ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ಮಾನೋ ಹಿ ಮೂಲಮರ್ಥಸ್ಯ ಮಾನೇ ಸತಿ ಧನೇನ ಕಿಮ್ । ಪ್ರಭ್ರಷ್ಟಮಾನದರ್ಪಸ್ಯ ಕಿಂ ಧನೇನ ಕಿಮಾಯುಷಾ ॥ ೧,೧೧೫.

ಗೌರವವೇ ಸಂಪತ್ತಿಗೆ ಮೂಲ. ಗೌರವ ಇದ್ದರೆ ಹಣಕ್ಕೆ ಏನು ಅಗತ್ಯ? ಗೌರವ ಮತ್ತು ಗರ್ವವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡವನಿಗೆ ಹಣವಿದ್ದರೂ, ಜೀವವಿದ್ದರೂ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ?

ಅಧಮಾ ಧನಮಿಚ್ಛನ್ತಿ ಧನಮಾನೌ ಹಿ ಮಧ್ಯಮಾಃ । ಉತ್ತಮಾ ಮಾನಮಿಚ್ಛನ್ತಿ ಮಾನೋ ಹಿ ಮಹತಾಂ ಧನಮ್ ॥ ೧,೧೧೫.

ಅತಿ ಕೆಳದರ್ಜೆಯವರು ಹಣವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ; ಮಧ್ಯಮರು ಹಣವೂ ಗೌರವವೂ ಬೇಕೆಂದು ನೋಡುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮರು ಗೌರವವನ್ನೇ ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಾರೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ, ಮಹಾನ್ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಗೌರವವೇ ಸಂಪತ್ತು.

ವನೇಽಪಿ ಸಿಂಹಾ ನ ನಮನ್ತಿ ಕಂ ಚ ಬುಭು ಕ್ಷಿತಾ ಮಾಂಸನಿರೀಕ್ಷಣಂ ಚ । ಧನೈರ್ವಿಹೀನಾಃ ಸುಕುಲೇಷು ಜಾತಾ ನ ನೀಚಕರ್ಮಾಣಿ ಸಮಾರಭನ್ತೇ ॥ ೧,೧೧೫.

ಕಾಡಿನಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಸಿಂಹಗಳು ಯಾರಿಗೂ ತಲೆಬಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಅವುಗಳಿಗೆ ಕೊಟ್ಟ ಆಹಾರವನ್ನು ತಿನ್ನುವುದೂ ಇಲ್ಲ, ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮಾಂಸವನ್ನು ನೋಡುವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಉತ್ತಮ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವರು, ಹಣವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಕೆಟ್ಟ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಕೈಹಾಕುವುದಿಲ್ಲ.

ನಾಭಿಷೇಕೋ ನ ಸಂಸ್ಕಾರಃ ಸಿಂಹಸ್ಯ ಕ್ರಿಯತೇ ವನೇ । ನಿತ್ಯಮೂರ್ಜಿತಸತ್ತ್ವಸ್ಯ ಸ್ವಯಮೇವ ಮೃಗೇನ್ದ್ರತಾ ॥ ೧,೧೧೫.

ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಕ್ಕೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಅಭಿಷೇಕ ಅಥವಾ ಸಂಸ್ಕಾರ ನಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ; ಅದರ ಸ್ವಭಾವದ ಬಲದಿಂದಲೇ ಅದು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ರಾಜನಾಗುತ್ತದೆ.

ವಣಿಕ್ಪ್ರಮಾದೀ ಭೃಕಶ್ಚ ಮಾನೀ ಭಿಕ್ಷುರ್ವಿಲಾಸೀ ಹ್ಯಧನಶ್ಚ ಕಾಮೀ । ವರಾಙ್ಗನಾ ಚಾಪ್ರಿಯವಾದಿನೀ ಚ ನ ತೇ ಚ ಕರ್ಮಾಣಿ ಸಮಾರಭನ್ತೇ ॥ ೧,೧೧೫.

ಅಲಕ್ಷ್ಯವಂತ ವ್ಯಾಪಾರಿ, ಕ್ಷೌರಿಕ, ಹೆಮ್ಮೆಯ ಭಿಕ್ಷು, ಬಡವನಾದ ಕಾಮಾತುರ, ಸುಂದರ ಮಹಿಳೆ ಮತ್ತು ಕಠಿಣವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವವ—all ಇವರೂ ತಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ದಾತಾ ದರಿದ್ರಃ ಕೃಪಣೋರ್ಽಥಯುಕ್ತಃ ಪುತ್ತ್ರೋಽವಿಧೇಯಃ ಕುಜನಸ್ಯ ಸೇವಾ । ಪರೋಪಕಾರೇಷು ನರಸ್ಯ ಮೃತ್ಯುಃ ಪ್ರಜಾಯತೇ ದುಶ್ಚರಿತಾನಿ ಪಞ್ಚ ॥ ೧,೧೧೫.

ಒಬ್ಬ ದಾನಿ ಬಡವನು, ಹಣವಿದ್ದರೂ ಕಂಜನು, ಮಾತುಕೇಳದ ಮಗನು, ಕೆಟ್ಟವನ ಸೇವೆ ಮಾಡುವುದು, ಒಳ್ಳೆಯ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಯುವುದು — ಇವು ಐದು ಕೆಟ್ಟ ಕಾರ್ಯಗಳು.

ಕಾನ್ತಾವಿಯೋಗಃ ಸ್ವಜನಾಪಮಾನಂ ಋಣಸ್ಯ ಶೇಷಃ ಕುಜನಸ್ಯ ಸೇವಾ । ದಾರಿದ್ರಯಾಭಾವಾದ್ವಿಮುಖಾಶ್ಚ ಮಿತ್ರಾ ವಿನಾಗ್ನಿನಾ ಪಞ್ಚ ದಹನ್ತಿ ತೀವ್ರಾಃ ॥ ೧,೧೧೫.

ಪ್ರಿಯತೆಯ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆ, ತಮ್ಮವರಿಂದ ಅವಮಾನ, ಉಳಿದಿರುವ ಸಾಲ, ಕೆಟ್ಟವನ ಸೇವೆ, ಬಡತನದಿಂದ ದೂರವಾದ ಸ್ನೇಹಿತರು — ಇವು ಐದು ಬೆಂಕಿಯಿಲ್ಲದೆ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಸುಡುವವು.

ಚಿನ್ತಾಸಹಸ್ರೇಷು ಚ ತೇಷು ಮಧ್ಯೇ ಚಿನ್ತಾಶ್ಚತಸ್ರೋಽಪ್ಯಸಿಧಾರತುಲ್ಯಾಃ । ನೀಚಾಪಮಾನಂ ಕ್ಷುಧಿತಂ ಕಲತ್ರಂ ಭಾರ್ಯಾ ವಿರಕ್ತಾ ಸಹಜೋಪರೋಧಃ ॥ ೧,೧೧೫.

ಸಾವಿರ ಚಿಂತೆಗಳ ಮಧ್ಯೆ ನಾಲ್ಕು ಚಿಂತೆಗಳು ಕತ್ತಿಯ ತುದಿಯಂತೆ ತೀವ್ರವಾದವು: ಕೆಳಜನರಿಂದ ಅವಮಾನ, ಹಸಿವಿನ ಪೀಡೆ, ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿ ಇಲ್ಲದ ಹೆಂಡತಿ, ತಮ್ಮವರಿಂದ ಆಗುವ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಕೆ.

ವಶ್ಯಶ್ಚ ಪುರ್ತ್ರೇರ್ಽಥ ಕರೀ ಚ ವಿದ್ಯಾ ಅರೋಗಿತಾ ಸಜ್ಜನಸಙ್ಗತಿಶ್ಚ । ಇಷ್ಟಾ ಚ ಭಾರ್ಯಾ ವಶವರ್ತಿನೀ ಚ ದುಃ ಖಸ್ಯ ಮೂಲೋದ್ಧರಣಾನಿ ಪಞ್ಚ ॥ ೧,೧೧೫.

ಮಾತುಕೇಳುವ ಮಗ, ಸಂಪತ್ತು, ವಿದ್ಯೆ, ಆರೋಗ್ಯ, ಒಳ್ಳೆಯವರ ಸಂಗ, ಪ್ರೀತಿಸುವ ಮತ್ತು ಮಾತುಕೇಳುವ ಹೆಂಡತಿ — ಇವು ಐದು ದುಃಖವನ್ನು ಮೂಲದಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕುವವು.

ಕುರಙ್ಗಮಾತಙ್ಗಪತಙ್ಗಂಭೃಗ ಮೀನಾ ಹತಾಃ ಪಞ್ಚಬಿರೇವ ಪಞ್ಚ । ಏಕಃ ಪ್ರಮಾಥೀ ಸ ಕಥಂ ನ ಘಾತ್ಯೋ ಯಃ ಸೇವತೇ ಪಞ್ಚಭಿರೇವ ಪಞ್ಚ ॥ ೧,೧೧೫.

ಮೃಗ, ಆನೆ, ಚಿತ್ತಪಟಂಗ, ಜೇನುಹುಳು ಮತ್ತು ಮೀನು—ಈ ಐದು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ತಲಾ ಒಂದೊಂದು ದುರ್ಬಲತೆಯಿಂದ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ. ಹಾಗಾದರೆ, ಈ ಐದು ದುರ್ಬಲತೆಗಳನ್ನೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇವಿಸುವ ಮಾನವನ ಸ್ಥಿತಿ ಹೇಗಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವೇ.

ಅಧೀರಃ ಕರ್ಕಶಃ ಸ್ತಬ್ಧಃ ಕುಚೇಲಃ ಸ್ವಯಮಾಗತಃ । ಪಞ್ಚ ವಿಪ್ರಾ ನ ಪೂಜ್ಯನ್ತೇ ಬೃಹಸ್ಪತಿಸಮಾ ಅಪಿ ॥ ೧,೧೧೫.

ಅವಿವೇಕಿ, ಕಠಿಣ ಸ್ವಭಾವದ, ಗರ್ವಿತ, ಅಶುದ್ಧ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿದ ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂ ಬರುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ—ಈ ಐದು ಜನರನ್ನು, ಅವರು ಬೃಹಸ್ಪತಿಯಷ್ಟು ಜ್ಞಾನಿಗಳಾಗಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, ಗೌರವಿಸಬಾರದು.

ಆಯುಃ ಕರ್ಮ ಚ ವಿತ್ತಂ ಚ ವಿದ್ಯಾ ನಿಧನಮೇವ ಚ । ಪಞ್ಚೈತಾನಿ ವಿವಿಚ್ಯನ್ತೇ ಜಾಯಮಾನಸ್ಯ ದೇಹಿನಃ ॥ ೧,೧೧೫.

ಆಯುಷ್ಯ, ಕರ್ಮ, ಧನ, ವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತು ಮರಣ—ಈ ಐದು ಮಾನವನಿಗೆ ಹುಟ್ಟುವಾಗಲೇ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪರ್ವತಾರೋಹಣೇ ತೋಯೇ ಗೋಕುಲೇ ದುಷ್ಟನಿಗ್ರಹೇ । ಪತಿತಸ್ಯ ಸಮುತ್ಥಾನೇ ಶಸ್ತಾಃ ಪಞ್ಚ (ಹ್ಯೇತೇ) ಗುಣಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ॥ ೧,೧೧೫.

ಪರ್ವತಾರೋಹಣ, ನೀರನ್ನು ದಾಟುವುದು, ಹಸುಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ದುಷ್ಟರನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಬಿದ್ದವರನ್ನು ಎತ್ತುವುದು—ಈ ಐದು ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಐದು ಗುಣಗಳು ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಅಭ್ರಚ್ಛಾಯಾ ಖಲೇ ಪ್ರೀತಿಃ ಪರನಾರೀಷು ಸಂಗತಿಃ । ಪಞ್ಚೈತೇ ಹ್ಯಸ್ಥಿರಾ ಭಾವಾ ಯೌವನಾನಿ ಧನಾನಿ ಚ ॥ ೧,೧೧೫.

ಮೇಘದ ನೆರಳು, ದುಷ್ಟನ ಪ್ರೀತಿ, ಪರಸ್ತ್ರೀಯರ ಸಂಗ, ಯೌವನ, ಧನ — ಈ ಐದು ಯಾವಾಗಲೂ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.

ಅಸ್ಥಿರಂ ಜೀವಿತಂ ಲೋಕೇ ಅಸ್ಥಿರಂ ಧನಯೌವನಮ್ । ಅಸ್ಥಿರಂ ಪುತ್ತ್ರದಾರಾದ್ಯಂ ಧರ್ಮಃ ಕೀರ್ತಿರ್ಯಶಃ ಸ್ಥಿರಮ್ ॥ ೧,೧೧೫.

ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಜೀವಿತವೂ, ಧನವೂ, ಯೌವನವೂ ಸ್ಥಿರವಲ್ಲ; ಮಕ್ಕಳೂ, ಹೆಂಡತಿಯೂ, ಇತರರೂ ಕೂಡಾ ಸ್ಥಿರವಲ್ಲ. ಧರ್ಮ, ಕೀರ್ತಿ, ಯಶಸ್ಸು ಮಾತ್ರ ಸದಾ ಉಳಿಯುವವು.

ಶತ ಜೀವಿತಮತ್ಯಲ್ಪಂ ರಾತ್ರಿಸ್ತಸ್ಯಾರ್ಧಹಾರಿಣೀ । ವ್ಯಾಧಿಶೋಕಜರಾಯಾಸೈರರ್ಧಂ ತದಪಿ ನಿಷ್ಫಲಮ್ ॥ ೧,೧೧೫.

ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಜೀವಮಾನವೂ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಅರ್ಧವನ್ನು ರಾತ್ರಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಉಳಿದ ಭಾಗವನ್ನು ರೋಗ, ದುಃಖ, ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ, ದಣಿವು ಹೀಗೆ ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಅದು ಫಲವತ್ತಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಆಯುರ್ವರ್ಷಶತಂ ನೃಣಾಂ ಪರಿಮಿತಂ ರಾತ್ರೌ ತದರ್ಧಂ ಗತಂ ತಸ್ಯಾರ್ಧಸ್ಥಿತಕಿಞ್ಚಿದರ್ಧಮಧಿಕಂ ಬಾಲ್ಯಸ್ಯ ಕಾಲೇ ಗತಮ್ । ಕಿಞ್ಚಿದ್ವನ್ಧುವಿಯೋಗದುಃ ಖಮರಣೈರ್ಭೂಪಾಲಸೇವಾಗತಂ ಶೇಷಂ ವಾರಿತರಙ್ಗಗರ್ಭಚಪಲಂ ಮಾನೇನ ಕಿಂ ಮಾನಿನಾಮ್ ॥ ೧,೧೧೫.

ಮಾನವನ ಆಯುಷ್ಯ ನೂರು ವರ್ಷ. ಅದರಲ್ಲಿ ಅರ್ಧ ರಾತ್ರಿ ಹೋಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ; ಉಳಿದ ಭಾಗದ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಜಾಸ್ತಿ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಳೆಯುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಬಂಧುಗಳ ವಿಯೋಗ, ದುಃಖ, ಮರಣ, ರಾಜಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಉಳಿದದು ನೀರಿನ ಅಲೆಗಳಂತೆಯೇ ಅಸ್ಥಿರ. ಹೀಗಿರುವಾಗ ಹೆಮ್ಮೆಯೆಂದರೆ ಏನು?

ಅಹೋರಾತ್ರಮಯೋ ಲೋಕೇ ಜರಾರೂಪೇಣ ಸಂಚರೇತ್ । ಮೃತ್ಯುರ್ಗ್ರಸತಿ ಭೂತಾನಿ ಪವನಂ ಪನ್ನಗೋ ಯಥಾ ॥ ೧,೧೧೫.

ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಎರಡೂ ಕೂಡಾ ಜರಾ ಎಂಬ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಮರಣವು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಹಾವು ಗಾಳಿಯನ್ನು ನುಂಗುವಂತೆ ನುಂಗುತ್ತದೆ.

ಗಚ್ಛತಸ್ತಿಷ್ಠತೋ ವಾಪಿ ಜಾಗ್ರತಃ ಸ್ವಪತೋ ನ ಚೇತ್ । ಸರ್ವಸತ್ತ್ವಹಿತಾರ್ಥಾಯ ಪಶೋರಿವ ವಿಚೇಷ್ಟಿತಮ್ ॥ ೧,೧೧೫.

ಯಾರಾದರೂ ನಡೆಯುತ್ತಾ, ನಿಂತುಕೊಂಡು, ಎಚ್ಚರದಲ್ಲಿರುತ್ತಾ, ನಿದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೂ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಕಾರ್ಯಮಾಡದಿದ್ದರೆ, ಅವನ ನಡೆ ಪ್ರಾಣಿಯಂತೆಯೇ ಆಗುತ್ತದೆ.

ಅಹಿತಹಿತವಿಚಾರಶೂನ್ಯಬುದ್ಧೇಃ ಶ್ರುತಿಸಮಯೇ ಬಹುಭಿರ್ವಿತರ್ಕಿತಸ್ಯ । ಉದರಭರಣಮಾತ್ರತುಷ್ಟಬುದ್ಧೇಃ ಪುರುಷಪಶೋಶ್ಚ ಪಶೋಶ್ಚ ಕೋ ವಿಶೇಷಃ ॥ ೧,೧೧೫.

ಯಾರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹಿತ-ಅಹಿತದ ವಿಚಾರವಿಲ್ಲ, ವೇದವನ್ನು ಕೇಳಿದರೂ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ, ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬಿದರೆ ಸಾಕೆಂದು ತೃಪ್ತನಾಗಿದ್ದಾನೆ — ಅವನು ಮಾನವನೋ, ಪ್ರಾಣಿಯೋ ಏನು ವ್ಯತ್ಯಾಸ?

ಶೌರ್ಯೇ ತಪಸಿ ದಾನೇ ಚ ಯಸ್ಯ ನ ಪ್ರಥಿತಂ ಯಶಃ । ವಿದ್ಯಾಯಾಮರ್ಥಲಾಭೇ ವಾ ಮಾತುರುಚ್ಚಾರ ಏವ ಸಃ ॥ ೧,೧೧೫.

ಯಾರ ಹೆಸರು ಶೌರ್ಯ, ತಪಸ್ಸು, ದಾನ, ವಿದ್ಯೆ ಅಥವಾ ಸಂಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿಲ್ಲವೋ, ಅವನು ತಾಯಿಯ ಮಲದಂತೆಯೇ.

ಯಜ್ಜೀವ್ಯತೇ ಕ್ಷಣಮಪಿ ಪ್ರಥಿತಂ ಮನುಷ್ಯೈರ್ವಿಜ್ಞಾನವಿಕ್ರಮಯಶೋಭಿರಭಗ್ನಮಾನೈಃ । ತನ್ನಾಮ ಜೀವಿತಮಿತಿ ಪ್ರವದನ್ತಿ ತಜ್ಜ್ಞಾಃ ಕಾಕೋಽಪಿ ಜೀವತಿ ಚಿರಂ ಚ ಬಲಿಂ ಚ ಭುಙ್ಕ್ತೇ ॥ ೧,೧೧೫.

ಯಾವ ಮಾನವರು ಜ್ಞಾನ, ಧೈರ್ಯ, ಯಶಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅಜೇಯರಾಗಿದ್ದು, ಒಂದೇ ಕ್ಷಣವಾದರೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿ ಬದುಕಿದಾರೋ, ಅದನ್ನೇ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ನಿಜವಾದ ಜೀವನವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಕಾಗೆಯೂ ದೀರ್ಘ ಕಾಲ ಬದುಕಿ, ಬಲಿಯನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತದೆ.

ಕಿಂ ಜೀವಿತೇನ ಧನಮಾನವಿವರ್ಜಿತೇನ ಮಿತ್ರೇಣ ಕಿಂ ಭವತಿ ಭೀತಿಸಶಙ್ಕಿತೇನ । ಸಿಂಹವ್ರತಂ ಚರತ ಗಚ್ಛತ ಮಾ ವಿಷಾದಂ ಕಾಕೋಽಪಿ ಜೀವತಿ ಚಿರಂ ಚ ಬಲಿಂ ಚ ಭುಙ್ಕ್ತೇ ॥ ೧,೧೧೫.

ಧನವೂ, ಮಾನವೂ ಇಲ್ಲದ ಬದುಕಿಗೆ ಏನು ಉಪಯೋಗ? ಭಯದಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಸ್ನೇಹಿತರಿಂದ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ? ಸಿಂಹದಂತೆ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ನಡೆ, ನಿರಾಶೆಪಡುವದನ್ನು ಬಿಡು; ಕಾಗೆಯೂ ದೀರ್ಘ ಕಾಲ ಬದುಕಿ, ಬಲಿಯನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತದೆ.

ಯೋ ವಾತ್ಮನೀಹ ನ ಗುರೌ ನ ಚ ಭೃತ್ಯವರ್ಗೇ ದೀನೇ ದಯಾಂ ನ ಕುರುತೇ ನ ಚ ಮಿತ್ರಕಾರ್ಯೇ । ಕಿಂ ತಸ್ಯ ಜೀವಿತಫಲೇನಮನುಷ್ಯಲೋಕೇ ಕಾಕೋಽಪಿ ಜೀವತಿ ಚಿರಂ ಚ ಬಲಿಂ ಚ ಭುಙ್ಕ್ತೇ ॥ ೧,೧೧೫.

ಯಾರು ತಮಗೆ, ಗುರುಗೆ, ಸೇವಕರಿಗೆ, ಬಡವರಿಗೆ, ಸ್ನೇಹಿತರ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ದಯೆ ತೋರಿಸುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಅವರ ಬದುಕಿಗೆ ಫಲವೇನು? ಕಾಗೆಯೂ ದೀರ್ಘ ಕಾಲ ಬದುಕಿ, ಬಲಿಯನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತದೆ.

ಯಸ್ಯ ತ್ರಿವರ್ಗಶೂನ್ಯಾನಿ ದಿನಾನ್ಯಾಯಾನ್ತಿ ಯಾನ್ತಿ ಚ । ಸ ಲೌಹಕಾರಭಸ್ತ್ರೇವ ಶ್ವಸನ್ನಪಿ ನ ಜೀವತಿ ॥ ೧,೧೧೫.

ಯಾರ ದಿನಗಳು ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ ಎಂಬ ಮೂರು ಗುರಿಗಳಿಲ್ಲದೆ ಹೋಗುತ್ತವೋ, ಅವನು ಉಸಿರಾಡುತ್ತಾ ಇದ್ದರೂ ಲೋಹದ ಬಳ್ಳಿಯಂತೆ ಬದುಕುತ್ತಿಲ್ಲ.

ಸ್ವಾಧೀನವೃತ್ತೇಃ ಸಾಫಲ್ಯಂ ನ ಪರಾಧೀನವರ್ತಿತಾ । ಯೇ ಪರಾಧೀನಕರ್ಮಾಣೋ ಜೀವನ್ತೋಽಪಿ ಚ ತೇ ಮೃತಾಃ ॥ ೧,೧೧೫.

ತಾನೇ ಸ್ವಂತವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಂಡಾಗಲೇ ಯಶಸ್ಸು ಸಿಗುತ್ತದೆ; ಇತರರ ಆಧೀನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವುದರಿಂದಲ್ಲ. ಇತರರ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿಸಿ ಬದುಕುವವರು ಜೀವಂತವಾಗಿದ್ದರೂ ಸತ್ತವರೇ.

ಸು(ಸ್ವ) ಪೂರಾ ವೈ ಕಾಪುರುಷಾಃ ಸು(ಸ್ವ) ಪೂರೋ ಮೂಷಿಕಾಞ್ಜಲಿಃ । ಅಸನ್ತುಷ್ಟಃ ಕಾಪುರುಷಃ ಸ್ವಲ್ಪಕೇನಾಪಿ ತುಷ್ಯತಿ ॥ ೧,೧೧೫.

ಕಾಪುರುಷರು ಯಾವಾಗಲೂ ತುಂಬಿರುವವರಂತೆ, ಹಕ್ಕಿಯ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಅಕ್ಕಿಯಂತೆ. ಆದರೆ ಅವರು ಸ್ವಲ್ಪದಲ್ಲೂ ತೃಪ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಅಭ್ರಚ್ಛಾಯಾ ತೃಣಾದಗ್ನಿರ್ನೋಚಸೇವಾ ಪಥೋ ಜಲಮ್ । ವೇಶ್ಯಾರಾಗಃ ಖಲೇ ಪ್ರೀತಿಃ ಷಡೇತೇ ಬುದ್ವುದೋಪಮಾಃ ॥ ೧,೧೧೫.

ಮೇಘದ ನೆರಳು, ಹುಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿ, ದಾರಿಯ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ನೀರು, ವೇಶ್ಯೆಯ ಆಸೆ, ದುಷ್ಟನ ಪ್ರೀತಿ — ಈ ಆರು ಬುದ್ಬುದಗಳಂತಿವೆ.

ವಾಚಾ ವಿಹಿತಸಾರ್ಥೇನ ಲೋಕೋ ನ ಚ ಸುಖಾಯತೇ । ಜೀವಿತಂ ಮಾನಮೂಲಂ ಹಿ ಮಾನೇ ಮ್ಲಾನೇ ಕುತಃ ಸುಖಮ್? ॥ ೧,೧೧೫.

ಅರ್ಥವಿಲ್ಲದ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಲೋಕ ಸಂತೋಷಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಜೀವನಕ್ಕೆ ಮಾನವೇ ಮೂಲ. ಮಾನ ಕುಗ್ಗಿದರೆ ಸುಖ ಎಲ್ಲಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ?