ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ವಿಷಾದಪ್ಯಮೃತಂ ಗ್ರಾಹ್ಯಮಮೇಧ್ಯಾದಪಿ ಕಾಞ್ಚನಮ್ । ನೀಚಾದಪ್ಯುತ್ತಮಾಂ ವಿದ್ಯಾಂ ಸ್ತ್ರೀರತ್ನಂ ದುಷ್ಕುಲಾದಪಿ ॥ ೧,೧೧೦.

ವಿಷದಿಂದಲೂ ಅಮೃತವನ್ನು, ಅಶುದ್ಧವಾದುದರಿಂದಲೂ ಚಿನ್ನವನ್ನು, ಹೀನರಿಂದಲೂ ಉತ್ತಮ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು, ಕೆಟ್ಟ ಕುಲದಿಂದಲೂ ರತ್ನಸಮಾನ ಹೆಂಗಸನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು.

ನ ರಾಜ್ಞಾ ಸಹ ಮಿತ್ರತ್ವಂ ನ ಸರ್ಪೋ ನಿರ್ವಿಷಃ ಕ್ರಚಿತ್ । ನ ಕುಲಂ ನಿರ್ಮಲಂ ತತ್ರ ಸ್ತ್ರೀಜನೋ ಯತ್ರ ಜಾಯತೇ ॥ ೧,೧೧೦.

ರಾಜನೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹ ಮಾಡಬಾರದು, ವಿಷವಿಲ್ಲದ ಹಾವನ್ನು ನಂಬಬಾರದು; ಹೆಂಗಸರು ಹುಟ್ಟುವ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶುದ್ಧತೆ ಇರುವ ಕುಟುಂಬವೇ ಇಲ್ಲ.

ಕುಲೇ ನಿಯೋಜಯೇದ್ಭಕ್ತಂ ಪುತ್ರಂ ವಿದ್ಯಾಸು ಯೋಜಯೇತ್ । ವ್ಯಸನೇ ಯೋಜಯೇಚ್ಛತ್ರುಮಿಷ್ಟಂ ಧರ್ಮೇ ನಿಯೋಜ್ಯೇತ್ ॥ ೧,೧೧೦.

ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಪೂರ್ಣ ಮಗನನ್ನು ನೇಮಿಸಬೇಕು; ವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪಂಡಿತನನ್ನು ನೇಮಿಸಬೇಕು; ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿ ಶತ್ರುವನ್ನು ಬಳಸಬೇಕು; ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರನನ್ನು ನೇಮಿಸಬೇಕು.

ಸ್ಥಾನೇಷ್ವೇವ ಪ್ರಯೋಕ್ತಾವ್ಯಾ ಭೃತ್ಯಾಶ್ಚಾಭರಣಾನಿ ಚ । ನ ಹಿ ಚೂಡಾಮಣಿಃ ಪಾದೇ ಶೋಭತೇ ವೈ ಕದಾಚನ ॥ ೧,೧೧೦.

ದಾಸರನ್ನು ಮತ್ತು ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಬಳಸಬೇಕು; ಯಾಕಂದರೆ ತಲೆಯ ಮಣಿಯು ಕಾಲಿನಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಚೂಡಾಮಣಿಃ ಸಮುದ್ರೋಽಗ್ನಿರ್ಘಣ್ಟಾ ಚಾಖಣ್ಡಮಮ್ಬರಮ್ । ಅಥವಾ ಪೃಥಿವೀಪಾಲೋ ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಪಾದೇ ಪ್ರಮಾದತಃ ॥ ೧,೧೧೦.

ತಲೆಯ ಮಣಿ, ಸಮುದ್ರ, ಬೆಂಕಿ, ಮುರಿಯದ ಆಕಾಶ ಅಥವಾ ಭೂಮಿಯ ರಾಜ—ಇವುಗಳನ್ನು ತಲೆಯ ಬದಲು ಕಾಲಿನಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟರೆ ಅದು ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.

ಕುಸುಮಸ್ತಬಕಸ್ಯೇವ ದ್ವೇ ಗತೀ ತು ಮನಸ್ವಿನಃ । ಮೂರ್ಧ್ನಿ ವಾ ಸರ್ವಲೋಕಾನಾಂ ಶೀರ್ಷತಃ ಪತಿತೋ ವನೇ ॥ ೧,೧೧೦.

ಹೂಗುಚ್ಛಕ್ಕೆ ಎರಡು ದಾರಿಗಳಿರುವಂತೆ, ಮಹಾತ್ಮರಿಗೆ ಕೂಡ ಎರಡು ದಾರಿಗಳಿವೆ—ಎಲ್ಲರ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ನೆಲಕ್ಕಿಳಿಯುವುದು.

ಕನಕಭೂಷಣಸಂಗ್ರಹಣೋಚಿತೋ ಯದಿ ಮಣಿಸ್ತ್ರಪುಣಿ ಪ್ರತಿಬಧ್ಯತೇ । ನ ಚ ವಿರೌತಿ ನ ಚಾಪಿ ಸ ಶೋಭತೇ ಭವತಿ ಯೋಜಯಿತುರ್ವಚನೀಯತಾ ॥ ೧,೧೧೦.

ಚಿನ್ನದ ಆಭರಣಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಮಣಿಯನ್ನು ಸೀಸೆಯಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಿದರೆ, ಅದು ಅಳುವುದಿಲ್ಲ, ಹೊಳೆಯುವುದೂ ಇಲ್ಲ; ಅದನ್ನು ಜೋಡಿಸುವವನ ಇಚ್ಛೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತದೆ.

ವಾಜಿವಾರಣಲೌಹಾನಾಂ ಕಾಷ್ಠಪಾಷಾಣವಾಸಸಾಮ್ । ನಾರೀಪುರುಷತೋಯಾನಾಮನ್ತರಂ ಮಹದನ್ತರಮ್ ॥ ೧,೧೧೦.

ಕುದುರೆ, ಆನೆ, ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ಮರ, ಕಲ್ಲು, ಬಟ್ಟೆ—ಇವುಗಳ ನಡುವೆ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಹೆಂಗಸರು, ಗಂಡಸರು ಮತ್ತು ನೀರಿನಲ್ಲೂ ಭಿನ್ನತೆ ಇದೆ.

ಕದರ್ಥಿತಸ್ಯಾಪಿ ಹಿ ಧೈರ್ಯವೃತ್ತೇರ್ನ ಶಕ್ಯತೇ ಸರ್ವಗುಣಪ್ರಮಾಥಃ । ಅಧಃ ಖಲೇನಾಪಿ ಕೃತಸ್ಯ ವಹ್ನೇರ್ನಾಧಃ ಶಿಖಾ ಯಾತಿ ಕದಾಚಿದೇವ ॥ ೧,೧೧೦.

ಎಷ್ಟು ಕಷ್ಟಕೊಟ್ಟರೂ ಧೈರ್ಯವಂತನ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಎಲ್ಲ ದೋಷಗಳೂ ನಾಶಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಹೇಗೆಂದರೆ, ಕೆಟ್ಟವರು ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಒತ್ತಿದರೂ ಅದರ ಜ್ವಾಲೆ ಎಂದಿಗೂ ಕೆಳಗೆ ಹೋಗದು.

ನ ಸದಶ್ವಃ ಕಶಾಘಾತಂ ಸಿಂಹೋ ನ ಗಜಗರ್ಜಿತಮ್ । ವೀರೋ ವಾ ಪರನಿರ್ದಿಷ್ಟಂ ನ ಸಹೇದ್ಭೀಮನಿಃ ಸ್ವನಮ್ ॥ ೧,೧೧೦.

ಒಳ್ಳೆಯ ಕುದುರೆ ಚುಚ್ಚುವ ದಂಡವನ್ನು ಸಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಸಿಂಹವು ಆನೆಗಳ ಗರ್ಜನೆಯನ್ನು ಸಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಧೈರ್ಯಶಾಲಿಯೊಬ್ಬನು, ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸುವ ಪರರ ಚಾಟಿಯನ್ನು ಸಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಯದಿ ವಿಭವವಿಹೀನಃ ಪ್ರಚ್ಯುತೋ ವಾಶು ದೈವಾನ್ನ ತು ಖಲಜನಸೇವಾಂ ಕಾಙ್ಕ್ಷಯೇನ್ನೈವ ನೀಚಾಮ್ । ನ ತೃಣಮದನಕಾರ್ಯೇ ಸುಕ್ಷುಧಾರ್ತೋಽತ್ತಿ ಸಿಂಹಃ ಪಿಬತಿ ರುಧಿರಮುಷ್ಣಂ ಪ್ರಾಯಶಃ ಕುಞ್ಚರಾಣಾಮ್ ॥ ೧,೧೧೦.

ಒಬ್ಬನು ಧನವಿಲ್ಲದೆ ಬಡವನಾದರೂ, ಅಥವಾ ಅದೃಷ್ಟದಿಂದ ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದರೂ, ಕೆಟ್ಟವರ ಸೇವೆಗೆ ಆಸೆಪಡಬಾರದು. ಹಸಿವಾದ ಸಿಂಹವು ಹುಲ್ಲು ತಿನ್ನುವುದಿಲ್ಲ, ಅದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆನೆಗಳ ಬಿಸಿ ರಕ್ತವನ್ನೇ ಕುಡಿಯುತ್ತದೆ.

ಸಕೃದ್ದುಷ್ಟಞ್ಚ ಯೋ ಮಿತ್ರಂ ಪುನಃ ಸನ್ಧಾತುಮಿಚ್ಛತಿ । ಸ ಮೃತ್ಯುಮೇವ ಗೃಹ್ಣೀಯಾದ್ಗರ್ಭಮಶ್ವತರೀ ಯಥಾ ॥ ೧,೧೧೦.

ಒಮ್ಮೆ ದ್ರೋಹ ಮಾಡಿದ ಸ್ನೇಹಿತನೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವವನು, ತನ್ನ ಕೈಯಿಂದಲೇ ಮರಣವನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವವನಂತೆ, ಅದು ಕತ್ತೆಯ ಗರ್ಭವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ.

ಶತ್ರೋರಪತ್ಯಾನಿ ಪ್ರಿಯಂವದಾನಿ ನೋಪೇಕ್ಷಿತವ್ಯಾನಿ ಬುಧೈರ್ಮನುಷ್ಯೈಃ । ತಾನ್ಯೇವ ಕಾಲೇಷು ವಿಪತ್ಕರಾಣಿ ವಿಷಸ್ಯ ಪಾತ್ರಾಣ್ಯಪಿ ದಾರುಣಾನಿ ॥ ೧,೧೧೦.

ಶತ್ರುವಿನ ಮಕ್ಕಳ ಸೌಮ್ಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಜಾಣರು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಬಾರದು; ಅವು ಸಮಯ ಬಂದಾಗ ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ, ವಿಷ ತುಂಬಿದ ಪಾತ್ರೆಗಳಂತೆ ಭಯಾನಕವಾಗುತ್ತವೆ.

ಉಪಕಾರಗೃಹೀತೇನ ಶತ್ರುಣಾ ಶತ್ರುಮುದ್ಧರೇತ್ । ಪಾದಲಗ್ನಂ ಕರಸ್ಥೇನ ಕಣ್ಟಕೇನೈವ ಕಣ್ಟಕಮ್ ॥ ೧,೧೧೦.

ಒಬ್ಬ ಶತ್ರುವನ್ನು ಒಬ್ಬನು ಉಪಕಾರದಿಂದ ತನ್ನ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಆ ಶತ್ರುವನ್ನು ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಶತ್ರುವನ್ನು ಸೋಲಿಸಲು ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು. ಕಾಲಿಗೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುವ ಮುಳ್ಳನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಮುಳ್ಳಿನಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕುವಂತೆ.

ಅಪಕಾರಪರಾನ್ನಿತ್ಯಂ ಚಿನ್ತ ಯೇನ್ನ ಕದಾಚನ । ಸ್ವಯಮೇವ ಪತಿಷ್ಯನ್ತಿ ಕೂಲಜಾತಾ ಇವ ದ್ರುಮಾಃ ॥ ೧,೧೧೦.

ಯಾರು ಯಾವಾಗಲೂ ಇತರರಿಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ನದಿಯ ದಂಡೆಯ ಮರಗಳಂತೆ ಸ್ವತಃ ಕುಸಿದು ಬೀಳುತ್ತಾರೆ.

ಅನರ್ಥಾ ಹ್ಯರ್ಥರೂಷಾಶ್ಚ ಅರ್ಥಾಶ್ಚಾನರ್ಥರೂಪಿಣಃ । ಭವನ್ತಿ ತೇ ವಿನಾಶಾಯ ದೈವಾಯತ್ತಸ್ಯ ವೈ ಸದಾ ॥ ೧,೧೧೦.

ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅನರ್ಥಗಳು ಧನದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು, ಧನವೂ ಅನರ್ಥದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬರುವದುಂಟು; ಇವು ಯಾವಾಗಲೂ ಅದೃಷ್ಟಾಧೀನನಿಗೆ ನಾಶವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ.

ಕಾರ್ಯಕಾಲೋಚಿತಾಪಾಪಾ ಮತಿಃ ಸಞ್ಜಾಯತೇ ಹಿ ವೈ । ಸಾನುಕೂಲೇ ತು ದೈವೇ ಶಂ ಪುಂಸಃ ಸರ್ವತ್ರ ಜಾಯತೇ ॥ ೧,೧೧೦.

ಯಾವ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಯಾವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬೇಕೋ ಆ ಪ್ರಕಾರ ಮನಸ್ಸು ಪಾಪವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಅದೃಷ್ಟ ಅನುಕೂಲವಾಗಿದ್ದರೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಶುಭವಾಗುತ್ತದೆ.

ಧನಪ್ರಯೋಗಕಾರ್ಯೇಷುಃ ತಥಾ ವಿದ್ಯಾ ಗಮೇಷು ಚ । ಆಹಾರೇ ವ್ಯವಹಾರೇ ಚ ತ್ಯಕ್ತಲಜ್ಜಃ ಸದಾ ಭವೇತ್ ॥ ೧,೧೧೦.

ಹಣವನ್ನು ಖರ್ಚು ಮಾಡುವಾಗ, ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಕಲಿಯುವಾಗ, ಆಹಾರ ಹುಡುಕುವಾಗ ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ, ಯಾವಾಗಲೂ ಲಜ್ಜೆ ಬಿಡಬೇಕು.

ಧನಿನಃ ಶ್ರೋತ್ರಿಯೋ ರಾಜಾ ನದೀ ವೈದ್ಯಸ್ತು ಪಞ್ಚಮಃ । ಪಞ್ಚ ಯತ್ರ ನ ವಿದ್ಯನ್ತೇ ನ ಕುರ್ಯಾತ್ತತ್ರತ್ರ ಸಂಸ್ಥಿತಿಮ್ ॥ ೧,೧೧೦.

ಒಂದು ಊರಿನಲ್ಲಿ ಧನಿಕ, ಪಂಡಿತ, ರಾಜ, ನದಿ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಅಂಥ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಬಾರದು.

ಲೋಕಯಾತ್ರಾ ಭಯಂ ಲಜ್ಜಾ ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯಂ ದಾನಶೀಲತಾ । ಪಞ್ಚ ಯತ್ರ ನ ವಿದ್ಯನ್ತೇ ನ ತತ್ರ ದಿವಸಂ ವಸೇತ್ ॥ ೧,೧೧೦.

ಯಾವ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಜೀವನೋಪಾಯ, ಭಯ, ಲಜ್ಜೆ, ವಿನಯ ಮತ್ತು ದಾನಶೀಲತೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಿನವೂ ವಾಸಿಸಬಾರದು.

ಕಾಲವಿಚ್ಛೋತ್ರಿಯೋ ರಾಜಾ ನದೀ ಸಾಧುಶ್ಚ ಪಞ್ಚಮಃ । ಏತೇ ಯತ್ರ ನ ವಿದ್ಯನ್ತೇ ತತ್ರ ವಾಸಂ ನ ಕಾರಯೇತ್ ॥ ೧,೧೧೦.

ಪಂಡಿತ, ರಾಜ, ನದಿ, ಸಜ್ಜನ ಮತ್ತು ಐದನೆಯವರು ಇಲ್ಲದ ಊರಿನಲ್ಲಿ ವಾಸ ಮಾಡಬಾರದು.

ನೈಕತ್ರ ಪರಿನಿಷ್ಠಾಸ್ತಿ ಜ್ಞಾನಸ್ಯ ಕಿಲ ಶೌನಕ । ಸರ್ವಃ ಸರ್ವಂ ನ ಜಾನಾತಿ ಸರ್ವಜ್ಞೋ ನಾಸ್ತಿ ಕುತ್ರಚಿತ್ ॥ ೧,೧೧೦.

ಶೌನಕ, ಜ್ಞಾನವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಏಕಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಲ್ಲ; ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಯಾರೂ ತಿಳಿಯಲಾಗದು; ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಳಿದವನು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಇಲ್ಲ.

ನ ಸರ್ವವಿತ್ಕಶ್ಚಿದಿಹಾಸ್ತಿ ಲೋಕೇ ನಾತ್ಯನ್ತಮೂರ್ಖೋ ಭುವಿ ಚಾಪಿ ಕಶ್ಚಿತ್ । ಜ್ಞಾನೇನ ನೀಚೋತ್ತಮಮಧ್ಯಮೇನ ಯೋಽಯಂ ವಿಜಾನಾತಿ ಸ ತೇನ ವಿದ್ವಾನ್ ॥ ೧,೧೧೦.

ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಳಿದವನು ಅಲ್ಲ, ಯಾರೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮೂರ್ಖನೂ ಅಲ್ಲ; ಉತ್ತಮ, ಮಧ್ಯಮ ಅಥವಾ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಯಾರು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಅವರೇ ಜ್ಞಾನಿಗಳು.

ಶ್ರೀಗರುಡಮಹಾಪುರಾಣಮ್ ೧೧೧ ಸೂತ ಉವಾಚ । ಪಾರ್ಥಿವಸ್ಯ ತು ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಭೃತ್ಯಾನಾಞ್ಚೈವ ಲಕ್ಷಣಮ್ । ಸರ್ವಾಣಿ ಹಿ ಮಹೀಪಾಲಃ ಸಮ್ಯಙ್ನಿತ್ಯಂ ಪರೀಕ್ಷಯೇತ್ ॥ ೧,೧೧೧.

ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು: ಈಗ ನಾನು ರಾಜನ ಮತ್ತು ಅವನ ಸೇವಕರ ಗುಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ; ರಾಜನು ಇವುಗಳನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ಸರಿಯಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು.

ರಾಜ್ಯಂ ಪಾಲಯತೇ ನಿತ್ಯಂ ಸತ್ಯಧರ್ಮಪರಾಯಣಃ । ನಿರ್ಜಿತ್ಯ ಪರಸೈನ್ಯಾನಿ ಕ್ಷಿತಂ ಧರ್ಮೇಣ ಪಾಲಯೇತ್ ॥ ೧,೧೧೧.

ಯಾರು ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿರುವನೋ, ಅವನು ಯಾವಾಗಲೂ ತನ್ನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ; ಶತ್ರುಸೈನ್ಯಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿ, ಭೂಮಿಯನ್ನು ಧರ್ಮದಿಂದ ಆಳಬೇಕು.

ಪುಷ್ಪಾತ್ಪುಷ್ಪಂ ವಿಚಿನ್ವೀತ ಮೂಲಚ್ಛೇದಂ ನ ಕಾರಯೇತ್ । ಮಾಲಾಕಾರ ಇವಾರಣ್ಯೇ ನ ಯಥಾಙ್ಗಾರಕಾರಕಃ ॥ ೧,೧೧೧.

ಅವನು ಹೂವನ್ನೊಂದು ಹೂವನ್ನಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಮಾಡಬೇಕು, ಬೇರುಗಳನ್ನು ಕಡಿಯಬಾರದು; ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಾರವನ್ನು ಕಟ್ಟುವವನಂತೆ ಇರಬೇಕು, ಬದಲಾಗಿ ಕೆಂಡ ಮಾಡುವವನಂತೆ ಇರಬಾರದು.

ದೋಗ್ಧಾರಃ ಕ್ಷೀರಭುಞ್ಜಾನಾ ವಿಕೃತಂ ತನ್ನ ಭುಞ್ಜತೇ । ಪರರಾಷ್ಟ್ರಂ ಮಹೀಪಾಲೈರ್ಭೋಕ್ತವ್ಯಂ ನ ಚ ದೂಷಯೇತ್ ॥ ೧,೧೧೧.

ಹಾಲು ಹಿಂಡುವವರು ಹಾಲನ್ನಷ್ಟೇ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಕೆಟ್ಟ ಹಾಲನ್ನು ತಿನ್ನುವುದಿಲ್ಲ; ಅದೇ ರೀತಿ, ರಾಜರು ಪರರ ರಾಜ್ಯದ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು, ಆದರೆ ಹಾಳುಮಾಡಬಾರದು.

ನೋಧಶ್ಛಿನ್ದ್ಯಾತ್ತು ಯೋ ಧೇನ್ವಾಃ ಕ್ಷಾರಾರ್ಥೋ ಲಭತೇ ಪಯಃ । ಏವಂ ರಾಷ್ಟ್ರಂ ಪ್ರಯೋಗೇಣ ಪೀಡ್ಯಮಾನಂ ನ ವರ್ಧತೇ ॥ ೧,೧೧೧.

ಹಾಲು ಬೇಕೆಂದು ಹಸುವಿನ ಉಡದನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದವನಿಗೆ ಹಾಲು ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಹಿಂಸಿಸುವ ರಾಜಕೀಯವೂ ಬೆಳೆಯದು.

ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವಪ್ರಯತ್ನೇನ ಪೃಥಿವೀಮನುಪಾಲಯೇನ್ । ಪಾಲಕಸ್ಯ ಭವೇದ್ಭೂಮಿಃ ಕೀರ್ತಿರಾಯುರ್ಯಶೋ ಬಲಮ್ ॥ ೧,೧೧೧.

ಆದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಂದಲೂ ಭೂಮಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು. ಭೂಮಿಯು ರಾಜನಿಗೆ ಕೀರ್ತಿ, ಆಯುಷ್ಯ, ಗೌರವ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ.