ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ತ್ಯಜೇದಕಂ ಕುಲಸ್ಯಾರ್ಥೇ ಗ್ರಾಮಸ್ಯಾರ್ಥೇ ಕುಲಂ ತ್ಯಜೇತ್ । ಗ್ರಾಮಂ ಜನಪದಸ್ಯಾರ್ಥೇ ಆತ್ಮಾರ್ಥೇ ಪೃಥಿವೀಂ ತ್ಯಜೇತ್ ॥ ೧,೧೦೯.

ಒಬ್ಬನನ್ನು ಕುಟುಮ್ಬದಿಗಾಗಿ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಬೇಕು; ಕುಟುಮ್ಬವನ್ನು ಊರಿಗಾಗಿ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಬೇಕು; ಊರನ್ನು ದೇಶದಿಗಾಗಿ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಬೇಕು; ಆತ್ಮಕ್ಕಾಗಿ ಭೂಮಿಯನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಬೇಕು.

ವರಂ ಹಿ ನರಕೇ ವಾಸೋ ನ ತು ದುಶ್ಚರಿತೇ ಗೃಹೇ । ನರಕಾತ್ಕ್ಷೀಯತೇ ಪಾಪ ಕುಗೃಹಾನ್ನ ನಿವರ್ತತೇ ॥ ೧,೧೦೯.

ಕೆಟ್ಟತನದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದಕ್ಕಿಂತ ನರಕದಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸುವುದು ಮೇಲು; ನರಕದಲ್ಲಿ ಪಾಪ ಕಡಿಮೆಯಾಗಬಹುದು, ಆದರೆ ಕೆಟ್ಟ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅದು ಕಡಿಮೆಯಾಗದು.

ಚಲತ್ಯೇಕೇನ ಪಾದೇನ ತಿಷ್ಠತ್ಯೇಕೇನ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ । ನ ಪರೀಕ್ಷ್ಯ ಪರಂ ಸ್ಥಾನಂ ಪೂರ್ವಮಾಯತನಂ ತ್ಯಜೇತ್ ॥ ೧,೧೦೯.

ಬುದ್ಧಿವಂತನು ಒಂದು ಕಾಲಿನಿಂದ ಮುಂದೆ ಸಾಗುತ್ತಾನೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಕಾಲಿನಿಂದ ನಿಂತಿರುತ್ತಾನೆ; ಮುಂದಿನ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ನೋಡದೆ ಹಳೆಯ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ.

ತ್ಯಜೇದ್ದೇಶಮಸದ್ವೃತ್ತಂ ವಾಸಂ ಸೋಪದ್ರವಂ ತ್ಯಜೇತ್ । ತ್ಯಜೇತ್ಕೃಪಣರಾಜಾನಂ ಮಿತ್ರಂ ಮಾಯಾಮಯಂ ತ್ಯಜೇತ್ ॥ ೧,೧೦೯.

ಕೆಟ್ಟವರಿರುವ ದೇಶವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಬೇಕು; ಕಷ್ಟದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮನೆಯನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಬೇಕು; ಕಂಜಿಯಾದ ರಾಜನನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಬೇಕು; ಮೋಸಮಾಡುವ ಸ್ನೇಹಿತನನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಬೇಕು.

ಅರ್ಥೇನ ಕಿಂ ಕೃಪಣಹಸ್ತಗತೇನ ಕೇನ ಜ್ಞಾನೇನ ಕಿಂ ಬಹುಶಠಾಗ್ರಹಸಂಕುಲೇನ । ರೂಪೇಣ ಕಿಂ ಗುಣಪರಾಕ್ರಮವರ್ಜಿತೇನ ಮಿತ್ರೇಣ ಕಿಂ ವ್ಯಸನಕಾಲಪರಾಙ್ಮುಖೇನ ॥ ೧,೧೦೯.

ಕಂಜಿಯ ಕೈಯಲ್ಲಿರುವ ಹಣದಿಂದ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ? ಬಹಳ ವಂಚನೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಏನು ಉಪಯೋಗ? ಗುಣವಿಲ್ಲದ ಹಾಗೂ ಧೈರ್ಯವಿಲ್ಲದ ರೂಪದಿಂದ ಏನು ಲಾಭ? ಸಂಕಟದಲ್ಲಿ ದೂರಾದ ಸ್ನೇಹಿತರಿಂದ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ?

ಅದೃಷ್ಟಪೂರ್ವಾ ಬಹವಃ ಸಹಾಯಾಃ ಸರ್ವೇ ಪದಸ್ಥಸ್ಯ ಭವನ್ತಿ ಮಿತ್ರಾಃ । ಅರ್ಥೈರ್ವಿಹೀನಸ್ಯ ಪದಚ್ಯುತಸ್ಯ ಭವತ್ಯಕಾಲೇ ಸ್ವಜನೋಽಪಿ ಶತ್ರುಃ ॥ ೧,೧೦೯.

ಹುದ್ದೆಯಲ್ಲಿರುವವನಿಗೆ ಹಿಂದೆ ಕಾಣದವರೇ ಸ್ನೇಹಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಹಣವೂ ಹುದ್ದೆಯೂ ಇಲ್ಲದಾಗ, ತನ್ನವರೇ ಕೂಡ ಸಮಯ ಸರಿಯಿಲ್ಲದಾಗ ಶತ್ರುವಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಆಪತ್ಸು ಮಿತ್ರಂ ಜಾನೀ ಯಾದ್ರಣೇ ಶೂರಂ ರಹಃ ಶುಚಿಮ್ । ಮಾರ್ಯಾ ಚ ವಿಭವೇ ಕ್ಷೀಣೇ ದುರ್ಭಿಕ್ಷೇ ಚ ಪ್ರಿಯಾತಿಥಿಮ್ ॥ ೧,೧೦೯.

ಸಂಕಟದಲ್ಲಿ ಸ್ನೇಹಿತನು ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತಾನೆ; ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ವೀರನು ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತಾನೆ; ಒಂಟಿತನದಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧನು ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತಾನೆ; ಧನಹೀನನಾಗಿದ್ದಾಗ ಸತಿ ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತಾಳೆ; ದುರ್ಭಿಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಆತಿಥ್ಯವಂತನು ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಲುಬ್ಧಮರ್ಥಪ್ರದಾನೇನ ಶ್ಲಾಧ್ಯಮಞ್ಜಲಿಕರ್ಮಣಾ । ಮೂರ್ಖಂ ಛನ್ದಾನುವೃತ್ತ್ಯಾ ಚ ಯಾಥಾತಥ್ಯೇನ ಪಣ್ಡಿತಮ್ ॥ ೧,೧೦೯.

ಕಂಜಿಗೆ ಹಣ ಕೊಟ್ಟರೆ ಸಂತೋಷವಾಗುತ್ತದೆ; ಲೋಭಿಗೆ ಗೌರವ ತೋರಿಸಿದರೆ ಸಂತೋಷವಾಗುತ್ತದೆ; ಮೂಢನಿಗೆ ಹೊಗಳಿದರೆ ಸಂತೋಷವಾಗುತ್ತದೆ; ಪಂಡಿತನಿಗೆ ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳಿದರೆ ಸಂತೋಷವಾಗುತ್ತದೆ.

ಸದ್ಭಾವೇನ ಹಿ ತುಷ್ಯನ್ತಿ ದೇವಾಃ ಸತ್ಪುರುಷಾ ದ್ವಿಜಾಃ । ಇತರೇಃ ಖಾದ್ಯಪಾನೇನ ಮಾನದಾನೇನ ಪಣ್ಡಿತಾಃ ॥ ೧,೧೦೯.

ದೇವತೆಗಳು, ಸಜ್ಜನರು ಮತ್ತು ದ್ವಿಜರು ಸತ್ಯಭಾವದಿಂದ ಸಂತೋಷಪಡುತ್ತಾರೆ; ಇತರರು ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಪಾನದಿಂದ ಸಂತೋಷಪಡುತ್ತಾರೆ; ಪಂಡಿತರು ಗೌರವದಿಂದ ಸಂತೋಷಪಡುತ್ತಾರೆ.

ಉತ್ತಮಂ ಪ್ರಣಿಪಾತೇನ ಶಠಂ ಭೇದೇನ ಯೋಜಯೇತ್ । ನೀಚಂ ಸ್ವಲ್ಪಪ್ರದಾನೇನ ಸಮಂ ತುಲ್ಯಪರಾಕ್ರಮೈಃ ॥ ೧,೧೦೯.

ಉತ್ತಮರನ್ನು ನಮಸ್ಕಾರದಿಂದ ಸಮೀಪಿಸಬೇಕು; ಮೋಸಗಾರರನ್ನು ವಿಭಜನೆಯಿಂದ ಎದುರಿಸಬೇಕು; ಕೆಳವರನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಕೊಡುಗೆಯಿಂದ ಸಂತೋಷಪಡಿಸಬೇಕು; ಸಮಾನರನ್ನು ಸಮಾನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಎದುರಿಸಬೇಕು.

ಯಸ್ಯಯಸ್ಯ ಹಿ ಯೋ ಭಾವಸ್ತಸ್ಯತಸ್ಯ ಹಿತಂ ವದನ್ । ಅನುಪ್ರವಿಶ್ಯ ಮೇಧಾವೀ ಕ್ಷಿಪ್ರಮಾತ್ಮವಶಂ ನಯೇತ್ ॥ ೧,೧೦೯.

ಯಾರ್ಯಾರಿಗೆ ಯಾವ ಸ್ವಭಾವವೋ ಅದನ್ನು ತಿಳಿದು, ಬುದ್ಧಿವಂತನು ಅವರ ಹಿತವನ್ನು ಹೇಳಬೇಕು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಬೇಗ ತನ್ನ ವಶಕ್ಕೆ ತರಬೇಕು.

ನದೀನಾಂ ಚ ನಖೀನಾಂ ಚ ಶೃಙ್ಗಿಣಾಂ ಶಸ್ತ್ರಪಾಣಿನಾಮ್ । ವಿಶ್ವಾಸೋ ನೈವ ಗನ್ತವ್ಯಃ ಸ್ತ್ರಿಷು ರಾಜಕುಲೇಷು ಚ ॥ ೧,೧೦೯.

ನದಿಗಳು, ಕೊಂಬುಗಳಿರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಗಡಿಯಾರಿಗಳು, ಶಸ್ತ್ರಧಾರಿಗಳು, ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಅರಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ನಂಬಿಕೆ ಇಡಬಾರದು.

ಅರ್ಥನಾಶಂ ಮನಸ್ತಾಪಂ ಗೃಹೇ ದುಶ್ಚರಿತಾನಿ ಚ । ವಞ್ಚನಂ ಚಾಪ ಮಾನಂ ಚ ಮತಿಮಾನ್ನ ಪ್ರಿಕಾಶಯೇತ್ ॥ ೧,೧೦೯.

ಬುದ್ಧಿವಂತನು ತನ್ನ ಹಣ ನಷ್ಟವಾದುದು, ಮನಸ್ಸಿನ ದುಃಖ, ಮನೆಯಲ್ಲಿನ ಕೆಟ್ಟ ಕೆಲಸಗಳು, ಮೋಸ, ಅವಮಾನ ಮತ್ತು ನಿಂದನೆಗಳನ್ನು ಹೊರಗೆ ಹೇಳಬಾರದು.

ಹೀನದುರ್ಜನಸಂಸರ್ಗ ಅತ್ಯನ್ತವಿರಹಾದರಃ । ಸ್ನೇಹೋಽನ್ಯಗೇಹವಾಸಶ್ಚ ನಾರೀಸಚ್ಛೀಲನಾಶನಮ್ ॥ ೧,೧೦೯.

ಕೆಟ್ಟವರ ಸಂಗ, ತುಂಬಾ ದೂರವಿರುವುದು, ಪರರ ಮನೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಆಸಕ್ತಿ, ಕೆಟ್ಟ ಸ್ವಭಾವದ ಹೆಂಗಸಿನ ಜೊತೆ ವಾಸ—ಇವುಗಳು ಒಳ್ಳೆಯ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತವೆ.

ಕಸ್ಯ ದೋಷಃ ಕುಲೇ ನಾಸ್ತಿ ವ್ಯಾಧಿನಾ ಕೋ ಪೀಡಿತಃ । ಕೇನ ನ ವ್ಯಸನಂ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ಶ್ರಿಯಃ ಕಸ್ಯ ನಿರನ್ತರಾಃ ॥ ೧,೧೦೯.

ಯಾವ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪುಗಳಿಲ್ಲ? ಯಾರಿಗೆ ರೋಗದ ಕಷ್ಟವಿಲ್ಲ? ಯಾರು ದುಃಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿಲ್ಲ? ಯಾರ ಧನ್ಯತೆ ಯಾವಾಗಲೂ ನಿರಂತರವಾಗಿದೆಯೆ?

ಕೋರ್ಽಥಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ನ ಗರ್ವಿತೋ ಭುವಿ ನರಃ ಕಸ್ಯಾಪದೋನಾಗತಾಃ ಸ್ತ್ರೀಭಿಃ ಕಸ್ಯ ನ ಖಣ್ಡಿತಂ ಭುವಿ ಮನಃ ಕೋ ನಾಮ ರಾಜ್ಞಾಂ ಪ್ರಿಯಃ । ಕಃ ಕಾಲಸ್ಯ ನ ಗೋಚರಾನ್ತರಗತಃ ಕೋರ್ಽಥೋ ಗತೋ ಗೌರವಂ ಕೋ ವಾ ದುರ್ಜನವಾಗುರಾನಿಪತಿತಃ ಕ್ಷೇಮೇಣ ಯಾತಃ ಪುಮಾನ್ ॥ ೧,೧೦೯.

ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೆ ಧನ ಸಿಕ್ಕಿದರೂ ಅಹಂಕಾರ ಬರುವುದಿಲ್ಲ? ಯಾರಿಗೆ ಸಂಕಷ್ಟ ಬಂದಿಲ್ಲ? ಯಾರ ಮನಸ್ಸು ಹೆಂಗಸರಿಂದ ಅಶಾಂತವಾಗಿಲ್ಲ? ಯಾವ ರಾಜನಿಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಪ್ರಿಯನಾಗಿರಬಹುದು? ಯಾರು ಕಾಲದ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವುದಿಲ್ಲ? ಯಾವ ಸಂಪತ್ತು ಯಾವಾಗಲೂ ಗೌರವದಿಂದ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ? ದುಷ್ಟರ ಬಲೆಗೆ ಬಿದ್ದವನಲ್ಲಿ ಯಾರು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಪಾರಾಗಿದ್ದಾರೆ?

ಸುಹೃತ್ಸ್ವಜನಬನ್ಧುರ್ನ ಬುದ್ಧಿರ್ಯಸ್ಯ ನ ಚಾತ್ಮನಿ । ಯಸ್ಮಿನ್ಕರ್ಮಣಿ ಸಿದ್ಧೇಽಪಿ ನ ದೃಶ್ಯೇತ ಫಲೋದಯಃ । ವಿಪತ್ತೌ ಚ ಮಹದ್ದುಃಖಂ ತದ್ವುಧಃ ಕಥಮಾಚರೇತ್ ॥ ೧,೧೦೯.

ಯಾರ ಬಳಿ ಸ್ನೇಹಿತರು, ಬಂಧುಗಳು ಇಲ್ಲ, ಆತ್ಮಜ್ಞಾನವೂ ಇಲ್ಲ, ಮಾಡಿದ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಫಲವೂ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ವಿಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ದುಃಖ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ—ಅವನು ಹೇಗೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು?

ಯಸ್ಮಿನ್ದೇಶೇ ನ ಸಂಮಾನಂ ನ ಪ್ರೀತಿರ್ನ ಚ ಬಾನ್ಧವಾಃ । ನ ಚ ವಿದ್ಯಾಗಮಃ ಕಶ್ಚಿತ್ತಂ ದೇಶಂ ಪರಿವರ್ಜಯೇತ್ ॥ ೧,೧೦೯.

ಯಾವ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಗೌರವವಿಲ್ಲ, ಪ್ರೀತಿ ಇಲ್ಲ, ಬಂಧುಗಳು ಇಲ್ಲ, ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕೂ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ, ಆ ದೇಶವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬೇಕು.

ಧನಸ್ಯ ಯಸ್ಯ ರಾಜತೋ ಭಯಂ ನ ಚಾಸ್ತಿ ಚೌರತಃ । ಮೃತಂ ಚ ಯನ್ನ ಮುಚ್ಯತೇ ಸಮರ್ಜಯಸ್ವ ತದ್ಧನಮ್ ॥ ೧,೧೦೯.

ರಾಜನ ಭಯವೂ ಇಲ್ಲ, ಕಳ್ಳರ ಭಯವೂ ಇಲ್ಲ, ಸಾಯುವಾಗಲೂ ಕಳೆದುಹೋಗದಂತಹ ಧನವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸಂಪಾದಿಸಬೇಕು.

ಯದರ್ಜಿತಂ ಪ್ರಾಣಹರೈಃ ಪರಿಶ್ರಮೈರ್ಮೃತಸ್ಯ ತಂ ವೈ ವಿಭಜನ್ತಿರಿಕ್ಥಿನಃ । ಕೃತಂ ಚ ಯದ್ದುಷ್ಕೃತಮರ್ಥಲಿಪ್ಸಯಾ ತದೇವ ದೋಷೋಪಹತಸ್ಯ ಯೌತುಕಮ್ ॥ ೧,೧೦೯.

ಬಾಳನ್ನೇ ಹಿಂಡುವಷ್ಟು ಶ್ರಮಪಟ್ಟು ಸಂಪಾದಿಸಿದ ಧನವನ್ನು, ಸಾಯುವಾಗ ಇತರರು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ; ಧನದ ಆಸೆಗೆ ಮಾಡಿದ ಕೆಡುಕಿನ ಕೆಲಸವೇ, ತಪ್ಪುಗಳಿಂದ ಬಳಲುವವನಿಗೆ ಸಿಗುವ ಭಾಗ್ಯ.

ಸಞ್ಚಿತಂ ನಿಹಿತಂ ದ್ರವ್ಯಂ ಪರಾಮೃಶ್ಯಂ ಮುಹುರ್ಮುಹುಃ । ಆಖೋರಿವ ಕದರ್ಯಸ್ಯ ಧನಂ ದುಃ ಖಾಯ ಕೇವಲಮ್ ॥ ೧,೧೦೯.

ಮೂಷಿಕದಂತೆ ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಮುಟ್ಟುವ ಧನ, ಕಂಜಕನಿಗೆ ಕೇವಲ ದುಃಖಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.

ನಗ್ನಾ ವ್ಯಸನಿನೋ ರೂಕ್ಷಾಃ ಕಪಾಲಾಙ್ಕಿತಪಾಣಯಃ । ದರ್ಶಯನ್ತೀಹ ಲೋಕಸ್ಯ ಅದಾತುಃ ಫಲಮೀದೃಶಮ್ ॥ ೧,೧೦೯.

ಬೆತ್ತಲಾಗಿ, ವಿಪತ್ತಿನಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಾ, ಕಠಿಣವಾಗಿ, ಕಪಾಲದ ಗುರುತುಗಳಿರುವ ಕೈಗಳಿಂದ, ಇವರು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಕೊಡದವನಿಗೆ ಬರುವ ಫಲವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಶಿಕ್ಷಯನ್ತಿ ಚ ಯಾಚನ್ತೇ ದೇಹೀತಿ ಕೃಪಣಾ ಜನಾಃ । ಅವಸ್ಥೇಯಮದಾನಸ್ಯ ಮಾ ಭೂದೇವಂ ಭವಾನಪಿ ॥ ೧,೧೦೯.

ಬಡವರು 'ಕೊಡು, ಕೊಡು' ಎಂದು ಬೇಡುತ್ತಾ, ಪಾಠ ಹೇಳುತ್ತಾ ಬದುಕುತ್ತಾರೆ. ಕೊಡದವನ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ನೀನು ಎಂದೂ ಬೀಳಬಾರದು.

ಸಞ್ಚಿತಂ ಕ್ರತುಶತೈರ್ನ ಯುಜ್ಯತೇ ಯಾಚಿತಂ ಗುಣವತೇ ನ ದೀಯತೇ । ತತ್ಕದರ್ಯಪರಿರಕ್ಷಿತಂ ಧನಂ ಚೋರಪಾರ್ಥಿವಗೃಹೇ ಪ್ರಯುಜ್ಯತೇ ॥ ೧,೧೦೯.

ನೂರಾರು ಯಜ್ಞಗಳಿಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸದ, ಯೋಗ್ಯರಿಗೆ ಕೇಳಿದಾಗ ಕೊಡದ, ಕಂಜಕನಿಂದ ಕಾಯ್ದುಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟ ಧನ, ಕೊನೆಗೆ ಕಳ್ಳರ ಅಥವಾ ರಾಜರ ಮನೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ.

ನ ದೇವೇಭ್ಯೋ ನ ವಿಪ್ರೋಭ್ಯೋ ಬನ್ಧುಭ್ಯೋ ನೈವ ಚಾತ್ಮನೇ । ಕದರ್ಯಸ್ಯ ಧನಂ ಯಾತಿ ತ್ವಗ್ನಿತಸ್ಕರರಾಜಸು ॥ ೧,೧೦೯.

ಕಂಜಕನ ಧನ ದೇವರಿಗೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ, ಬಂಧುಗಳಿಗೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ, ಅವನಿಗೇನು ಸಿಗುವುದೂ ಇಲ್ಲ; ಅದು ಬೆಂಕಿಗೆ, ಕಳ್ಳರಿಗೆ ಅಥವಾ ರಾಜನಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ.

ಅತಿಕ್ಲೇಶೇನ ಯೇಽಪ್ಯರ್ಥಾ ಧರ್ಮಸ್ಯಾತಿಕ್ರಮೇಣ ಚ । ಅರೇರ್ವಾ ಪ್ರಣಿಪಾತೇನ ಮಾ ಭೂತಸ್ತೇ ಕದಾಚನ ॥ ೧,೧೦೯.

ಅತಿಯಾದ ಶ್ರಮದಿಂದ, ಧರ್ಮವನ್ನು ಮೀರಿ, ಅಥವಾ ಶತ್ರುವಿಗೆ ತಲೆಬಾಗಿ ಸಂಪಾದಿಸುವಂತಹ ಧನವು ನಿನಗೆ ಎಂದಿಗೂ ಸಿಗಬಾರದು.

ವಿದ್ಯಾಘಾತೋ ಹ್ಯನಭ್ಯಾಸಃ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಘಾತಃ ಕುಚೈಲತಾ । ವ್ಯಾಧೀನಾಂ ಭೋಜನಂ ಜೀರ್ಣಂ ಶತ್ರೋರ್ಘಾತಃ ಪ್ರಪಞ್ಚತಾ ॥ ೧,೧೦೯.

ಅಭ್ಯಾಸವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ವಿದ್ಯೆ ಹಾಳಾಗುತ್ತದೆ; ಹೆಂಗಸರಿಗೆ ಕಳಪೆ ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸುವುದೇ ಅವಮಾನ; ಕಾಯಿಲೆಗೆ ಹಳಸಿದ ಆಹಾರವೇ ಹಾನಿ; ಶತ್ರುವಿಗೆ ಬಹಿರಂಗವಾಗುವುದು ಅವನ ನಾಶ.

ತಸ್ಕರಸ್ಯ ವಧೋ ದಣ್ಡಃ ಕುಮಿತ್ರಸ್ಯಾಲ್ಪಭಾಷಣಮ್ । ಪೃಥಕ್ಶಯ್ಯಾ ತು ನಾರೀಣಾಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಯಾನಿಮನ್ತ್ರಣಮ್ ॥ ೧,೧೦೯.

ಕಳ್ಳನಿಗೆ ಶಿಕ್ಷೆ ಎಂದರೆ ಸಾವು; ಕೆಟ್ಟ ಸ್ನೇಹಿತನಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾತು; ಹೆಂಗಸರಿಗೆ ಬೇರೆ ಹಾಸಿಗೆ; ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಆಹ್ವಾನವಿಲ್ಲದಿರುವುದು.