ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ತಸ್ಮಾದ್ಭೂಮೀಶ್ವರಃ ಪ್ರಾಜ್ಞಂ ಧರ್ಮಕಾಮಾರ್ಥಸಾಧನೇ । ನಿಯೋಜ ಯೇದ್ಧಿಸತತಂ ಗೋಬ್ರಾಹ್ಮಣಹಿತಾಯ ವೈ ॥ ೧,೧೧೨.

ಆದ್ದರಿಂದ, ಭೂಮಿಪಾಲನು ಸದಾ ಧರ್ಮ, ಕಾಮ ಮತ್ತು ಅರ್ಥ ಸಾಧನೆಗೆ ಪಾಂಡಿತ್ಯವಿರುವ, ಗೋ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಯೋಗ್ಯನನ್ನು ನೇಮಿಸಬೇಕು.

ಶ್ರೀಗರುಡಮಹಾಪುರಾಣಮ್ ೧೧೩ ಸೂತ ಉವಾಚ । ಗುಣವನ್ತಂ ನಿಯುಞ್ಜೀತ ಗುಣಹೀನಂ ವಿವರ್ಜಯೇತ್ । ಪಣ್ಡಿತಸ್ಯ ಗುಣಾಃ ಸರ್ವೇ ಮೂರ್ವೇ ದೋಷಾಶ್ಚ ಕೇವಲಾಃ ॥ ೧,೧೧೩.

ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು: ಸದ್ಗುಣಗಳಿರುವವನನ್ನು ನೇಮಿಸಬೇಕು, ಗುಣರಹಿತನನ್ನು ದೂರವಿಡಬೇಕು. ಪಾಂಡಿತ್ಯವಂತನಿಗೆ ಎಲ್ಲ ಗುಣಗಳೂ ಸೇರಿವೆ, ಅಜ್ಞಾನಿಗೆ ಮಾತ್ರ ದೋಷಗಳೇ ಇರುತ್ತವೆ.

ಸದ್ಭಿರಾಸೀತ ಸತತಂ ಸದ್ಭಿಃ ಕುರ್ವೀತ ಸಙ್ಗತಿಮ್ । ಸದ್ಭಿರ್ವಿವಾದಂ ಮೈತ್ರೀಞ್ಚ ನಾಸದ್ಭಿಃ ಕಿಞ್ಚಿದಾಚರೇತ್ ॥ ೧,೧೧೩.

ಯಾವಾಗಲೂ ಸಜ್ಜನರ ಜೊತೆಗೆ ಇರಬೇಕು, ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹವನ್ನೂ, ವಿಚಾರವನ್ನೂ ಮಾಡಬೇಕು. ದುರ್ಜನರೊಂದಿಗೆ ಯಾವ ಕೆಲಸವನ್ನೂ ಕೈಗೊಳ್ಳಬಾರದು.

ಪಣ್ಡಿತೈಶ್ಚ ವಿರ್ನಾತೈಶ್ಚ ಧರ್ಮಶೈಃ ಸತ್ಯವಾದಿಭಿಃ । ಬನ್ಧ್ಸ್ಥೋಽಪಿ ತಿಷ್ಠೇಚ್ಚ ನ ತು ರಾಜ್ಯೇ ಖಲೈಃ ಸಹ ॥ ೧,೧೧೩.

ಪಾಂಡಿತರ, ಜ್ಞಾನಿಗಳ, ಧರ್ಮವಂತರ ಹಾಗೂ ಸತ್ಯವಂತರ ಜೊತೆ ಇದ್ದರೂ, ದುಷ್ಟರು ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಇರಬಾರದು.

ಸಾವಶೇಷಾಣಿ ಕಾರ್ಯಾಣಿ ಕುವತ್ರರ್ಥೇ ಯುಜ್ಯತೇ । ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವಾಣಿ ಕಾರ್ಯಾಣಿ ಸಾವಶೇಷಾಣಿ ಕಾರಯೇತ್ ॥ ೧,೧೧೩.

ಉಳಿಕೆಯಾಗುವ ಕೆಲಸಗಳು ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೂಕ್ತ. ಆದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲ ಕೆಲಸಗಳನ್ನೂ ಉಳಿಕೆಯಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಬೇಕು.

ಮಧುಹೇವ ದುಹೇತ್ಸಾರಂ ಕುಸುಮಞ್ಚ ನ ಘಾತಯೇತ್ । ವತ್ಸಾಪೇಕ್ಷೀ ದುಹೇತ್ಕ್ಷೀರಂ ಭೂಮಿಂ ಗಾಞ್ಚೈವ ಪಾರ್ಥಿಪಃ ॥ ೧,೧೧೩.

ಹುಳವು ಹೂವನ್ನಾಶಪಡಿಸದೆ ಮಧು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವಂತೆ, ಹಸುವಿನಿಂದ ಕರುವಿನ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಹಾಲು ಹೀರುವಂತೆ, ರಾಜನು ಭೂಮಿಯಿಂದ ಹಾಗೂ ಹಸುವಿನಿಂದ ಕೂಡಾ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

ಯಥಾಕ್ರಮೇಣ ಪುಷ್ಪೇಭ್ಯಶ್ಚಿನುತೇ ಮಧು ಷಟ್ಪದಃ । ತಥಾ ವಿತ್ತಮು ಪಾದಾಯ ರಾಜಾ ಕುರ್ವೀತ ಸಞ್ಚಯಮ್ ॥ ೧,೧೧೩.

ಹುಳವು ಹೂವೊಂದರ ನಂತರ ಮತ್ತೊಂದು ಹೂವಿನಿಂದ ಮಧು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವಂತೆ, ರಾಜನು ಕೂಡ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಬೇಕು.

ವಲ್ಮೀಕಂ ಮಧುಜಾಲಞ್ಚ ಶುಕ್ಲಣ್ಕ್ಷೇ ತು ಚನ್ದ್ರಮಾಃ । ರಾಜದ್ರವ್ಯಞ್ಚ ಭೈಕ್ಷ್ಯಞ್ಚ ಸ್ತೋಕಂಸ್ತೋಕಂ ಪ್ರವರ್ಧತೇ ॥ ೧,೧೧೩.

ಪಿಟ್ಟಳ ಗುಡ್ಡ, ಜೇನುಗೂಡು, ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಚಂದ್ರನು, ರಾಜನ ಧನ, ಭಿಕ್ಷೆ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಸ್ವಲ್ಪವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತವೆ.

ಅರ್ಜಿತಸ್ಯ ಕ್ಷಯಂ ದೃಷ್ಟಾ ಸಂಪ್ರದತ್ತಸ್ಯ ಸಞ್ಚಯಮ್ । ಅವನ್ಧ್ಯಂ ದಿವಸಂ ಕುರ್ಯಾದ್ದಾನಧ್ಯಯನಕರ್ಮಸು ॥ ೧,೧೧೩.

ಸಂಪಾದಿಸಿದದರಲ್ಲಿ ಕ್ಷಯವಾಗುವುದು ಕಾಣಬಹುದು, ಕೊಟ್ಟದಲ್ಲಿಯೇ ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದು ಕಾಣಬಹುದು. ಪ್ರತಿದಿನವೂ ದಾನ, ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಕರ್ತವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಫಲವತ್ತಾಗಿಸಬೇಕು.

ವನೇಽಪಿ ದೋಷಾಃ ಪ್ರಭವನ್ತಿ ರಾಗಿಣಾಂ ಗೃಹೇಽಪಿ ಪಞ್ಚೇನ್ದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹಸ್ತಪಃ । ಅಕುತ್ಸಿತೇ ಕರ್ಮಣಿ ಯಃ ಪ್ರವರ್ತತೇ ನಿವೃತ್ತರಾಗಸ್ಯ ಗೃಹಂ ತಪೋವನಮ್ ॥ ೧,೧೧೩.

ಅಸಕ್ತರಿಗೆ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ದೋಷಗಳು ಬರುತ್ತವೆ; ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಐಂದ್ರಿಯ ನಿಯಮನೆ ತಪಸ್ಸು. ಯಾರು ದೋಷವಿಲ್ಲದೆ ನಡೆಯುತ್ತಾರೋ, ಅವರ ಮನೆಯೇ ತಪೋವನವಾಗುತ್ತದೆ.

ಸತ್ಯೇನ ರಕ್ಷ್ಯತೇ ಧರ್ಮೋ ವಿದ್ಯಾ ಯೋಗೇನ ರಕ್ಷ್ಯತೇ । ಮೃಜಯಾ ರಕ್ಷ್ಯತೇ ಪಾತ್ರಂ ಕುಲಂ ಶಲಿನ ರಕ್ಷ್ಯತೇ ॥ ೧,೧೧೩.

ಧರ್ಮವನ್ನು ಸತ್ಯದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು, ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಯೋಗದಿಂದ, ಪಾತ್ರವನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛತೆಯಿಂದ, ವಂಶವನ್ನು ಒಳ್ಳೆಯ ನಡೆಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು.

ವರಂ ವಿನ್ಧ್ಯಾಟವ್ಯಾಂ ನಿವಸನಮಭುಕ್ತಸ್ಯ ಮರಣಂ ವರಂ ಸರ್ಪಾಕೀರ್ಣೇ ಶಯನಮಥ ಕೂಪೇ ನಿಪತನಮ್ । ವರಂ ಭ್ರಾನ್ತಾವರ್ತೇ ಸಭಯಜಲಮಧ್ಯೇ ಪ್ರವಿಶನಂ ನ ತು ಸ್ವೀಯೇ ಪಕ್ಷೇ ಹಿ ಧನಮಣು ದೇಹೀತಿ ಕಥನಮ್ ॥ ೧,೧೧೩.

ವಿಂಧ್ಯ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವುದು, ಊಟವಿಲ್ಲದೆ ಸಾಯುವುದು, ಹಾವುಗಳ ನಡುವೆ ಮಲಗುವುದು, ಬಾವಿಗೆ ಬೀಳುವುದು, ಭಯಾನಕ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುವುದು—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸಹೋದರರ ಬಳಿ 'ನನಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಧನ ಕೊಡು' ಎಂದು ಹೇಳುವುದಕ್ಕಿಂತ ಉತ್ತಮ.

ಭಾಗ್ಯಕ್ಷಯೇಷು ಕ್ಷೀಯನ್ತೇ ನೋಪಭೋಗೇನ ಸಮ್ಪದಃ । ಪೂರ್ವಾರ್ಜಿತೇ ಹಿ ಸುಕೃತೇ ನ ನಶ್ಯನ್ತಿ ಕದಾಚನ ॥ ೧,೧೧೩.

ಸಂಪತ್ತು ಉಪಭೋಗದಿಂದ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಅದೃಷ್ಟ ಕ್ಷಯವಾದಾಗ ಮಾತ್ರ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿಂದೆ ಮಾಡಿದ ಪುಣ್ಯ ಯಾವಾಗಲೂ ನಾಶವಾಗದು.

ವಿಪ್ರಾಣಾಂ ಭೂಷಣಂ ವಿದ್ಯಾ ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಭೂಷಣಂ ನೃಪಃ । ನಭಸೋ ಭೂಷಣಂ ಚನ್ದ್ರಃ ಶೀಲಂ ಸರ್ವಸ್ಯ ಭೂಷಣಮ್ ॥ ೧,೧೧೩.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ವಿದ್ಯೆಯೇ ಆಭರಣ, ಭೂಮಿಗೆ ರಾಜನೇ ಆಭರಣ, ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಚಂದ್ರನೇ ಆಭರಣ, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಶೀಲವೇ ಆಭರಣ.

ಏತೇ ತೇ ಚನ್ದ್ರತುಲ್ಯಾಃ ಕ್ಷಿತಿಪತಿತನಯಾ ಭೀಮಸೇನಾರ್ಜುನಾದ್ಯಾಃ ಶುರಾಃ ಸತ್ಯಪ್ರತಿಜ್ಞಾ ದಿನಕರವಪುಷಃ ಕೇಶವೇನೋಪಗೂಢಾಃ । ತೇ ವೈ ದುಷ್ಟಗ್ರಹಸ್ಥಾಃ ಕೃಪಣವಶಗತಾ ಭೈಕ್ಷ್ಯಚರ್ಯಾಂ ಪ್ರಯಾತಾಃ ಕೋ ವಾ ಕಸ್ಮಿನ್ಸಮರ್ಥೋ ಭವತಿ ವಿಧಿವಶಾದ್ಭ್ರಾಮಯೇತ್ಕರ್ಮರೇಖಾ ॥ ೧,೧೧೩.

ಚಂದ್ರನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ರಾಜಪುತ್ರರಾದ ಭೀಮ, ಅರ್ಜುನ ಮತ್ತು ಇತರರು, ಸತ್ಯವ್ರತರು, ಸೂರ್ಯನಂತಿರುವ ಕೃಷ್ಣನ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದರೂ, ದುಷ್ಟ ಗ್ರಹಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಬಡವರಾಗಿ, ಭಿಕ್ಷೆ ಬೇಡುವವರಾದರು. ವಿಧಿಯ ಆಟದಲ್ಲಿ ಯಾರು ಯಾವ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಶಕ್ತನಾಗಿರಬಹುದು?

ಬ್ರಹ್ಮಾ ಯೇನ ಕುಲಾಲವನ್ನಿಯಮಿತೋ ಬ್ರಹ್ಮಾಣ್ಡಭಾಣ್ಡೋದರೇ ವಿಷ್ಣುರ್ಯೇನ ದಶಾವತಾರಗಹನೇ ಕ್ಷಿಪ್ತೋ ಮಹಾಸಙ್ಕಟೇ । ರುದ್ರೋಯೇನ ಕಪಾಲಪಾಣಿಪುಟಕೇ ಭಿಕ್ಷಾಟನಂ ಕಾರಿತಃ ಸೂರ್ಯೋ ಭ್ರಾಮ್ಯತಿ ನಿತ್ಯಮೇವ ಗಗನೇ ತರಮೈ ನಮಃ ಕರ್ಣಣೇ ॥ ೧,೧೧೩.

ಯಾರಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಕುಂಭಕಾರನಂತೆ ನಿಯಂತ್ರಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ವಿಶ್ವದ ಪಾತ್ರೆಯೊಳಗೆ; ಯಾರಿಂದ ವಿಷ್ಣುನು ಹತ್ತು ಅವತಾರಗಳಲ್ಲಿ ಕಷ್ಟ ಅನುಭವಿಸಿದನು; ಯಾರಿಂದ ರುದ್ರನು ಕಪಾಲ ಹಿಡಿದು ಭಿಕ್ಷೆ ಬೇಡಬೇಕಾಯಿತು; ಯಾರಿಂದ ಸೂರ್ಯನು ಯಾವಾಗಲೂ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುತ್ತಾನೆ—ಆ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಮಾಡುವ ವಿಧಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

ದಾತಾ ಬಲಿರ್ಯಾಚಕಕೋ ಮುರಾರಿರ್ದಾನಂ ಮಹೀ ವಿಪ್ರಮುಖಸ್ಯ ಮಧ್ಯೇ । ದತ್ತ್ವಾ ಫಲಂ ಬನ್ಧನಮೇವ ಲಬ್ಧಂ ನಮೋಽಸ್ತು ತೇ ದೈವ ಯಥೇಷ್ಟಕಾರಿಣೇ ॥ ೧,೧೧೩.

ಬಲಿಯು ದಾನಿ, ಮುರಾರಿಯು ಭಿಕ್ಷುಕ, ಭೂಮಿಯನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಮುಂದೆ ದಾನ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಕೊಟ್ಟ ಫಲವಾಗಿ ಬಂಧನವೇ ದೊರಕಿತು. ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ನಡೆಯುವ ವಿಧಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

ಮಾತಾ ಯದಿ ಭವೇಲ್ಲಕ್ಷ್ಮೀಃ ಪಿತಾ ಸಾಕ್ಷಾಜ್ಜನಾರ್ದನಃ । ಕುಬುದ್ಧೌ ಪ್ರತಿಪತ್ತಿಶ್ಚೈತ್ತಸ್ಮಿನ್ದಣ್ಡಃ ಪತೇತ್ಸದಾ ॥ ೧,೧೧೩.

ತಾಯಿಯಾಗಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀ, ತಂದೆಯಾಗಲಿ ಜನಾರ್ದನನೇ ಆದರೂ, ದುರ್ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ನಡೆದುಕೊಂಡರೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಶಿಕ್ಷೆ ತಪ್ಪದು.

ಯೇನಯೇನ ಯಥಾ ಯದ್ವತ್ಪುರಾ ಕರ್ಮ ಸುನಿಶ್ಚಿತಮ್ । ತತ್ತದೇವಾನ್ತರಾ ಭುಙ್ಕ್ತೇ ಸ್ವಯಮಾಹಿತಮಾತ್ಮನಾ ॥ ೧,೧೧೩.

ಯಾರು ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಯಾವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಹಿಂದೆ ಮಾಡಿದನೋ, ಅದನ್ನು ಅವನು ತಾನೇ ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಆತ್ಮನಾ ವಿಹಿತಂ ದುಃ ಖಮಾತ್ಮನಾ ವಿಹಿತಂ ಸಖಮ್ । ಗರ್ಭಶಯ್ಯಾಮುಪಾದಾಯ ಭುಙ್ಕ್ತೇ ವೈ ಪೌರ್ವದೈಹಿಕಮ್ ॥ ೧,೧೧೩.

ತನ್ನಿಂದಲೇ ದುಃಖವೂ, ತನ್ನಿಂದಲೇ ಸ್ನೇಹವೂ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಗರ್ಭದಲ್ಲಿರುವಾಗಲೇ, ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದ ಕರ್ಮಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ನ ಚಾನ್ತರಿಕ್ಷೇ ನ ಸಮುದ್ರಮಧ್ಯೇ ನ ಪರ್ವತಾನಾಂ ವಿವರಪ್ರವೇಶೇ । ನ ಮಾತೃಮೂರ್ಧ್ನಿ ಪ್ರಧೃತಸ್ತಥಾಙ್ಕೇ ತ್ಯಕ್ತುಂ ಕ್ಷಮಃ ಕರ್ಮ ಕೃತಂ ನರೋ ಹಿ ॥ ೧,೧೧೩.

ಆಕಾಶದಲ್ಲಿರಲಿ, ಸಮುದ್ರದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರಲಿ, ಪರ್ವತಗಳ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೋಗಿರಲಿ, ತಾಯಿಯ ತಲೆಯ ಮೇಲಿರಲಿ ಅಥವಾ ಮಡಿಲಲ್ಲಿರಲಿ—ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಯೂ ಮಾನವನಿಗೆ ತನ್ನ ಕರ್ಮದ ಫಲವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ದುಗಸ್ತ್ರಿಕೂಟಃ ಪರಿಖಾ ಸಮುದ್ರೋ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ಯೋಧಾಃ ಪರಮಾ ಚ ವೃತ್ತಿಃ । ಶಾಸ್ತ್ರಞ್ಚ ವೈ ತೂಶನಸಾ ಪ್ರದಿಷ್ಟಂ ಸ ರಾವಣಃ ಕಾಲವಶಾದ್ವಿನಷ್ಟಃ ॥ ೧,೧೧೩.

ಮೂರು ಶಿಖರಗಳ ಕೋಟೆ, ಅಳಿವು, ಸಮುದ್ರ, ರಕ್ಷಕರು, ಯೋಧರು, ದೊಡ್ಡ ಸಂಪತ್ತು, ಉಶನಾಸನು ಬೋಧಿಸಿದ ಶಾಸ್ತ್ರ—ಇವೆಲ್ಲ ಇದ್ದರೂ ಕಾಲಬಲದಿಂದ ರಾವಣನೂ ನಾಶವಾಯಿತು.

ಯಸ್ಮಿನ್ವಯಸಿ ಯತ್ಕಾಲೇ ಯದ್ದಿವಾ ಯಚ್ಚ ವಾ ನಿಶಿ । ಯನ್ಮುಹೂರ್ತೇ ಕ್ಷಣೇ ವಾಪಿ ತತ್ತಥಾ ನ ತದನ್ಯಥಾ ॥ ೧,೧೧೩.

ಯಾವ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಯಾವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಹಗಲಿರಲಿ, ರಾತ್ರಿ ಇರಲಿ, ಯಾವ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಆಗಬೇಕೋ ಅದು ಹಾಗೆಯೇ ಆಗುತ್ತದೆ; ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಚಾನ್ತರಿಕ್ಷೇ ವಾ ಪ್ರವಿಶನ್ತಿ ಮಹೀತಲೇ । ಧಾರಯನ್ತಿ ದಿಶಃ ಸರ್ವಾ ನಾದತ್ತಮುಪಲಭ್ಯತೇ ॥ ೧,೧೧೩.

ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹಾರಲಿ, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಲಿ, ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕನ್ನೂ ಹಿಡಿದಿರಲಿ—ಯಾವುದು ನಮ್ಮದಾಗಿಲ್ಲವೋ ಅದನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಪುರಾಧೀತಾ ಚ ಯಾ ವಿದ್ಯಾ ಪುರಾ ದತ್ತಞ್ಚ ಯದ್ಧನಮ್ । ಪುರಾ ಕೃತಾನಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಹ್ಯಗ್ರೇ ಧಾವನ್ತಿ ಧಾವತಃ ॥ ೧,೧೧೩.

ಹಿಂದೆ ಕಲಿತ ವಿದ್ಯೆ, ಹಿಂದೆ ಕೊಟ್ಟ ಹಣ, ಹಿಂದೆ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಮುಂದೆ ಓಡುತ್ತಿರುವವನಿಗಿಂತ ಮುಂಚೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ.

ಕರ್ಮಾಣ್ಯತ್ರ ಪ್ರಧಾನಾನಿ ಸಮ್ಯಗೃಕ್ಷೇ ಶುಭಗ್ರಹೇ । ವಸಿಷ್ಠಕೃತಲಗ್ನಾಪಿ ಜಾನಕೀ ದುಃ ಖಭಾಜನಮ್ ॥ ೧,೧೧೩.

ಇಲ್ಲಿ ಕರ್ಮವೇ ಮುಖ್ಯ, ಶುಭ ಸಮಯದಲ್ಲಿರಲಿ, ಶುಭ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿರಲಿ; ವಸಿಷ್ಠನು ಲಗ್ನ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದರೂ ಜಾನಕಿಗೆ ದುಃಖವನ್ನೇ ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಯಿತು.

ಸ್ಥೂಲಜಙ್ಘೋ ಯದಾ ರಾಮಃ ಶಬ್ದಗಾಮೀ ಚ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ । ಘನಕೇಶೀ ಯದಾ ಸೀತಾ ತ್ರಯಸ್ತೇ ದುಃ ಖಭಾಜನಮ್ ॥ ೧,೧೧೩.

ರಾಮನಿಗೆ ದಪ್ಪ ಕಾಲುಗಳು ಇದ್ದಾಗ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದಾಗ, ಸೀತೆಗೆ ದಟ್ಟ ಕೂದಲು ಇದ್ದಾಗ—ಈ ಮೂವರಿಗೂ ದುಃಖವೇ ಭಾಗ್ಯವಾಯಿತು.

ನ ಪಿತುಃ ಕರ್ಮಣಾ ಪುತ್ರಃ ಪಿತಾ ವಾ ಪುತ್ರಕರ್ಮಣಾ । ಸ್ವಯಂ ಕೃತೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಸ್ವಯಂ ಬದ್ಧಾಃ ಸ್ವಕರ್ಮಣಾ ॥ ೧,೧೧೩.

ತಂದೆಯ ಕರ್ಮದಿಂದ ಮಗನಿಗೆ ಫಲವಿಲ್ಲ, ಮಗನ ಕರ್ಮದಿಂದ ತಂದೆಗೆ ಫಲವಿಲ್ಲ; ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮದೇ ಕರ್ಮದಿಂದ ಬಂಧಿತರಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.

ಕರ್ಮಜನ್ಯಶರೀರೇಷು ರೋಗಾಃ ಶರೀರಮಾನಸಾಃ । ಶರಾ ಇವ ಪತನ್ತೀಹ ವಿಮುಕ್ತಾ ದೃಢಧನ್ವಿಭಿಃ ॥ ೧,೧೧೩.

ಕರ್ಮದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ದೇಹಗಳಲ್ಲಿ ದೈಹಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ರೋಗಗಳು ಬಲವಾದ ಧನುರ್ಧಾರಿಗಳಿಂದ ಬಿಡಿಸಿದ ಬಾಣಗಳಂತೆ ಬಂದು ಬೀಳುತ್ತವೆ.