ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ತೇಷಾಂ ಸಕಾಶಾದತಿಬಾಹುಲ್ಯಸಂಖ್ಯಾ ಗುಣಾ ಹರೌ ತೇಽವಿದಿತಾ ವೈ ರಮಾಯಾಃ । ಅತೋ ಹರೇ ಸ್ತವನೇ ಕ್ವಾಸ್ತಿ ಶಕ್ತಿಸ್ತಥಾಪಿ ಯತ್ನಂ ಸ್ತವನೇ ತೇ ಕರಿಷ್ಯೇ ॥ ೩,೨೫.

ಹರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಆ ಅನೇಕ ಅಪಾರ ಗುಣಗಳು ರಾಮೆಗೆ ತಿಳಿಯದೆ ಇವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಹರಿ ಸ್ತುತಿಸಲು ಶಕ್ತಿ ಎಲ್ಲಿದೆ? ಆದರೂ, ನಿನ್ನ ಸ್ತುತಿಯಲ್ಲಿ ನಾನು ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.

ತವ ಪ್ರಸಾದಾಚ್ಚ ರಮಾಪ್ರಸಾದಾದ್ವಿಧಿಪ್ರಸಾದಾತ್ಭಾರತೀಶಪ್ರಸಾದಾತ್ । ರುದ್ರಪ್ರಸಾದಾತ್ಸ್ತವನಂ ತೇ ಕರಿಷ್ಯೇ ತಥಾಪಿ ವಿಷ್ಣೋ ಮಯಿ ಶಾನ್ತಿಂ ಕುರುಷ್ವ ॥ ೩,೨೫.

ನಿನ್ನ ಕೃಪೆಯಿಂದ, ರಾಮೆಯ ಕೃಪೆಯಿಂದ, ಬ್ರಹ್ಮನ ಕೃಪೆಯಿಂದ, ಸರಸ್ವತಿಯ ಕೃಪೆಯಿಂದ, ರುದ್ರನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತೇನೆ; ಆದರೂ, ವಿಷ್ಣುವೇ, ನನಗೆ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ನೀಡು.

ಯದಿ ಪ್ರಸನ್ನೋಸಿ ಮಯಿ ತ್ವಮೀಶ ತ್ವತ್ಪಾದಮೂಲೇ ದೇಹಿ ಭಕ್ತಿಂ ಸದೈವ । ತ್ವದ್ದರ್ಶನಾದ್ದೇವ ಶುಭಾಶುಭಂ ಚ ನಷ್ಟಂ ಮದೀಯಂ ಹ್ಯಶುಭಂ ಚ ನಿತ್ಯಮ್ ॥ ೩,೨೫.

ಈಶ್ವರನೇ, ನೀನು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಸಂತೋಷಗೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಸದಾ ನಿನ್ನ ಪಾದಪದ್ಮದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ನನಗೆ ನೀಡು. ದೇವರೇ, ನಿನ್ನ ದರ್ಶನದಿಂದ ನನ್ನಲ್ಲಿರುವ ಶುಭ-ಅಶುಭ ಎಲ್ಲವೂ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ, ದುರ್ಬಾಗ್ಯ ಸದಾ ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ.

ತ್ವನ್ಮಾಯಯಾ ನಷ್ಟಮಿಮಂ ಚ ಲೋಕಂ ಮದೇನ ಮತ್ತಂ ಬಧಿರಂ ಚಾನ್ಧಭೂತಮ್ । ಐಶ್ವರ್ಯಯೋಗೇನ ಚ ಯೋ ಹಿ ಮೂಕೋ ಜಾತಃ ಸದಾ ದೀನಾಗುರ್ವಾದಿಕೇಷು ॥ ೩,೨೫.

ನಿನ್ನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಈ ಲೋಕವು ನಾಶವಾಗಿದ್ದು, ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಮದುಮತ್ತನಾಗಿ, ಕುರುಡನಾಗಿ, ಕಿವಿಯಿಲ್ಲದವನಾಗಿ ಹೋಗಿದೆ. ಐಶ್ವರ್ಯದಿಂದ, ಯಾವನು ಮೂಕನಾಗಿದ್ದಾನೋ, ಅವನು ಸದಾ ಹಿರಿಯರಲ್ಲಿಯೂ ಇತರರಲ್ಲಿಯೂ ದುಃಖದಿಂದಿರುತ್ತಾನೆ.

ಮಾ ದೇಹಿ ಐಶ್ವರ್ಯಮನುತ್ತಮಂ ತ್ವತ್ಪಾದಾರವಿನ್ದಸ್ಯ ವಿರುದ್ಧಭೂತಮ್ । ತ್ವಂ ದೇವ ಮೇ ದೇಹಿ ಸತಾಂ ಚ ಸಂಗಂ ತವ ಸ್ವರೂಪಪ್ರತಿಪಾದಕಾನಾಮ್ ॥ ೩,೨೫.

ನಿನ್ನ ಪಾದಪದ್ಮಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ನನಗೆ ನೀಡಬೇಡ. ದೇವರೇ, ನಿನ್ನ ನಿಜಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ಸಜ್ಜನರ ಸಂಗವನ್ನು ನನಗೆ ನೀಡು.

ಪುತ್ರಾದೀನಾಮೈಹಿಕಂ ವಾಸುದೇವ ದಗ್ಧ್ವಾ ಚ ಮೇ ದೇಹಿ ಪಾದಾರವಿನ್ದೇ । ಸದ್ವಷ್ಣವೇ ಕ್ರಿಯಮಾಣಂ ಚ ಕೋಪಂ ದಗ್ಧ್ವಾ ಚ ಮೇ ದೇಹಿ ಪಾದರವಿನ್ದೇ ॥ ೩,೨೫.

ವಾಸುದೇವಾ, ನನ್ನ ಪುತ್ರಾದಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಐಹಿಕ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ದಹಿಸಿ, ನಿನ್ನ ಪಾದಪದ್ಮವನ್ನು ನನಗೆ ನೀಡು. ಸತ್ಯವೈಷ್ಣವನಲ್ಲಿಯೂ ಉಂಟಾಗುವ ಕೋಪವನ್ನು ದಹಿಸಿ, ನಿನ್ನ ಪಾದಪದ್ಮವನ್ನು ನನಗೆ ನೀಡು.

ದ್ರವ್ಯಾದಿಕೇ ಕ್ರಿಯಮಾಣಂ ಚ ಲೋಭಂ ದಗ್ಧ್ವಾ ವೈ ಮೇ ದೇಹಿ ಪಾದಾಬ್ಜಮೂಲೇ । ಪುತ್ರಾದಿಕೇ ಕ್ರಿಯಮಾಣಂ ಚ ಮೋಹಂ ದಗ್ಧ್ವಾ ಚ ಮೇ ದೇಹಿ ಪಾದಾಬ್ಜಮೂಲೇ ॥ ೩,೨೫.

ದ್ರವ್ಯಾದಿಗಳ ಮೇಲೆ ಉಂಟಾಗುವ ಲೋಭವನ್ನು ದಹಿಸಿ, ನಿನ್ನ ಪಾದಪದ್ಮಮೂಲವನ್ನು ನನಗೆ ನೀಡು. ಪುತ್ರಾದಿಗಳ ಮೇಲೆ ಉಂಟಾಗುವ ಮೋಹವನ್ನು ದಹಿಸಿ, ನಿನ್ನ ಪಾದಪದ್ಮಮೂಲವನ್ನು ನನಗೆ ನೀಡು.

ವಿದ್ಯಾಂ ಪುತ್ರಂ ದ್ರವ್ಯಜಾತಂ ಮದಂ ಚ ದಗ್ಧ್ವಾ ಚ ಮೇ ದೇಹಿ ಪಾದಾಬ್ಜಮೂಲೇ । ಸದ್ವೈಷ್ಣವಾಸಹಮಾನಸ್ವರೂಪಂ ದಗ್ಧ್ವಾ ಮಾತ್ಸರ್ಯಂ ಪಾಹಿ ಮಾಂ ವೇಙ್ಕಟೇಶ ॥ ೩,೨೫.

ವಿದ್ಯೆ, ಪುತ್ರ, ದ್ರವ್ಯ ಇವುಗಳ ಮೇಲಿನ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ದಹಿಸಿ, ನಿನ್ನ ಪಾದಪದ್ಮಮೂಲವನ್ನು ನನಗೆ ನೀಡು. ವೆಂಕಟೇಶಾ, ಸಜ್ಜನ ವೈಷ್ಣವರ ಮೇಲೆ ಉಂಟಾಗುವ ಹಿಂಗನ್ನು ದಹಿಸಿ, ನನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು.

ಮನ್ತ್ರಂ ಚ ಮೇ ದೇಹಿ ನಿದಾನಮೂರ್ತೇ ಯೇನೈವ ಮೇ ಸ್ಯಾತ್ತವ ಸಂಗಶ್ಚ ಭೂಯಃ । ನಾನ್ಯಂ ವೃಣೇ ತವ ಪಾದಾಬ್ಜಸಂಗಾತ್ತದೇವ ಮೇ ದೇಹಿ ಮಮ ಪ್ರಸನ್ನಃ ॥ ೩,೨೫.

ಎಲ್ಲರ ಮೂಲರೂಪನಾದವನೇ, ನಿನ್ನ ಸಂಗವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಪಡೆಯಲು ನನಗೆ ಒಂದು ಮಂತ್ರವನ್ನು ನೀಡು. ನಿನ್ನ ಪಾದಪದ್ಮದ ಸಂಗವನ್ನೇ ನಾನು ಬೇಡುತ್ತೇನೆ, ಬೇರೆ ಯಾವುದನ್ನೂ ಅಲ್ಲ; ನೀನು ಸಂತೋಷಗೊಂಡಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನೇ ನನಗೆ ನೀಡು.

ಇತೀರಿತಃ ಶ್ರೀನಿವಾಸಃ ಪ್ರಸನ್ನ ಉವಾಚ ದೇವೋ ಹ್ಯಮೃತಸ್ತ್ರವಂ ಚ । ಅತ್ರೈವ ಕನ್ಯೇ ಪ್ರಜಪಸ್ವ ಮನ್ತ್ರಂ ಸುಗೋಪ್ಯರೂಪಂ ಪರಮಾದರೇಣ ॥ ೩,೨೫.

ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದ ಮೇಲೆ ಶ್ರೀನಿವಾಸನು ಸಂತೋಷದಿಂದ, "ಓ ಕನ್ಯೆ, ಇಲ್ಲಿ ಬರುವಿಕೆಯಿಂದ ಪರಮ ಗೌಪ್ಯವಾದ ಆ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಬಹಳ ಗೌರವದಿಂದ ಜಪಿಸು" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಮನ್ತ್ರಂ ಪರಮಾದರೇಣ ಶೃಣ್ವದ್ಯ ಭಕ್ತ್ಯಾ ಪರಮಾದರೇಣ । ಅನ್ತಃ ಸ್ಥಮನ್ತ್ಯಂ ಹ್ಯಾದ್ಯಸಂಯುಕ್ತಮೇವ ಸಬಿನ್ದು ತದ್ವತ್ಸ್ಪರ್ಶಕಾದ್ಯೇನ ಯುಕ್ತಮ್ ॥ ೩,೨೫.

ನಾನು ಆ ಮಂತ್ರವನ್ನು ತುಂಬಾ ಗೌರವದಿಂದ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ನೀನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ಗೌರವದಿಂದ ಕೇಳು. ಅದು ಒಳಗೇ ಇರುವದು, 'ಅ' ಅಕ್ಷರದಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ, ಮೊದಲ ಅಕ್ಷರದ ಜೊತೆಗೆ ಸೇರಿದೆ, ಬಿಂದು ಸಹಿತವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಪ್ರಥಮ ಸ್ಪರ್ಶಾಕ್ಷರದ ಜೊತೆಗೆ ಕೂಡಿದೆ.

ಏಕಾರಯುಕ್ತಂ ಪ್ರಥಮಾನ್ತಃ ಸ್ಥಯುಕ್ತಂ ಸಮತ್ರಿಕೋಣೇ ಚೋಷ್ಮಣಾ ಸಂಯುತಂ ಚ । ತಕಾರಸಕ್ತಂ ಸ್ವರ್ಶಮನ್ತಃ ಸ್ಥಯುಕ್ತಮಾದ್ಯನ್ತ ಓಂಕಾರಸಮನ್ವಿತಂ ಚ ॥ ೩,೨೫.

ಅದು 'ಎ' ಅಕ್ಷರದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ, ಮೊದಲ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ, ಒಳಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದೆ, ತ್ರಿಕೋಣಾಕಾರದ ರೂಪವಿದೆ ಮತ್ತು ಉಷ್ಣತೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಕೂಡಿದೆ, 'ತ' ಅಕ್ಷರದ ಸಂಪರ್ಕವಿದೆ, ಸ್ವರಶನ್ತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ, ಆರಂಭ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಓಂ ಸೇರಿದೆ.

ಅನೇನ ಮನ್ತ್ರೇಣ ತವೇಪ್ಸಿತಂ ಚ ಭವೇದ್ಧಿ ಕನ್ಯೇ ನಾನ್ತ್ರ ವಿಚಾರ್ಯಮಸ್ತಿ । ಏವಂ ಸ ಉಕ್ತ್ವಾ ಶ್ರೀನಿವಾಸೋ ಹರಿಸ್ತು ಪ್ರತೀಕವದ್ದರ್ಶಯಾಮಾಸ ರೂಪಮ್ ॥ ೩,೨೫.

ಈ ಮಂತ್ರದಿಂದ, ಓ ಕನ್ಯೆ, ನಿನಗೆ ಬೇಕಾದ್ದೆಲ್ಲವೂ ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಸಿಗುತ್ತದೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಂಶಯವೂ ಇಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸನು, ಹರಿಯು, ತನ್ನ ರೂಪವನ್ನು ಪ್ರತಿಮೆಯಂತೆ ತೋರಿಸಿದರು.

ನತ್ವಾ ತು ಸಾ ಶ್ರೀನಿವಾಸಂ ಚ ದೇವೀ ಉವಾಸ ಹ ಸ್ವಾಮಿಸರಃ ಸಮೀಪೇ । ತಸ್ಮಿನ್ದಿನೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದೀಂಶ್ಚ ಸರ್ವಾನ್ಸಂತರ್ಪಯಾಮಾಸ ಚ ಷಡ್ರಸಾನ್ನೈಃ ॥ ೩,೨೫.

ಅವಳು ಶ್ರೀನಿವಾಸನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ದೇವಿಯು ತನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಯ ಸರಸ್ಸಿನ ಹತ್ತಿರವೇ ಉಳಿದಳು. ಆ ದಿನ ಅವಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮತ್ತು ಇತರರಿಗೆ ಆರು ರುಚಿಗಳ ಆಹಾರವನ್ನು ನೀಡಿ ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿದರು.

ಸಾಯಙ್ಕಾಲೇ ಶ್ರೀನಿವಾಸಸ್ಯ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಉತ್ಸಾಹರೂಪೈಃ ಶ್ರೀನಿವಾಸಪ್ರತೀಕೈಃ । ಸಾಕಂ ಭಕ್ತ್ಯಾ ಸಂಪ್ರಣಮ್ಯಾಥ ದೇವೀ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಂ ಶ್ರೀನಿವಾಸಸ್ಯ ಸುಷ್ಠು ॥ ೩,೨೫.

ಸಂಜೆಯಾದಾಗ, ಶ್ರೀನಿವಾಸನ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ರೂಪಗಳನ್ನು ನೋಡಿ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅವಳೂ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಶ್ರೀನಿವಾಸನನ್ನು ಸುತ್ತಿ ಸರಿಯಾಗಿ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಹಾಕಿದಳು.

ನನರ್ತ ದೇವೀ ಸುಪ್ರತೀಕಸ್ಯ ಚಾಗ್ರೇ ಲಜ್ಜಾಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಜಯ ದೇವೇತಿ ಚೋಕ್ತ್ವಾ । ಆನೃತ್ತಕಾಲೇ ಚ ಹರೇಶ್ಚ ವಕ್ತ್ರಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಚ ದೃಷ್ಟ್ಯಾ ತು ಪರಂ ನನರ್ತ ॥ ೩,೨೫.

ಅವಳು ಸುಂದರವಾದ ಪ್ರತಿಮೆಯ ಮುಂದೆ ಲಜ್ಜೆ ಬಿಟ್ಟು, 'ಜಯ ದೇವ!' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ ನೃತ್ಯಮಾಡಿದಳು. ನೃತ್ಯ ಮಾಡುವಾಗ ಹರಿಯ ಮುಖವನ್ನು ನೋಡಿ, ಅವಳ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಇಟ್ಟು ಇನ್ನಷ್ಟು ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ನೃತ್ಯಮಾಡಿದಳು.

ಮಮಾದ್ಯ ಗಾತ್ರಂ ಪಾವಿತಂ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಮಮಾದ್ಯ ನೇತ್ರಂ ಸಫಲಂ ಸಂಬಭೂವ । ಮಮಾದ್ಯ ಪಾದೌ ಸಾರ್ಥಕೌ ಚೈವ ಜಾತೌ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಂ ಶ್ರೀನಿವಾಸೇಶ ಕೃತ್ವಾ ॥ ೩,೨೫.

ಇಂದು ನನ್ನ ದೇಹ ಪವಿತ್ರವಾಗಿದೆ, ಓ ಶ್ರೀನಿವಾಸಾ; ಇಂದೇ ನನ್ನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಫಲವತ್ತಾಗಿವೆ. ಇಂದೇ ನನ್ನ ಕಾಲುಗಳು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿವೆ, ಶ್ರೀನಿವಾಸನಿಗೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಹಾಕಿದ ಮೇಲೆ.

ಹಸ್ತೌ ಚ ಮೇ ಸಾರ್ಥಕಾವದ್ಯ ಜಾತೌ ಅಗ್ರೇ ಕೃತ್ವಾ ಹಸ್ತಶಬ್ದಂ ಮುರಾರೇಃ । ಏವಂ ವದನ್ತೀ ಪ್ರೀಣಯನ್ತೀ ಚ ದೇವಂ ಜಗಾಮಸಾ ಸ್ತೋತ್ರವಚಃ ಕದಮ್ಬೈಃ ॥ ೩,೨೫.

ಇಂದು ನನ್ನ ಕೈಗಳು ಕೂಡ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿವೆ, ಮುರಾರಿಯ ಮುಂದೆ ಕೈ ಚಲಾಯಿಸಿ. ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾ ದೇವರನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಿ, ಅವಳು ಹಾಡುಗಳ ಗುಚ್ಛಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದಳು.

ದೇವಾಸ್ತದಾ ದುನ್ದುಂಭಯೋ ವಿನೇದಿರೇ ತನ್ಮಸ್ತಕೇ ಪುಷ್ಪವೃಷ್ಟಿಂ ಚ ಚಕ್ರುಃ । ತಸ್ಮಿನ್ಕಾಲೇ ಉಭಯೋಃ ಪಾರ್ಶ್ವಯೋಶ್ಚ ನೃತ್ಯಂ ಚಕ್ರುರ್ದೇವತಾವಾರನಾರ್ಯಃ ॥ ೩,೨೫.

ಆಗ ದೇವತೆಗಳು ಡೊಳ್ಳುಗಳನ್ನು ಬಾರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವಳ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಹೂವಿನ ಮಳೆ ಸುರಿಸಿದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಇಬ್ಬುಗಳ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿಯೂ ದೇವಾಂಗನಿಯರು ನೃತ್ಯಮಾಡಿದರು.

ತಥೈವ ತಾಸ್ತಲಶಬ್ದಂ ಚ ಕೃತ್ವಾ ತದಾ ಸರ್ವಾ ನಮನಂ ಚಾಪಿ ಚಕ್ರುಃ । ಆನನ್ದಶೈಲೇ ಸರ್ವದಾ ತ್ವಿತ್ಥಮೇವ ಸಾ ಸರ್ವದಾ ನರ್ತಯನ್ತೀ ಚ ವೀನ್ದ್ರ ॥ ೩,೨೫.

ಅದೇ ರೀತಿ, ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಕೈ ತಟ್ಟುವ ಶಬ್ದ ಮಾಡಿ, ನಮಸ್ಕರಿಸಿದರು. ಆ ಆನಂದಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಅವಳು ಸದಾ ಹೀಗೆ ನೃತ್ಯಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಳು, ಓ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠೆ.

ಆನನ್ದಮಗ್ನಾ ಸಾಪಿ ದೇವೀ ಜಗಾಮ ಸ್ವಮಾಶ್ರಮಂ ಜೈಗಿಷವ್ಯೇಣ ಸಾರ್ಧಮ್ । ಯಾತ್ರಾಮೇವಂ ಯೇ ನ ಕುರ್ವನ್ತಿ ವೀನ್ದ್ರ ತೇಷಾಂ ಚ ಸರ್ವಂ ನಿಷ್ಫಲಂ ಚಾಹುರಾರ್ಯಾಃ ॥ ೩,೨೫.

ಆನಂದದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ, ದೇವಿಯು ಜೈಗೀಷವ್ಯನ ಜೊತೆಗೆ ತನ್ನ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದಳು. ಹೀಗೆ ಯಾತ್ರೆ ಮಾಡದವರು, ಓ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠೆ, ಅವರ ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಗಳು ವ್ಯರ್ಥವೆಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಗತ್ವಾಶ್ರಮಂ ಜೈಗಿಷವ್ಯೇಣ ಸಾರ್ಧಂ ಗುರುಂ ತ್ವಪೃಚ್ಛದ್ವೇಙ್ಕಟೇಶಸ್ಯ ಮನ್ತ್ರಮ್ । ಮನ್ತ್ರಸ್ಯಾರ್ಥಂ ಬ್ರೂಹಿ ಮೇ ಜೈಗಿಷವ್ಯ ಮನ್ತ್ರಾವೃತ್ತಿಂ ಕುರ್ವತಾಂ ವೈ ಫಲಾಯ ॥ ೩,೨೫.

ಜೈಗೀಷವ್ಯನ ಜೊತೆಗೆ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಅವಳು ಗುರುವಿನ ಬಳಿ ವೆಂಕಟೇಶನ ಮಂತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದಳು: "ಜೈಗೀಷವ್ಯ, ಮಂತ್ರದ ಅರ್ಥವನ್ನು ನನಗೆ ವಿವರಿಸು, ಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸುವವರಿಗೆ ಯಾವ ಫಲ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳು" ಎಂದು ಕೇಳಿದಳು.

ಜೈಗೀಷ್ವ್ಯ ಉವಾಚ । ಶೃಣುಷ್ವ ಭದ್ರೇ ವೇಙ್ಕಟೇ ಶಸ್ಯ ನಾಮ್ನಸ್ತ್ವರ್ಥಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಹೃದಯೇ ಸಂನಿಧತ್ಸ್ವ ॥ ೩,೨೫.

ಜೈಗೀಷವ್ಯನು ಹೇಳಿದನು: "ಓ ಭಾಗ್ಯವಂತೆಯೆ, ವೆಂಕಟೇಶ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕೇಳು. ಕೇಳಿದ ಮೇಲೆ ಅದನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೋ."

ವಿತಿ ಹ್ಯುತ್ತಮವಾಚೀ ಸ್ಯಾದ್ಯೇತಿ ಜ್ಞಾನಮುದಾಹೃತಮ್ । ಕಕಾರಃ ಸುಖವಾಚೀ ಸ್ಯಾಟ್ಟೇತಿ ಚಿತ್ತಮುದಾಹೃತಮ್ ॥ ೩,೨೫.

'ವಿ' ಎಂದರೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಮಾತು, ಅದು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. 'ಕ' ಎಂದರೆ ಸುಖವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಅದು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಈಶತ್ವಮಾತ್ಮವಾಚಿ ಸ್ಯಾದೇವಂ ಜ್ಞೇಯಂ ತು ಕನ್ಯಕೇ । ಪೂರ್ಣಜ್ಞಾನಂ ಸುಖಂ ವಿತ್ತಂ ವ್ಯಾಪ್ತತ್ವಾದ್ವ್ಯಙ್ಕಟಾಭಿಧಃ ॥ ೩,೨೫.

'ಈಶ' ಎಂದರೆ ಆತ್ಮನ ಅಧಿಪತ್ಯ; ಹೀಗೆ ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಓ ಕನ್ಯೆ. ಸಂಪೂರ್ಣ ಜ್ಞಾನ, ಸುಖ ಮತ್ತು ಐಶ್ವರ್ಯ — ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ ವೆಂಕಟ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ.

ವ್ಯ (ವೇ) ಮಿನ್ದ್ರಿಯಾದಿಕಂ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ವ್ಯಙ್ಗಭೂತಂ ಹರೌ ಯತಃ । ಕಟಶ್ಚ ಸಮುದಾಯಾರ್ಥೋ ವ್ಯಂ (ವೇಂ) ಕಟಶ್ಚೇನ್ದ್ರಿಯೌಘಕಃ ॥ ೩,೨೫.

'ವ್ಯ' ಅಥವಾ 'ವೆ' ಎಂದರೆ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಮತ್ತು ಇತ್ಯಾದಿ, ಅವುಗಳು ಹರಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿವೆ; 'ಕಟ' ಎಂದರೆ ಗುಂಪು, 'ವ್ಯಂ' ಅಥವಾ 'ವೆಂ' 'ಕಟ' ಎಂದರೆ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಸಮೂಹ.

ಸ್ವಸ್ಮಿನ್ಪ್ರೇರಯತೇ ಯಸ್ಮಾತ್ತಸ್ಮಾದ್ವ್ಯಙ್ಕಟನಾಮಕಃ । ವಿಷಯೇ ಪ್ರೇಷಯೇನ್ನಿತ್ಯಮತೋ ವ್ಯಙ್ಕಟನಾಮಕಃ ॥ ೩,೨೫.

ಅವನು ಅವುಗಳನ್ನು ತನ್ನೊಳಗೆ ಚಲಾಯಿಸುವುದರಿಂದ ಅವನಿಗೆ ವ್ಯಂಕಟ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ; ಅವನು ಅವುಗಳನ್ನು ಸದಾ ವಿಷಯಗಳ ಕಡೆಗೆ ಕಳಿಸುವುದರಿಂದ ಅವನಿಗೆ ವ್ಯಂಕಟ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ.

ವಿಶಿಷ್ಟಜ್ಞಾನರೂಪತ್ವಾದ್ವ್ಯೇತಿ ಮುಕ್ತಾಃ ಸದಾ ಸ್ಮೃತಾಃ । ಮುಕ್ತಾನಾಂ ಚ ಸಮೂಹಸ್ತು ವ್ಯಙ್ಕಟೇತಿ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಃ ॥ ೩,೨೫.

ಮಹಾ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಮುಕ್ತರು ಯಾವಾಗಲೂ ಮುಕ್ತರೆಂದು ನೆನಪಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆ ಮುಕ್ತರ ಗುಂಪನ್ನು ವ್ಯಂಕ್ಣಟ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಸದಾ ಮುಕ್ತಸಮೂಹಾನಾಮೀಶತ್ವಾದ್ವ್ಯಙ್ಕಟಾಭಿಧಃ । ಲಿಙ್ಗದೇಹಮತೋ ಜೀವೋ ವ್ಯಙ್ಕಟೇತಿ ಸಮಾಹೃತಃ ॥ ೩,೨೫.

ಯಾವಾಗಲೂ ಮುಕ್ತರ ಗುಂಪಿಗೆ ಅಧಿಪತ್ಯವಿರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ವ್ಯಂಕ್ಣಟ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಜೀವನನ್ನೂ ವ್ಯಂಕ್ಣಟ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.