ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ಮೂಲ್ಯರೂಪಪರೀಕ್ಷಾಕೃದ್ಭವೇ ದ್ರತ್ನಪರೀಕ್ಷಕಃ । ಬಲಾಬಲಪರಿಜ್ಞಾತಾ ಸೇನಾಧ್ಯಕ್ಷೋ ವಿಧೀಯತೇ ॥ ೧,೧೧೨.

ಮೌಲ್ಯ ಮತ್ತು ರೂಪವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನಾದವನು ರತ್ನಪರೀಕ್ಷಕನು. ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಮತ್ತು ದುರ್ಬಲರನ್ನು ಗುರುತಿಸುವವನು ಸೇನಾಧ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಇಙ್ಗಿತಾಕಾರತತ್ತ್ವಜ್ಞೋ ಬಲವಾನ್ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನಃ । ಅಪ್ರಮಾದೀ ಪ್ರಮಾಥೀ ಚ ಪ್ರತೀಹಾರಃ ಸ ಉಚ್ಯತೇ ॥ ೧,೧೧೨.

ಇಂಗಿತ ಮತ್ತು ಮುಖಭಾವವನ್ನು ತಿಳಿಯುವವನು, ಬಲಶಾಲಿ, ಸುಂದರ, ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದಿರುವವನು ಮತ್ತು ಶ್ರಮಶೀಲನಾದವನು ದ್ವಾರಪಾಲನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.

ಮೇಧಾವೀ ವಾಕ್ಪಟುಃ ಪ್ರಾಜ್ಞಃ ಸತ್ಯವಾದೀ ಜಿತೇನ್ದ್ರಿಯಃ । ಸರ್ವಶಾಸ್ತ್ರಸಮಾಲೋಕೀ ಹ್ಯೇಷ ಸಾಧುಃ ಸ ಲೇಖಕಃ ॥ ೧,೧೧೨.

ಮೇಧಾವಿ, ಸುಭಾಷಣ, ಜ್ಞಾನಿ, ಸತ್ಯವಂತ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದವನು, ಎಲ್ಲ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ತಿಳಿದವನು—ಅವನು ಒಳ್ಳೆಯ ಲೆಕ್ಕಿಗನು.

ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ಮತಿಮಾಂಶ್ಚೈವ ಪರಚಿತ್ತೋಪಲಕ್ಷಕಃ । ಕ್ರೂರೋ ಯಥೋಕ್ತವಾದೀ ಚ ಏಷ ದೂತೋ ವಿಧೀಯತೇ ॥ ೧,೧೧೨.

ಬುದ್ಧಿವಂತನು, ವಿವೇಕಶೀಲನು, ಇತರರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವವನು, ಕಠಿಣನು ಮತ್ತು ಹೇಳಿದಂತೆ ಮಾತನಾಡುವವನು—ಇಂತಹವನು ದೂತನಾಗಿ ನೇಮಕವಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಸಮಸ್ತಸ್ಮೃತಿಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞಃ ಪಣ್ಡಿತೋಽಥ ಜಿತೇನ್ದ್ರಿಯಃ । ಶೌರ್ಯವೀರ್ಯಗುಣೋಪೇತೋ ಧರ್ಮಾಧ್ಯಕ್ಷೋ ವಿಧೀಯತೇ ॥ ೧,೧೧೨.

ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಮೃತಿ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ತಿಳಿದ ಪಂಡಿತನು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದವನು, ಶೌರ್ಯ, ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸದ್ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುವವನು—ಅವನು ಧರ್ಮಾಧ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ ನೇಮಕವಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಪಿತೃಪೈತಾಮಹೋ ದಕ್ಷಃ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞಃ ಸತ್ಯವಾಚಕಃ । ಶುಚಿಶ್ಚ ಕಠಿನಶ್ಚೈವ ಸೂಪಕಾರಃ ಸ ಉಚ್ಯತೇ ॥ ೧,೧೧೨.

ತಂದೆ ಮತ್ತು ತಾತನಿಂದ ಕಲಿತ ಕುಶಲತೆ ಹೊಂದಿರುವವನು, ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನು, ಸದಾ ಸತ್ಯವನ್ನೇ ಹೇಳುವವನು, ಶುದ್ಧಚಿತ್ತನು ಮತ್ತು ಕಠಿಣನು—ಇಂತಹವನು ಅಡುಗೆಗಾರನೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.

ಆಯುರ್ವೇದಕೃತಾಭ್ಯಾಸಃ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನಃ । ಆಯುಃ ಶೀಲಗುಣೋಪೇತೋ ವೈದ್ಯ ಏವ ವಿಧೀಯತೇ ॥ ೧,೧೧೨.

ಆಯುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿರುವವನು, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪ್ರೀತಿಯವನಾಗಿರುವವನು, ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯ, ಒಳ್ಳೆಯ ಸ್ವಭಾವ ಮತ್ತು ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುವವನು—ಅವನು ವೈದ್ಯನಾಗಿ ನೇಮಕವಾಗುತ್ತಾನೆ.

ವೇದವೇದಾಙ್ಗತತ್ತ್ವಜ್ಞೋ ಜಪಹಮಪರಾಯಣಃ । ಆಶೀರ್ವಾದಪರೋ ನಿತ್ಯಮೇಷ ರಾಜಪುರೋಹಿತ ॥ ೧,೧೧೨.

ವೇದ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಅಂಗಗಳ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದವನು, ಜಪ ಮತ್ತು ಹವನದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿರುವವನು, ಸದಾ ಆಶೀರ್ವಾದ ನೀಡುವವನಾಗಿರುವವನು—ಅವನು ರಾಜಪುರೋಹಿತನು.

ಲೇಖಕಃ ಪಾಠಕಶ್ಚೈವ ಗಣಕಃ ಪ್ರತಿರೋಧಕಃ । ಆಲಸ್ಯಯುಕ್ತಶ್ಚೈದ್ರಾಜಾ ಕರ್ಮ ಸಂವರ್ಜಯೇತ್ಸದಾ ॥ ೧,೧೧೨.

ಲೇಖಕರು, ಓದುಗರು, ಲೆಕ್ಕಗಾರರು, ವಿರೋಧಿಸುವವರು ಮತ್ತು ಸೋಮಾರಿತನ ಹೊಂದಿರುವವರು—ಇಂತಹ ಭೃತ್ಯರನ್ನು ರಾಜನು ಯಾವಾಗಲೂ ದೂರವಿಡಬೇಕು.

ದ್ವಿಜಿಹ್ವಮುದ್ವೇಗಕರಂ ಕ್ರೂರಮೇಕಾನ್ತದಾರುಣಮ್ । ಖಲಸ್ಯಾಹೇಶ್ಚ ವದನಮಪಕಾರಾಯ ಕೇವಲಮ್ ॥ ೧,೧೧೨.

ದ್ವಿಮುಖಿ, ಕಲಹ ಉಂಟುಮಾಡುವ, ಅತ್ಯಂತ ಕ್ರೂರ ಮತ್ತು ತುಂಬಾ ಕಠಿಣ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮಾತು ನಿರಪರಾಧಿಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಯನ್ನೇ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ದುರ್ಜನಃ ಪರಿಹರ್ತವ್ಯೋ ವಿದ್ಯಯಾಲಙ್ಕೃತೋಽಪಿಸನ್ । ಮಣಿನಾ ಭೂಷಿತಃ ಸರ್ಪಃ ಕಿಮಸೌ ನ ಭಯಙ್ಕರಃ ॥ ೧,೧೧೨.

ದುರ್ಜನನನ್ನು, ಅವನು ವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಅಲಂಕರಿತನಾದರೂ ಸಹ, ದೂರವಿಡಬೇಕು; ಹಾರವನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಹಾವು ಭಯಂಕರವಲ್ಲವೇ?

ಅಕಾರಣವಿಷ್ಕೃತಕೋಪಧಾರಿಣಃ ಖಲಾದ್ಭಯಂ ಕಸ್ಯ ನ ನಾಮ ಜಾಯತೇ । ವಿಷಂ ಮಹಾಹೇರ್ವಿಷಮಸ್ಯ ದುರ್ವಚಃ ಸದುಃ ಸಹಂ ಸನ್ನಿಪತೇತ್ಸದಾ ಮುಖೇ ॥ ೧,೧೧೨.

ಯಾವ ಕಾರಣವೂ ಇಲ್ಲದೆ ಕೋಪಗೊಂಡ ದುರ್ಜನನಿಗೆ ಯಾರು ಭಯಪಡುವುದಿಲ್ಲ? ದೊಡ್ಡ ಹಾವಿನ ವಿಷ ಮತ್ತು ಅವನ ಕಠಿಣ ಮಾತುಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಒಂದೇ ಬಾಯಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತವೆ.

ತುಲ್ಯಾರ್ಥಂ ತುಲ್ಯಸಾಮರ್ಥ್ಯಂ ಮರ್ಮಜ್ಞಂ ವ್ಯವಸಾಯಿನಮ್ । ಅರ್ಧರಾಜ್ಯಹರಂ ಭೃತ್ಯಂ ಯೋ ಹನ್ಯಾತ್ಸ ನ ಹನ್ಯತೇ ॥ ೧,೧೧೨.

ಧನ, ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ರಹಸ್ಯ ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಮತ್ತು ದೃಢನಿಶ್ಚಯದಲ್ಲಿ ಸಮಾನನಾದ, ಅರ್ಧ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಭೃತ್ಯನನ್ನು ಕೊಂದವನು ತಾನೂ ಸಾಯುವುದಿಲ್ಲ.

ಶೂರತ್ವಯುಕ್ತಾ ಮೃದುಮನ್ದವಾಕ್ಯಾ ಜಿತೇನ್ದ್ರಿಯಾಃ ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮಾಶ್ಚ । ಪ್ರಾಗೇವ ಪಶ್ಚಾದ್ವಿಪರೀ ತರುಪಾ ಯೇ ತೇ ತು ಭೃತ್ಯಾ ನ ಹಿತಾ ಭವನ್ತಿ ॥ ೧,೧೧೨.

ಶೂರತೆ ಇರುವವರು, ಮೃದುವಾಗಿ ಮತ್ತು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವವರು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದವರು, ನಿಜವಾದ ಪರಾಕ್ರಮಿಗಳಾದರೂ, ಮೊದಲು ಒಂದು ರೀತಿಯಾಗಿ ನಂತರ ಬೇರೆಯ ರೀತಿಯಾಗಿ ವರ್ತಿಸಿದರೆ, ಅವರು ಉಪಯುಕ್ತರಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ನಿರಾಲಸ್ಯಾಃ ಸುಸನ್ತುಷ್ಟಾಃ ಪ್ರತಿಬೋಧಕಾಃ । ಸುಖದುಃ ಖಸಮಾ ಧೀರಾ ಭೃತ್ಯಾ ಲೋಕೇಷು ದುರ್ಲಭಾಃ ॥ ೧,೧೧೨.

ಆಲಸ್ಯವಿಲ್ಲದೆ, ತೃಪ್ತರಾಗಿರುವವರು, ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದಿರುವವರು, ಸುಖ-ದುಃಖಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಭಾವದಿಂದಿರುವ ಧೀರ ಭೃತ್ಯರು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪ.

ಕ್ಷಾನ್ತಿಸ್ತಯವಿಹೀನಶ್ಚ ಕ್ರೂರಬುದ್ಧಿಶ್ಚ ನಿನ್ದಕಃ । ದಾಮ್ಭಿಕಃ ಕಪಟೀ ಚೈವ ಶಠಶ್ಚ ಸ್ಪೃಹಯಾನ್ವಿತಃ । ಅಶಕ್ತೋ ಭಯಭೀತಶ್ಚ ರಾಜ್ಞಾ ತ್ಯಕ್ತವ್ಯ ಏವ ಸಃ ॥ ೧,೧೧೨.

ಕ್ಷಮೆ ಮತ್ತು ಲಜ್ಜೆ ಇಲ್ಲದವನು, ಕ್ರೂರ ಮನಸ್ಸಿನವನು, ನಿಂದಕನು, ದಂಭಿ, ಕಪಟ, ಶಠ ಮತ್ತು ಆಸೆಪಡುವವನು, ಅಸಾಧ್ಯ ಮತ್ತು ಭಯಪಡುವವನು—ಅವನನ್ನು ರಾಜನು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ದೂರವಿಡಬೇಕು.

ಸುಸನ್ಧಾನಾನಿ ಚಾಸ್ತ್ರಾಣಿ ಶಸ್ತ್ರಾಣಿ ವಿವಿಧಾನಿ ಚ । ದುರ್ಗೇ ಪ್ರವೇಶಿತವ್ಯಾನಿ ತತಃ ಶತ್ರುಂ ನಿಪಾತಯೇತ್ ॥ ೧,೧೧೨.

ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಆಯುಧಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಕೋಟೆಯೊಳಗೆ ಸೇರಿಸಬೇಕು; ನಂತರ ಶತ್ರುವನ್ನು ಸೋಲಿಸಬೇಕು.

ಷಣ್ಮಾಸಮಥ ವರ್ಷಂ ವಾ ಸನ್ಧಿಂ ಕುರ್ಯಾನ್ನರಾಧಿಪಃ । ಪಶ್ಯನ್ಸಞ್ಚಿತಮಾತ್ಮಾನಂ ಪುನಃ ಶತ್ರುಂ ನಿಪಾತಯೇತ್ ॥ ೧,೧೧೨.

ಆರು ತಿಂಗಳು ಅಥವಾ ಒಂದು ವರ್ಷ ಕಾಲ ರಾಜನು ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಬೇಕು, ತನ್ನನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು, ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಶತ್ರುವನ್ನು ಸೋಲಿಸಬೇಕು.

ಮೂರ್ಖಾನ್ನಿಯೋಜಯೇದ್ಯಸ್ತು ತ್ರಯೋಽಪ್ಯೇತೇ ಮಹೀಪತೇಃ । ಅಯಶಶ್ಚಾರ್ಥನಾಶಶ್ಚ ನರಕೇ ಚೈವ ಪಾತನಮ್ ॥ ೧,೧೧೨.

ಮೂರ್ಖರನ್ನು ರಾಜನಿಗಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದವನು ಯಾವ ಮೂವರನ್ನಾದರೂ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರೆ, ಅವನಿಗೆ ಅಪಕೀರ್ತಿ, ಧನ ನಾಶ ಮತ್ತು ನರಕಪಾತವಾಗುತ್ತದೆ.

ಯತ್ಕಿಞ್ಚಿತ್ಕುರುತೇ ಕರ್ಮ ಶುಭಂ ವಾ ಯಾದಿ ವಾಶುಭಮ್ । ತೇನ ಸ್ಮ ವರ್ಧತೇ ರಾಜಾ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೋ ಭೃತ್ಯಕಾರ್ಯತಃ ॥ ೧,೧೧೨.

ಭೃತ್ಯನು ಯಾವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿದರೂ, ಅದು ಒಳ್ಳೆಯದಾಗಲಿ ಕೆಟ್ಟದಾಗಲಿ, ಅದರ ಪರಿಣಾಮ ರಾಜನಿಗೂ ಬರುವದು, ಅತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿಷಯದಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ.

ತಸ್ಮಾದ್ಭೂಮೀಶ್ವರಃ ಪ್ರಾಜ್ಞಂ ಧರ್ಮಕಾಮಾರ್ಥಸಾಧನೇ । ನಿಯೋಜ ಯೇದ್ಧಿಸತತಂ ಗೋಬ್ರಾಹ್ಮಣಹಿತಾಯ ವೈ ॥ ೧,೧೧೨.

ಆದ್ದರಿಂದ, ಭೂಮಿಪಾಲನು ಸದಾ ಧರ್ಮ, ಕಾಮ ಮತ್ತು ಅರ್ಥ ಸಾಧನೆಗೆ ಪಾಂಡಿತ್ಯವಿರುವ, ಗೋ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಯೋಗ್ಯನನ್ನು ನೇಮಿಸಬೇಕು.

ಶ್ರೀಗರುಡಮಹಾಪುರಾಣಮ್ ೧೧೩ ಸೂತ ಉವಾಚ । ಗುಣವನ್ತಂ ನಿಯುಞ್ಜೀತ ಗುಣಹೀನಂ ವಿವರ್ಜಯೇತ್ । ಪಣ್ಡಿತಸ್ಯ ಗುಣಾಃ ಸರ್ವೇ ಮೂರ್ವೇ ದೋಷಾಶ್ಚ ಕೇವಲಾಃ ॥ ೧,೧೧೩.

ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು: ಸದ್ಗುಣಗಳಿರುವವನನ್ನು ನೇಮಿಸಬೇಕು, ಗುಣರಹಿತನನ್ನು ದೂರವಿಡಬೇಕು. ಪಾಂಡಿತ್ಯವಂತನಿಗೆ ಎಲ್ಲ ಗುಣಗಳೂ ಸೇರಿವೆ, ಅಜ್ಞಾನಿಗೆ ಮಾತ್ರ ದೋಷಗಳೇ ಇರುತ್ತವೆ.

ಸದ್ಭಿರಾಸೀತ ಸತತಂ ಸದ್ಭಿಃ ಕುರ್ವೀತ ಸಙ್ಗತಿಮ್ । ಸದ್ಭಿರ್ವಿವಾದಂ ಮೈತ್ರೀಞ್ಚ ನಾಸದ್ಭಿಃ ಕಿಞ್ಚಿದಾಚರೇತ್ ॥ ೧,೧೧೩.

ಯಾವಾಗಲೂ ಸಜ್ಜನರ ಜೊತೆಗೆ ಇರಬೇಕು, ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹವನ್ನೂ, ವಿಚಾರವನ್ನೂ ಮಾಡಬೇಕು. ದುರ್ಜನರೊಂದಿಗೆ ಯಾವ ಕೆಲಸವನ್ನೂ ಕೈಗೊಳ್ಳಬಾರದು.

ಪಣ್ಡಿತೈಶ್ಚ ವಿರ್ನಾತೈಶ್ಚ ಧರ್ಮಶೈಃ ಸತ್ಯವಾದಿಭಿಃ । ಬನ್ಧ್ಸ್ಥೋಽಪಿ ತಿಷ್ಠೇಚ್ಚ ನ ತು ರಾಜ್ಯೇ ಖಲೈಃ ಸಹ ॥ ೧,೧೧೩.

ಪಾಂಡಿತರ, ಜ್ಞಾನಿಗಳ, ಧರ್ಮವಂತರ ಹಾಗೂ ಸತ್ಯವಂತರ ಜೊತೆ ಇದ್ದರೂ, ದುಷ್ಟರು ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಇರಬಾರದು.

ಸಾವಶೇಷಾಣಿ ಕಾರ್ಯಾಣಿ ಕುವತ್ರರ್ಥೇ ಯುಜ್ಯತೇ । ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವಾಣಿ ಕಾರ್ಯಾಣಿ ಸಾವಶೇಷಾಣಿ ಕಾರಯೇತ್ ॥ ೧,೧೧೩.

ಉಳಿಕೆಯಾಗುವ ಕೆಲಸಗಳು ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೂಕ್ತ. ಆದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲ ಕೆಲಸಗಳನ್ನೂ ಉಳಿಕೆಯಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಬೇಕು.

ಮಧುಹೇವ ದುಹೇತ್ಸಾರಂ ಕುಸುಮಞ್ಚ ನ ಘಾತಯೇತ್ । ವತ್ಸಾಪೇಕ್ಷೀ ದುಹೇತ್ಕ್ಷೀರಂ ಭೂಮಿಂ ಗಾಞ್ಚೈವ ಪಾರ್ಥಿಪಃ ॥ ೧,೧೧೩.

ಹುಳವು ಹೂವನ್ನಾಶಪಡಿಸದೆ ಮಧು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವಂತೆ, ಹಸುವಿನಿಂದ ಕರುವಿನ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಹಾಲು ಹೀರುವಂತೆ, ರಾಜನು ಭೂಮಿಯಿಂದ ಹಾಗೂ ಹಸುವಿನಿಂದ ಕೂಡಾ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

ಯಥಾಕ್ರಮೇಣ ಪುಷ್ಪೇಭ್ಯಶ್ಚಿನುತೇ ಮಧು ಷಟ್ಪದಃ । ತಥಾ ವಿತ್ತಮು ಪಾದಾಯ ರಾಜಾ ಕುರ್ವೀತ ಸಞ್ಚಯಮ್ ॥ ೧,೧೧೩.

ಹುಳವು ಹೂವೊಂದರ ನಂತರ ಮತ್ತೊಂದು ಹೂವಿನಿಂದ ಮಧು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವಂತೆ, ರಾಜನು ಕೂಡ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಬೇಕು.

ವಲ್ಮೀಕಂ ಮಧುಜಾಲಞ್ಚ ಶುಕ್ಲಣ್ಕ್ಷೇ ತು ಚನ್ದ್ರಮಾಃ । ರಾಜದ್ರವ್ಯಞ್ಚ ಭೈಕ್ಷ್ಯಞ್ಚ ಸ್ತೋಕಂಸ್ತೋಕಂ ಪ್ರವರ್ಧತೇ ॥ ೧,೧೧೩.

ಪಿಟ್ಟಳ ಗುಡ್ಡ, ಜೇನುಗೂಡು, ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಚಂದ್ರನು, ರಾಜನ ಧನ, ಭಿಕ್ಷೆ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಸ್ವಲ್ಪವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತವೆ.

ಅರ್ಜಿತಸ್ಯ ಕ್ಷಯಂ ದೃಷ್ಟಾ ಸಂಪ್ರದತ್ತಸ್ಯ ಸಞ್ಚಯಮ್ । ಅವನ್ಧ್ಯಂ ದಿವಸಂ ಕುರ್ಯಾದ್ದಾನಧ್ಯಯನಕರ್ಮಸು ॥ ೧,೧೧೩.

ಸಂಪಾದಿಸಿದದರಲ್ಲಿ ಕ್ಷಯವಾಗುವುದು ಕಾಣಬಹುದು, ಕೊಟ್ಟದಲ್ಲಿಯೇ ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದು ಕಾಣಬಹುದು. ಪ್ರತಿದಿನವೂ ದಾನ, ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಕರ್ತವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಫಲವತ್ತಾಗಿಸಬೇಕು.