದ ಅದು ಮತ್ತೆ ಶಮನವಾಗುತ್ತದೆ; ದೋಷವು ಕ್ಷೀಣವಾದಾಗ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜ್ವರವು ರಸ ಮತ್ತು ಇತರ ದ್ರವಗಳಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ.

ಲೀನತ್ವಾತ್ಕಾರ್ಶ್ಯವೈವರ್ಣ್ಯಜಾಡ್ಯಾದೀನಾಂ ದಧಾತಿ ಸಃ । ಆಸನ್ನವಿಕೃತಾಸ್ಯತ್ವಾತ್ಸ್ರೋತಸಾಂ ರಸವಾಹಿನಾಮ್ ॥ ೧,೧೪೭.

ಲೀನವಾದುದರಿಂದ, ಅದು ದುರ್ಬಲತೆ, ವರ್ಣಹೀನತೆ, ಜಡತೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ; ರಸವನ್ನು ಸಾಗಿಸುವ ನಾಳಗಳು ಬದಲಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲೇ ಈ ವ್ಯತಿಯಾದ ಸ್ಥಿತಿಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ಆಶು ಸರ್ವಸ್ಯ ವಪುಷೋ ವ್ಯಾಪ್ತಿದೋಷೋ ನ ಜಾಯತೇ । ಸನ್ತಃ ಸತತಸ್ತೇನ ವಿಪರೀತೋ ವಿಪರ್ಯಯಾತ್ ॥ ೧,೧೪೭.

ದೋಷವು ದೇಹದ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಕ್ಕೂ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಹರಡುವುದಿಲ್ಲ; ಸದಾ ಸಜ್ಜನರು ಇದನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ವಿರುದ್ಧವಾದವರಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದದ್ದು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.

ವಿಷಮೋ ವಿಷಮಾರಮ್ಭಃ ಕ್ಷಪಾಕಾಲೇನ ಸಙ್ಗವಾನ್ । ದೋಷೋ ರಕ್ತಾಶ್ರಯಃ ಪ್ರಾಯಃ ಕರೋತಿ ಸನ್ತತಂ ಜ್ವರಮ್ ॥ ೧,೧೪೭.

ಅಸಮಾನವಾಗಿ, ಅಸಮಾನ ಆರಂಭದೊಂದಿಗೆ, ರಾತ್ರಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡು, ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ದೋಷವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಿರಂತರ ಜ್ವರವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಅಹೋರಾತ್ರಸ್ಯ ಸನ್ಧೌ ಸ್ಯಾತ್ಸಕೃದನ್ಯೇದ್ಯುರಾಶ್ರಿತಃ । ತಸ್ಮಿನ್ಮಾಂಸವಹಾ ನಾಡೀ ಮೇದೋನಾಡೀ ತೃತೀಯಕೇ ॥ ೧,೧೪೭.

ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಸಂಧಿಯಲ್ಲಿ ಅದು ಒಮ್ಮೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತೊಂದು ದಿನದಲ್ಲಿ ಅದು ಆಧಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಅದರಲ್ಲಿ ಮಾಂಸವನ್ನು ಸಾಗಿಸುವ ನಾಳಿಯೂ, ಮೇದು ನಾಳಿಯೂ ಮೂರನೇಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.

ಗ್ರಾಹೀ ಪಿತ್ತಾನಿಲಾನ್ಮೂರ್ಧ್ನಸ್ತ್ರಿಕಸ್ಯ ಕಫಪಿತ್ತತಃ । ಸಪೃಷ್ಠಸ್ಯಾನಿಲಕಫಾತ್ಸ ಚೈಕಾಹಾನ್ತರಃ ಸ್ಮೃತಃ ॥ ೧,೧೪೭.

ಪಿಡಿಸುವ ಜ್ವರವು ತಲೆಯಲ್ಲಿನ ಪಿತ್ತ-ವಾಯುವಿನಿಂದ, ತ್ರಿಕದಲ್ಲಿ ಕಫ-ಪಿತ್ತದಿಂದ, ಬೆನ್ನಿನಲ್ಲಿ ವಾತ-ಕಫದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಇದು ಒಂದು ದಿನದ ನಂತರ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಚತುರ್ಥಕೋ ಮಲೈರ್ಮೇದೋಮಜ್ಜಾಸ್ಥ್ಯನ್ಯತರೇ ಸ್ಥಿತಃ । ಮಜ್ಜಾಸ್ಥ ಏವ ಹ್ಯಪರಃ ಪ್ರಭಾವಮನುದರ್ಶಯೇತ್ ॥ ೧,೧೪೭.

ನಾಲ್ಕನೇ ಪ್ರಕಾರದ ಜ್ವರವು ಮಲ, ಮೇದು, ಮಜ್ಜೆ ಅಥವಾ ಎಲುಬಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುತ್ತದೆ; ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಕಾರವು ಕೇವಲ ಮಜ್ಜೆ ಮತ್ತು ಎಲುಬಿನಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗಿ ತನ್ನ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ದ್ವಿಧಾ ಕಫೋಣಿಜಙ್ಘಾಭ್ಯಾಂ ಸ ಪೂರ್ವಂ ಶಿರಸಾನಿಲಾತ್ । ಅಸ್ಥಿಮಜ್ಜೋರುಪಗತಶ್ಚತುರ್ಥಕವಿಪರ್ಯಯಃ ॥ ೧,೧೪೭.

ಕಫವು ಎರಡು ವಿಧ, ಕಾಲುಗಳಲ್ಲಿ, ಮೊದಲಿಗೆ ತಲೆಯ ವಾಯುವಿನಿಂದ; ಅದು ಎಲುಬು ಮತ್ತು ಮಜ್ಜೆಗೆ ತಲುಪಿದಾಗ, ಅದು ನಾಲ್ಕನೇ ಪ್ರಕಾರದ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ತ್ರಿಧಾ ತ್ರ್ಯಹಂ ಜ್ವರಯತಿ ದಿನಮೇಕನ್ತು ಮುಞ್ಚತಿ । ಬಲಾ ಬಲೇನ ದೋಷಣಾಮನ್ಯಚೇಷ್ಟಾದಿಜನ್ಮನಾಮ್ ॥ ೧,೧೪೭.

ಮೂರು ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ, ಅದು ಮೂರು ದಿನ ಜ್ವರ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಒಂದು ದಿನ ಬಿಡುತ್ತದೆ; ದೋಷಗಳ ಬಲದಿಂದ ಮತ್ತು ಇತರ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಇದು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಪಕ್ರಾನಾಮವಿಪರ್ಯಾಸಾತ್ಸಪ್ತರಾತ್ರಞ್ಚ ಲಙ್ಘಯೇತ್ । ಜ್ವರಃ ಸ್ಯಾನ್ಮನಸಸ್ತದ್ವತ್ಕರ್ಮಣಶ್ಚ ತದಾತದಾ ॥ ೧,೧೪೭.

ಪಕ್ವವಾದ ಜ್ವರಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತತೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಅದು ಏಳು ರಾತ್ರಿ ಉಪವಾಸವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಜ್ವರವು ಮನಸ್ಸಿಗೂ ಹಾಗೆಯೇ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೂ ಬೇರೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೂ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ.

ಗಮ್ಭೀರಧಾತುಚಾರಿತ್ವಾತ್ಸನ್ನಿಪಾತೇನ ಸಮ್ಭವಾತ್ । ತುಲ್ಯೋಚ್ಛ್ರಯಾಚ್ಚ ದೋಷಾಣಾಂ ದುಶ್ಚಿಕಿತ್ಸ್ಯಶ್ಚತುರ್ಥಕಃ ॥ ೧,೧೪೭.

ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಧಾತುಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವುದರಿಂದ, ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ, ಮತ್ತು ದೋಷಗಳ ಸಮಾನ ಹೆಚ್ಚಳದಿಂದ, ನಾಲ್ಕನೇ ಪ್ರಕಾರದ ಜ್ವರವನ್ನು ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಾಡುವುದು ಕಷ್ಟಕರ.

ಸೂಕ್ಷಾಮಾತ್ಸೂಕ್ಷ್ಮಜ್ವರೇಷ್ವೇಷು ದೂರದ್ದೂರತರೇಷು ಚ । ದೋಷೋ ರಕ್ತಾದಿಮಾರ್ಗೇಷು ಶನೈರಲ್ಪಶ್ಚಿರೇಣ ಯತ್ ॥ ೧,೧೪೭.

ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಜ್ವರಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ದೂರದ ಜ್ವರಗಳಲ್ಲಿ, ದೋಷವು ರಕ್ತದ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ, ಸ್ವಲ್ಪವಾಗಿ, ದೀರ್ಘಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹರಡುತ್ತದೆ.

ಯಾತಿ ದೇಹಞ್ಚ ನಾಶೇಷಂ ಸನ್ತಾಪಾದೀನ್ಕರೋತ್ಯತಃ । ಕ್ರಮೋ ಯತ್ನೇನ ವಿಚ್ಛಿನ್ನಃ ಸತಾಪೋ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ ಜ್ವರಃ ॥ ೧,೧೪೭.

ಅದು ದೇಹವನ್ನು ಆವರಿಸಿ ಏನನ್ನೂ ಉಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಉರಿಯುವಿಕೆ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ; ಕ್ರಮವನ್ನು ಶ್ರಮದಿಂದ ಮುರಿದಾಗ, ಉರಿಯುವಿಕೆಯಿಂದ ಜ್ವರ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.

ವಿಷಮೋ ವಿಷಮಾರಮ್ಭಃ ಕ್ಷಪಾಕಾಲಾನುಸಾರವಾನ್ । ಯಥೋತ್ತರಂ ಮನ್ದಗತಿರ್ಮನ್ದಶಕ್ತಿರ್ಯಥಾಯಥಮ್ ॥ ೧,೧೪೭.

ಇದು ಸಮವಲ್ಲದೆ, ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿದ್ದು, ರಾತ್ರಿ ಕಾಲದಂತೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಅದು ನಿಧಾನವಾಗುತ್ತಾ, ಬಲವೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ.

ಕಾಲೇನಾಪ್ನೋತಿ ಸದೃಶಾನ್ಸ ರಸಾದೀಂಸ್ತಥಾತಥಾ । ದೋಷೋ ಜ್ವರಯತಿ ಕ್ರುದ್ಧಶ್ಚಿರಾಚ್ಚಿರತರೇಣ ಚ ॥ ೧,೧೪೭.

ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅದು ತಕ್ಕ ರುಚಿ ಮತ್ತು ಗುಣಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ರೋಗವು ಕೆರಳಿದಾಗ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬಹಳ ಸಮಯದ ನಂತರವೂ, ದಹನವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.