ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ನ ಸಾ ಸಭಾ ಯತ್ರ ನ ಸನ್ತಿ ವೃದ್ಧಾಃ ವೃದ್ಧಾ ನ ತೇ ಯೇ ನ ವದನ್ತಿ ಧರ್ಮಮ್ । ಧರ್ಮಃ ಸ ನೋ ಯತ್ರ ನ ಸತ್ಯಮಸ್ತಿ ನೈತತ್ಸತ್ಯಂ ಯಚ್ಛಲೇನಾನುವಿದ್ಧಮ್ ॥ ೧,೧೧೫.

ಹಿರಿಯರು ಇಲ್ಲದ ಜಮಾವಣೆ ಸಭೆಯಲ್ಲ; ಧರ್ಮವನ್ನು ಹೇಳದವರು ಹಿರಿಯರಲ್ಲ; ಸತ್ಯವಿಲ್ಲದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮವಿಲ್ಲ; ಮೋಸ ಬೆರೆತಿದ್ದರೆ ಅದು ಸತ್ಯವಲ್ಲ.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಽಪಿ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಮಾದಿತ್ಯಶ್ಚೈವ ತೇಜಸಾಮ್ । ಶಿರೋಽಪಿ ಸರ್ವಗಾತ್ರಾಣಾಂ ವ್ರತಾನಾಂ ಸತ್ಯಮುತ್ತಮಮ್ ॥ ೧,೧೧೫.

ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಶ್ರೇಷ್ಠನು; ಬೆಳಕುಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ಅತ್ಯುತ್ತಮ; ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ತಲೆ ಮುಖ್ಯ; ವ್ರತಗಳಲ್ಲಿ ಸತ್ಯವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ.

ತನ್ಮಙ್ಗಲಂ ಯತ್ರ ಮನಃ ಪ್ರಸನ್ನಂ ತಜ್ಜೀವನಂ ಯನ್ನ ಪರಸ್ಯ ಸೇವಾ । ತದರ್ಜಿತಂ ಯತ್ಸ್ವಜನೇನ ಭುಕ್ತಂ ತದ್ಗರ್ಜಿತಂ ಯತ್ಸಮರೇ ರಿಪೂಣಾಮ್ ॥ ೧,೧೧೫.

ಮನಸ್ಸು ಶಾಂತವಾಗಿರುವುದು ಶುಭ; ಪರರಿಗೆ ಸೇವೆ ಮಾಡದೆ ಇರುವುದೇ ನಿಜವಾದ ಜೀವನ; ಸ್ವಜನರು ಅನುಭವಿಸುವುದೇ ಸಂಪತ್ತು; ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಜಯಿಸುವುದೇ ಕೀರ್ತಿ.

ಸಾ ಸ್ತ್ರೀಯಾ ನ ಮದಂ ಕುರ್ಯಾತ್ಸ ಸುಖೀ ತೃಷ್ಣಯೋಜ್ಝಿತಃ । ತನ್ಮಿತ್ರಂ ಯತ್ರ ವಿಶ್ವಾಸಃ ಪುರುಷಃ ಸ ಜಿತೇನ್ದ್ರಿಯಃ ॥ ೧,೧೧೫.

ಯಾರು ಹೆಂಗಸರಿಂದ ಮೋಹಿತರಾಗದೆ, ಆಸೆಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಸಂತೋಷವಾಗಿರುವನೋ ಅವನು ಸುಖಿಯಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ನಂಬಿಕೆಯಿರುವ ಸ್ನೇಹವೇ ನಿಜವಾದದು; ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದವನೇ ಆತ್ಮನಿಯಂತ್ರಣ ಹೊಂದಿರುವನು.

ತತ್ರ ಮುಕ್ತಾದರಸ್ನೇಹೋ ವಿಲುಪ್ತಂ ಯತ್ರ ಸೌಹೃದಮ್ । ತದೇವ ಕೇವಲಂ ಶ್ಲಘ್ಯಂ ಯಸ್ಯಾತ್ಮಾ ಕ್ರಿಯತೇ ಸ್ತುತೌ ॥ ೧,೧೧೫.

ಮುತ್ತು ಮತ್ತು ಬಂಗಾರಕ್ಕೆ ಆಸೆ ಇಲ್ಲದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ, ಸ್ನೇಹ ಕಳೆದುಹೋದರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಸ್ವಂತ ಆತ್ಮನು ಹೊಗಳಲ್ಪಡುವುದೇ ನಿಜವಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸನೀಯ.

ನದೀನಾಮಗ್ನಿಹೋತ್ರಾಣಾಂ ಭಾರತಸ್ಯ ಕಲಸ್ಯ ಚ । ಮೂಲಾನ್ವೇಷೋ ನ ಕರ್ತವ್ಯೋ ಮೂಲಾದ್ದೋಷೋ ನ ಹೀಯತೇ ॥ ೧,೧೧೫.

ನದಿಗಳ ಮೂಲ, ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರದ ಮೂಲ, ಭಾರತವಂಶದ ಮೂಲ, ಕಾಲದ ಮೂಲ — ಇವುಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಬಾರದು; ಮೂಲದಿಂದ ದೋಷ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಲವಣಜಲಾನ್ತಾ ನದ್ಯಃ ಸ್ತ್ರೀಭೇದಾನ್ತಂ ಚ ಮೈಥುನಮ್ । ಷೈಶುನ್ಯಂ ಜನವಾರ್ತಾನ್ತಂ ವಿತ್ತಂ ದುಃ ಖತ್ರಯಾನ್ತಕಮ್ ॥ ೧,೧೧೫.

ನದಿಗಳು ಉಪ್ಪಿನ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ; ಸಂಭೋಗವು ಬೇರ್ಪಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ; ಯೌವನವು ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಸಂಪತ್ತು ಮೂರು ವಿಧದ ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ರಾಜ್ಯಶ್ರೀರ್ಬ್ರಹ್ಮಶಾಪಾನ್ತಾ ಪಾಪಾನ್ತಂ ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸಮ್ । ಆಚಾನ್ತಂ ಘೋಷವಾಸಾನ್ತಂ ಕುಲಸ್ಯಾನ್ತಂ ಸ್ತ್ರಿಯಾ ಪ್ರಭೋ (ಭುಃ) ॥ ೧,೧೧೫.

ರಾಜ್ಯಭಾಗ್ಯವು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಶಾಪದಿಂದ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಪಾಪವು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ತೇಜಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ; ಆಚರಣೆ ಶಂಖನಾದದಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ; ಕುಟುಂಬವು ಹೆಂಗಸಿನಿಂದ ಅಂತ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ, ಪ್ರಭು.

ಸರ್ವೇ ಕ್ಷಯಾನ್ತಾ ನಿಲಯಾಃ ಪತನಾನ್ತಾಃ ಸಮುಚ್ಛ್ರಯಾಃ । ಸಂಯೋಗಾ ವಿಪ್ರಯೋಗಾನ್ತಾ ಮರಣಾನ್ತಂ ಹಿ ಜೀವಿತಮ್ ॥ ೧,೧೧೫.

ಎಲ್ಲ ಮನೆಗಳು ಕ್ಷಯದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ; ಎತ್ತರಗಳು ಪತನದಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯುತ್ತವೆ; ಎಲ್ಲ ಸಂಗಗಳು ಬೇರ್ಪಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ; ಜೀವಿತವೇ ಮರಣದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಯದೀಚ್ಛೇತ್ಪುನರಾಗನ್ತುಂ ನಾತಿದೂರಮನುವ್ರಜೇತ್ । ಉದಕಾನ್ತಾನ್ನಿವರ್ತೇತ ಸ್ನಿಗ್ಧವರ್ಣಾಚ್ಚ ಪಾದಪಾತ್ ॥ ೧,೧೧೫.

ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಹಿಂತಿರುಗಬೇಕೆಂದು ಇಚ್ಛಿಸಿದರೆ, ದೂರ ಹೋಗದೆ ನೀರಿನ ಅಂಚಿನಿಂದ ಮತ್ತು ಮೆತ್ತಗಿನ ಎಲೆಗಳಿರುವ ಮರಗಳ ಬಳಿಯಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗಬೇಕು.

ಅನಾಯಕೇ ನ ವಸ್ತವ್ಯಂ ನ ಚೈವ ಬಹುನಾಯಕೇ । ಸ್ತ್ರೀನಾಯಕೇ ನ ವಸ್ತವ್ಯಂ ವಸ್ತವ್ಯಂ ಬಾಲನಾಯಕೇ ॥ ೧,೧೧೫.

ಯಾರೂ ನಾಯಕನಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಯೂ, ಬಹಳ ನಾಯಕರು ಇರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಯೂ ವಾಸಿಸಬಾರದು. ಹೆಂಗಸು ನಾಯಕಿಯಾಗಿರುವ ಊರಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಬಾರದು; ಆದರೆ ಮಗು ನಾಯಕನಾದ ಊರಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಬಹುದು.

ಪಿತಾ ರಕ್ಷತಿ ಕೌಮಾರೇ ಭತ್ತಾ ರಕ್ಷತಿ ಯೌವನೇ । ಪುತ್ರಸ್ತು ಸ್ಥವಿರೇ ಕಾಲೇ ನ ಸ್ತ್ರೀ ಸ್ವಾತನ್ತ್ರ್ಯಮರ್ಹತಿ ॥ ೧,೧೧೫.

ಮಕ್ಕಳಾಗಿರುವಾಗ ತಂದೆ ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಯೌವನದಲ್ಲಿ ಗಂಡನು ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ವಯಸ್ಸಾದ ಮೇಲೆ ಮಗನು ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಹೆಂಗಸಿಗೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಿಲ್ಲ.

ತ್ಯಜೇದ್ವನ್ಧ್ಯಾಮಷ್ಟಮೇಽಬ್ದೇ ನವಮೇ ತು ಮೃತಪ್ರಿಜಾಮ್ । ಏಕಾದಶೇ ಸ್ತ್ರೀಜನನೀಂ ಸದ್ಯಶ್ಚಾಪ್ರಿಯಾವಾದಿನೀಮ್ ॥ ೧,೧೧೫.

ಎಂಟನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸಂತಾನವಾಗದ ಹೆಂಗಸನ್ನು, ಒಂಬತ್ತನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಹೆಂಗಸನ್ನು, ಹನ್ನೊಂದನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೆತ್ತ ಹೆಂಗಸನ್ನು, ಮತ್ತು ತಕ್ಷಣವೇ ಕಹಿ ಮಾತಾಡುವ ಹೆಂಗಸನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಬೇಕು.

ಅನರ್ಥಿತ್ವಾನ್ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಭಿಯಾ ಪರಿಜನಸ್ಯ ಚ । ಅರ್ಥಾದಪೇತಮರ್ಯಾದಾಸ್ತ್ರಯಸ್ತಿಷ್ಠನ್ತಿ ಭರ್ತೃಷು ॥ ೧,೧೧೫.

ಜನರಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನವಿಲ್ಲದೆ, ಮನೆಯವರ ಭಯದಿಂದ, ಹಣದಿಂದ ನೀತಿಯನ್ನೆತ್ತಿಹೋಗಿರುವ ಮೂರು ವಿಧದ ಹೆಂಗಸರು ಗಂಡನ ಜೊತೆ ಉಳಿಯುತ್ತಾರೆ.

ಅಶ್ವಂ ಶ್ರಾನ್ತಂ ಗಜಂ ಮತ್ತಂ ಗಾವಃ ಪ್ರಥಮಸೂತಿಕಾಃ । ಅನೂದಕೇ ಚ ಮಣ್ಡೂಕಾನ್ಪ್ರಾಜ್ಞೋ ದೂರೇಣ ವರ್ಜಯೇತ್ ॥ ೧,೧೧೫.

ಬುದ್ಧಿವಂತನು ದಣಿದ ಕುದುರೆ, ಹುಚ್ಚು ಆನೆ, ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕರುವನ್ನು ಹೆತ್ತ ಹಸು, ನೀರಿಲ್ಲದಾಗ ಬರುವ ಕೆಂಪುಹುಳುಗಳನ್ನು ದೂರದಿಂದಲೇ ತಪ್ಪಿಸಬೇಕು.

ಅರ್ಥಾತುರಾಣಾಂ ನ ಸುಹೃನ್ನ ಬನ್ಧುಃ ಕಾಮಾತುರಾಣಾಂ ನ ಭಯಂ ನ ಲಜ್ಜಾ । ಚಿನ್ತಾತುರಾಣಾಂ ನ ಸುಖಂ ನ ನಿದ್ರಾ ಕ್ಷುಧಾತುರಾಣಾಂ ನ ಬಲಂ ನ ತೇಜಃ ॥ ೧,೧೧೫.

ಹಣದ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಬಳಲುವವರಿಗೆ ಸ್ನೇಹಿತನೂ ಇಲ್ಲ, ಬಂಧುವೂ ಇಲ್ಲ; ಕಾಮದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುವವರಿಗೆ ಭಯವೂ ಇಲ್ಲ, ಲಜ್ಜೆಯೂ ಇಲ್ಲ; ಚಿಂತೆಗೊಳಗಾದವರಿಗೆ ಸುಖವೂ ಇಲ್ಲ, ನಿದ್ರೆಯೂ ಇಲ್ಲ; ಹಸಿವಿನಿಂದ ಬಳಲುವವರಿಗೆ ಶಕ್ತಿಯೂ ಇಲ್ಲ, ತೇಜಸ್ಸೂ ಇಲ್ಲ.

ಕುತೋ ನಿದ್ರಾ ದರಿದ್ರಸ್ಯ ಪರಪ್ರೇಷ್ಯವರಸ್ಯ ಚ । ಪರನಾರೀಪ್ರಸಕ್ತಸ್ಯ ಪರದ್ರವ್ಯಹರಸ್ಯ ಚ ॥ ೧,೧೧೫.

ಬಡವನಿಗೂ, ಇತರರ ಸೇವಕನಿಗೂ, ಪರಸ್ತ್ರೀಯಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಿಗೂ, ಪರದ್ರವ್ಯವನ್ನು ಕಳ್ಳತನ ಮಾಡುವವನಿಗೂ ನಿದ್ರೆ ಹೇಗೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ?

ಸುಖಂ ಸ್ವಪಿತ್ಯನೃಣವಾನ್ವ್ಯಾಧಿಮುಕ್ತಶ್ಚ ಯೋ ನರಃ । ಸಾವಕಾಶಸ್ತು ವೈ ಭುಙ್ಕ್ತೇ ಯಸ್ತು ದಾರೈರ್ನ ಸಙ್ಗತಃ ॥ ೧,೧೧೫.

ಋಣವಿಲ್ಲದವನೂ, ರೋಗವಿಲ್ಲದವನೂ ಸುಖವಾಗಿ ನಿದ್ರೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ಹೆಂಡತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರದವನಿಗೆ ಊಟವೂ ತೃಪ್ತಿಕರವಾಗದು.

ಅಮ್ಭಸಃ ಪರಿಮಾಣೇ ಉನ್ನತಂ ಕಮಲಂ ಭವೇತ್ । ಸ್ವಸ್ವಾಮಿನಾ ಬಲವತಾ ಭೃತ್ಯೋ ಭವತಿ ಗರ್ವಿತಃ ॥ ೧,೧೧೫.

ನೀರಿನ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಕಮಲವು ಎತ್ತರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ; ತನ್ನ ಯಜಮಾನನು ಬಲಿಷ್ಠನಾದಾಗ ದಾಸನು ಗರ್ವಪಡುತ್ತಾನೆ.

ಸ್ಥಾನಸ್ಥಿತಸ್ಯ ಪದ್ಮಸ್ಯ ಮಿತ್ರೇ ವರುಣಭಾಸ್ಕರೌ । ಸ್ಥಾನಚ್ಯುತಸ್ಯ ತಸ್ಯೈವ ಕ್ಲೇದಶೋಷಣಕಾರಕೌ ॥ ೧,೧೧೫.

ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಕಮಲಕ್ಕೆ ಸೂರ್ಯನೂ, ಜಲದೇವರೂ ಸ್ನೇಹಿತರು; ಆದರೆ ಅದೇ ಕಮಲವು ತನ್ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರೆ, ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಅದನ್ನು ಒಣಗಿಸುವವರಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಯೇ ಪದಸ್ಥಸ್ಯ ಮಿತ್ತ್ರಾಣಿ ತೇ ತಸ್ಯ ರಿಪುತಾಂ ಗತಾಃ । ಭಾನೋಃ ಪದ್ಮೇ ಜಲೇ ಪ್ರೀತಿಃ ಸ್ಥಲೋದ್ಧರಣಶೋಷಣಃ ॥ ೧,೧೧೫.

ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವವನಿಗೆ ಸ್ನೇಹಿತರಾದವರು, ಅವನು ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಾಗ ಶತ್ರುಗಳಾಗುತ್ತಾರೆ; ನೀರಿನಲ್ಲಿರುವ ಕಮಲವನ್ನು ಸೂರ್ಯನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಭೂಮಿಗೆ ತೆಗೆದಾಗ ಅದನ್ನು ಒಣಗಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಸ್ಥಾನಸ್ಥಿತಾನಿ ಪೂಜ್ಯನ್ತೇ ಪೂಜ್ಯನ್ತೇ ಚ ಪದೇ ಸ್ಥಿತಾಃ । ಸ್ಥಾನಭ್ರಷ್ಟಾ ನ ಪೂಜ್ಯನ್ತೇ ಕೇಶಾ ದನ್ತಾ ನಖಾ ನರಾಃ ॥ ೧,೧೧೫.

ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವವರು ಗೌರವ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ; ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇರುವವರು ಗೌರವ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಬೀಳಿದ ಕೂದಲು, ಹಲ್ಲು, ನಖ, ಮತ್ತು ಜನರು ಗೌರವಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರರಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಆಚಾರಃ ಕುಲಮಾಖ್ಯತಿ ದೇಶಮಾಖ್ಯಾತಿ ಭಾಷಿತಮ್ । ಸಮ್ಭ್ರಮಃ ಸ್ನೇಹಮಾಖ್ಯಾತಿ ವಪುರಾಖ್ಯಾತಿ ಭೋಜನಮ್ ॥ ೧,೧೧೫.

ನಡತೆ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ, ಮಾತು ದೇಶವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ, ಗೌರವ ಪ್ರೀತಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ, ದೇಹ ಆಹಾರವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ವೃಥಾ ವೃಷ್ಟಿಃ ಸಮುದ್ರಸ್ಯ ವೃಥಾ ತೃಪ್ತಸ್ಯ ಭೋಜನಮ್ । ವೃಥಾ ದಾನಂ ಸಮೃದ್ಧಸ್ಯ ನೀಚಸ್ಯ ಸುಕೃತಂ ವಥಾ ॥ ೧,೧೧೫.

ಸಮುದ್ರದ ಮೇಲೆ ಮಳೆ ಸುರಿಯುವುದು ವ್ಯರ್ಥ, ತೃಪ್ತನಾದವನಿಗೆ ಊಟ ನೀಡುವುದು ವ್ಯರ್ಥ, ಶ್ರೀಮಂತನಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡುವುದು ವ್ಯರ್ಥ, ಕೆಳಮಟ್ಟದವನಿಗೆ ಒಳ್ಳೆಯದು ಮಾಡಿದರೂ ಅದೂ ವ್ಯರ್ಥ.

ದೂರಸ್ಥೋಽಪಿ ಸಮೀಪಸ್ಥೋ ಯೋ ಯಸ್ಯ ಹೃದಯೇ ಸ್ಥಿತಃ । ಹೃದಯಾದಪಿ ನಿಷ್ಕ್ರಾನ್ತಃ ಸಮೀಪಸ್ಥೋಽಪಿ ದೂರತಃ ॥ ೧,೧೧೫.

ಯಾರಾದರೂ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೆ ಅವರು ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಹತ್ತಿರವಾಗಿರುತ್ತಾರೆ; ಹೃದಯದಿಂದ ದೂರವಾದವರು ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ದೂರವಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.

ಮುಖಭಙ್ಗಃ ಸ್ವರೋ ದೀನೋ ಗಾತ್ರಸ್ವೇದೋ ಮಹದ್ಭಯಮ್ । ಮರಣೇ ಯಾನಿ ಚಿಹ್ನಾನಿ ತಾನಿ ಚಿಹ್ನಾನಿ ಯಾಚಕೇ ॥ ೧,೧೧೫.

ಮುಖ ಕುಗ್ಗುವುದು, ದುರ್ಬಲವಾದ ಧ್ವನಿ, ಅಂಗಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಬೆವರು, ಭಯ—ಇವು ಸಾವುಗೆ ಸೂಚನೆಗಳು; ಇದೇ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಭಿಕ್ಷುಕನಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ.

ಕುಬ್ಜಸ್ಯ ಕೀಟಘಾತಸ್ಯ ವಾತಾನ್ನಿಷ್ಕಾಸಿತಸ್ಯ ಚ । ಶಿಖರೇ ವಸತಸ್ತಸ್ಯ ವರಂ ಜನ್ಮ ನ ಯಾಚಿತಮ್ ॥ ೧,೧೧೫.

ಕುಬ್ಬು, ಹುಳುಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವವನು, ಗಾಳಿಯಿಂದ ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟವನು, ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ವಾಸಿಸುವವನು—ಇವರಿಗೆ ಭಿಕ್ಷೆ ಬೇಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಸಾಯುವುದು ಮೇಲು.

ಜಗತ್ಪತಿರ್ಹಿ ಯಾಚಿತ್ವಾ ವಿಷ್ಣುರ್ವಾಮನತಾಂ ಯತಃ । ಕಾನ್ಯೋಽಧಿಕತರಸ್ತಸ್ಯ ಯೋರ್ಽಥೋ ಯಾತಿ ನ ಲಾಘವಮ್ ॥ ೧,೧೧೫.

ಈ ಜಗತ್ತಿನ ಒಡೆಯನಾದ ವಿಷ್ಣುವು ಕೂಡ ಬೇಡಿಕೆ ಇಟ್ಟು, ವಾಮನನಾಗಿ ಅವಮಾನವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡನು. ಅವನು ಮಾಡಿದ ಕೆಲಸಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾದದ್ದು ಯಾವುದಿದೆ? ಯಾವ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೂ ವಿನಯವಿಲ್ಲದೆ ಸಾಧನೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಮಾತಾ ಶತ್ರುಃ ಪಿತಾ ವೈರೀ ಬಾಲಾ ಯೇನ ನ ಪಾಠಿತಾಃ । ಸಭಾಮಧ್ಯೇ ನ ಶೋಭನ್ತೇ ಹಂಸಮಧ್ಯೇ ಬಕಾಯಥಾ ॥ ೧,೧೧೫.

ತಾಯಿಯೂ ಶತ್ರು, ತಂದೆಯೂ ವೈರಿ, ಅವರು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ವಿದ್ಯೆ ಕಲಿಸದಿದ್ದರೆ. ವಿದ್ಯೆ ಇಲ್ಲದ ಮಕ್ಕಳು ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ, ಹಂಸಗಳ ನಡುವೆ ಬಕದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ.