ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ರಾಜಾ ನ ತಪ್ತೋ ಧನಸಂಚಯೇನ ನ ಸಾಗರಸ್ತೃಪ್ತಿಮಗಾಜ್ಜಲೇನ । ನ ಪಣ್ಡಿತಸ್ತೃಪ್ಯತಿ ಭಾಷಿತೇನ ತೃಪ್ತಂ ನ ಚಕ್ಷುರ್ನೃಪದರ್ಶನೇನ ॥ ೧,೧೦೯.

ರಾಜನಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಹಣ ಜಮಾ ಮಾಡಿದರೂ ತೃಪ್ತಿ ಇಲ್ಲ, ಸಾಗರಕ್ಕೂ ನದಿಗಳ ನೀರಿನಿಂದ ತೃಪ್ತಿ ಇಲ್ಲ, ಪಂಡಿತನಿಗೂ ಮಾತನಾಡುವುದರಿಂದ ತೃಪ್ತಿ ಇಲ್ಲ, ಕಣ್ಣಿಗೂ ರಾಜನನ್ನು ನೋಡುವುದರಿಂದ ತೃಪ್ತಿ ಇಲ್ಲ.

ಸ್ವಕರ್ಮ ಧರ್ಮಾರ್ಜಿತಜೀವಿತಾನಾಂ ಶಾಸ್ತ್ರೇಷು ದಾರೇಷು ಸದಾ ರತಾನಾಮ್ । ಜಿತೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಮತಿಥಿಪ್ರಿಯಾಣಾಂ ಗೃಹೇಽಪಿ ಮೋಕ್ಷಃ ಪುರುಷೋತ್ತಮಾನಾಮ್ ॥ ೧,೧೦೯.

ತಮ್ಮ ಧರ್ಮದ ಕೆಲಸದಿಂದ ಜೀವನ ನಡೆಸುವವರು, ಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಪತ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಸದಾ ಆಸಕ್ತರಾಗಿರುವವರು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದವರು, ಅತಿಥಿಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸುವವರು—ಈಂತಹ ಪುರುಷೋತ್ತಮರಿಗೆ ಮನೆದಲ್ಲೇ ಮೋಕ್ಷ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ಮನೋಽನುಕೂಲಾಃ ಪ್ರಮದಾರೂಪವತ್ಯಃ ಸ್ವಲಙ್ಕೃತಾಃ । ವಸಃ ಪ್ರಾಸಾದಪೃಷ್ಠೇಷು ಸ್ವರ್ಗಃ ಸ್ಯಾಚ್ಛುಭಕರ್ಮಣಃ ॥ ೧,೧೦೯.

ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಹರ್ಷವನ್ನು ಕೊಡುವ ಸುಂದರವಾಗಿ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಮಹಿಳೆಯರು, ಅರಮನೆ ಮೇಲ್ಚಾವಣಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವರು, ಶುಭಕರ್ಯಗಳಿಂದ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

ನ ದಾನೇನ ನ ಮಾನೇನ ನಾರ್ಜವೇನ ನ ಸವಯಾ । ನ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ನ ಶಾಸ್ತ್ರೇಣ ಸರ್ವಥಾ ವಿಷಮಾ ಸ್ತ್ರಿಯಃ ॥ ೧,೧೦೯.

ದಾನದಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ, ಗೌರವದಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ, ನೈಜತೆಯಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ, ವಯಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ, ಶಸ್ತ್ರದಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ, ಶಾಸ್ತ್ರದಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ—ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಶನೈರ್ವಿದ್ಯಾ ಶನೈರ್ಥಾಃ ಶನೈಃ ಪರ್ವತಮಾರುಹೇತ್ । ಶನೈಃ ಕಾಮಂ ಚ ಧರ್ಮಂ ಚ ಪಞ್ಚೈತಾನಿ ಶನೈಃ ಶನೈಃ ॥ ೧,೧೦೯.

ವಿದ್ಯೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ, ಸಂಪತ್ತು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಜಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಏರಬಹುದು; ಹೀಗೆ ಕಾಮ ಮತ್ತು ಧರ್ಮವೂ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಸಾಧಿಸಬೇಕಾದವು—ಈ ಐದು ಕೂಡ ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ.

ಶಾಶ್ವತಂ ದೇವಪೂಜಾದಿ ವಿಪ್ರದಾನಂ ಚ ಶಾಶ್ವತಮ್ । ಶಾಶ್ವತಂ ಸಗುಣಾ ವಿದ್ಯಾ ಸುಹೃನ್ಮಿತ್ರಂ ಚ ಶಾಶ್ವತಮ್ ॥ ೧,೧೦೯.

ದೇವರ ಪೂಜೆ ಶಾಶ್ವತ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ನೀಡುವುದು ಶಾಶ್ವತ, ಗುಣಸಹಿತ ವಿದ್ಯೆ ಶಾಶ್ವತ, ಮತ್ತು ನಿಜವಾದ ಸ್ನೇಹಿತನು ಕೂಡ ಶಾಶ್ವತ.

ಯೇ ಬಾಲಭಾವಾನ್ನ ಪಠನ್ತಿ ವಿದ್ಯಾಂ ಯೇ ಯೌವನಸ್ಥಾ ಹ್ಯಧನಾತ್ಮದಾರಾಃ । ತೇ ಶೋಚನೀಯಾ ಇಹ ಜೀವಲೋಕೇ ಮನುಷ್ಯರೂಪೇಣ ಮೃಗಾಶ್ಚರನ್ತಿ ॥ ೧,೧೦೯.

ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯೆ ಕಲಿಯದವರು, ಯೌವನದಲ್ಲಿ ಧನ ಮತ್ತು ಪತ್ನಿಯಿಲ್ಲದೆ ಬಡವರಾಗಿರುವವರು—ಅಂತಹವರು ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮಾನವರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮೃಗಗಳಂತೆ ಅಲೆಯುತ್ತಾರೆ, ಅವರನ್ನು ಕರುಣಿಸಬೇಕು.

ಪಠನೇ ಭೋಜನೇ ಚಿತ್ತಂ ನ ಕುರ್ಯಾಚ್ಛಾಸ್ತ್ರಸೇವಕಃ । ಸುದೂರಮಪಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥೋ ವ್ರಜೇದ್ಗರುಡವೇಗವಾನ್ ॥ ೧,೧೦೯.

ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಕಲಿಯುವವನು ತನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಊಟ ಅಥವಾ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಇಡಬಾರದು; ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಅಗತ್ಯವಾದರೆ ದೂರದೂರಿಗೂ ಹೋಗಬೇಕು, ಗರುಡನ ವೇಗದಂತೆ.

ಯೇ ಬಾಲಭಾವೇ ನ ಪಠನ್ತಿ ವಿದ್ಯಾಂ ಕಾಮಾತುರಾ ಯೌವನನಷ್ಟವಿತ್ತಾಃ । ತೇ ವೃದ್ಧಬಾವೇ ಪರಿಭೂಯಮಾನಾಃ ಸಂದಹ್ಯಮಾನಾಃ ಶಿಶಿರೇ ಯಥಾಬ್ಜಮ್ ॥ ೧,೧೦೯.

ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯೆ ಕಲಿಯದವರು, ಯೌವನದಲ್ಲಿ ಕಾಮಭಾವನೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿ ಧನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡವರು—ಹೀಗೆ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವಮಾನಕ್ಕೊಳಗಾಗಿ, ಚಳಿಯಲ್ಲಿ ಹೂವಿನಂತೆ ನರಳುತ್ತಾರೆ.

ತರ್ಕೇಽಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ಶ್ರುತಯೋ ವಿಭಿನ್ನಾಃ ನಾಸಾವೃಷಿರ್ಯಸ್ಯ ಮತಂ ನ ಭಿನ್ನಮ್ । ಧರ್ಮಸ್ಯ ತತ್ತ್ವಂ ನಿಹಿತಂ ಗುಹಾಯಾಂ ಮಹಾಜನೋ ಯೇನ ಗತಃ ಸ ಪನ್ಥಾಃ ॥ ೧,೧೦೯.

ತರ್ಕಕ್ಕೆ ನಿಶ್ಚಿತವಾದ ಆಧಾರವಿಲ್ಲ, ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ, ಯಾರ ಮಾತು ಕೂಡ ವಿರೋಧವಿಲ್ಲದೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ; ಧರ್ಮದ ತತ್ವವು ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದೆ—ಮಹಾನ್ ಜನರು ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕಿದ ದಾರಿಯನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸಬೇಕು.

ಆಕಾರೈರಿಙ್ಗಿತೈರ್ಗತ್ಯಾ ಚೇಷ್ಟಯಾ ಭಾಷಿತೇನ ಚ । ನೇತ್ರವಕ್ರವಿಕಾರಾಭ್ಯಾಂ ಲಕ್ಷ್ಯತೇಽನ್ತರ್ಗತಂ ಮನಃ ॥ ೧,೧೦೯.

ಆಕಾರ, ಚಲನೆ, ನಡೆ, ನಡೆವಿಕೆ, ಮಾತು, ಕಣ್ಣು ಮತ್ತು ಮುಖದ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮನಸ್ಸಿನ ಒಳಗಿನ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು.

ಅನುಕ್ತಮಪ್ಯೂಹತಿ ಪಣ್ಡಿತೋ ಜನಃ ಪರೇಙ್ಗಿತಜ್ಞಾನಫಲಾ ಹಿ ಬುದ್ಧಯಃ । ಉದೀರಿತೋರ್ಥಃ ಪಶುನಾಪಿ ಗೃಹ್ಯತೇ ಹಯಾಶ್ಚ ನಾಗಾಶ್ಚ ವಹನ್ತಿ ದರ್ಶಿತಮ್ ॥ ೧,೧೦೯.

ಓದುತ್ತದೆಂದು ಮಾತಾಡದೇ ಇದ್ದರೂ ಜಾಣನು ಅರ್ಥವನ್ನು ಊಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ; ಯಾಕಂದರೆ ಬುದ್ಧಿಯ ಫಲವು ಇಂಗಿತವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವುದೇ. ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಪ್ರಾಣಿಗಳೂ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು, ಕುದುರೆಗಳು ಮತ್ತು ಆನೆಗಳು ತೋರಿಸಿದಂತೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

ಅರ್ಥಾದ್ಭ್ರಷ್ಟಸ್ತೀರ್ಥಯಾತ್ರಾಂ ತು ಗಚ್ಛೇತ್ಸತ್ಯಾದ್ಭ್ರಷ್ಟೋ ರೌರವಂ ವೈ ವ್ರಜೇಚ್ಚ । ಯೋಗಾದ್ಭ್ರಷ್ಟಃ ಸತ್ಯಧೃತಿಞ್ಚ ಗಚ್ಛೇದ್ರಾಜ್ಯಾದ್ಭ್ರಷ್ಟೋ ಮೃಗಯಾಯಾಂ ವ್ರಜೇಚ್ಚ ॥ ೧,೧೦೯.

ಹಣವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡವನು ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಗೆ ಹೋಗಬೇಕು; ಸತ್ಯದಿಂದ ದೂರವಾದವನು ರೌರವ ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಯೋಗವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡವನು ಸತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಹುಡುಕಬೇಕು; ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡವನು ವೇಟೆಗೆ ಹೋಗಬೇಕು.

ಶ್ರೀಗರುಡಮಹಾಪುರಾಣಮ್ ೧೧೦ ಸೂತ ಉವಾಚ । ಯೋಧ್ರುವಾಣಿ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಹ್ಯಧುವಾಣಿ ನಿಷೇವತೇ । ಧ್ರುವಾಣಿ ತಸ್ಯ ನಶ್ಯನ್ತಿ ಹ್ಯಧ್ರುವಂ ನಷ್ಟಮೇವ ಚ ॥ ೧,೧೧೦.

ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು: ಶಾಶ್ವತವಾದುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಕ್ಷಣಿಕವಾದುದನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದರೆ, ಶಾಶ್ವತವಾದುದೂ ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತದೆ, ಕ್ಷಣಿಕವಾದುದು ಈಗಾಗಲೇ ಇಲ್ಲವಾಗಿದೆ.

ವಾಗ್ಯನ್ತ್ರಹೀನಸ್ಯ ನರಸ್ಯ ವಿದ್ಯಾ ಶಸ್ತ್ರಂ ಯಥಾ ಕಾಪುರುಷಸ್ಯ ಹಸ್ತೇ । ನ ತುಷ್ಟಿಮುತ್ಪಾದಯತೇ ಶರೀರೇ ಹ್ಯನ್ಧಸ್ಯ ದಾರಾ ಇವ ದರ್ಶನೀಯಾಃ ॥ ೧,೧೧೦.

ಮಾತಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿಲ್ಲದವನಿಗೆ ವಿದ್ಯೆ, ಭಯಾನಕನ ಕೈಯಲ್ಲಿರುವ ಆಯುಧದಂತೆ; ಅದು ದೇಹಕ್ಕೆ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಕೊಡದು, ಹೇಗೆಂದರೆ, ಕುಂದನಿಗೆ ಸುಂದರ ಹೆಂಡತಿ ಇದ್ದರೂ ಅವನಿಗೆ ಆನಂದವಿಲ್ಲದಂತೆ.

ಭೋಜ್ಯೇ ಭೋಜನಶಕ್ತಿಶ್ಚ ರತಿಶಕ್ತಿರ್ವರಸ್ತ್ರಿಯಃ । ವಿಭವೇ ದಾನಶಕ್ತಿಶ್ಚ ನಾಲ್ಪಸ್ಯ ತಪಸಃ ಫಲಮ್ ॥ ೧,೧೧೦.

ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ತಿನ್ನುವ ಶಕ್ತಿ ಇದೆ, ಒಳ್ಳೆಯ ಹೆಂಗಸಿನಲ್ಲಿ ಆನಂದಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಇದೆ, ಸಂಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ದಾನ ಮಾಡುವ ಶಕ್ತಿ ಇದೆ; ಅಲ್ಪ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ತಪಸ್ಸಿನ ಫಲವಿಲ್ಲ.

ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಫಲಾ ವೇದಾಃ ಶೀಲವೃತ್ತಿಫಲಂ ಶುಭಮ್ । ರತಿಪುತ್ರಫಲಾ ದಾರಾ ದತ್ತಭುಕ್ತಫಲಂ ಧನಮ್ ॥ ೧,೧೧೦.

ವೇದಗಳು ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರದಿಂದ ಫಲ ಕೊಡುತ್ತವೆ; ಒಳ್ಳೆಯ ನಡವಳಿಕೆಯಿಂದ ಶುಭ ಫಲ ಸಿಗುತ್ತದೆ; ಹೆಂಡತಿಯು ಆನಂದ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾಳೆ; ಹಣವು ಕೊಟ್ಟ ಮತ್ತು ಉಪಯೋಗಿಸಿದ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ.

ವರಯೇತ್ಕುಲಜಾಂ ಪ್ರಾಜ್ಞೋ ವಿರೂಪಾಮಪಿ ಕನ್ಯಕಾಮ್ । ಸುರೂಪಾಂ ಸುನಿತಮ್ಬಾಞ್ಚ ನಾಕುಲೀನಾಂ ಕದಾಚನ ॥ ೧,೧೧೦.

ಜಾಣನು ಕುಲವಂತ ಹೆಂಗಸನ್ನು, ಅವಳು ಸುಂದರಳಾಗದಿದ್ದರೂ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬೇಕು; ಆದರೆ ಕೆಟ್ಟ ಕುಲದ ಸುಂದರ, ಸೊಗಸಾದ ಹೆಂಗಸನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಆರಿಸಬಾರದು.

ಅರ್ಥೇನಾಪಿ ಹಿ ಕಿಂ ತೇನ ಯಸ್ಯಾನರ್ಥೇ ತು ಸಂಗತಿಃ । ಕೋ ಹಿ ನಾಮ ಶಿಖಾಜಾತಂ ಪನ್ನಗಸ್ಯ ಮಣಿಂ ಹರೇತ್ ॥ ೧,೧೧೦.

ದುಃಖದ ಜೊತೆಗೆ ಇರುವ ಹಣದಿಂದ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ? ಹಾವು ತಲೆಯ ಮೇಲಿರುವ ಮಣಿಯನ್ನು ಯಾರು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ?

ಹವಿರ್ದುಷ್ಟಕುಲದ್ವಾಹ್ಯಂ ಬಾಲಾದಪಿ ಸುಭಾಷಿತಮ್ । ಅಮೇಧ್ಯಾತ್ಕಾಞ್ಚನಂ ಗ್ರಾಹ್ಯಂ ಸ್ತ್ರೀರತ್ನಂ ದುಷ್ಕುಲಾದಪಿ ॥ ೧,೧೧೦.

ಯಜ್ಞದ ಹವಿಯನ್ನು ಒಳ್ಳೆಯ ಕುಲದ ಹೆಂಗಸನ್ನು, ಮಕ್ಕಳಿಂದಲೂ ಒಳ್ಳೆಯ ಮಾತನ್ನು, ಅಶುದ್ಧವಾದುದರಿಂದಲೂ ಚಿನ್ನವನ್ನು, ಕೆಟ್ಟ ಕುಲದಿಂದಲೂ ರತ್ನಸಮಾನ ಹೆಂಗಸನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು.

ವಿಷಾದಪ್ಯಮೃತಂ ಗ್ರಾಹ್ಯಮಮೇಧ್ಯಾದಪಿ ಕಾಞ್ಚನಮ್ । ನೀಚಾದಪ್ಯುತ್ತಮಾಂ ವಿದ್ಯಾಂ ಸ್ತ್ರೀರತ್ನಂ ದುಷ್ಕುಲಾದಪಿ ॥ ೧,೧೧೦.

ವಿಷದಿಂದಲೂ ಅಮೃತವನ್ನು, ಅಶುದ್ಧವಾದುದರಿಂದಲೂ ಚಿನ್ನವನ್ನು, ಹೀನರಿಂದಲೂ ಉತ್ತಮ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು, ಕೆಟ್ಟ ಕುಲದಿಂದಲೂ ರತ್ನಸಮಾನ ಹೆಂಗಸನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು.

ನ ರಾಜ್ಞಾ ಸಹ ಮಿತ್ರತ್ವಂ ನ ಸರ್ಪೋ ನಿರ್ವಿಷಃ ಕ್ರಚಿತ್ । ನ ಕುಲಂ ನಿರ್ಮಲಂ ತತ್ರ ಸ್ತ್ರೀಜನೋ ಯತ್ರ ಜಾಯತೇ ॥ ೧,೧೧೦.

ರಾಜನೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹ ಮಾಡಬಾರದು, ವಿಷವಿಲ್ಲದ ಹಾವನ್ನು ನಂಬಬಾರದು; ಹೆಂಗಸರು ಹುಟ್ಟುವ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶುದ್ಧತೆ ಇರುವ ಕುಟುಂಬವೇ ಇಲ್ಲ.

ಕುಲೇ ನಿಯೋಜಯೇದ್ಭಕ್ತಂ ಪುತ್ರಂ ವಿದ್ಯಾಸು ಯೋಜಯೇತ್ । ವ್ಯಸನೇ ಯೋಜಯೇಚ್ಛತ್ರುಮಿಷ್ಟಂ ಧರ್ಮೇ ನಿಯೋಜ್ಯೇತ್ ॥ ೧,೧೧೦.

ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಪೂರ್ಣ ಮಗನನ್ನು ನೇಮಿಸಬೇಕು; ವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪಂಡಿತನನ್ನು ನೇಮಿಸಬೇಕು; ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿ ಶತ್ರುವನ್ನು ಬಳಸಬೇಕು; ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರನನ್ನು ನೇಮಿಸಬೇಕು.

ಸ್ಥಾನೇಷ್ವೇವ ಪ್ರಯೋಕ್ತಾವ್ಯಾ ಭೃತ್ಯಾಶ್ಚಾಭರಣಾನಿ ಚ । ನ ಹಿ ಚೂಡಾಮಣಿಃ ಪಾದೇ ಶೋಭತೇ ವೈ ಕದಾಚನ ॥ ೧,೧೧೦.

ದಾಸರನ್ನು ಮತ್ತು ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಬಳಸಬೇಕು; ಯಾಕಂದರೆ ತಲೆಯ ಮಣಿಯು ಕಾಲಿನಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಚೂಡಾಮಣಿಃ ಸಮುದ್ರೋಽಗ್ನಿರ್ಘಣ್ಟಾ ಚಾಖಣ್ಡಮಮ್ಬರಮ್ । ಅಥವಾ ಪೃಥಿವೀಪಾಲೋ ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಪಾದೇ ಪ್ರಮಾದತಃ ॥ ೧,೧೧೦.

ತಲೆಯ ಮಣಿ, ಸಮುದ್ರ, ಬೆಂಕಿ, ಮುರಿಯದ ಆಕಾಶ ಅಥವಾ ಭೂಮಿಯ ರಾಜ—ಇವುಗಳನ್ನು ತಲೆಯ ಬದಲು ಕಾಲಿನಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟರೆ ಅದು ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.

ಕುಸುಮಸ್ತಬಕಸ್ಯೇವ ದ್ವೇ ಗತೀ ತು ಮನಸ್ವಿನಃ । ಮೂರ್ಧ್ನಿ ವಾ ಸರ್ವಲೋಕಾನಾಂ ಶೀರ್ಷತಃ ಪತಿತೋ ವನೇ ॥ ೧,೧೧೦.

ಹೂಗುಚ್ಛಕ್ಕೆ ಎರಡು ದಾರಿಗಳಿರುವಂತೆ, ಮಹಾತ್ಮರಿಗೆ ಕೂಡ ಎರಡು ದಾರಿಗಳಿವೆ—ಎಲ್ಲರ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ನೆಲಕ್ಕಿಳಿಯುವುದು.

ಕನಕಭೂಷಣಸಂಗ್ರಹಣೋಚಿತೋ ಯದಿ ಮಣಿಸ್ತ್ರಪುಣಿ ಪ್ರತಿಬಧ್ಯತೇ । ನ ಚ ವಿರೌತಿ ನ ಚಾಪಿ ಸ ಶೋಭತೇ ಭವತಿ ಯೋಜಯಿತುರ್ವಚನೀಯತಾ ॥ ೧,೧೧೦.

ಚಿನ್ನದ ಆಭರಣಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಮಣಿಯನ್ನು ಸೀಸೆಯಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಿದರೆ, ಅದು ಅಳುವುದಿಲ್ಲ, ಹೊಳೆಯುವುದೂ ಇಲ್ಲ; ಅದನ್ನು ಜೋಡಿಸುವವನ ಇಚ್ಛೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತದೆ.

ವಾಜಿವಾರಣಲೌಹಾನಾಂ ಕಾಷ್ಠಪಾಷಾಣವಾಸಸಾಮ್ । ನಾರೀಪುರುಷತೋಯಾನಾಮನ್ತರಂ ಮಹದನ್ತರಮ್ ॥ ೧,೧೧೦.

ಕುದುರೆ, ಆನೆ, ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ಮರ, ಕಲ್ಲು, ಬಟ್ಟೆ—ಇವುಗಳ ನಡುವೆ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಹೆಂಗಸರು, ಗಂಡಸರು ಮತ್ತು ನೀರಿನಲ್ಲೂ ಭಿನ್ನತೆ ಇದೆ.

ಕದರ್ಥಿತಸ್ಯಾಪಿ ಹಿ ಧೈರ್ಯವೃತ್ತೇರ್ನ ಶಕ್ಯತೇ ಸರ್ವಗುಣಪ್ರಮಾಥಃ । ಅಧಃ ಖಲೇನಾಪಿ ಕೃತಸ್ಯ ವಹ್ನೇರ್ನಾಧಃ ಶಿಖಾ ಯಾತಿ ಕದಾಚಿದೇವ ॥ ೧,೧೧೦.

ಎಷ್ಟು ಕಷ್ಟಕೊಟ್ಟರೂ ಧೈರ್ಯವಂತನ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಎಲ್ಲ ದೋಷಗಳೂ ನಾಶಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಹೇಗೆಂದರೆ, ಕೆಟ್ಟವರು ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಒತ್ತಿದರೂ ಅದರ ಜ್ವಾಲೆ ಎಂದಿಗೂ ಕೆಳಗೆ ಹೋಗದು.