ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ವಾಯುನಾ ಕಣ್ಠರುದ್ಧೇನ ಪಿತ್ತಮನ್ತಃ ಸುಪೀಡಿತಮ್ । ವ್ಯವಾಯಿತ್ವಾಚ್ಚ ಸೌಖ್ಯಾಚ್ಚ ಬಹಿರ್ಮರ್ಗಂ ಪ್ರಪದ್ಯತೇ । ತೇನ ಹಾರಿದ್ರನೇತ್ರತ್ವಂ ಸನ್ನಿಪಾತೋದ್ಭವೇಜ್ವರೇ ॥ ೧,೧೪೭.

ವಾಯು ಕಂಠದಲ್ಲಿ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಿರುವಾಗ, ಪಿತ್ತ ಒಳಗೆ ತುಂಬಾ ಒತ್ತಡವಾಗಿರುವಾಗ, ಸಂಭೋಗ ಅಥವಾ ಸುಖದ ನಂತರ, ಅವು ಹೊರಗೆ ಹೋಗಲು ದಾರಿ ಹುಡುಕುತ್ತವೆ; ಆ ಕಾರಣದಿಂದ, ದೋಷಗಳ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಜ್ವರದಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣು ಹಳದಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

ದೋಷೇ ವಿವೃದ್ಧೇ ನಷ್ಟೇಽಗ್ನೌ ಸರ್ವಸಂಪೂರ್ಣಲಕ್ಷಣಃ । ಸಾನ್ನಿಪಾತಜ್ವರೋಽಸಾಧ್ಯಃ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯಸ್ತತೋಽನ್ಯಥಾ ॥ ೧,೧೪೭.

ದೋಷಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಜಠರಾಗ್ನಿ ನಾಶವಾದಾಗ, ಎಲ್ಲಾ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಾಣಿಸಿದರೆ, ಮಿಶ್ರ ಜ್ವರವನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಅದು ಕಷ್ಟವಾದರೂ ಗುಣವಾಗಬಹುದು.

ಅನ್ಯತ್ರ ಸನ್ನಿಪಾತೋತ್ಥಂ ಯತ್ರ ಪಿತ್ತಂ ಪೃಥಕ್ಸ್ಥಿತಮ್ । ತ್ವಚಿ ಕೋಷ್ಠೇ ಚ ವಾ ದಾಹಂ ವಿದಧಾತಿ ಪುರೋಽನು ವಾ ॥ ೧,೧೪೭.

ಇನ್ನೆಡೆ, ಮಿಶ್ರ ದೋಷಗಳಿಂದ ಜ್ವರ ಬಂದಾಗ, ಪಿತ್ತ ಬೇರೆ ಇದ್ದರೆ, ಚರ್ಮದಲ್ಲೋ ಅಥವಾ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲೋ ಉರಿಯುವ ತೊಂದರೆ ಮೊದಲು ಅಥವಾ ನಂತರ ಉಂಟಾಗಬಹುದು.

ತದ್ವದ್ವಾತಕಫೇ ಶೀತಂ ದಾಹಾದಿರ್ದುಸ್ತರಸ್ತಯೋಃ । ಶೀತಾದೌ ತತ್ರ ಪಿತ್ತೇನ ಕಫೇ ಸ್ಯಾನ್ದಿತಶೋಷಿತೇ ॥ ೧,೧೪೭.

ಹಾಗೆಯೇ, ವಾತ ಮತ್ತು ಕಫದಿಂದ ಚಳಿಯ ತೊಂದರೆ ಬರುತ್ತದೆ; ಉರಿಯುವ ತೊಂದರೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಎರಡೂ ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಂದರೆ ಅದನ್ನು ತಡೆಯುವುದು ಕಷ್ಟ. ಚಳಿಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪಿತ್ತ ಇರುತ್ತದೆ; ಕಫದಿಂದ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಒರಸು ಮತ್ತು ಒಣತನ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಪಿತ್ತೇ ಶಾನ್ತೇಽಥ ವೈ ಮೂರ್ಛಾ ಮದಸ್ತೃಷ್ಣಾ ಚ ಜಾಯತೇ । ದಾಹಾದೌ ಪುನರನ್ತೇಷು ತನ್ದ್ರಾಲಸ್ಯೇ ವಮಿಃ ಕ್ರಮಾತ್ ॥ ೧,೧೪೭.

ಪಿತ್ತ ಶಾಂತವಾದಾಗ, ಮೂರ್ಚೆ, ಮದ್ಯಪಾನದಂಥ ಭಾವನೆ, ದಾಹ ಇವುಗಳು ಬರುತ್ತವೆ; ಉರಿಯುವ ತೊಂದರೆ ಆರಂಭದಲ್ಲೂ, ಇತರ ದೋಷಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ನಿದ್ರೆ, ಆಲಸ್ಯ ಮತ್ತು ವಾಂತಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ಆಗನ್ತುರಭಿಗಾತಾಭಿಷಙ್ಗಶಾಪಾಭಿಚಾರತಃ । ಚತುರ್ಧಾ ತು ಕೃತಃ ಸ್ವೇದೋ ದಾಹಾದ್ಯೈರಭಿಘಾತಜಃ ॥ ೧,೧೪೭.

ಜ್ವರವು ನಾಲ್ಕು ವಿಧ, ಹೊರಗಿನ ಗಾಯ, ಸಂಪರ್ಕ, ಶಾಪ ಅಥವಾ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಗಾಯದಿಂದ ಬರುವ ಜ್ವರದಲ್ಲಿ ಉರಿಯುವ ತೊಂದರೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ.

ಶ್ರಮಾಚ್ಚ ತಸ್ಮಿನ್ಪವನಃ ಪ್ರಾಯೋ ರಕ್ತಂ ಪ್ರದೂಷಯನ್ । ಸವ್ಯಥಾಶೋಕವೈವರ್ಣ್ಯಂ ಸರುಜಂ ಕುರುತೇ ಜ್ವರಮ್ ॥ ೧,೧೪೭.

ದೊಡ್ಡ ಶ್ರಮದಿಂದ, ವಾಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಕ್ತವನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡುತ್ತದೆ; ಇದರಿಂದ ನೋವು, ದುಃಖ, ಬಣ್ಣ ಬದಲಾಗುವುದು ಮತ್ತು ನೋವಿನ ಜ್ವರ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಗ್ರಹಾವೇಶೌಷಧಿವಿಷಕ್ರೋಧಭೀಶೋಕಕಾಮಜಃ ॥ ೧,೧೪೭.

ಪಿಶಾಚಿ ಪ್ರವೇಶ, ಔಷಧಿ, ವಿಷ, ಕೋಪ, ಭಯ, ದುಃಖ ಅಥವಾ ಕಾಮದಿಂದ ಜ್ವರ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಭಿಷಙ್ಗಗ್ರಹೋಽಪ್ಯಸ್ಮಿನ್ನಕಸ್ಮಾದ್ವಾಸರೋದನೇ । ಓಷಧೀಗನ್ಧಜೇ ಮೂರ್ಛಾ ಶಿರೋರುಗ್ವಮಥುಃ ಕ್ಷಯಃ ॥ ೧,೧೪೭.

ಇದರಲ್ಲಿ, ಅಚಾನಕ್ ಪಿಶಾಚಿ ಪ್ರವೇಶ ಅಥವಾ ಸಂಪರ್ಕ ಆಗಬಹುದು, ಅಥವಾ ಔಷಧಿಯ ವಾಸನೆಯಿಂದ; ಹಸಿವಿನ ತಪ್ಪು, ತಲೆನೋವು, ವಾಂತಿ, ದೇಹ ಕ್ಷಯ ಇವು ಔಷಧಿಯ ವಾಸನೆಯಿಂದ ಬರುತ್ತವೆ.

ವಿಷಾನ್ಮೂರ್ಛಾತಿಸಾರಶ್ಚ ಶ್ಯಾವತಾ ದಾಹಕೃದ್ಭ್ರಮಃ । ಕ್ರೋಧಾತ್ಕಮ್ಪಃ ಶಿರೋರುಕ್ಚ ಪ್ರಲಾಪೋ ಭಯಶೋಕಜೇ ॥ ೧,೧೪೭.

ವಿಷದಿಂದ ಮೂರ್ಚೆ, ಜೀರ್ಣತೊಂದರೆ, ಕಪ್ಪಾಗುವುದು, ಉರಿಯುವುದು, ತಲೆಸುತ್ತು ಬರುತ್ತದೆ; ಕೋಪದಿಂದ ನಡುಗು, ತಲೆನೋವು; ಭಯ ಮತ್ತು ದುಃಖದಿಂದ ಅಜ್ಞಾನದ ಮಾತುಗಳು ಬರುತ್ತವೆ.

ಕಾಮಾದ್ಭ್ರಮೋಽರುಚಿರ್ದಾಹೋ ಹ್ರೀನಿದ್ರಾಧೀಧೃತಿಕ್ಷಯಾಃ । ಗ್ರಹಾದೌ ಸನ್ನಿಪಾತಸ್ಯ ರೂಪಾದೌ ಮರುತಸ್ತಯೋಃ ॥ ೧,೧೪೭.

ಕಾಮದಿಂದ ತಲೆಸುತ್ತು, ಹಸಿವಿಲ್ಲದಿರುವುದು, ಉರಿಯುವುದು, ಲಜ್ಜೆ, ನಿದ್ರೆ, ಬುದ್ಧಿ, ಸ್ಮರಣೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತವೆ; ಪಿಶಾಚಿ ಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮಿಶ್ರ ದೋಷಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ವಾತಾದಿಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ.

ಕೋಪಾತ್ಕೋಪೇಽಪಿ ಪಿತ್ತಸ್ಯ ಯೌ ತು ಶಾಪಾಭಿಚಾರಜೌ । ಸನ್ನಿಪಾತಜ್ವರೌ ಘೋರೌ ತಾವಸಹ್ಯತಮೌ ಮತೌ ॥ ೧,೧೪೭.

ಕೋಪದಿಂದ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಕೋಪದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಪಿತ್ತದ ಜ್ವರಗಳಲ್ಲಿ, ಶಾಪ ಅಥವಾ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಎರಡು ಭಯಾನಕ ಜ್ವರಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗದವು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ತನ್ತ್ರಾ ಭಿಚಾರಿಕೈರ್ಮನ್ತ್ರೈರ್ದೂಯಮಾನಞ್ಚ ತಪ್ಯತೇ । ಪೂರ್ವಞ್ಚೈತಸ್ತತೋ ದೇಹಸ್ತತೋ ವಿಸ್ಫೋಟದಿಗ್ಭ್ರಮೈಃ ॥ ೧,೧೪೭.

ಮಾಂತ್ರಿಕರು ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ದೇಹವನ್ನು ಕಾಡಿದಾಗ, ದೇಹದಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ತೊಂದರೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ನಂತರ ಚರ್ಮದ ಮೇಲೆ ಉಬ್ಬುಗಳು ಮತ್ತು ಗಾಬರಿಯೂ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ಸದಾಹಮೂರ್ಛಾಗ್ರಸ್ತಸ್ಯ ಪ್ರತ್ಯಹಂ ವರ್ಧತೇ ಜ್ವರಃ । ಇತಿ ಜ್ವರೋಽಷ್ಟಧಾ ದೃಷ್ಟಃ ಸಮಾಸಾದ್ದ್ವಿಬಿಧಸ್ತು ಸಃ ॥ ೧,೧೪೭.

ಯಾರು ಸದಾ ಸುಡುವಂತಾಗಿದ್ದು, ಮೂರ್ಚ್ಛೆಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಾರೆ, ಅವರ ಜ್ವರ ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ; ಹೀಗಾಗಿ ಜ್ವರವನ್ನು ಎಂಟು ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದು, ಆದರೆ ಒಟ್ಟಾರೆ ಅದು ಎರಡು ಪ್ರಕಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಶಾರೀರೋ ಮಾನಸಃ ಸೌಮ್ಯಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣೋಂನ್ತರ್ಬಹಿರಾಶ್ರಯಃ । ಪ್ರಾಕೃತೋ ವೈಕೃತಃ ಸಾಧ್ಯೋಽಸಾಧ್ಯಃ ಸಾಮೋ ನಿರಾಮಕಃ ॥ ೧,೧೪೭.

ಜ್ವರವು ದೇಹದ ಅಥವಾ ಮನಸ್ಸಿನದು, ಮೃದುವಾದದು ಅಥವಾ ತೀವ್ರವಾದದು, ಒಳಗಿನಿಂದ ಅಥವಾ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದದು; ಸಹಜವಾದದು ಅಥವಾ ಅಸಹಜವಾದದು, ಸುಲಭವಾಗಿ ಗುಣವಾಗುವದು ಅಥವಾ ಗುಣವಾಗದದು, ಸರಳವಾದದು ಅಥವಾ ಸಂಕೀರ್ಣವಲ್ಲದದು.

ಪೂರ್ವಂ ಶರಿರೇ ಶರೀರೇ ತಾಪೋ ಮನಸಿ ಮಾನಸೇ । ಪವನೈರ್ಯೋಗವಾಹಿತ್ವಾಚ್ಛೀತಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಯುತೇ ಭವೇತ್ ॥ ೧,೧೪೭.

ಮೊದಲು ದೇಹದ ಜ್ವರದಲ್ಲಿ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ, ಮನಸ್ಸಿನ ಜ್ವರದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತಾಪ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಗಾಳಿಯ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ, ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಇದ್ದಾಗ ಶೀತವೂ ಉಂಟಾಗಬಹುದು.

ದಾಹಃ ಪಿತ್ತಯುತೇ ಮಿಶ್ರಂ ಮಿಶ್ರೇಽನ್ತಃ ಸಂಶ್ರಯೇ ಪುನಃ । ಜ್ವರೇಽಧಿಕಂ ವಿಕಾರಾಃ ಸ್ಯುರನ್ತಃ ಕ್ಷೋಭೋ ಮಲಗ್ರಹಃ ॥ ೧,೧೪೭.

ಪಿತ್ತ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ದಾಹ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಮಿಶ್ರ ಜ್ವರದಲ್ಲಿ ಅದು ಮತ್ತೆ ಒಳಗೆ ತಂಗುತ್ತದೆ; ಜ್ವರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ತೊಂದರೆಗಳು, ಒಳಗಿನ ಅಶಾಂತಿ ಹಾಗೂ ಮಲ ತಡೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ಬಹಿರೇವ ಬಹಿರ್ವೇಗೇ ತಾಪೋಽಪಿ ಚ ಸ ಸಾಧಿತಃ । ವರ್ಷಾಶರದ್ವಸನ್ತೇಷು ವಾತಾದ್ಯೈಃ ಪ್ರಕೃತಃ ಕ್ರಮಾತ್ ॥ ೧,೧೪೭.

ಬಾಹ್ಯ ಶಕ್ತಿ ಇದ್ದಾಗ, ಉಷ್ಣತೆ ಕೂಡ ಹೊರಗೇ ಇರುತ್ತದೆ; ಮಳೆ, ಶರದ್ ಮತ್ತು ವಸಂತ ಋತುಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಗಾಳಿ ಮೊದಲಾದ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಜ್ವರ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ವೈಕೃತೋಽನ್ಯಃ ಸ ದುಃ ಸಾಧ್ಯಃ ಪ್ರಾಯಶ್ಚ ಪ್ರಾಕೃತೋಽನಿಲಾತ್ । ವರ್ಷಾಸು ಮಾರುತೋ ದುಷ್ಟಃ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಾನ್ವಿತಂ ಜ್ವರಮ್ ॥ ೧,೧೪೭.

ಅಸಹಜ ಜ್ವರ ಬೇರೆ ರೀತಿಯದು ಮತ್ತು ಗುಣವಾಗಲು ಕಷ್ಟ; ಸಹಜ ಜ್ವರ ಬಹುಪಾಲು ಗಾಳಿಯಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ; ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ದುಷ್ಟ ಗಾಳಿ ಪಿತ್ತ ಮತ್ತು ಶ್ಲೇಷ್ಮೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಜ್ವರ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಕುರ್ಯಾಚ್ಚ ಪಿತ್ತಂ ಶರದಿ ತಸ್ಯ ಚಾನುಚರಃ ಕಫಃ । ತತ್ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ವಿಸರ್ಗಾಚ್ಚ ತತ್ರ ನಾನಶನಾದ್ಭಯಮ್ ॥ ೧,೧೪೭.

ಶರದ್ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಪಿತ್ತ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ, ನಂತರ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಕೂಡ ಬರುತ್ತದೆ; ಅವುಗಳ ಸ್ವಭಾವ ಮತ್ತು ಬಿಡುಗಡೆ ಕಾರಣದಿಂದ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸಿದರೂ ಭಯವಿಲ್ಲ.

ಕಫೋ ವಸನ್ತೇ ತಮಪಿ ವಾತಪಿತ್ತಂ ಭವೇದನು । ಬಲವತ್ಸ್ವಲ್ಪದೋಷೇಷು ಜ್ವರಃ ಸಾಧ್ಯೋಽನುಪದ್ರವಃ ॥ ೧,೧೪೭.

ವಸಂತದಲ್ಲಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ, ನಂತರ ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತ ಕೂಡ ಬೆನ್ನತ್ತಬಹುದು; ತೊಂದರೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಇದ್ದರೆ ಜ್ವರ ಸುಲಭವಾಗಿ ಗುಣವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಗಂಭೀರ ಸಮಸ್ಯೆ ಉಂಟಾಗದು.

ಸರ್ವಥಾ ವಿಕೃತಿಜ್ಞಾನೇ ಪ್ರಾಗಸಾಧ್ಯ ಉದಾಹೃತಃ । ಜ್ವರೋಪದ್ರವತೀಕ್ಷ್ಣತ್ವಂ ಮನ್ದಾಗ್ನಿರ್ಬಹುಮೂತ್ರತಾ ॥ ೧,೧೪೭.

ಯಾವುದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೂ, ತೊಂದರೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದಾಗ ಅದನ್ನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೇ ಗುಣವಾಗದದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಜ್ವರದ ತೀವ್ರತೆ, ಜಠರಾಗ್ನಿ ದುರ್ಬಲತೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಮೂತ್ರ ವಿಸರ್ಜನೆ ಇವು ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು.

ನ ಪ್ರವೃತ್ತಿರ್ನ ವಿಜೀರ್ಣಾ ನ ಕ್ಷುತ್ಸಾಮಜ್ವರಾಕೃತಿಃ । ಜ್ವರವೇಗೋಽಧಿಕಸ್ತೃಷ್ಣಾ ಪ್ರಲಾಪಃ ಶ್ವಸನಂ ಭ್ರಮಃ ॥ ೧,೧೪೭.

ಆಹಾರಕ್ಕೆ ಆಸೆ ಇಲ್ಲ, ಸರಿಯಾಗಿ ಜೀರ್ಣವಾಗದು, ಹಸಿವೂ ಇಲ್ಲ, ಜ್ವರದ ರೂಪವೂ ವಿಭಿನ್ನ; ಜ್ವರ ತೀವ್ರವಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ, ದಾಹ, ಪ್ರಳಾಪ, ಉಸಿರಾಟ ಕಷ್ಟ, ತಲೆಸುತ್ತು ಇವುಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ಮಲಪ್ರವೃತ್ತಿರುತ್ಕ್ಲೇಶಃ ಪಚ್ಯಮಾನಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ । ಜೀರ್ಣತಾಮವಿಪರ್ಯಾಸಾತ್ಸಪ್ತರಾತ್ರಂ ಚ ಲಙ್ಘನಮ್ ॥ ೧,೧೪೭.

ಮಲ ವಿಸರ್ಜನೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಅಶಾಂತಿ ಜ್ವರ ಪಾಕವಾಗುತ್ತಿರುವ ಸೂಚನೆ; ಯಾವುದೇ ವಿಳಂಬವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಏಳು ರಾತ್ರಿ ಉಪವಾಸದಿಂದ ಜ್ವರ ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಜ್ವರಃ ಪಞ್ಚವಿಧಃ ಪ್ರೋಕ್ತೋ ಮಲಕಾಲಬಲಾಬಲಾತ್ । ಪ್ರಾಯಶಃ ಸನ್ನಿಪಾತೇನ ಭೂಯಸಾಮುಪದಿಶ್ಯತೇ ॥ ೧,೧೪೭.

ಜ್ವರವನ್ನು ಐದು ವಿಧಗಳೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಮಲ, ಕಾಲ, ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ದುರ್ಬಲತೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ; ಆದರೆ ಬಹುಪಾಲು ಜ್ವರವು ಮೂರು ದೋಷಗಳ ಅಸಮತೋಲನದಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಸನ್ತತಃ ಸತತೋಽನ್ಯೇದ್ಯುಸ್ತೃತೀಯಕಚತುರ್ಥಕೌ । ಧಾತುಮೂತ್ರಶಕೃದ್ವಾಹಿಸ್ನೋತ ಸಾಂ ವ್ಯಾಪಿನೋ ಮಲಾಃ ॥ ೧,೧೪೭.

ನಿರಂತರ, ಸತತ, ದಿನವೊಮ್ಮೆ, ಮೂರನೇ ದಿನ, ನಾಲ್ಕನೇ ದಿನ ಬರುವ ಜ್ವರಗಳು—ಇವು ಧಾತು, ಮೂತ್ರ, ಮಲಗಳ ಮೂಲಕ ಹರಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮಲದಿಂದ ದೇಹದಾದ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತವೆ.

ತಾಪಯನ್ತಸ್ತನುಂ ಸರ್ವಾಂ ತುಲ್ಯದೃಷ್ಟ್ಯಾದಿವರ್ಧಿತಾಃ । ಬಲಿನೋ ಗುರವಸ್ತಸ್ಯಾವಿಶೇಷೇಣ ರಸಾಶ್ರಿತಾಃ ॥ ೧,೧೪೭.

ಇವು ದೇಹವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸುಡುತ್ತವೆ, ಮೊದಲಿನಿಂದ ಸಮವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತವೆ; ಇವು ಬಲವಾದವು, ಭಾರವಾದವು, ಮತ್ತು ವಿಭಿನ್ನತೆ ಇಲ್ಲದೆ ರಸಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುತ್ತವೆ.

ಸತತಂ ನಿಷ್ಪ್ರತಿದ್ವನ್ದ್ವಾಜ್ವರಂ ಕುರ್ಯುಃ ಸುದುಃ ಸಹಮ್ । ಮಲಂ ಜ್ವರೋಷ್ಣಧಾತೂನ್ವಾ ಸ ಶೀಘ್ರಂ ಕ್ಷಪಯೇತ್ತತಃ ॥ ೧,೧೪೭.

ಸತತವಾಗಿ, ಎದುರಾಳಿ ಇಲ್ಲದೆ ಬರುವ ಜ್ವರ ತುಂಬಾ ಸಹಿಸಲು ಕಷ್ಟ; ಜ್ವರ ಅಥವಾ ಉಷ್ಣತೆ, ಅಥವಾ ದುಷ್ಟ ಧಾತುಗಳು ದೇಹವನ್ನು ಬೇಗನೆ ನಾಶಮಾಡುತ್ತವೆ.

ಸರ್ವಾಕಾರಂ ರಸಾದೀನಾಂ ಶುದ್ಧ್ಯಾಸುದ್ಧ್ಯಾಪಿ ವಾ ಕ್ರಮಾತ್ । ವಾತಪಿತ್ತಕಫೈಃ ಸಪ್ತದ ಶದ್ವಾದಶವಾಸರಾತ್ ॥ ೧,೧೪೭.

ಯಾವ ರೂಪದಲ್ಲಾದರೂ, ರಸ ಮತ್ತು ಇತರವು ಶುದ್ಧವಾಗಿದ್ದರೂ ಅಥವಾ ಅಶುದ್ಧವಾಗಿದ್ದರೂ ಕ್ರಮವಾಗಿ, ಗಾಳಿ, ಪಿತ್ತ, ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಇವುಗಳಿಂದ ಏಳು, ಆರು ಅಥವಾ ಹನ್ನೆರಡು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಜ್ವರ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.