ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ಕಾಲವಿಚ್ಛೋತ್ರಿಯೋ ರಾಜಾ ನದೀ ಸಾಧುಶ್ಚ ಪಞ್ಚಮಃ । ಏತೇ ಯತ್ರ ನ ವಿದ್ಯನ್ತೇ ತತ್ರ ವಾಸಂ ನ ಕಾರಯೇತ್ ॥ ೧,೧೧೦.

ಪಂಡಿತ, ರಾಜ, ನದಿ, ಸಜ್ಜನ ಮತ್ತು ಐದನೆಯವರು ಇಲ್ಲದ ಊರಿನಲ್ಲಿ ವಾಸ ಮಾಡಬಾರದು.

ನೈಕತ್ರ ಪರಿನಿಷ್ಠಾಸ್ತಿ ಜ್ಞಾನಸ್ಯ ಕಿಲ ಶೌನಕ । ಸರ್ವಃ ಸರ್ವಂ ನ ಜಾನಾತಿ ಸರ್ವಜ್ಞೋ ನಾಸ್ತಿ ಕುತ್ರಚಿತ್ ॥ ೧,೧೧೦.

ಶೌನಕ, ಜ್ಞಾನವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಏಕಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಲ್ಲ; ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಯಾರೂ ತಿಳಿಯಲಾಗದು; ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಳಿದವನು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಇಲ್ಲ.

ನ ಸರ್ವವಿತ್ಕಶ್ಚಿದಿಹಾಸ್ತಿ ಲೋಕೇ ನಾತ್ಯನ್ತಮೂರ್ಖೋ ಭುವಿ ಚಾಪಿ ಕಶ್ಚಿತ್ । ಜ್ಞಾನೇನ ನೀಚೋತ್ತಮಮಧ್ಯಮೇನ ಯೋಽಯಂ ವಿಜಾನಾತಿ ಸ ತೇನ ವಿದ್ವಾನ್ ॥ ೧,೧೧೦.

ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಳಿದವನು ಅಲ್ಲ, ಯಾರೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮೂರ್ಖನೂ ಅಲ್ಲ; ಉತ್ತಮ, ಮಧ್ಯಮ ಅಥವಾ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಯಾರು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಅವರೇ ಜ್ಞಾನಿಗಳು.

ಶ್ರೀಗರುಡಮಹಾಪುರಾಣಮ್ ೧೧೧ ಸೂತ ಉವಾಚ । ಪಾರ್ಥಿವಸ್ಯ ತು ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಭೃತ್ಯಾನಾಞ್ಚೈವ ಲಕ್ಷಣಮ್ । ಸರ್ವಾಣಿ ಹಿ ಮಹೀಪಾಲಃ ಸಮ್ಯಙ್ನಿತ್ಯಂ ಪರೀಕ್ಷಯೇತ್ ॥ ೧,೧೧೧.

ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು: ಈಗ ನಾನು ರಾಜನ ಮತ್ತು ಅವನ ಸೇವಕರ ಗುಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ; ರಾಜನು ಇವುಗಳನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ಸರಿಯಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು.

ರಾಜ್ಯಂ ಪಾಲಯತೇ ನಿತ್ಯಂ ಸತ್ಯಧರ್ಮಪರಾಯಣಃ । ನಿರ್ಜಿತ್ಯ ಪರಸೈನ್ಯಾನಿ ಕ್ಷಿತಂ ಧರ್ಮೇಣ ಪಾಲಯೇತ್ ॥ ೧,೧೧೧.

ಯಾರು ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿರುವನೋ, ಅವನು ಯಾವಾಗಲೂ ತನ್ನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ; ಶತ್ರುಸೈನ್ಯಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿ, ಭೂಮಿಯನ್ನು ಧರ್ಮದಿಂದ ಆಳಬೇಕು.

ಪುಷ್ಪಾತ್ಪುಷ್ಪಂ ವಿಚಿನ್ವೀತ ಮೂಲಚ್ಛೇದಂ ನ ಕಾರಯೇತ್ । ಮಾಲಾಕಾರ ಇವಾರಣ್ಯೇ ನ ಯಥಾಙ್ಗಾರಕಾರಕಃ ॥ ೧,೧೧೧.

ಅವನು ಹೂವನ್ನೊಂದು ಹೂವನ್ನಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಮಾಡಬೇಕು, ಬೇರುಗಳನ್ನು ಕಡಿಯಬಾರದು; ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಾರವನ್ನು ಕಟ್ಟುವವನಂತೆ ಇರಬೇಕು, ಬದಲಾಗಿ ಕೆಂಡ ಮಾಡುವವನಂತೆ ಇರಬಾರದು.

ದೋಗ್ಧಾರಃ ಕ್ಷೀರಭುಞ್ಜಾನಾ ವಿಕೃತಂ ತನ್ನ ಭುಞ್ಜತೇ । ಪರರಾಷ್ಟ್ರಂ ಮಹೀಪಾಲೈರ್ಭೋಕ್ತವ್ಯಂ ನ ಚ ದೂಷಯೇತ್ ॥ ೧,೧೧೧.

ಹಾಲು ಹಿಂಡುವವರು ಹಾಲನ್ನಷ್ಟೇ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಕೆಟ್ಟ ಹಾಲನ್ನು ತಿನ್ನುವುದಿಲ್ಲ; ಅದೇ ರೀತಿ, ರಾಜರು ಪರರ ರಾಜ್ಯದ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು, ಆದರೆ ಹಾಳುಮಾಡಬಾರದು.

ನೋಧಶ್ಛಿನ್ದ್ಯಾತ್ತು ಯೋ ಧೇನ್ವಾಃ ಕ್ಷಾರಾರ್ಥೋ ಲಭತೇ ಪಯಃ । ಏವಂ ರಾಷ್ಟ್ರಂ ಪ್ರಯೋಗೇಣ ಪೀಡ್ಯಮಾನಂ ನ ವರ್ಧತೇ ॥ ೧,೧೧೧.

ಹಾಲು ಬೇಕೆಂದು ಹಸುವಿನ ಉಡದನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದವನಿಗೆ ಹಾಲು ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಹಿಂಸಿಸುವ ರಾಜಕೀಯವೂ ಬೆಳೆಯದು.

ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವಪ್ರಯತ್ನೇನ ಪೃಥಿವೀಮನುಪಾಲಯೇನ್ । ಪಾಲಕಸ್ಯ ಭವೇದ್ಭೂಮಿಃ ಕೀರ್ತಿರಾಯುರ್ಯಶೋ ಬಲಮ್ ॥ ೧,೧೧೧.

ಆದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಂದಲೂ ಭೂಮಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು. ಭೂಮಿಯು ರಾಜನಿಗೆ ಕೀರ್ತಿ, ಆಯುಷ್ಯ, ಗೌರವ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ.

ಆಭ್ಯರ್ಚ್ಯ ವಿಷ್ಣುಂ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಗೋಬ್ರಾಹ್ಮಣಹಿತೇ ರತಃ । ಪ್ರಜಾಃ ಪಾಲಯಿತುಂ ಶಕ್ತಃ ಪಾರ್ಥಿವೋ ವಿಜಿತೇನ್ದ್ರಿಯಃ ॥ ೧,೧೧೧.

ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದು, ಹಸುಗಳ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ದುಡಿಯುವ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದ ರಾಜನು ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಸಮರ್ಥನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.

ಐಶ್ವರ್ಯಮಧ್ರುವಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ರಾಜಾ ಧರ್ಮೇ ಮತಿಞ್ಚರೇತ್ । ಕ್ಷಣೇನ ವಿಭವೋ ನಶ್ಯೇನ್ನಾತ್ಮಾಯತ್ತಂ ಧನಾದಿಕಮ್ ॥ ೧,೧೧೧.

ಸ್ಥಿರವಲ್ಲದ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದ ರಾಜನು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸದಾ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಇಡಬೇಕು. ಏಕೆಂದರೆ ಸಂಪತ್ತು ಕ್ಷಣಕಾಲದಲ್ಲೇ ನಾಶವಾಗಬಹುದು, ಧನ-ಐಶ್ವರ್ಯವು ನಿಜಕ್ಕೂ ನಮ್ಮದು ಅಲ್ಲ.

ಸತ್ಯಂ ಮನೋರಮಾಃ ಕಾಮಾಃ ಸತ್ಯಂ ರಮ್ಯಾ ವಿಭೂತಯಃ । ಕಿನ್ತು ವೈ ವನಿತಾಪಾಙ್ಗಭಙ್ಗಿಲೋಲಂ ಹಿ ಜೀವಿತಮ್ ॥ ೧,೧೧೧.

ಬಯಕೆಗಳು ಸುಂದರವಾಗಿವೆ, ಐಶ್ವರ್ಯವೂ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಸತ್ಯ. ಆದರೂ, ಜೀವಮಾನವು ಹೆಂಗಸಿನ ಕಣ್ಣಂಚಿನ ನೋಟದಂತೆ ಚಂಚಲವಾಗಿದೆ.

ವ್ಯಾಘ್ರೀವ ತಿಷ್ಠತಿ ಜರಾ ಪರಿತರ್ಜಯನ್ತೀ ರೋಗಾಶ್ಚ ಶತ್ರವ ಇವ ಪ್ರಭವನ್ತಿ ಗಾತ್ರೇ । ಆಯುಃ ಪರಿಸ್ತ್ರವತಿ ಭಿನ್ನಘಟಾದಿವಾಮ್ಭೋ ಲೋಕೋ ನ ಚಾತ್ಮಹಿತಮಾಚರತೀಹ ಕಶ್ಚಿತ್ ॥ ೧,೧೧೧.

ಹುಲಿಯಂತೆ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯವು ಸುತ್ತಲೂ ಬೆದರಿಸುತ್ತಿದೆ, ರೋಗಗಳು ಶತ್ರುಗಳಂತೆ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಜೀವಮಾನವು ಬಿರುಕುಬಿದ್ದ ಕುಡಿಯಿಂದ ನೀರು ಹೋದಂತೆ ಹರಿದು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ನಿಜವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಹಿತವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ನಿಃ ಶಙ್ಕಂ ಕಿಂ ಮನುಷ್ಯಾಃ ಕುರುತ ಪರಹಿತಂ ಯುಕ್ತಮಗ್ರೇ ಹಿತಂ ಯನ್ಮೋದಧ್ವಂ ಕಾಮಿನೀಭಿರ್ಮದನಶರಹತಾ ಮನ್ದಮನ್ದಾತಿದೃಷ್ಟ್ಯಾ । ಮಾ ಪಾಪಂ ಸಂಕುರುಧ್ವಂ ದ್ವಿಜಹರಿಪರಮಾಃ ಸಂಭಜಧ್ವಂ ಸದೈವ ಆಯುರ್ನಿಃ ಶೇಷಮೇತಿ ಸ್ಖಲತಿ ಜಲಘಟೀಭೂತಮೃತ್ಯುಚ್ಛಲೇನ ॥ ೧,೧೧೧.

ಮಾನವರೇ, ಯಾಕೆ ನಿರ್ಭಯವಾಗಿ ಪರೋಪಕಾರ ಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ, ಅಥವಾ ಸ್ವಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಯೋಗ್ಯವಾದುದನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ? ನೀವು ಕಾಮದ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಬಾಧಿತರಾಗಿ ಹೆಂಗಸಿನ ಮಂದ ನೋಟದಲ್ಲಿ ಆನಂದಿಸುತ್ತೀರಿ. ಪಾಪ ಮಾಡಬೇಡಿ; ಸದಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ. ಏಕೆಂದರೆ ಜೀವಮಾನವು ಜಲಘಟಿಯಂತೆ ಮರಣದ ಅಲೆಗಳಿಂದ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಮಾತೃವತ್ಪರದಾರೇಷು ಪರದ್ರವ್ಯೇಷು ಲೋಷ್ಟವತ್ । ಆತ್ಮವತ್ಸರ್ವಭೂತೇಷು ಯಃ ಪಶ್ಯತಿ ಸ ಪಣ್ಡಿತಃ ॥ ೧,೧೧೧.

ಯಾರು ಪರಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ತಾಯಿಯಂತೆ, ಪರದ್ರವ್ಯವನ್ನು ಮಣ್ಣಿನ ತುಂಡಿನಂತೆ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ತನ್ನಂತೆಯೇ ನೋಡುತ್ತಾನೋ, ಅವನೇ ಜ್ಞಾನಿ.

ಏತದರ್ಥಂ ಹಿ ವಿಪ್ರೇನ್ದ್ರಾ ರಾಜ್ಯಮಿಚ್ಛನ್ತಿ ಭೂಭೃತಃ । ಯದೇಷಾಂ ಸರ್ವಕಾರ್ಯೇಷು ವಚೋ ನ ಪ್ರತಿಹನ್ಯತೇ ॥ ೧,೧೧೧.

ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ, ಮಹಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೆ, ರಾಜರು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಮಾತಿಗೆ ವಿರೋಧವಾಗದು.

ಏತದರ್ಥಂ ಹಿ ಕುರ್ವನ್ತಿ ರಾಜಾನೋ ಧನಸಞ್ಚಯಮ್ । ರಕ್ಷಯಿತ್ವಾ ತು ಚಾತ್ಮಾನಂ ಯದ್ಧನಂ ತದ್ದ್ವಿಜಾತಯೇ ॥ ೧,೧೧೧.

ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ರಾಜರು ಧನವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಮೊದಲು ತಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ, ಆ ಧನವನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಕೊಡಬೇಕು.

ಓಙ್ಕಾರಶಬ್ದೋ ವಿಪ್ರಾಣಾಂ ಯೇನ ರಾಷ್ಟ್ರಂ ಪ್ರವರ್ಧತೇ । ಸ ರಾಜಾ ವರ್ಧತೇ ಯೋಗಾದ್ವ್ಯಾಧಿಭಿಶ್ಚ ನ ಬಧ್ಯತೇ ॥ ೧,೧೧೧.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಓಂಕಾರ ಶಬ್ದವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿದಾಗ ರಾಜ್ಯವು ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಅಂಥ ರಾಜನು ನಿಯಮದಿಂದ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ರೋಗಗಳಿಂದ ಪೀಡಿತರಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಅಸಮರ್ಥಾಶ್ಚ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಮುನಯೋ ದ್ರವ್ಯಸಞ್ಚಯಮ್ । ಕಿಂ ಪುನಸ್ತು ಮಹೀಪಾಲಃ ಪುತ್ರವತ್ಪಾಲಯನ್ಪ್ರಜಾಃ ॥ ೧,೧೧೧.

ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿಲ್ಲದ ಋಷಿಗಳೂ ಸಹ ಧನವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗಾದರೆ, ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಮಕ್ಕಳಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ರಾಜನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು ಸಹಜ.

ಯಸ್ಯಾರ್ಥಾಸ್ತಸ್ಯ ಮಿತ್ರಾಣಿ ಯಸ್ಯಾರ್ಥಾಸ್ತಸ್ಯ ಬಾನ್ಧವಾಃ । ಯಸ್ಯಾರ್ಥಾಃ ಸ ಮುಮಾಂಲ್ಲಾಕೇ ಯಸ್ಯಾರ್ಥಾಃ ಸ ಚ ಪಣ್ಡಿತಃ ॥ ೧,೧೧೧.

ಯಾರಿಗೆ ಧನವಿದೆಯೋ ಅವನಿಗೆ ಸ್ನೇಹಿತರು, ಬಂಧುಗಳು, ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಯತೆ, ಜ್ಞಾನಿ ಎಂಬ ಹೆಸರು—allವು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ.

ತ್ಯಜನ್ತಿ ಮಿತ್ರಾಣಿ ಧನೈರ್ವಿಹೀನಂ ಪುತ್ರಾಶ್ಚ ದಾರಾಶ್ಚ ಸುಹೃಜ್ಜನಾಶ್ಚ । ತೇ ಚಾರ್ಥವನ್ತಂ ಪುನರಾಶ್ರಯನ್ತಿ ಹ್ಯರ್ಥೋ ಹಿ ಲೋಕೇ ಪುರುಷಸ್ಯ ಬನ್ಧುಃ ॥ ೧,೧೧೧.

ಧನವಿಲ್ಲದವನನ್ನು ಸ್ನೇಹಿತರು, ಮಕ್ಕಳು, ಪತ್ನಿ, ಬಂಧುಗಳು ಬಿಟ್ಟು ಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಧನವಂತನಾದಾಗ ಮತ್ತೆ ಹತ್ತಿರ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಧನವೇ ಮಾನವನ ನಿಜವಾದ ಬಂಧು.

ಅನ್ಧಾ ಹಿ ರಾಜಾ ಭವತಿ ಯಸ್ತು ಸಾಸ್ತ್ರವಿವರ್ಜಿತಃ । ಅನ್ಧಃ ಪಶ್ಯತಿ ಚಾರೇಣ ಶಾಸ್ತ್ರಹೀನೋ ನ ಪಶ್ಯತಿ ॥ ೧,೧೧೧.

ಯಾರು ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ತಿಳಿಯದ ರಾಜನೋ ಅವನು ನಿಜಕ್ಕೂ ಕುರುಡು. ಕುರುಡನು ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕನಿಂದ ನೋಡಬಹುದು, ಆದರೆ ಶಾಸ್ತ್ರವಿಲ್ಲದವನು ಎಂದಿಗೂ ನೋಡಲಾರನು.

ಯಸ್ಯ ಪುತ್ರಾಶ್ಚ ಭೃತ್ಯಾಶ್ಚ ಮನ್ತ್ರಿಣಶ್ಚ ಪುರೋಹಿತಾಃ । ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಪ್ರಸುಪ್ತಾನಿ ತಸ್ಯ ರಾಜ್ಯಂ ಚಿರಂ ನ ಹಿ ॥ ೧,೧೧೧.

ಯಾರ ಮಗಗಳು, ಸೇವಕರು, ಸಚಿವರು, ಪುರೋಹಿತರು ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿವೆಯೋ, ಅವನ ರಾಜ್ಯವು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಉಳಿಯದು.

ಯೇನಾರ್ಜಿತಾಸ್ತ್ರಯೋಽಪ್ಯೋಽಪ್ಯೇತೇ ಪುತ್ರಾ ಭೃತ್ಯಾಶ್ಚ ಬಾನ್ಧವಾಃ । ಜಿತಾ ತೇನ ಸಮಂ ಭೂಪೈಶ್ಚತುರಬ್ಧಿರ್ವಸುನ್ಧರಾ ॥ ೧,೧೧೧.

ಯಾರು ಮಗ, ಸೇವಕ, ಬಂಧುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದಾನೋ, ಅವನು ಇತರ ರಾಜರೊಂದಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಯುಗಗಳ ಕಾಲ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸಮಾನವಾಗಿ ಆಳುತ್ತಾನೆ.

ಲಙ್ಘಯೇಚ್ಛಾಸ್ತ್ರಯುಕ್ತಾನಿ ಹೇತುಯುಕ್ತಾನಿ ಯಾನಿ ಚ । ಸಹಿ ನಶ್ಯತಿ ವೈ ರಾಜಾ ಇಹ ಲೋಕೇ ಪರತ್ರ ಚ ॥ ೧,೧೧೧.

ಯಾರು ಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಯುಕ್ತಿಯನ್ನು ಲಂಗನ ಮಾಡುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ತನ್ನ ರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ನಾಶವಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಮನಸ್ತಾಪಂ ನ ಕುರ್ವೀತ ಆಪದಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಪಾರ್ಥಿವಃ । ಸಮಬುದ್ಧಿಃ ಪ್ರಸನ್ನಾತ್ಮಾ ಪ್ರಸನ್ನಾತ್ಮಾ ಸುಖದುಃಖೇ ಸಮೋ ಭವೇತ್ ॥ ೧,೧೧೧.

ರಾಜನು ಸಂಕಟ ಬಂದಾಗ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದುಃಖ ಪಡಬಾರದು. ಆತನು ಸಮಬುದ್ಧಿಯಿಂದ, ಶಾಂತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ಸಂತೋಷದಲ್ಲಿಯೂ ದುಃಖದಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಇರಬೇಕು.

ಧೀರಾಃ ಕಷ್ಟಮನುಪ್ರಾಪ್ಯ ನ ಭವನ್ತಿ ವಿಷಾದಿನಃ । ಪ್ರವಿಶ್ಯ ವದನಂ ರಾಹೋಃ ಕಿಂ ನೋದತಿ ಪುನಃ ಶಶೀ ॥ ೧,೧೧೧.

ಧೈರ್ಯವಂತರು ಕಷ್ಟ ಬಂದಾಗ ಮನಸ್ಸು ಕುಗ್ಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಚಂದ್ರನು ರಾಹುವಿನ ಬಾಯಿಗೆ ಹೋದರೂ, ಮತ್ತೆ ಬೆಳಗುತ್ತಾನೆ ಅಲ್ಲವೇ?

ಧಿಗ್ಧಿಕ್ಶರೀರಸುಖಲಾಲಿತಮಾನವೇಷು ಮಾ ಖೇದಯೇದ್ಧನಕೃಶಂ ಹಿ ಶರೀರಮೇವ । ಸದ್ದಾರಕಾ ಹ್ಯಧನಪಾಣ್ಡುಸುತಾಃ ಶ್ರುತಾ ಹಿ ದುಃಖಂ ವಿಹಾಯ ಪುನರೇವ ಸುಖಂ ಪ್ರಪನ್ನಾಃ ॥ ೧,೧೧೧.

ಕೆಲವರು ದೇಹದ ಸೌಖ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಅದನ್ನು ಅತಿಯಾಗಿ ಪಾಲಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅವರ ಮೇಲೆ ನಿಂದನೆ. ಧನ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ದುಃಖಪಡಬಾರದು, ಏಕೆಂದರೆ ದೇಹವೇ ದುರ್ಬಲ. ಪಾಂಡವರು ತಮ್ಮ ಹೆಂಡತಿ ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ದುಃಖವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಮತ್ತೆ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಪಡೆದವರು ಎಂಬುದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಗೊತ್ತು.

ಗನ್ಧರ್ವವಿದ್ಯಾಮಾಲೋಕ್ಯ ವಾದ್ಯಂ ಚ ಗಣಿಕಾಗಣಾನ್ । ಧನುರ್ವೇದಾರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಾಣಿ ಲೋಕೇ ರಕ್ಷೇಚ್ಚ ಭೂಪತಿಃ ॥ ೧,೧೧೧.

ಗಂಧರ್ವಕಲೆಯನ್ನು, ಸಂಗೀತವನ್ನು, ನೃತ್ಯಗಾರ್ತಿಯರನ್ನು ನೋಡಿದ ಮೇಲೆ, ರಾಜನು ಧನುರ್ವೇದ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಕಾರ್ಯದ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಕೂಡ ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು.