ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ಯಥಾಯಥಾ ಹಿ ಪುರುಷಃ ಶಾಸ್ತ್ರಂ ಸಮಧಿಗಚ್ಛತಿ । ತಥಾತಥಾಸ್ಯ ಮೇಧಾ ಸ್ಯಾದ್ವಿಜ್ಞಾನಂ ಚಾಸ್ಯ ರೋಚತೇ ॥ ೧,೧೧೫.

ಯಾವ ಹದಿಗೆ ವ್ಯಕ್ತಿ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಕಲಿಯುತ್ತಾನೋ, ಆ ಹದಿಗೆ ಅವನ ಬುದ್ಧಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ, ಜ್ಞಾನವೂ ಅವನಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.

ಯಥಾಯಥಾ ಹಿ ಪುರುಷಃ ಕಲ್ಯಾಣೇ ಕುರುತೇ ಮತಿಮ್ । ತಥಾತಥಾ ಹಿ ಸರ್ವತ್ರ ಶ್ಲಿಷ್ಯತೇ ಲೋಕಸುಪ್ರಿಯಃ ॥ ೧,೧೧೫.

ಯಾವನು ಸದಾ ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪ್ರಿಯನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಲೋಭಪ್ರಮಾದವಿಶ್ವಾಸೈಃ ಪುರುಷೋ ನಶ್ಯತಿ ತ್ರಿಭಿಃ । ತಸ್ಮಾಲ್ಲೋಭೋ ನ ಕರ್ತವ್ಯಃ ಪ್ರಮಾದೋ ನೋನ ವಿಶ್ವಸೇತ್ ॥ ೧,೧೧೫.

ಮನುಷ್ಯನು ಲೋಭ, ಅಜಾಗರೂಕತೆ ಮತ್ತು ತಪ್ಪಾದ ನಂಬಿಕೆಯಿಂದ ನಾಶವಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಲೋಭಿಸಬಾರದು, ಅಜಾಗರೂಕರಾಗಬಾರದು, ಯಾರನ್ನಾದರೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ನಂಬಬಾರದು.

ತಾವದ್ಭಯಸ್ಯ ಭೇತವ್ಯಂ ಯಾವದ್ಭಯಮನಾಗತಮ್ । ಉತ್ಪನ್ನೇ ತು ಭಯೇ ತೀವ್ರೇ ಸ್ಥಾತವ್ಯಂ ವೈ ಹ್ಯಭೀತವತ್ ॥ ೧,೧೧೫.

ಭಯ ಬಂದಿಲ್ಲದವರೆಗೆ ಅದನ್ನು ಭಯಪಡುವುದು ಸರಿಯಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಭಯವು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಎದುರಾದಾಗ, ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರಬೇಕು.

ಋಣಶೇಷಂ ಚಾಗ್ನಿಶೇಷಂ ವ್ಯಾಧಿಶೇಷಂ ತಥೈವ ಚ । ಪುನಃ ಪುನಃ ಪ್ರವರ್ಧನ್ತೇ ತಸ್ಮಾಚ್ಛೇಷಂ ನ ಕಾರಯೇತ್ ॥ ೧,೧೧೫.

ಉಳಿದ ಸಾಲ, ಆರಾಗದ ಬೆಂಕಿ, ಮುಗಿಯದ ರೋಗ — ಇವು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾವುದನ್ನೂ ಬಾಕಿ ಬಿಡಬಾರದು.

ಕೃತೇ ಪ್ರತಿಕೃತಂ ಕುರ್ಯಾದ್ಧಿಂಸಿತೇ ಪ್ರತಿಹಿಂಸಿತಮ್ । ನ ತತ್ರ ದೋಷಂ ಪಶ್ಯಾಮಿ ದುಷ್ಟೇ ದೋಷಂ ಸಮಾಚರೇತ್ ॥ ೧,೧೧೫.

ಯಾರು ನಮಗೆ ಏನು ಮಾಡಿದರೋ ಅದನ್ನು ಅವರಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿಸಬೇಕು; ಹಾನಿಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡುವುದು ತಪ್ಪಲ್ಲ. ದುಷ್ಟರಿಗೆ ಅವರಂತೆ ವರ್ತಿಸಬೇಕು.

ಪರೋಕ್ಷೇ ಕಾರ್ಯಹನ್ತಾರಂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷೇ ಪ್ರಿಯವಾದಿನಮ್ । ವರ್ಜಯೇತ್ತಾದೃಶಂ ಮಿತ್ರಂ ಮಾಯಾಮಯಮರಿಂ ತಥಾ ॥ ೧,೧೧೫.

ಒಬ್ಬನು ನಮ್ಮ ಮುಂದೆ ಸಿಹಿ ಮಾತಾಡಿ, ಹಿಂದುಗಡೆ ನಮ್ಮ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅವನಂತಹ ಮಿತ್ರನನ್ನು ಮತ್ತು ಮೋಸದ ಶತ್ರುವನ್ನು ದೂರವಿಡಬೇಕು.

ದುರ್ಜನಸ್ಯ ಹಿ ಸಂಗೇನ ಸುಜನೋಽಪಿ ವಿನಶ್ಯತಿ । ಪ್ರಸನ್ನಮಪಿ ಪಾನೀಯಂ ಕರ್ದಮೈಃ ಕಲುಷೀಕೃತಮ್ ॥ ೧,೧೧೫.

ದುಷ್ಟರ ಸಂಗದಿಂದ ಒಳ್ಳೆಯವನು ಕೂಡ ಕೆಡದುಹೋಗುತ್ತಾನೆ, ಹೇಗೆಂದರೆ ತಾಜಾ ನೀರಿಗೆ ಕೆಸರು ಬೆರೆತಂತೆ.

ಸ ಭುಙ್ಕ್ತೇ ಸದ್ವಿಜೋ ಭುಙ್ಕ್ತೇ ಸಮಶೇಷನಿರೂಪಣಮ್ । ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವಪ್ರಯತ್ನೇನ ದ್ವಿಜಃ ಪೂಜ್ಯಃ ಪ್ರಯತ್ನತಃ ॥ ೧,೧೧೫.

ಯಾವ ದ್ವಿಜನು ಭೋಜನ ಮಾಡುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅನುಭವಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ದ್ವಿಜರನ್ನು ಪೂಜೆಮಾಡುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ.

ತದ್ಭುಜ್ಯತೇ ಯದ್ದ್ವಿಜಭುಕ್ತಶೇಷಂ ಸ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ಯೋ ನ ಕರೋತಿ ಪಾಪಮ್ । ತತ್ಸೌಹೃದಂ ಯಕ್ರಿಯತೇ ಪರೋಕ್ಷೇ ದಮ್ಭೈರ್ವಿನಾ ಯಃ ಕ್ರಿಯತೇ ಸ ಧರ್ಮಃ ॥ ೧,೧೧೫.

ದ್ವಿಜನು ಊಟ ಮಾಡಿದ ಉಳಿದ ಆಹಾರವನ್ನು ತಿನ್ನುವವನು ಬುದ್ಧಿವಂತನಾಗುತ್ತಾನೆ, ಪಾಪವನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ಗುಪ್ತವಾಗಿ ತೋರಿಸುವ ಸ್ನೇಹವೇ ನಿಜವಾದದು; ಮೋಸದಿಲ್ಲದ ಕೆಲಸವೇ ಧರ್ಮ.

ನ ಸಾ ಸಭಾ ಯತ್ರ ನ ಸನ್ತಿ ವೃದ್ಧಾಃ ವೃದ್ಧಾ ನ ತೇ ಯೇ ನ ವದನ್ತಿ ಧರ್ಮಮ್ । ಧರ್ಮಃ ಸ ನೋ ಯತ್ರ ನ ಸತ್ಯಮಸ್ತಿ ನೈತತ್ಸತ್ಯಂ ಯಚ್ಛಲೇನಾನುವಿದ್ಧಮ್ ॥ ೧,೧೧೫.

ಹಿರಿಯರು ಇಲ್ಲದ ಜಮಾವಣೆ ಸಭೆಯಲ್ಲ; ಧರ್ಮವನ್ನು ಹೇಳದವರು ಹಿರಿಯರಲ್ಲ; ಸತ್ಯವಿಲ್ಲದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮವಿಲ್ಲ; ಮೋಸ ಬೆರೆತಿದ್ದರೆ ಅದು ಸತ್ಯವಲ್ಲ.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಽಪಿ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಮಾದಿತ್ಯಶ್ಚೈವ ತೇಜಸಾಮ್ । ಶಿರೋಽಪಿ ಸರ್ವಗಾತ್ರಾಣಾಂ ವ್ರತಾನಾಂ ಸತ್ಯಮುತ್ತಮಮ್ ॥ ೧,೧೧೫.

ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಶ್ರೇಷ್ಠನು; ಬೆಳಕುಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ಅತ್ಯುತ್ತಮ; ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ತಲೆ ಮುಖ್ಯ; ವ್ರತಗಳಲ್ಲಿ ಸತ್ಯವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ.

ತನ್ಮಙ್ಗಲಂ ಯತ್ರ ಮನಃ ಪ್ರಸನ್ನಂ ತಜ್ಜೀವನಂ ಯನ್ನ ಪರಸ್ಯ ಸೇವಾ । ತದರ್ಜಿತಂ ಯತ್ಸ್ವಜನೇನ ಭುಕ್ತಂ ತದ್ಗರ್ಜಿತಂ ಯತ್ಸಮರೇ ರಿಪೂಣಾಮ್ ॥ ೧,೧೧೫.

ಮನಸ್ಸು ಶಾಂತವಾಗಿರುವುದು ಶುಭ; ಪರರಿಗೆ ಸೇವೆ ಮಾಡದೆ ಇರುವುದೇ ನಿಜವಾದ ಜೀವನ; ಸ್ವಜನರು ಅನುಭವಿಸುವುದೇ ಸಂಪತ್ತು; ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಜಯಿಸುವುದೇ ಕೀರ್ತಿ.

ಸಾ ಸ್ತ್ರೀಯಾ ನ ಮದಂ ಕುರ್ಯಾತ್ಸ ಸುಖೀ ತೃಷ್ಣಯೋಜ್ಝಿತಃ । ತನ್ಮಿತ್ರಂ ಯತ್ರ ವಿಶ್ವಾಸಃ ಪುರುಷಃ ಸ ಜಿತೇನ್ದ್ರಿಯಃ ॥ ೧,೧೧೫.

ಯಾರು ಹೆಂಗಸರಿಂದ ಮೋಹಿತರಾಗದೆ, ಆಸೆಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಸಂತೋಷವಾಗಿರುವನೋ ಅವನು ಸುಖಿಯಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ನಂಬಿಕೆಯಿರುವ ಸ್ನೇಹವೇ ನಿಜವಾದದು; ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದವನೇ ಆತ್ಮನಿಯಂತ್ರಣ ಹೊಂದಿರುವನು.

ತತ್ರ ಮುಕ್ತಾದರಸ್ನೇಹೋ ವಿಲುಪ್ತಂ ಯತ್ರ ಸೌಹೃದಮ್ । ತದೇವ ಕೇವಲಂ ಶ್ಲಘ್ಯಂ ಯಸ್ಯಾತ್ಮಾ ಕ್ರಿಯತೇ ಸ್ತುತೌ ॥ ೧,೧೧೫.

ಮುತ್ತು ಮತ್ತು ಬಂಗಾರಕ್ಕೆ ಆಸೆ ಇಲ್ಲದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ, ಸ್ನೇಹ ಕಳೆದುಹೋದರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಸ್ವಂತ ಆತ್ಮನು ಹೊಗಳಲ್ಪಡುವುದೇ ನಿಜವಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸನೀಯ.

ನದೀನಾಮಗ್ನಿಹೋತ್ರಾಣಾಂ ಭಾರತಸ್ಯ ಕಲಸ್ಯ ಚ । ಮೂಲಾನ್ವೇಷೋ ನ ಕರ್ತವ್ಯೋ ಮೂಲಾದ್ದೋಷೋ ನ ಹೀಯತೇ ॥ ೧,೧೧೫.

ನದಿಗಳ ಮೂಲ, ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರದ ಮೂಲ, ಭಾರತವಂಶದ ಮೂಲ, ಕಾಲದ ಮೂಲ — ಇವುಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಬಾರದು; ಮೂಲದಿಂದ ದೋಷ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಲವಣಜಲಾನ್ತಾ ನದ್ಯಃ ಸ್ತ್ರೀಭೇದಾನ್ತಂ ಚ ಮೈಥುನಮ್ । ಷೈಶುನ್ಯಂ ಜನವಾರ್ತಾನ್ತಂ ವಿತ್ತಂ ದುಃ ಖತ್ರಯಾನ್ತಕಮ್ ॥ ೧,೧೧೫.

ನದಿಗಳು ಉಪ್ಪಿನ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ; ಸಂಭೋಗವು ಬೇರ್ಪಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ; ಯೌವನವು ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಸಂಪತ್ತು ಮೂರು ವಿಧದ ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ರಾಜ್ಯಶ್ರೀರ್ಬ್ರಹ್ಮಶಾಪಾನ್ತಾ ಪಾಪಾನ್ತಂ ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸಮ್ । ಆಚಾನ್ತಂ ಘೋಷವಾಸಾನ್ತಂ ಕುಲಸ್ಯಾನ್ತಂ ಸ್ತ್ರಿಯಾ ಪ್ರಭೋ (ಭುಃ) ॥ ೧,೧೧೫.

ರಾಜ್ಯಭಾಗ್ಯವು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಶಾಪದಿಂದ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಪಾಪವು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ತೇಜಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ; ಆಚರಣೆ ಶಂಖನಾದದಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ; ಕುಟುಂಬವು ಹೆಂಗಸಿನಿಂದ ಅಂತ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ, ಪ್ರಭು.

ಸರ್ವೇ ಕ್ಷಯಾನ್ತಾ ನಿಲಯಾಃ ಪತನಾನ್ತಾಃ ಸಮುಚ್ಛ್ರಯಾಃ । ಸಂಯೋಗಾ ವಿಪ್ರಯೋಗಾನ್ತಾ ಮರಣಾನ್ತಂ ಹಿ ಜೀವಿತಮ್ ॥ ೧,೧೧೫.

ಎಲ್ಲ ಮನೆಗಳು ಕ್ಷಯದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ; ಎತ್ತರಗಳು ಪತನದಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯುತ್ತವೆ; ಎಲ್ಲ ಸಂಗಗಳು ಬೇರ್ಪಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ; ಜೀವಿತವೇ ಮರಣದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಯದೀಚ್ಛೇತ್ಪುನರಾಗನ್ತುಂ ನಾತಿದೂರಮನುವ್ರಜೇತ್ । ಉದಕಾನ್ತಾನ್ನಿವರ್ತೇತ ಸ್ನಿಗ್ಧವರ್ಣಾಚ್ಚ ಪಾದಪಾತ್ ॥ ೧,೧೧೫.

ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಹಿಂತಿರುಗಬೇಕೆಂದು ಇಚ್ಛಿಸಿದರೆ, ದೂರ ಹೋಗದೆ ನೀರಿನ ಅಂಚಿನಿಂದ ಮತ್ತು ಮೆತ್ತಗಿನ ಎಲೆಗಳಿರುವ ಮರಗಳ ಬಳಿಯಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗಬೇಕು.

ಅನಾಯಕೇ ನ ವಸ್ತವ್ಯಂ ನ ಚೈವ ಬಹುನಾಯಕೇ । ಸ್ತ್ರೀನಾಯಕೇ ನ ವಸ್ತವ್ಯಂ ವಸ್ತವ್ಯಂ ಬಾಲನಾಯಕೇ ॥ ೧,೧೧೫.

ಯಾರೂ ನಾಯಕನಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಯೂ, ಬಹಳ ನಾಯಕರು ಇರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಯೂ ವಾಸಿಸಬಾರದು. ಹೆಂಗಸು ನಾಯಕಿಯಾಗಿರುವ ಊರಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಬಾರದು; ಆದರೆ ಮಗು ನಾಯಕನಾದ ಊರಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಬಹುದು.

ಪಿತಾ ರಕ್ಷತಿ ಕೌಮಾರೇ ಭತ್ತಾ ರಕ್ಷತಿ ಯೌವನೇ । ಪುತ್ರಸ್ತು ಸ್ಥವಿರೇ ಕಾಲೇ ನ ಸ್ತ್ರೀ ಸ್ವಾತನ್ತ್ರ್ಯಮರ್ಹತಿ ॥ ೧,೧೧೫.

ಮಕ್ಕಳಾಗಿರುವಾಗ ತಂದೆ ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಯೌವನದಲ್ಲಿ ಗಂಡನು ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ವಯಸ್ಸಾದ ಮೇಲೆ ಮಗನು ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಹೆಂಗಸಿಗೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಿಲ್ಲ.

ತ್ಯಜೇದ್ವನ್ಧ್ಯಾಮಷ್ಟಮೇಽಬ್ದೇ ನವಮೇ ತು ಮೃತಪ್ರಿಜಾಮ್ । ಏಕಾದಶೇ ಸ್ತ್ರೀಜನನೀಂ ಸದ್ಯಶ್ಚಾಪ್ರಿಯಾವಾದಿನೀಮ್ ॥ ೧,೧೧೫.

ಎಂಟನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸಂತಾನವಾಗದ ಹೆಂಗಸನ್ನು, ಒಂಬತ್ತನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಹೆಂಗಸನ್ನು, ಹನ್ನೊಂದನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೆತ್ತ ಹೆಂಗಸನ್ನು, ಮತ್ತು ತಕ್ಷಣವೇ ಕಹಿ ಮಾತಾಡುವ ಹೆಂಗಸನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಬೇಕು.

ಅನರ್ಥಿತ್ವಾನ್ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಭಿಯಾ ಪರಿಜನಸ್ಯ ಚ । ಅರ್ಥಾದಪೇತಮರ್ಯಾದಾಸ್ತ್ರಯಸ್ತಿಷ್ಠನ್ತಿ ಭರ್ತೃಷು ॥ ೧,೧೧೫.

ಜನರಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನವಿಲ್ಲದೆ, ಮನೆಯವರ ಭಯದಿಂದ, ಹಣದಿಂದ ನೀತಿಯನ್ನೆತ್ತಿಹೋಗಿರುವ ಮೂರು ವಿಧದ ಹೆಂಗಸರು ಗಂಡನ ಜೊತೆ ಉಳಿಯುತ್ತಾರೆ.

ಅಶ್ವಂ ಶ್ರಾನ್ತಂ ಗಜಂ ಮತ್ತಂ ಗಾವಃ ಪ್ರಥಮಸೂತಿಕಾಃ । ಅನೂದಕೇ ಚ ಮಣ್ಡೂಕಾನ್ಪ್ರಾಜ್ಞೋ ದೂರೇಣ ವರ್ಜಯೇತ್ ॥ ೧,೧೧೫.

ಬುದ್ಧಿವಂತನು ದಣಿದ ಕುದುರೆ, ಹುಚ್ಚು ಆನೆ, ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕರುವನ್ನು ಹೆತ್ತ ಹಸು, ನೀರಿಲ್ಲದಾಗ ಬರುವ ಕೆಂಪುಹುಳುಗಳನ್ನು ದೂರದಿಂದಲೇ ತಪ್ಪಿಸಬೇಕು.

ಅರ್ಥಾತುರಾಣಾಂ ನ ಸುಹೃನ್ನ ಬನ್ಧುಃ ಕಾಮಾತುರಾಣಾಂ ನ ಭಯಂ ನ ಲಜ್ಜಾ । ಚಿನ್ತಾತುರಾಣಾಂ ನ ಸುಖಂ ನ ನಿದ್ರಾ ಕ್ಷುಧಾತುರಾಣಾಂ ನ ಬಲಂ ನ ತೇಜಃ ॥ ೧,೧೧೫.

ಹಣದ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಬಳಲುವವರಿಗೆ ಸ್ನೇಹಿತನೂ ಇಲ್ಲ, ಬಂಧುವೂ ಇಲ್ಲ; ಕಾಮದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುವವರಿಗೆ ಭಯವೂ ಇಲ್ಲ, ಲಜ್ಜೆಯೂ ಇಲ್ಲ; ಚಿಂತೆಗೊಳಗಾದವರಿಗೆ ಸುಖವೂ ಇಲ್ಲ, ನಿದ್ರೆಯೂ ಇಲ್ಲ; ಹಸಿವಿನಿಂದ ಬಳಲುವವರಿಗೆ ಶಕ್ತಿಯೂ ಇಲ್ಲ, ತೇಜಸ್ಸೂ ಇಲ್ಲ.

ಕುತೋ ನಿದ್ರಾ ದರಿದ್ರಸ್ಯ ಪರಪ್ರೇಷ್ಯವರಸ್ಯ ಚ । ಪರನಾರೀಪ್ರಸಕ್ತಸ್ಯ ಪರದ್ರವ್ಯಹರಸ್ಯ ಚ ॥ ೧,೧೧೫.

ಬಡವನಿಗೂ, ಇತರರ ಸೇವಕನಿಗೂ, ಪರಸ್ತ್ರೀಯಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಿಗೂ, ಪರದ್ರವ್ಯವನ್ನು ಕಳ್ಳತನ ಮಾಡುವವನಿಗೂ ನಿದ್ರೆ ಹೇಗೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ?

ಸುಖಂ ಸ್ವಪಿತ್ಯನೃಣವಾನ್ವ್ಯಾಧಿಮುಕ್ತಶ್ಚ ಯೋ ನರಃ । ಸಾವಕಾಶಸ್ತು ವೈ ಭುಙ್ಕ್ತೇ ಯಸ್ತು ದಾರೈರ್ನ ಸಙ್ಗತಃ ॥ ೧,೧೧೫.

ಋಣವಿಲ್ಲದವನೂ, ರೋಗವಿಲ್ಲದವನೂ ಸುಖವಾಗಿ ನಿದ್ರೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ಹೆಂಡತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರದವನಿಗೆ ಊಟವೂ ತೃಪ್ತಿಕರವಾಗದು.

ಅಮ್ಭಸಃ ಪರಿಮಾಣೇ ಉನ್ನತಂ ಕಮಲಂ ಭವೇತ್ । ಸ್ವಸ್ವಾಮಿನಾ ಬಲವತಾ ಭೃತ್ಯೋ ಭವತಿ ಗರ್ವಿತಃ ॥ ೧,೧೧೫.

ನೀರಿನ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಕಮಲವು ಎತ್ತರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ; ತನ್ನ ಯಜಮಾನನು ಬಲಿಷ್ಠನಾದಾಗ ದಾಸನು ಗರ್ವಪಡುತ್ತಾನೆ.