ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ಯುಧಿಷ್ಠಿರಃ ಸಮಾಶ್ವಾಸ್ಯ ಸ್ತ್ರೀಜನಂ ಶೋಕಸಂಕುಲಮ್ । ಸ್ನಾತ್ವಾ ಸನ್ತರ್ಪ್ಯ ದೇವಾಂಶ್ಚ ಪಿತೄನಥ ಪಿತಾಮಹಾನ್ ॥ ೧,೧೪೫.

ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ದುಃಖದಿಂದ ಕಂಗಾಲಾದ ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿ, ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ದೇವತೆಗಳಿಗೆ, ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಪಿತಾಮಹರಿಗೆ ತರ್ಪಣ ಮಾಡಿದನು.

ಆಶ್ವಾಸಿತೋಽಥ ಭೀಷ್ಮೇಣ ರಾಜ್ಯಞ್ಚೈವಾಕರೋನ್ಮಹತ್ । ವಿಷ್ಣುಮೀಜೇಽಶ್ವಮೇಧೇನ ವಿಧಿವದ್ದಕ್ಷಿಣಾವತಾ ॥ ೧,೧೪೫.

ನಂತರ ಭೀಷ್ಮನಿಂದ ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದು, ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಮಹಾ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ನಿಯಮಾನುಸಾರವಾಗಿ ದಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಾಗವನ್ನು ಮಾಡಿ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದನು.

ರಾಜ್ಯೇ ಪರೀಕ್ಷಿತಂ ಸ್ಥಾಪ್ಯ ಯಾದವಾನಾಂ ವಿನಾಶನಮ್ । ಶ್ರುತ್ವಾ ತು ಮೌಸಲೇ ರಾಜಾ ಜಪ್ತ್ವಾ ನಾಮಸಹಸ್ರಕಮ್ ॥ ೧,೧೪೫.

ಅವನು ಪರಿಕ್ಷಿತ್ತನ್ನು ಸಿಂಹಾಸನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಮಾಉಸಲದಲ್ಲಿ ಯಾದವರ ನಾಶದ ಸುದ್ದಿ ಕೇಳಿ, ರಾಜನು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಸಾವಿರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಜಪಿಸಿದನು.

ವಿಷ್ಣೋಃ ಸ್ವರ್ಗಂ ಜಗಾಮಾಥ ಭೀಮಾದ್ಯೈರ್ಭ್ರಾತೃಭಿರ್ಯುತಃ । ವಾಸುದೇವಃ ಪುನರ್ಬುದ್ಧಸಂಮೋಹಾಯ ಸುರದ್ವಿಷಾಮ್ ॥ ೧,೧೪೫.

ನಂತರ ಭೀಮಾದಿ ಸಹೋದರರೊಂದಿಗೆ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಸೇರಿದನು. ವಾಸುದೇವನು ಮತ್ತೆ ದೇವದ್ವೇಷಿಗಳಿಗೆ ಮೋಹವನ್ನುಂಟುಮಾಡಲು ಬುದ್ಧನಾಗಿ ಜನಿಸಿದನು.

ಕಲ್ಕಿರ್ವಿಷ್ಣುಶ್ಚ ಭವಿತಾ ಶಂಭಲಗ್ರಾಮಕೇ ಪುನಃ । ಅಶ್ವಾರೂಢೋಽಖಿಲಾಂಲ್ಲೋಕಾಂಸ್ತದಾ ಭಸ್ಮೀಕರಿಷ್ಯತಿ ॥ ೧,೧೪೫.

ವಿಷ್ಣುವು ಮತ್ತೆ ಶಂಭಲ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಕಿಯಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿ, ಕುದುರೆಯ ಮೇಲೆ ಏರಿ, ಎಲ್ಲಾ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಭಸ್ಮಮಾಡುವನು.

ದೇವಾದೀನಾಂ ರಕ್ಷಣಾಯ ಹ್ಯಧರ್ಮಹಾರಣಾಯ ಚ । ದುಷ್ಟಾನಾಞ್ಚ ವಧಾರ್ಥಾಯ ಹ್ಯವತಾರಂ ಕರೋತಿ ಚ ॥ ೧,೧೪೫.

ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರರ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ, ಅಧರ್ಮವನ್ನು ದೂರಮಾಡಲು, ದುಷ್ಟರನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ಅವನು ಅವತಾರವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಯಥಾ ಧನ್ವನ್ತರಿರ್ವಂಶೇ ಜಾತಃ ಕ್ಷೀರೋದಮನ್ಥನೇ । ದೇವಾದೀನಾಂ ಜೀವನಾಯ ಹ್ಯಾಯುರ್ವೇದಮುವಾಚ ಹ ॥ ೧,೧೪೫.

ಹಾಗೆಯೇ, ಕ್ಷೀರಸಾಗರ ಮಥನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಧನ್ವಂತರಿ ಅವರ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ, ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರರ ಆಯುಷ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಆಯುರ್ವೇದವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದನು.

ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರಸುತಾಯೈವ ಶುಶ್ರುತಾಯ ಮಹಾತ್ಮನೇ । ಭಾರತಾಂಶ್ಚಾವತಾರಾಂಶ್ಚ ಶ್ರುತ್ವಾ ಸ್ವರ್ಗಂ ವ್ರಜೇನ್ನರಃ ॥ ೧,೧೪೫.

ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ ಮಗ ಮಹಾತ್ಮ ಸುಶ್ರುತನ ಕಥೆಗಳನ್ನು, ಭಾರತ ವಂಶದ ಅವತಾರಗಳ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದವನಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗಪ್ರಾಪ್ತಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ಶ್ರೀಗರುಡಮಹಾಪುರಾಣಮ್ ೧೪೬ ಧನ್ವನ್ತರಿರುವಾಚ । ಸರ್ವರೋಗನಿದಾನಞ್ಚ ವಕ್ಷ್ಯೇ ಸುಶ್ರುತ ತತ್ತ್ವತಃ । ಆತ್ರೇಯಾದ್ಯೈರ್ಮುನಿವರೈರ್ಯಥಾ ಪೂರ್ವಮುದೀರಿತಮ್ ॥ ೧,೧೪೬.

ಧನ್ವಂತರಿ ಹೇಳಿದರು: ಸುಶ್ರುತ, ನಾನು ಈಗ ಎಲ್ಲ ರೋಗಗಳ ಕಾರಣಗಳನ್ನು, ಆತ್ರೇಯ ಮುಂತಾದ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಹಿಂದೆ ವಿವರಿಸಿದಂತೆ, ನಿಖರವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.

ರೋಗಃ ಪಾಪ್ಮಾ ಜ್ವರೋ ವ್ಯಾಧಿರ್ವಿಕಾರೋ ದುಷ್ಟ ಆಮಯಃ । ಯಕ್ಷ್ಮಾತಙ್ಕಗದಾ ಬಾಧಾಃ ಶಬ್ದಾಃ ಪರ್ಯಾಯವಾಚಿನಃ ॥ ೧,೧೪೬.

ರೋಗ, ಪಾಪ, ಜ್ವರ, ವ್ಯಾಧಿ, ವ್ಯತಿರೇಕ, ಕೆಟ್ಟ ಕಾಯಿಲೆ, ಕ್ಷಯ, ನೋವು, ಬಾಧೆ — ಇವೆಲ್ಲ ಒಂದೇ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಪರ್ಯಾಯ ಪದಗಳಾಗಿವೆ.

ನಿದಾನಂ ಪೂರ್ವರೂಪಾಣಿ ರೂಪಾಣ್ಯುಪಶಯಸ್ತಥಾ । ಸಂಪ್ರಾಪ್ತಿಶ್ಚೈತಿ ವಿಜ್ಞಾನಂ ರೋಗಾಣಾಂ ಪಞ್ಚಧಾ ಸ್ಮೃತಮ್ ॥ ೧,೧೪೬.

ರೋಗಗಳ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಐದು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: ಕಾರಣ, ಪೂರ್ವಲಕ್ಷಣಗಳು, ಮುಖ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು, ಶಮನ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆ.

ನಿಮಿತ್ತಹೇತ್ವಾಯತನಪ್ರತ್ಯಯೋತ್ಥಾನಕಾರಣೈಃ । ನಿದಾನಮಾಹುಃ ಪರ್ಯಾಯೈಃ ಪ್ರಾಗ್ರೂಪಂ ಯೇನ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ ॥ ೧,೧೪೬.

ಕಾರಣವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಪದಗಳು: ಸೂಚನೆ, ಕಾರಣ, ಆಧಾರ, ಪರಿಸ್ಥಿತಿ, ಹುಟ್ಟುವಿಕೆ; ಪೂರ್ವರೂಪ ಎಂದರೆ ರೋಗವು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾದ ಲಕ್ಷಣಗಳು.

ಉತ್ಪಿತ್ಸುರಾಮಯೋ ದೋಷವಿಶೇಷೇಣಾನಧಿಷ್ಠಿತಃ । ಲಿಙ್ಗಮವ್ಯಕ್ತಮಲ್ಪತ್ವಾದ್ವ್ಯಾಧೀನಾಂ ತದ್ಯಥಾಯಥಮ್ ॥ ೧,೧೪೬.

ಯಾವಾಗ ರೋಗವು ಹುಟ್ಟಲು ಸಿದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ದೋಷಗಳ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಅದು ಇನ್ನೂ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿಲ್ಲ, ಆಗ ಅದರ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗದೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಾತ್ರ ಇರುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ರೋಗಕ್ಕೆ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

ತದೇವ ವ್ಯಕ್ತತಾಂ ಯಾತಂ ರೂಪಮಿತ್ಯಭಿಧೀಯತೇ । ಸಂಸ್ಥಾನಾಂ ವ್ಯಞ್ಜನಂ ಲಿಙ್ಗಂ ಲಕ್ಷಣಂ ಚಿಹ್ನಮಾಕೃತಿಃ ॥ ೧,೧೪೬.

ಆದೇ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಅದನ್ನು ರೋಗದ ರೂಪ ಅಥವಾ ಮುಖ್ಯ ಲಕ್ಷಣ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ರೂಪ, ಸೂಚನೆ, ಲಕ್ಷಣ, ಗುರುತು, ಹಾವಭಾವನೆ — ಇವು ಅದರ ಪರ್ಯಾಯ ಪದಗಳಾಗಿವೆ.

ಹೇತುವ್ಯಾಧಿವಿಪರ್ಯಸ್ತವಿಪರ್ಯಸ್ತಾರ್ಥಕಾರಿಣಾಮ್ । ಔಷಧಾನ್ನವಿಹಾರಾಣಾಮುಪಯೋಗಂ ಸುಖಾವಹಮ್ ॥ ೧,೧೪೬.

ರೋಗ ಮತ್ತು ಅದರ ಕಾರಣವನ್ನು ತಡೆಯುವ ಅಥವಾ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸುವ ಔಷಧಿ, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಜೀವನಶೈಲಿಯನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಅನುಸರಿಸಿದರೆ ನೋವು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆರಾಮ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ವಿದ್ಯಾದುಪಶಯಂ ವ್ಯಾಧೇಃ ಸ ಹಿ ಸಾತ್ಮ್ಯಮಿತಿ ಸ್ಮೃತಃ । ವಿಪರೀತೋಽನುಪಶಯೋ ವ್ಯಾಧ್ಯಸಾತ್ಮ್ಯೇತಿಸಂಜ್ಞಿತಃ ॥ ೧,೧೪೬.

ರೋಗ ಶಮನವಾಗುವುದು 'ಸಾತ್ಮ್ಯ' ಎಂದೆನಿಸಬೇಕು; ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ರೋಗವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು 'ಅಸಾತ್ಮ್ಯ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಯಥಾ ದುಷ್ಟೇನ ದೋಷೇಣ ಯಥಾ ಚಾನುವಿಸರ್ಪತಾ । ನಿರ್ವೃತ್ತಿರಾಮಯಸ್ಯಾಸೌ ಸಂಪ್ರಾಪ್ತಿರಭಿಧೀಯತೇ ॥ ೧,೧೪೬.

ದೋಷ ಕೆಟ್ಟಾಗಿರುವಾಗ ಅಥವಾ ಅದು ಹರಡುತ್ತಿರುವಾಗ, ರೋಗವು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ರೋಗದ ಸಂಪ್ರಾಪ್ತಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಸಂಖ್ಯಾವಿಕಲ್ಪಪ್ರಾಧಾನ್ಯಬಲಕಾಲವಿಶೇಷತಃ । ಸಾ ಭಿದ್ಯತೇ ಯಥಾತ್ರೈವ ವಕ್ಷ್ಯನ್ತೇಽಷ್ಟೌ ಜ್ವರಾ ಇತಿ ॥ ೧,೧೪೬.

ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಸಂಖ್ಯೆ, ಬದಲಾವಣೆ, ಪ್ರಭಾವ, ಶಕ್ತಿ, ಕಾಲ ಮತ್ತು ಇತರ ವಿಶೇಷತೆಗಳಿಂದ ವಿಭಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಎಂಟು ವಿಧದ ಜ್ವರಗಳ ವಿವರಣೆ ಮುಂದೆ ಬರುತ್ತದೆ.

ದೋಷಾಣಾಂ ಸಮವೇತಾನಾಂ ವಿಕಲ್ಪೋಶಾಂಶಕಲ್ಪನಾ । ಸ್ವಾತನ್ತ್ರ್ಯಪಾರತನ್ತ್ರ್ಯಾಭ್ಯಾಂ ವ್ಯಾಧೇಃ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಮಾದಿಶೇತ್ ॥ ೧,೧೪೬.

ದೋಷಗಳ ಬದಲಾವಣೆ, ಅವುಗಳ ಸಂಯೋಜನೆ, ಭಾಗಗಳ ಅಂದಾಜು, ಸ್ವತಂತ್ರತೆ ಅಥವಾ ಅವಲಂಬನೆ — ಇವುಗಳಿಂದ ರೋಗದ ಪ್ರಭಾವ ತಿಳಿಯಬಹುದು.

ಹೇತ್ವಾದಿಕಾರ್ತ್ಸ್ನ್ಯಾವಯವೈರ್ಬಲಾಬಲವಿಶೇಷಷಣಮ್ । ನಕ್ತನ್ದಿನಾರ್ಧಭುಕ್ತಾಂಶೈರ್ವ್ಯಾಧಿಕಾಲೋ ಯಥಾಮಲಮ್ ॥ ೧,೧೪೬.

ಕಾರಣ ಮತ್ತು ಇತರ ಅಂಶಗಳ ಪೂರ್ಣತೆ ಅಥವಾ ಭಾಗಶಃ ಇರುವಿಕೆ, ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ದುರ್ಬಲತೆಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸ, ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಅಥವಾ ಊಟದ ನಂತರದ ಅವಧಿ — ಇವುಗಳಿಂದ ರೋಗದ ಕಾಲವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಇತಿ ಪ್ರೋಕ್ತೋ ನಿದಾನಾರ್ಥಃ ಸ ವ್ಯಾಸೇನೋಪದೇಕ್ಷ್ಯತೇ । ಸರ್ವೇಷಾಮೇವ ರೋಗಾಣಾಂ ನಿದಾನಂ ಕುಪಿತಾ ಮಲಾಃ ॥ ೧,೧೪೬.

ಹೀಗೆ ಕಾರಣದ ಅರ್ಥವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ; ವ್ಯಾಸರು ಇದನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಎಲ್ಲ ರೋಗಗಳ ಮೂಲ ಕಾರಣ ದೋಷಗಳ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿರುವುದು.

ತತ್ಪ್ರಕೋಪಸ್ಯ ತು ಪ್ರೋಕ್ತಂ ವಿವಿಧಾಹಿತಸೇವನಮ್ । ಅಹಿತಸ್ತ್ರಿವಿಧೋ ಯೋಗಸ್ತ್ರಯಾಣಾಂ ಪ್ರಾಗುದಾಹೃತಃ ॥ ೧,೧೪೬.

ಈ ದೋಷಗಳ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ವಿವಿಧ ತಪ್ಪು ಉಪಯೋಗಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಮೂರು ದೋಷಗಳ ತ್ರಿವಿಧ ತಪ್ಪು ಸಂಯೋಗಗಳೂ ಹಿಂದೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ತಿಕ್ತೋಷಣಕಷಾಯಾಮ್ಲರೂಕ್ಷಾಪ್ರಮಿತಯೋಜನೈಃ । ಧಾವನೋದೀರಣನಿಶಾಜಾಗರಾತ್ಯುಚ್ಚಭಾಷಣೈಃ ॥ ೧,೧೪೬.

ತೀವ್ರವಾದ ಕಹಿ, ಉರಿಯುವ, ತುಪ್ಪದ, ಹುಳಿಯ, ಒಣ, ಅಥವಾ ಅಲ್ಪ ಆಹಾರವನ್ನು ಅತಿಯಾಗಿ ಸೇವಿಸುವುದರಿಂದ, ಓಡುವುದು, ಉತ್ಸಾಹ, ರಾತ್ರಿ ಜಾಗರಣೆ, ಜೋರಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವುದು ಇವುಗಳಿಂದ,

ಕ್ರಿಯಾಭಿಯೋಗಬೀಶೋಕಚಿನ್ತಾವ್ಯಾಯಾಮಮೈಥುನೈಃ । ಗ್ರೀಷ್ಮಾಹೋರಾತ್ರಭುಕ್ತ್ಯನ್ತೇ ಪ್ರಕುಪ್ಯತಿ ಸಮೀರಣಃ ॥ ೧,೧೪೬.

ಅತಿಯಾದ ಕೆಲಸ, ಭಯ, ದುಃಖ, ಚಿಂತೆ, ವ್ಯಾಯಾಮ ಅಥವಾ ಸಂಭೋಗದಿಂದ, ಬೇಸಿಗೆಯ ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಅಥವಾ ಊಟದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸುವುದರಿಂದ, ವಾತದೋಷ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.

ಪಿತ್ತಂ ಕಟ್ವಾಲತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಕಟುಕ್ರೋಧವಿದಾಹಿಭಿಃ । ಶರನ್ಮಧ್ಯಾಹ್ನರಾತ್ರ್ಯರ್ಧವಿದಾಹಸಮಯೇಷು ಚ ॥ ೧,೧೪೬.

ಪಿತ್ತದೋಷವು, ಮಸಾಲೆ, ಉಪ್ಪು, ತೀಕ್ಷ್ಣ, ಬಿಸಿ, ಕಹಿ ಆಹಾರ, ಕೋಪ, ಉರಿಯುವಿಕೆ, ಶರದೃತುವಿನಲ್ಲಿ, ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.

ಸ್ವಾದ್ವಮ್ಲಲವಣಸ್ನಿಗ್ಧಗುರ್ವಭಿಷ್ಯನ್ದಿಶೀತಲೈಃ । ಆಸ್ಯಾಸ್ವಪ್ನಸುಖಾಜೀರ್ಣದಿವಾಸ್ವಪ್ನಾದಿಬೃಂಹಣೈಃ ॥ ೧,೧೪೬.

ಮಧುರ, ಹುಳಿ, ಉಪ್ಪು, ಎಣ್ಣೆಗಟ್ಟಿದ, ಭಾರವಾದ, ತಂಪಾದ, ಬಾಯಿಗೆ ರುಚಿಕರವಾದ, ನಿದ್ದೆಗೆ ಸಹಾಯಮಾಡುವ, ಜೀರ್ಣವಾಗಲು ಕಷ್ಟವಾದ, ಹಗಲು ಅಥವಾ ನಿದ್ದೆಗೆ ಮುನ್ನ ತಿನ್ನುವ ಆಹಾರಗಳಿಂದ—

ಪ್ರಿಚ್ಛರ್ದನಾದ್ಯಯೋಗೇನ ಭುಕ್ತಾನ್ನಸ್ಯಾಪ್ಯಜೀರ್ಣಕೇ । ಪೂರ್ವಾಹ್ನೇ ಪೂರ್ವರಾತ್ರೇ ಚ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಸಙ್ಕರಾನ್ ॥ ೧,೧೪೬.

ತಿನ್ನಿದ ಆಹಾರ ಜೀರ್ಣವಾಗದಿದ್ದರೂ, ಬಲವಂತವಾಗಿ ವಾಂತಿ ಮಾಡುವಂತಹ ತಪ್ಪು ಕ್ರಮಗಳಿಂದ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ನಾನು ಈಗ ಶ್ಲೇಷ್ಮದೋಷದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ವ್ಯಾಧಿಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಮಿಶ್ರೀಭಾವಾತ್ಸಮಸ್ತಾನಾಂ ಸನ್ನಿಪಾತಸ್ತಥಾ ಪುನಃ । ಸಂಕೀರ್ಣಾಜೀರ್ಣವಿಷಮವಿರುದ್ಧಾದ್ಯಶನಾದಿಭಿಃ ॥ ೧,೧೪೬.

ಈ ಎಲ್ಲವುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ತಿಂದಾಗ, ಒಟ್ಟೂ ಮಿಶ್ರಿತವಾದ ವ್ಯಾಧಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಹಾಗೆಯೇ, ಜೀರ್ಣವಾಗದ, ಅಸಮಂಜಸವಾದ, ಸಮಯ ತಪ್ಪಾಗಿ ಅಥವಾ ಪರಸ್ಪರ ವಿರೋಧಿ ಆಹಾರಗಳನ್ನು ತಿಂದರೂ ಕೂಡ.

ವ್ಯಾಪನ್ನಮದ್ಯಪಾನೀಯಶುಷ್ಕಶಾಕಾಮಮೂಲಕೈಃ । ಪಿಣ್ಯಾಕಮೃತ್ಯವಸರಪೂತಿಶುಷ್ಕಕೃಶಮಿಷೈಃ ॥ ೧,೧೪೬.

ಹಾಳಾದ ಮದ್ಯ, ನೀರು, ಒಣಹುಲ್ಲು ತರಕಾರಿ, ಬೇರುಗಳು, ಎಣ್ಣೆಹಿಟ್ಟು, ಕುಳಿದುಹೋದ ಮಾಂಸ, ದುರ್ವಾಸನೆ ಬಿಟ್ಟ ಮೀನು, ಒಣಮೀನು, ಅಥವಾ ದುರ್ಬಲವಾದ ಮೀನುಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸಿದರೆ—