ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ಅಧೀರಃ ಕರ್ಕಶಃ ಸ್ತಬ್ಧಃ ಕುಚೇಲಃ ಸ್ವಯಮಾಗತಃ । ಪಞ್ಚ ವಿಪ್ರಾ ನ ಪೂಜ್ಯನ್ತೇ ಬೃಹಸ್ಪತಿಸಮಾ ಅಪಿ ॥ ೧,೧೧೫.

ಅವಿವೇಕಿ, ಕಠಿಣ ಸ್ವಭಾವದ, ಗರ್ವಿತ, ಅಶುದ್ಧ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿದ ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂ ಬರುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ—ಈ ಐದು ಜನರನ್ನು, ಅವರು ಬೃಹಸ್ಪತಿಯಷ್ಟು ಜ್ಞಾನಿಗಳಾಗಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, ಗೌರವಿಸಬಾರದು.

ಆಯುಃ ಕರ್ಮ ಚ ವಿತ್ತಂ ಚ ವಿದ್ಯಾ ನಿಧನಮೇವ ಚ । ಪಞ್ಚೈತಾನಿ ವಿವಿಚ್ಯನ್ತೇ ಜಾಯಮಾನಸ್ಯ ದೇಹಿನಃ ॥ ೧,೧೧೫.

ಆಯುಷ್ಯ, ಕರ್ಮ, ಧನ, ವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತು ಮರಣ—ಈ ಐದು ಮಾನವನಿಗೆ ಹುಟ್ಟುವಾಗಲೇ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪರ್ವತಾರೋಹಣೇ ತೋಯೇ ಗೋಕುಲೇ ದುಷ್ಟನಿಗ್ರಹೇ । ಪತಿತಸ್ಯ ಸಮುತ್ಥಾನೇ ಶಸ್ತಾಃ ಪಞ್ಚ (ಹ್ಯೇತೇ) ಗುಣಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ॥ ೧,೧೧೫.

ಪರ್ವತಾರೋಹಣ, ನೀರನ್ನು ದಾಟುವುದು, ಹಸುಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ದುಷ್ಟರನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಬಿದ್ದವರನ್ನು ಎತ್ತುವುದು—ಈ ಐದು ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಐದು ಗುಣಗಳು ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಅಭ್ರಚ್ಛಾಯಾ ಖಲೇ ಪ್ರೀತಿಃ ಪರನಾರೀಷು ಸಂಗತಿಃ । ಪಞ್ಚೈತೇ ಹ್ಯಸ್ಥಿರಾ ಭಾವಾ ಯೌವನಾನಿ ಧನಾನಿ ಚ ॥ ೧,೧೧೫.

ಮೇಘದ ನೆರಳು, ದುಷ್ಟನ ಪ್ರೀತಿ, ಪರಸ್ತ್ರೀಯರ ಸಂಗ, ಯೌವನ, ಧನ — ಈ ಐದು ಯಾವಾಗಲೂ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.

ಅಸ್ಥಿರಂ ಜೀವಿತಂ ಲೋಕೇ ಅಸ್ಥಿರಂ ಧನಯೌವನಮ್ । ಅಸ್ಥಿರಂ ಪುತ್ತ್ರದಾರಾದ್ಯಂ ಧರ್ಮಃ ಕೀರ್ತಿರ್ಯಶಃ ಸ್ಥಿರಮ್ ॥ ೧,೧೧೫.

ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಜೀವಿತವೂ, ಧನವೂ, ಯೌವನವೂ ಸ್ಥಿರವಲ್ಲ; ಮಕ್ಕಳೂ, ಹೆಂಡತಿಯೂ, ಇತರರೂ ಕೂಡಾ ಸ್ಥಿರವಲ್ಲ. ಧರ್ಮ, ಕೀರ್ತಿ, ಯಶಸ್ಸು ಮಾತ್ರ ಸದಾ ಉಳಿಯುವವು.

ಶತ ಜೀವಿತಮತ್ಯಲ್ಪಂ ರಾತ್ರಿಸ್ತಸ್ಯಾರ್ಧಹಾರಿಣೀ । ವ್ಯಾಧಿಶೋಕಜರಾಯಾಸೈರರ್ಧಂ ತದಪಿ ನಿಷ್ಫಲಮ್ ॥ ೧,೧೧೫.

ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಜೀವಮಾನವೂ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಅರ್ಧವನ್ನು ರಾತ್ರಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಉಳಿದ ಭಾಗವನ್ನು ರೋಗ, ದುಃಖ, ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ, ದಣಿವು ಹೀಗೆ ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಅದು ಫಲವತ್ತಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಆಯುರ್ವರ್ಷಶತಂ ನೃಣಾಂ ಪರಿಮಿತಂ ರಾತ್ರೌ ತದರ್ಧಂ ಗತಂ ತಸ್ಯಾರ್ಧಸ್ಥಿತಕಿಞ್ಚಿದರ್ಧಮಧಿಕಂ ಬಾಲ್ಯಸ್ಯ ಕಾಲೇ ಗತಮ್ । ಕಿಞ್ಚಿದ್ವನ್ಧುವಿಯೋಗದುಃ ಖಮರಣೈರ್ಭೂಪಾಲಸೇವಾಗತಂ ಶೇಷಂ ವಾರಿತರಙ್ಗಗರ್ಭಚಪಲಂ ಮಾನೇನ ಕಿಂ ಮಾನಿನಾಮ್ ॥ ೧,೧೧೫.

ಮಾನವನ ಆಯುಷ್ಯ ನೂರು ವರ್ಷ. ಅದರಲ್ಲಿ ಅರ್ಧ ರಾತ್ರಿ ಹೋಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ; ಉಳಿದ ಭಾಗದ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಜಾಸ್ತಿ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಳೆಯುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಬಂಧುಗಳ ವಿಯೋಗ, ದುಃಖ, ಮರಣ, ರಾಜಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಉಳಿದದು ನೀರಿನ ಅಲೆಗಳಂತೆಯೇ ಅಸ್ಥಿರ. ಹೀಗಿರುವಾಗ ಹೆಮ್ಮೆಯೆಂದರೆ ಏನು?

ಅಹೋರಾತ್ರಮಯೋ ಲೋಕೇ ಜರಾರೂಪೇಣ ಸಂಚರೇತ್ । ಮೃತ್ಯುರ್ಗ್ರಸತಿ ಭೂತಾನಿ ಪವನಂ ಪನ್ನಗೋ ಯಥಾ ॥ ೧,೧೧೫.

ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಎರಡೂ ಕೂಡಾ ಜರಾ ಎಂಬ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಮರಣವು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಹಾವು ಗಾಳಿಯನ್ನು ನುಂಗುವಂತೆ ನುಂಗುತ್ತದೆ.

ಗಚ್ಛತಸ್ತಿಷ್ಠತೋ ವಾಪಿ ಜಾಗ್ರತಃ ಸ್ವಪತೋ ನ ಚೇತ್ । ಸರ್ವಸತ್ತ್ವಹಿತಾರ್ಥಾಯ ಪಶೋರಿವ ವಿಚೇಷ್ಟಿತಮ್ ॥ ೧,೧೧೫.

ಯಾರಾದರೂ ನಡೆಯುತ್ತಾ, ನಿಂತುಕೊಂಡು, ಎಚ್ಚರದಲ್ಲಿರುತ್ತಾ, ನಿದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೂ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಕಾರ್ಯಮಾಡದಿದ್ದರೆ, ಅವನ ನಡೆ ಪ್ರಾಣಿಯಂತೆಯೇ ಆಗುತ್ತದೆ.

ಅಹಿತಹಿತವಿಚಾರಶೂನ್ಯಬುದ್ಧೇಃ ಶ್ರುತಿಸಮಯೇ ಬಹುಭಿರ್ವಿತರ್ಕಿತಸ್ಯ । ಉದರಭರಣಮಾತ್ರತುಷ್ಟಬುದ್ಧೇಃ ಪುರುಷಪಶೋಶ್ಚ ಪಶೋಶ್ಚ ಕೋ ವಿಶೇಷಃ ॥ ೧,೧೧೫.

ಯಾರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹಿತ-ಅಹಿತದ ವಿಚಾರವಿಲ್ಲ, ವೇದವನ್ನು ಕೇಳಿದರೂ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ, ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬಿದರೆ ಸಾಕೆಂದು ತೃಪ್ತನಾಗಿದ್ದಾನೆ — ಅವನು ಮಾನವನೋ, ಪ್ರಾಣಿಯೋ ಏನು ವ್ಯತ್ಯಾಸ?

ಶೌರ್ಯೇ ತಪಸಿ ದಾನೇ ಚ ಯಸ್ಯ ನ ಪ್ರಥಿತಂ ಯಶಃ । ವಿದ್ಯಾಯಾಮರ್ಥಲಾಭೇ ವಾ ಮಾತುರುಚ್ಚಾರ ಏವ ಸಃ ॥ ೧,೧೧೫.

ಯಾರ ಹೆಸರು ಶೌರ್ಯ, ತಪಸ್ಸು, ದಾನ, ವಿದ್ಯೆ ಅಥವಾ ಸಂಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿಲ್ಲವೋ, ಅವನು ತಾಯಿಯ ಮಲದಂತೆಯೇ.

ಯಜ್ಜೀವ್ಯತೇ ಕ್ಷಣಮಪಿ ಪ್ರಥಿತಂ ಮನುಷ್ಯೈರ್ವಿಜ್ಞಾನವಿಕ್ರಮಯಶೋಭಿರಭಗ್ನಮಾನೈಃ । ತನ್ನಾಮ ಜೀವಿತಮಿತಿ ಪ್ರವದನ್ತಿ ತಜ್ಜ್ಞಾಃ ಕಾಕೋಽಪಿ ಜೀವತಿ ಚಿರಂ ಚ ಬಲಿಂ ಚ ಭುಙ್ಕ್ತೇ ॥ ೧,೧೧೫.

ಯಾವ ಮಾನವರು ಜ್ಞಾನ, ಧೈರ್ಯ, ಯಶಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅಜೇಯರಾಗಿದ್ದು, ಒಂದೇ ಕ್ಷಣವಾದರೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿ ಬದುಕಿದಾರೋ, ಅದನ್ನೇ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ನಿಜವಾದ ಜೀವನವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಕಾಗೆಯೂ ದೀರ್ಘ ಕಾಲ ಬದುಕಿ, ಬಲಿಯನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತದೆ.

ಕಿಂ ಜೀವಿತೇನ ಧನಮಾನವಿವರ್ಜಿತೇನ ಮಿತ್ರೇಣ ಕಿಂ ಭವತಿ ಭೀತಿಸಶಙ್ಕಿತೇನ । ಸಿಂಹವ್ರತಂ ಚರತ ಗಚ್ಛತ ಮಾ ವಿಷಾದಂ ಕಾಕೋಽಪಿ ಜೀವತಿ ಚಿರಂ ಚ ಬಲಿಂ ಚ ಭುಙ್ಕ್ತೇ ॥ ೧,೧೧೫.

ಧನವೂ, ಮಾನವೂ ಇಲ್ಲದ ಬದುಕಿಗೆ ಏನು ಉಪಯೋಗ? ಭಯದಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಸ್ನೇಹಿತರಿಂದ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ? ಸಿಂಹದಂತೆ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ನಡೆ, ನಿರಾಶೆಪಡುವದನ್ನು ಬಿಡು; ಕಾಗೆಯೂ ದೀರ್ಘ ಕಾಲ ಬದುಕಿ, ಬಲಿಯನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತದೆ.

ಯೋ ವಾತ್ಮನೀಹ ನ ಗುರೌ ನ ಚ ಭೃತ್ಯವರ್ಗೇ ದೀನೇ ದಯಾಂ ನ ಕುರುತೇ ನ ಚ ಮಿತ್ರಕಾರ್ಯೇ । ಕಿಂ ತಸ್ಯ ಜೀವಿತಫಲೇನಮನುಷ್ಯಲೋಕೇ ಕಾಕೋಽಪಿ ಜೀವತಿ ಚಿರಂ ಚ ಬಲಿಂ ಚ ಭುಙ್ಕ್ತೇ ॥ ೧,೧೧೫.

ಯಾರು ತಮಗೆ, ಗುರುಗೆ, ಸೇವಕರಿಗೆ, ಬಡವರಿಗೆ, ಸ್ನೇಹಿತರ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ದಯೆ ತೋರಿಸುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಅವರ ಬದುಕಿಗೆ ಫಲವೇನು? ಕಾಗೆಯೂ ದೀರ್ಘ ಕಾಲ ಬದುಕಿ, ಬಲಿಯನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತದೆ.

ಯಸ್ಯ ತ್ರಿವರ್ಗಶೂನ್ಯಾನಿ ದಿನಾನ್ಯಾಯಾನ್ತಿ ಯಾನ್ತಿ ಚ । ಸ ಲೌಹಕಾರಭಸ್ತ್ರೇವ ಶ್ವಸನ್ನಪಿ ನ ಜೀವತಿ ॥ ೧,೧೧೫.

ಯಾರ ದಿನಗಳು ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ ಎಂಬ ಮೂರು ಗುರಿಗಳಿಲ್ಲದೆ ಹೋಗುತ್ತವೋ, ಅವನು ಉಸಿರಾಡುತ್ತಾ ಇದ್ದರೂ ಲೋಹದ ಬಳ್ಳಿಯಂತೆ ಬದುಕುತ್ತಿಲ್ಲ.

ಸ್ವಾಧೀನವೃತ್ತೇಃ ಸಾಫಲ್ಯಂ ನ ಪರಾಧೀನವರ್ತಿತಾ । ಯೇ ಪರಾಧೀನಕರ್ಮಾಣೋ ಜೀವನ್ತೋಽಪಿ ಚ ತೇ ಮೃತಾಃ ॥ ೧,೧೧೫.

ತಾನೇ ಸ್ವಂತವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಂಡಾಗಲೇ ಯಶಸ್ಸು ಸಿಗುತ್ತದೆ; ಇತರರ ಆಧೀನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವುದರಿಂದಲ್ಲ. ಇತರರ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿಸಿ ಬದುಕುವವರು ಜೀವಂತವಾಗಿದ್ದರೂ ಸತ್ತವರೇ.

ಸು(ಸ್ವ) ಪೂರಾ ವೈ ಕಾಪುರುಷಾಃ ಸು(ಸ್ವ) ಪೂರೋ ಮೂಷಿಕಾಞ್ಜಲಿಃ । ಅಸನ್ತುಷ್ಟಃ ಕಾಪುರುಷಃ ಸ್ವಲ್ಪಕೇನಾಪಿ ತುಷ್ಯತಿ ॥ ೧,೧೧೫.

ಕಾಪುರುಷರು ಯಾವಾಗಲೂ ತುಂಬಿರುವವರಂತೆ, ಹಕ್ಕಿಯ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಅಕ್ಕಿಯಂತೆ. ಆದರೆ ಅವರು ಸ್ವಲ್ಪದಲ್ಲೂ ತೃಪ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಅಭ್ರಚ್ಛಾಯಾ ತೃಣಾದಗ್ನಿರ್ನೋಚಸೇವಾ ಪಥೋ ಜಲಮ್ । ವೇಶ್ಯಾರಾಗಃ ಖಲೇ ಪ್ರೀತಿಃ ಷಡೇತೇ ಬುದ್ವುದೋಪಮಾಃ ॥ ೧,೧೧೫.

ಮೇಘದ ನೆರಳು, ಹುಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿ, ದಾರಿಯ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ನೀರು, ವೇಶ್ಯೆಯ ಆಸೆ, ದುಷ್ಟನ ಪ್ರೀತಿ — ಈ ಆರು ಬುದ್ಬುದಗಳಂತಿವೆ.

ವಾಚಾ ವಿಹಿತಸಾರ್ಥೇನ ಲೋಕೋ ನ ಚ ಸುಖಾಯತೇ । ಜೀವಿತಂ ಮಾನಮೂಲಂ ಹಿ ಮಾನೇ ಮ್ಲಾನೇ ಕುತಃ ಸುಖಮ್? ॥ ೧,೧೧೫.

ಅರ್ಥವಿಲ್ಲದ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಲೋಕ ಸಂತೋಷಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಜೀವನಕ್ಕೆ ಮಾನವೇ ಮೂಲ. ಮಾನ ಕುಗ್ಗಿದರೆ ಸುಖ ಎಲ್ಲಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ?

ಅಬಲಸ್ಯ ಬಲಂ ರಾಜಾ ಬಾಲಸ್ಯ ರುದಿತಂ ಬಲಮ್ । ಬಲಂ ಮೂರ್ಖಸ್ಯ ಮೌನಂ ಹಿ ತಸ್ಕರಸ್ಯಾನೃತಂ ಬಲಮ್ ॥ ೧,೧೧೫.

ಬಲಹೀನನಿಗೆ ರಾಜನೇ ಬಲ, ಮಗುವಿಗೆ ಅಳುವುದೇ ಬಲ, ಮೂಢನಿಗೆ ಮೌನವೇ ಬಲ, ಕಳ್ಳನಿಗೆ ಸುಳ್ಳು ಮಾತೇ ಬಲ.

ಯಥಾಯಥಾ ಹಿ ಪುರುಷಃ ಶಾಸ್ತ್ರಂ ಸಮಧಿಗಚ್ಛತಿ । ತಥಾತಥಾಸ್ಯ ಮೇಧಾ ಸ್ಯಾದ್ವಿಜ್ಞಾನಂ ಚಾಸ್ಯ ರೋಚತೇ ॥ ೧,೧೧೫.

ಯಾವ ಹದಿಗೆ ವ್ಯಕ್ತಿ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಕಲಿಯುತ್ತಾನೋ, ಆ ಹದಿಗೆ ಅವನ ಬುದ್ಧಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ, ಜ್ಞಾನವೂ ಅವನಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.

ಯಥಾಯಥಾ ಹಿ ಪುರುಷಃ ಕಲ್ಯಾಣೇ ಕುರುತೇ ಮತಿಮ್ । ತಥಾತಥಾ ಹಿ ಸರ್ವತ್ರ ಶ್ಲಿಷ್ಯತೇ ಲೋಕಸುಪ್ರಿಯಃ ॥ ೧,೧೧೫.

ಯಾವನು ಸದಾ ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪ್ರಿಯನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಲೋಭಪ್ರಮಾದವಿಶ್ವಾಸೈಃ ಪುರುಷೋ ನಶ್ಯತಿ ತ್ರಿಭಿಃ । ತಸ್ಮಾಲ್ಲೋಭೋ ನ ಕರ್ತವ್ಯಃ ಪ್ರಮಾದೋ ನೋನ ವಿಶ್ವಸೇತ್ ॥ ೧,೧೧೫.

ಮನುಷ್ಯನು ಲೋಭ, ಅಜಾಗರೂಕತೆ ಮತ್ತು ತಪ್ಪಾದ ನಂಬಿಕೆಯಿಂದ ನಾಶವಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಲೋಭಿಸಬಾರದು, ಅಜಾಗರೂಕರಾಗಬಾರದು, ಯಾರನ್ನಾದರೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ನಂಬಬಾರದು.

ತಾವದ್ಭಯಸ್ಯ ಭೇತವ್ಯಂ ಯಾವದ್ಭಯಮನಾಗತಮ್ । ಉತ್ಪನ್ನೇ ತು ಭಯೇ ತೀವ್ರೇ ಸ್ಥಾತವ್ಯಂ ವೈ ಹ್ಯಭೀತವತ್ ॥ ೧,೧೧೫.

ಭಯ ಬಂದಿಲ್ಲದವರೆಗೆ ಅದನ್ನು ಭಯಪಡುವುದು ಸರಿಯಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಭಯವು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಎದುರಾದಾಗ, ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರಬೇಕು.

ಋಣಶೇಷಂ ಚಾಗ್ನಿಶೇಷಂ ವ್ಯಾಧಿಶೇಷಂ ತಥೈವ ಚ । ಪುನಃ ಪುನಃ ಪ್ರವರ್ಧನ್ತೇ ತಸ್ಮಾಚ್ಛೇಷಂ ನ ಕಾರಯೇತ್ ॥ ೧,೧೧೫.

ಉಳಿದ ಸಾಲ, ಆರಾಗದ ಬೆಂಕಿ, ಮುಗಿಯದ ರೋಗ — ಇವು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾವುದನ್ನೂ ಬಾಕಿ ಬಿಡಬಾರದು.

ಕೃತೇ ಪ್ರತಿಕೃತಂ ಕುರ್ಯಾದ್ಧಿಂಸಿತೇ ಪ್ರತಿಹಿಂಸಿತಮ್ । ನ ತತ್ರ ದೋಷಂ ಪಶ್ಯಾಮಿ ದುಷ್ಟೇ ದೋಷಂ ಸಮಾಚರೇತ್ ॥ ೧,೧೧೫.

ಯಾರು ನಮಗೆ ಏನು ಮಾಡಿದರೋ ಅದನ್ನು ಅವರಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿಸಬೇಕು; ಹಾನಿಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡುವುದು ತಪ್ಪಲ್ಲ. ದುಷ್ಟರಿಗೆ ಅವರಂತೆ ವರ್ತಿಸಬೇಕು.

ಪರೋಕ್ಷೇ ಕಾರ್ಯಹನ್ತಾರಂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷೇ ಪ್ರಿಯವಾದಿನಮ್ । ವರ್ಜಯೇತ್ತಾದೃಶಂ ಮಿತ್ರಂ ಮಾಯಾಮಯಮರಿಂ ತಥಾ ॥ ೧,೧೧೫.

ಒಬ್ಬನು ನಮ್ಮ ಮುಂದೆ ಸಿಹಿ ಮಾತಾಡಿ, ಹಿಂದುಗಡೆ ನಮ್ಮ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅವನಂತಹ ಮಿತ್ರನನ್ನು ಮತ್ತು ಮೋಸದ ಶತ್ರುವನ್ನು ದೂರವಿಡಬೇಕು.

ದುರ್ಜನಸ್ಯ ಹಿ ಸಂಗೇನ ಸುಜನೋಽಪಿ ವಿನಶ್ಯತಿ । ಪ್ರಸನ್ನಮಪಿ ಪಾನೀಯಂ ಕರ್ದಮೈಃ ಕಲುಷೀಕೃತಮ್ ॥ ೧,೧೧೫.

ದುಷ್ಟರ ಸಂಗದಿಂದ ಒಳ್ಳೆಯವನು ಕೂಡ ಕೆಡದುಹೋಗುತ್ತಾನೆ, ಹೇಗೆಂದರೆ ತಾಜಾ ನೀರಿಗೆ ಕೆಸರು ಬೆರೆತಂತೆ.

ಸ ಭುಙ್ಕ್ತೇ ಸದ್ವಿಜೋ ಭುಙ್ಕ್ತೇ ಸಮಶೇಷನಿರೂಪಣಮ್ । ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವಪ್ರಯತ್ನೇನ ದ್ವಿಜಃ ಪೂಜ್ಯಃ ಪ್ರಯತ್ನತಃ ॥ ೧,೧೧೫.

ಯಾವ ದ್ವಿಜನು ಭೋಜನ ಮಾಡುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅನುಭವಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ದ್ವಿಜರನ್ನು ಪೂಜೆಮಾಡುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ.