ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ತತೋ ಹರಿಃ ಪ್ರಾದುರಭೂನ್ಮಹಾತ್ಮಾ ನೃಸಿಂಹನಾಮಾ ಭಗವಾನನನ್ತಃ । ದೈತ್ಯೋ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪುಶ್ಚ ತಥೋರುದೇಶೇ ಸಂಸ್ಥಾಪಿತಃ ಕರಜೈರ್ದಾರಿತಶ್ಚ ॥ ೩,೧೫.

ನಂತರ ಹರಿಯು ಮಹಾತ್ಮನಾಗಿ ನರಸಿಂಹ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು. ಅನಂತನಾದ ಭಗವಂತನು, ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪು ಎಂಬ ದೈತ್ಯನನ್ನು ತನ್ನ ಮೊಡೆ ಮೇಲೆ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿ, ತನ್ನ ಕೈಗಳ ನಖಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಚೂರುಮಾಡಿದನು.

ತತೋ ಹರಿರ್ಭಗವಾನ್ವಾಮನೋಭೂದದಿತ್ಯಾಂ ವೈ ಕಶ್ಯಪಾದ್ದವದೇವಃ । ಇನ್ದ್ರಾಯೇದಂ ದಾತುಕಾಮಃ ಖಗೇನ್ದ್ರ ತದರ್ಥಂ ವೈ ಪಾವಿತುಂ ಸೋವಿತುಂ ಚ ॥ ೩,೧೫.

ನಂತರ ಹರಿಯು ಭಾಗ್ಯಶಾಲಿಯಾದ ದೇವರು ವಾಮನನಾಗಿ, ಅದಿತಿಯಿಂದ ಕಶ್ಯಪನಿಗೆ ಜನಿಸಿದನು, ಪಕ್ಷಿರಾಜನೇ, ಇವನ್ನು ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಮರಳಿ ಕೊಡುವ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ, ಪಾವನಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಅವನು ಅವತಾರ ಪಡೆದನು.

ತತೋ ಹರಿರ್ಜಮದಗ್ನೇಃ ಸುತೋಭೂಲ್ಲೋಕೇ ಸರ್ವೇ ಪರ್ಶುರಾಮಂ ವದನ್ತಿ । ಬ್ರಹ್ಮದ್ವಿಷಾಂ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಣಾಂ ಚ ವೀನ್ದ್ರ ಭೂಮಿಂ ನಿಃ ಕ್ಷತ್ರಾಂ ಕರ್ತುಕಾಮೋ ಮಹೇಶಃ ॥ ೩,೧೫.

ನಂತರ ಹರಿಯು ಜಮದಗ್ನಿಯ ಮಗನಾಗಿ ಜನಿಸಿದನು, ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಪರಶುರಾಮ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ದ್ವೇಷಿಗಳಾದ ಕ್ಷತ್ರಿಯರನ್ನು ಭೂಮಿಯಿಂದ ನಿವಾರಿಸಲು ಮಹೇಶನು ಅವತಾರ ಪಡೆದನು.

ತತೋಭವದ್ವ್ಯಾಸರೂಪೀ ಸ ವಿಷ್ಣುಶ್ಚತುರ್ವಾರಂ ರಾಘವಾಸ್ಯಾಪಿ ಪೂರ್ಣಃ । ಪರಾಶರಾತ್ಸತ್ಯವತ್ಯಾಂ ಬಭೂವ ಪೈಲಾದಿಭಿರ್ವೇದಭಾಗಾಂಶ್ಚ ಕರ್ತುಮ್ ॥ ೩,೧೫.

ನಂತರ ವಿಷ್ಣುವು ವ್ಯಾಸರ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ರಾಘವನ ಮನೆಗೆ ನಾಲ್ಕು ಬಾರಿ ಬಂದನು. ಅವನು ಪರಾಶರ ಮತ್ತು ಸತ್ಯವತಿಯ ಮಕ್ಕಳಾಗಿ ಜನಿಸಿ, ಪೈಲ ಮತ್ತು ಇತರರ ಸಹಾಯದಿಂದ ವೇದಗಳನ್ನು ವಿಭಜಿಸಲು ಬಂದನು.

ತತೋ ಹರೀ ರಘುವಂಶೇವತೀರ್ಣಃ ಕೌಸಲ್ಯಾಯಾಂ ರಾಘವಃ ಸೂರ್ಯವಂಶೇ । ಸಮುದ್ರಾದೋರ್ವಿಗ್ರಹಂ ಕರ್ತುಮೀಶೋ ಹಂ ತುಂ ಭೂಮ್ಯಾಂ ರಾವಣಾದೀಂಶ್ಚ ವೀನ್ದ್ರ ॥ ೩,೧೫.

ನಂತರ ಹರಿಯು ರಘುವಂಶದಲ್ಲಿ ಅವತರಿಸಿ, ಸೂರ್ಯವಂಶದಲ್ಲಿ ಕೌಸಲ್ಯೆಗೆ ಜನಿಸಿದನು. ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಸಮುದ್ರವನ್ನು ದಾಟಲು ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ರಾವಣನನ್ನು ಮತ್ತು ಇತರರನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ಅವನು ಬಂದನು.

ತತೋ ಹರಿರ್ವ್ಯಾಸರೂಪೀ ಬಭೂವ ಅಷ್ಟಾವಿಂಶೇ ದ್ವಪರೇ ಜ್ಞಾನರೂಪೀ । ಪರಾಶರಾತ್ಸತ್ಯವತ್ಯಾಂ ಮಹಾತ್ಮಾ ಸ್ವಯಂ ವೇದಾನ್ ಸಂವಿಭಕ್ತುಂ ಚ ದೇವಃ ॥ ೩,೧೫.

ನಂತರ ಹರಿಯು ವ್ಯಾಸನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಎಪ್ಪತ್ತೆರಡನೇ ದ್ವಾಪರ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನಸ್ವರೂಪಿಯಾಗಿ ಅವತರಿಸಿದನು. ಮಹಾತ್ಮನು ಪರಾಶರ ಮತ್ತು ಸತ್ಯವತಿಯ ಮಗನಾಗಿ ಜನಿಸಿ, ತಾನೇ ವೇದಗಳನ್ನು ವಿಭಜಿಸಿದನು.

ತತೋ ಹರಿಃ ಕೃಷ್ಣರೂಪೀ ಬಭೂವ ದೇವಕ್ಯಾಂ ವೈ ವಸುದೇವಾತ್ಸ ವಿಷ್ಣುಃ । ಕಂಸಾದೀನ್ವೈ ನಿತರಾಂ ಹನ್ತುಕಾಮಃ ಸಮ್ಯಕ್ಪಾತುಂ ಪಾಣ್ಡವಾಂಶ್ಚಾಪಿ ವೀನ್ದ್ರ ॥ ೩,೧೫.

ನಂತರ ಹರಿಯು ಕೃಷ್ಣನ ರೂಪದಲ್ಲಿ, ದೇವಕಿಯಿಂದ ವಸುದೇವನಿಗೆ ಜನಿಸಿದನು. ಆ ವಿಷ್ಣುವು, ಕಂಸ ಮತ್ತು ಇತರರನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಪಾಂಡವರುಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸಿ ಅವತಾರ ಪಡೆದನು.

ತತಃ ಕಲೌ ಸಂಪ್ರವೃತ್ತೇ ಹರಿಸ್ತು ಸಂಮೋಹನಾರ್ಥಂ ಚಾಸುರಾಣಾಂ ಖಗೇನ್ದ್ರ । ನಾಮ್ನಾ ಬುದ್ಧೋ ಕೀಕಟೇಷು ಪ್ರಜಾತೋ ವೇದಪ್ರಮಾಣಂ ನಿರಾಕರ್ತುಮೇವ ॥ ೩,೧೫.

ನಂತರ ಕಳಿಯುಗ ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗ, ಹರಿಯು ಕಿಕಟ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧನಾಗಿ ಜನಿಸಿದನು, ಪಕ್ಷಿರಾಜನೇ, ಅಸುರರನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ವೇದಗಳ ಪ್ರಾಮಾಣ್ಯವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಲು ಅವನು ಬಂದನು.

ತತೋ ಹರಿಃ ಕಲ್ಕಿಸಂಜ್ಞಶ್ಚ ವೀನ್ದ್ರ ಉತ್ಪತ್ಸ್ಯತೇ ಯುಗಯೋರ್ಮಧ್ಯಸಂಧೌ । ದಸ್ಯುಪ್ರಾಯಾನ್ಭೂಮಿಪಾನ್ವೈ ನಿಹನ್ತುಂ ನಾಮ್ನಾ ಹರಿರ್ವಿಷ್ಣುಗುಪ್ತಸ್ಯ ಗೇಹೇ ॥ ೩,೧೫.

ನಂತರ ಹರಿಯು ಕಲ್ಕಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ, ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಯುಗಗಳ ಸಂಧಿಯಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುಗುಪ್ತನ ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಜನಿಸಿ, ದಸ್ಯು ಸ್ವಭಾವದ ರಾಜರನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ಅವತಾರ ಪಡೆಯುವನು.

ಕೇಶವಾದ್ಯಾಶ್ಚತುರ್ವಿಂಶತಿರ್ವೈ ಸಂಕರ್ಷಣಾದಯಃ । ವಿಶ್ವಾದಯ ಸಹಸ್ರಂ ಚ ಪರಾದ್ಯಾ ಅಮಿತಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ॥ ೩,೧೫.

ಕೇಶವ ಮುಂತಾದ ಇಪ್ಪತ್ತ್ನಾಲ್ಕು ರೂಪಗಳು, ಸಂಕರ್ಷಣ ಮುಂತಾದವರು, ವಿಶ್ವ ಮುಂತಾದ ಸಾವಿರಾರು ರೂಪಗಳು, ಪರ ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ರೂಪಗಳು ಅನಂತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

ಅವತಾರಾ ಹ್ಯಸಂಖ್ಯಾತಾ ವಿಷ್ಣೋರ್ನಾರಾಯಣಸ್ಯ ಚ । ಸ್ವಯಂ ನಾರಾಯಣಾಸ್ತೇ ತೇ ನಾಣುಮಾತ್ರಂ ವಿಭಿದ್ಯತೇ ॥ ೩,೧೫.

ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮತ್ತು ನಾರಾಯಣನ ಅವತಾರಗಳು ನಿಜಕ್ಕೂ ಎಣಿಸಲಾರದಷ್ಟು ಅನೇಕ. ಸ್ವತಃ ನಾರಾಯಣನಾದವರು ಯಾವಾಗಲೂ ಒಂದೇ ಆಗಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ذرೇಣುವಷ್ಟು ಕೂಡ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ.

ಬಲತೋರೂಪತಶ್ಚಾಪಿ ಗುಣತಶ್ಚ ಕಥಞ್ಚನ । ಅನನ್ತೋನನ್ತಗುಣತಃ ಪೂರ್ಣೋ ವಿಷ್ಣುರ್ನ ಚಾನ್ಯಥಾ ॥ ೩,೧೫.

ಬಲದಿಂದ, ರೂಪದಿಂದ, ಗುಣಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ವಿಷ್ಣುವು ಅನಂತ ಗುಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಪರಿಪೂರ್ಣನು, ಯಾವಾಗಲೂ ಹಾಗೆಯೇ ಇರುವನು.

ಶ್ರೀಗರುಡಮಹಾಪುರಾಣಮ್ ೧೬ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಉವಾಚ । ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮ್ಯಾಃ ಸ್ವರೂಪಂ ಚ ಅವತಾರಾನ್ಖಗೇಶ್ವರ । ಶೃಣು ಸಮ್ಯಙ್ಮಹಾಭಾಗ ತಜ್ಜ್ಞಾನಸ್ಯ ವಿನಿರ್ಣಯಮ್ ॥ ೩,೧೬.

ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಹೇಳಿದನು: ಪಕ್ಷಿರಾಜನೇ, ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಅವಳ ಅವತಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ, ಆ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿಯಲು, ನೀನು ಗಮನದಿಂದ ಕೇಳು.

ಈಶಾದನ್ಯಸ್ಯ ಜಗತೋ ಹ್ಯಾತ್ಮೋ ಲೋಚನ ಏವ ತು । ವಿಷಯೀಕುರುತೇ ತತ್ಸ್ಯಾಜ್ಜ್ಞಾನಂ ಲಕ್ಷ್ಮ್ಯಾಃ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಮ್ ॥ ೩,೧೬.

ಈ ಲೋಕದ ಆತ್ಮನು, ಭಗವಂತನ ಹೊರತು, ಕೇವಲ ಕಣ್ಣು ಮಾತ್ರ. ಅದು ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ — ಇದನ್ನು ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಜ್ಞಾನವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ನಿತ್ಯಾವಿಯೋಗಿನೀ ದೇವೀ ಹರಿಪಾದೈಕಸಂಶ್ರಯಾ । ನಿತ್ಯಮುಕ್ತಾ ನಿತ್ಯಬುದ್ಧಾ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮೀಃ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾ ॥ ೩,೧೬.

ಯಾವ ದೇವಿ ಸದಾ ವಿಚ್ಛೇದವಿಲ್ಲದೆ, ಹರಿಯ ಪಾದಗಳಲ್ಲೇ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದಿದ್ದಾಳೋ, ಯಾವಳು ಸದಾ ಮುಕ್ತಳೂ, ಸದಾ ಜ್ಞಾನವಂತಳೂ ಆಗಿದ್ದಾಳೋ, ಆಕೆಯನ್ನು ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಮೂಲಸ್ಯ ಚ ಹರೇರ್ಭಾರ್ಯಾ ಲಕ್ಷ್ಮೀಃ ಸಂಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾ । ಪುಂಸೋ ಹಿ ಭಾರ್ಯಾ ಪ್ರಕೃತಿಃ ಪ್ರಕೃತೇಶ್ಚಾಭಿಮಾನಿನೀ ॥ ೩,೧೬.

ಹರಿಯ ಪತ್ನಿಯಾಗಿರುವ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನು ಮೂಲದ ಹೆಂಡತಿಯಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಪುರುಷನಿಗೆ ಹೆಂಡತಿ ಪ್ರಕೃತಿಯಂತೆಯೇ, ಪ್ರಕೃತಿಗೆ ಅವಳೇ ಅಭಿಮಾನಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ.

ಸೃಷ್ಟಿಂ ಕರ್ತುಂ ಗುಣಾನ್ವೀನ್ದ್ರ ಪುರುಷೇಣ ಸಹ ಪ್ರಭೋ । ತಮಃ ಪಾನಂ ತಥಾ ಕರ್ತುಂ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾಖ್ಯಾ ತದಾಭವತ್ ॥ ೩,೧೬.

ಈ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಗುಣಗಳು, ಒಟ್ಟಾಗಿ ಪುರುಷನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡವು. ಹಾಗೆಯೇ, ಅಂಧಕಾರವನ್ನು ಪಾನಮಾಡಲು ಆಕೆ ಪ್ರಕೃತಿ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದಳು.

ವಾಸುದೇವಸ್ಯ ಭಾರ್ಯಾ ತು ಮಾಯಾ ನಾಮ್ನೀ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾ । ಸಂಕರ್ಷಣಸ್ಯ ಭಾರ್ಯಾ ತು ಜಯೇತಿ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಾ ॥ ೩,೧೬.

ವಾಸುದೇವನ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಮಾಯೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸಂಕರ್ಷಣನ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಜಯ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಇದೆ.

ಅನಿರುದ್ಧಸ್ಯ ಭಾರ್ಯಾ ತು ಶಾನ್ತಾ ನಾಮ್ನೀತಿ ಕೀರ್ತಿತಾ । ಕೃತಿಃ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನಭಾರ್ಯಾಪಿಂ ಸೃಷ್ಟಿಂ ಕರ್ತುಂ ಬಭೂವ ಹ ॥ ೩,೧೬.

ಅನಿರುದ್ಧನ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಶಾಂತಾ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೃತಿ ಎಂಬವಳು ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನನ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾಡಲು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಳಾದಳು.

ವಿಷ್ಣುಪತ್ನೀ ಕೀರ್ತಿತಾ ಚ ಶ್ರೀದೇವೀ ಸತ್ತ್ವಮಾನಿನೀ । ತಮೋಭಿಮಾನಿನೀ ದುರ್ಗಾ ಕನ್ಯಕೇತಿ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾ ॥ ೩,೧೬.

ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಶ್ರೀದೇವಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಆಕೆ ಸತ್ವಗುಣಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿನಿಧಿ. ತಮೋಗುಣಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿರುವ ದುರ್ಗೆಯನ್ನು ಕನ್ಯಕೆ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.

ಕೃಷ್ಣಾವತಾರೇ ಕನ್ಯೇವ ನನ್ದಪುತ್ರಾನುಜಾ ಹಿ ಸಾ । ರಜೋಭಿಮಾನಿಭೂದೇವೀ ಭಾರ್ಯಾ ಸಾ ಸೂಕರಸ್ಯ ಚ ॥ ೩,೧೬.

ಕೃಷ್ಣಾವತಾರದಲ್ಲಿ ಆಕೆ ನಂದನ ಮಗನ ತಮ್ಮಿಯೆಂದು ಕನ್ಯೆಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ರಾಜೋಗುಣಕ್ಕೆ ಅಭಿಮಾನಿಯಾಗಿರುವ ದೇವಿ, ಆಕೆ ವಾರಾಹ ಅವತಾರದಲ್ಲಿ ಪತ್ನಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ.

ವೇದಾಭಿಮಾನಿನೀ ವೀನ್ದ್ರ ಅನ್ನಪೂರ್ಣಾ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾ । ನಾರಾಯಣಸ್ಯ ಭಾರ್ಯಾ ತು ಲಕ್ಷ್ಮೀರೂಪಾ ತ್ವಜಾ ಸ್ಮೃತಾ ॥ ೩,೧೬.

ವೇದಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿರುವ ಆಕೆಯನ್ನು ಅನ್ನಪೂರ್ಣೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ನಾರಾಯಣನ ಪತ್ನಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯಾಗಿ, ಅವಳು ಅಜಾರೂಪಿಣಿಯಾಗಿಯೂ ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾಳೆ.

ಯಜ್ಞಾಖ್ಯಸ್ಯ ಹರೇರ್ಭಾರ್ಯಾ ದಕ್ಷಿಣಾ ಸಂಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾ ॥ ೩,೧೬.

ಯಜ್ಞ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಹರಿಯ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ದಕ್ಷಿಣೆ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಜಯನ್ತೀ ವೃಷಭಸ್ಯೈವ ಪತ್ನೀ ಸಂಪರಿಕೀರ್ತಿತಾ । ವಿದೇಹಪುತ್ರೀ ಸೀತಾ ತು ರಾಮಭಾರ್ಯಾ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾ ॥ ೩,೧೬.

ಜಯಂತಿಯನ್ನು ವೃಷಭನ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿದೇಹನ ಪುತ್ರಿಯಾದ ಸೀತೆಯನ್ನು ರಾಮನ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ರುಕ್ಮಿಣೀಸತ್ಯಭಾಮಾ ಚ ಭಾರ್ಯೇ ಕೃಷ್ಣಸ್ಯ ಕೀರ್ತಿತೇ । ಇತ್ಯಾದಿಕಾ ಹ್ಯನನ್ತಾಶ್ಚಾಪ್ಯಾವತಾರಾಃ ಪೃಥಗ್ವಿಧಾಃ ॥ ೩,೧೬.

ರುಕ್ಮಿಣಿ ಮತ್ತು ಸತ್ಯಭಾಮಾ ಇಬ್ಬರೂ ಕೃಷ್ಣನ ಪತ್ನಿಯರಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇಂತಹ ಅನೇಕ, ಅನಂತ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಅವತಾರಗಳಿವೆ.

ರಮಾಯಾಃ ಸಂತಿ ವಿಪ್ರೇನ್ದ್ರ ಭೇದಹೀನಾಃ ಪರಸ್ಪರಮ್ । ಅನನ್ತಾನನ್ತಗುಣಕಾದ್ವಿಷ್ಣೋರ್ನ್ಯೂನಾಃ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾಃ ॥ ೩,೧೬.

ಹೇ ಮಹರ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೆ, ರಮಾದೇವಿಯ ರೂಪಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಬೇರ್ಪಡದೆ ಒಂದೇ ಆಗಿವೆ. ಅವು ಅನಂತ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದರೂ, ವಿಷ್ಣುವಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಅಥ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಚ ವಾಯುಶ್ಚ ಶ್ರಿಯಃ ಕೋಟಿಗುಣಾಧಮೌ । ವಕ್ಷ್ಯೇ ಚ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ರೂಪಂ ಶೃಣು ಪಕ್ಷೀನ್ದ್ರಸತ್ತಮ ॥ ೩,೧೬.

ಈಗ ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ವಾಯು ಇಬ್ಬರೂ ಶ್ರೀದೇವಿಗೆ ಕೋಟಿಗುಣ ಕಡಿಮೆಯವರು. ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮನ ರೂಪವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ, ನೀನು ಕೇಳು, ಪಕ್ಷಿರಾಜನೆ.

ವಾಸುದೇವಾತ್ಸಮುತ್ಪನ್ನೋ ಮಾಯಾಯಾಂ ಚ ಖಗೇಶ್ವರ । ಸ ಏವ ಪುರುಷೋನಾಮ ವಿರಿಞ್ಚ ಇತಿ ಕೀರ್ತಿತಃ ॥ ೩,೧೬.

ವಾಸುದೇವನಿಂದ, ಮಾಯೆಯೊಳಗೆ, ಪುರಷನೆಂಬವನು ಉದ್ಭವಿಸಿದನು. ಅವನನ್ನು ವಿರಿಂಚಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಪಕ್ಷಿರಾಜನೆ.

ಅನಿರುದ್ಧಾತ್ತು ಶಾನ್ತಾಯಾಂ ಮಹತ್ತತ್ತ್ವತನುಸ್ತ್ವಭೂತ್ । ತದಾ ಮಹಾನ್ವಿರಿಞ್ಚೇತಿ ಸಂಜ್ಞಾಮಾಪ ಖಗೇಶ್ವರ ॥ ೩,೧೬.

ಅನಿರುದ್ಧನಿಂದ ಶಾಂತಾದೇವಿಯೊಳಗೆ ಮಹತ್ತತ್ವ ರೂಪವು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಯಿತು. ಆಗ ಅವನಿಗೆ ಮಹಾನ್ ವಿರಿಂಚಿ ಎಂಬ ಹೆಸರು ದೊರೆಯಿತು, ಪಕ್ಷಿರಾಜನೆ.