ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ವತ್ಸರಾನನ್ತರಂ ವೀನ್ದ್ರ ನಿಃ ಸಾರಂ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಮ್ । ಪರ್ಪಟಃ ಪಕ್ಷಮಾತ್ರೇಣ ನಿಃ ಸಾರಃ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಃ ॥ ೩,೧೪.

ಒಂದು ವರ್ಷವಾದ ಮೇಲೆ ವೀಂದ್ರ ಹಣ್ಣು ಶಕ್ತಿಯನ್ನಿಲ್ಲದೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ; ಪರ್ಪಟ ಹಣ್ಣು ಅರ್ಧ ತಿಂಗಳಲ್ಲೇ ಶಕ್ತಿಯನ್ನೂ ರುಚಿಯನ್ನೂ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ತುಲಸೀ ಸರ್ವದಾ ಸಾರಾ ಏಕಾದಶ್ಯಾಮಪಿ ದ್ವಿಜ । ಆರ್ದ್ರಾ ವಾಪ್ಯಥವಾ ಶುಷ್ಕಾ ಸಾರ್ದ್ರಾ ಸಾರವತೀ ಸ್ಮೃತಾ ॥ ೩,೧೪.

ತುಳಸಿ ಯಾವಾಗಲೂ ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ, ದ್ವಿಜರೆ, ಏಕಾದಶಿಯಂದೂ ಸಹ. ಅದು ಹಸಿರಾಗಿದ್ದರೂ ಒಣವಾಗಿದ್ದರೂ, ಹಸಿರು ತುಳಸಿಯೇ ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿಯುತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಏಕಾದಶ್ಯಾಂ ತು ತುಲಸೀ ಸಾರಾ ಗ್ರಾಹ್ಯಾ ಮನೀಷಿಭಿಃ । ತ್ವಚಾ ನಾಸೇಂದ್ರಿಯೇಣಾಪಿ ನ ತು ಜಿಹ್ವೇನ್ದ್ರಿಯೇಣ ಚ ॥ ೩,೧೪.

ಏಕಾದಶಿಯಂದು ಶಕ್ತಿಯುತ ತುಳಸಿಯನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಸ್ವೀಕರಿಸಬಹುದು, ಆದರೆ ಅದು ಮೂಗು ಅಥವಾ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಮಾತ್ರ; ನಾಲಿಗೆಯಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಬಾರದು.

ಏಕಾದಶ್ಯಾಂ ಹರೇರನ್ನಂ ನಿಃ ಸಾರಂ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಮ್ । ಏಕಾದಶ್ಯಾಂ ಹರೇಸ್ತೀರ್ಥಂ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಖಗೇಶ್ವರ ॥ ೩,೧೪.

ಏಕಾದಶಿಯಂದು ಹರಿಯವರ ಆಹಾರ ಶಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಆ ದಿನ ಹರಿಯವರ ತೀರ್ಥವನ್ನು ಮಾನವರಿಗಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ, ಗರುಡ.

ಏಕವಾರೇ ಚ ಸಾರಂ ಸ್ಯಾದ್ದ್ವಿವಾರೇ ಚ ತತೋಧಿಕಮ್ । ಏಕಾದಶ್ಯಾಂ ಮಹಾಭಾಗ ತೀರ್ಥಂ ಗನ್ಧಾದಿಮಿಶ್ರಿತಮ್ ॥ ೩,೧೪.

ಒಂದು ಬಾರಿ ಅರ್ಪಿಸಿದರೆ ಅದು ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಎರಡು ಬಾರಿ ಅರ್ಪಿಸಿದರೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಹಾಭಾಗ, ಏಕಾದಶಿಯಂದು ಸುಗಂಧಾದಿಗಳಿಂದ ಮಿಶ್ರಿತವಾದ ತೀರ್ಥ—

ಅಸಾರಮಿತಿ ಸಂಪ್ರೋಕ್ತಂ ತಥಾ ಸ್ವಾದೂದಮಿಶ್ರಿತಮ್ । ಏಕಾದಶ್ಯಾಂ ಹರೇಃ ಸಾರಂ ಕ್ಷೀರಂ ಸರ್ಪಿರ್ಮಧೂದಕಮ್ ॥ ೩,೧೪.

—ಅದು ಶಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಸಿಹಿ ಪದಾರ್ಥಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಿಶ್ರವಾದವುಗಳೂ. ಏಕಾದಶಿಯಂದು ಹರಿಯವರ ಶಕ್ತಿಯು ಹಾಲು, ತುಪ್ಪ, ಜೇನು ಮತ್ತು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇರುತ್ತದೆ.

ನಿಃ ಸಾರಂ ಮನುಜೇನ್ದ್ರಾಣಾಮಿತಿ ವೇದವಿದಾಂ ಮತಮ್ । ಆಷಾಢಮಾಸೇ ಗರುಡ ಶಾಕೋ ನಿಃ ಸಾರ ಉಚ್ಯತೇ ॥ ೩,೧೪.

ವೇದವನ್ನು ಅರಿತವರು, ಇವುಗಳು ಮಾನವರಿಗೆ ಶಕ್ತಿಯಿಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಆಷಾಢ ಮಾಸದಲ್ಲಿ, ಗರುಡ, ಸೊಪ್ಪುಗಳು ಶಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಮಾಸಿ ಭಾದ್ರಪದೇ ವೀನ್ದ್ರ ಹ್ಯಸಾರಂ ದಧಿ ಚೋಚ್ಯತೇ । ಕ್ಷೀರಂ ತು ಹ್ಯಾಶ್ವಿನೇ ಮಾಸೇ ನಿಃ ಸಾರಂ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಮ್ ॥ ೩,೧೪.

ಭಾದ್ರಪದ ಮಾಸದಲ್ಲಿ, ಮಾನವರ ರಾಜನೇ, ಮೊಸರು ಶಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ; ಆಶ್ವಯುಜ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಹಾಲು ಶಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಊರ್ಧ್ವಪುಣ್ಡ್ರಗದಾಹೀನಾ ನಾರ್ಯಸಾರೇತಿ ಗೀಯತೇ । ಹರಿಭಕ್ತಿವಿಹೀನಾ ಯೇ ಹ್ಯಸುರಾಃ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಾಃ ॥ ೩,೧೪.

ಉರ್ಧ್ವಪುಂಡ್ರ ಮತ್ತು ಗದೆಯ ಗುರುತು ಇಲ್ಲದ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಶಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದವರೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಹರಿಯ ಭಕ್ತಿ ಇಲ್ಲದವರು ಅಸುರರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಹರಿನಾಮವಿಹೀನಂ ತು ಮುಖಂ ನಿಃ ಸಾರಮುಚ್ಯತೇ । ಹರಿನೈವೇದ್ಯಹೀನಸ್ತು ಪಾಕೋ ನಿಃ ಸಾರ ಉಚ್ಯತೇ ॥ ೩,೧೪.

ಹರಿಯ ಹೆಸರಿಲ್ಲದ ಬಾಯಿಗೆ ಶಕ್ತಿ ಇಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಹರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸದ ಆಹಾರಕ್ಕೂ ಶಕ್ತಿ ಇಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ತ್ರಿದಿನೈಶ್ಚಾತಸೀಪುಷ್ಪಂ ನಿಃ ಸಾರಂ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಮ್ । ಪ್ರಹರಂ ಮಲ್ಲಿಕಾ ಸಾರಂ ಜಾತೀ ತು ಪ್ರಹರಾರ್ಧಕಮ್ ॥ ೩,೧೪.

ಮೂರು ದಿನಗಳಾದ ಮೇಲೆ ಆತಸಿ ಹೂವು ಶಕ್ತಿಯನ್ನಿಲ್ಲದೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ; ಒಂದು ಪ್ರಹರ ಕಾಲ ಮಲ್ಲಿಗೆ ಹೂವು ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಜಾತಿ ಹೂವು ಅರ್ಧ ಪ್ರಹರ ಮಾತ್ರ ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ತ್ರಿಯಾಮಂ ಶತಪತ್ರಂ ಸ್ಯಾತ್ಕರವೀರಮಹರ್ನಿಶಮ್ । ಘಟಿಕಾವಧಿ ಸಾರಂ ಸ್ಯಾತ್ಪಾರಿಜಾತಂ ಖಗೇಶ್ವರ ॥ ೩,೧೪.

ಮೂರು ಯಾಮಗಳ ಕಾಲ ಶತಪತ್ರ ಹೂವು ಉಳಿಯುತ್ತದೆ; ಕರವೀರ ಹೂವು ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಎರಡೂ ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಪಾರಿಜಾತ ಹೂವು ಒಂದು ಘಟಿಕೆಯಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಗರುಡ.

ತ್ರಿವರ್ಷಂ ಕೇಸರಂ ಫಲ್ಗ ಸಾರಮಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ ಬುಧೈಃ । ಕಸ್ತೂರೀ ದಶವರ್ಷಂ ತು ಕರ್ಪೂರಂ ವರ್ಷಮಾತ್ರಕಮ್ ॥ ೩,೧೪.

ಮೂವರುಷ ಕಾಲ ಕೇಸರಿ ಹೂವು ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಕಸ್ತೂರಿ ಹತ್ತು ವರ್ಷ, ಕರ್ಪೂರ ಒಂದು ವರ್ಷ ಮಾತ್ರ ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಸಸಾರಮಿತಿ ಸಂಪ್ರೋಕ್ತಂ ಚನ್ದನಂ ಸರ್ವದಾ ಸ್ಮೃತಮ್ । ಶುದ್ಧನ್ನಿಃ ಸಾರಭೂತಾಂಶ್ಚ ವಕ್ಷ್ಯೇ ಶೃಣು ಖಗೇಶ್ವರ ॥ ೩,೧೪.

ಚಂದನ ಯಾವಾಗಲೂ ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗಿಯೇ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ; ಈಗ ನಾನು ಶುದ್ಧವಾದ, ಆದರೆ ಶಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದ ಆಹಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ಗರುಡ.

ತುಷಾ ಮೇಧ್ಯಾ ಆರನಾಲಂ ಪುಣ್ಯಕಂ ಭಿಃ ಸಟಾ ತಥಾ । ಉಪೋದ್ವ್ರಜೀ ಅಲಾಬೂಶ್ಚ ಬೃಹತ್ಕೋಶಾತಕೀ ತಥಾ ॥ ೩,೧೪.

ತುಷಾ, ಮೇಧ್ಯಾ, ಆರನಾಳ, ಪುಣ್ಯಕ, ಭಿ, ಸಟಾ, ಉಪೋದ್ವ್ರಜೀ, ಅಳಬು ಮತ್ತು ಬೃಹತ್ಕೋಶಾತಕಿ—

ವೃನ್ತಾಕಂ ಚುಕ್ರಶಾಕಶ್ಚ ಬಿಲ್ವಮೌದುಂವರಂ ತಥಾ । ಪಲಾಞ್ಜುರ್ಲಶುನಂ ವೃನ್ತಂ ಕಲಞ್ಜಂ ಚ ತಥಾ ದ್ವಿಜಾ ॥ ೩,೧೪.

ವೃಂತಾಕ, ಚುಕ್ರಶಾಕ, ಬಿಲ್ವ, ಔದುಂಬರ, ಪಲಾಂಜು, ಲಶುನ, ವೃಂತ ಮತ್ತು ಕಲಂಜ—ಇವುಗಳೆಲ್ಲವು, ದ್ವಿಜರೆ—

ಏತತ್ಸರ್ವತ್ರ ಕಾಲೇ ಚ ನಿಃ ಸಾರಮಿತಿ ಕೀರ್ತಿತಮ್ । ಏಕಾದಶ್ಯಾಂ ವೈಶ್ವದೇವಂ ಶ್ರಾದ್ಧಂ ತರ್ಪಣಮೇವ ಚ ॥ ೩,೧೪.

ಈ ಎಲ್ಲವುಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಶಕ್ತಿಯಿಲ್ಲವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ; ಏಕಾದಶಿಯಂದು ವೈಶ್ವದೇವ, ಶ್ರಾದ್ಧ ಮತ್ತು ತರ್ಪಣವೂ ಕೂಡ ಶಕ್ತಿಯಿಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಮನ್ತ್ರೇಣ ಪ್ರೇತದಹನಮಸಾರಂ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಮ್ । ಹವಿರ್ನಾರಾಯಣೋ ದೇವೋ ಏತಾಂಶ್ಚ ಹ್ಯಶುಭಾನ್ರ ಸಾನ್ ॥ ೩,೧೪.

ಮಂತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಿದ ಮೃತದೇಹದ ದಹನ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಅರ್ಥವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ನಾರಾಯಣನೆಂಬ ದೇವರಿಗೆ ಹೋಮದ ಹವಿಸು ಅರ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅವನು ಈ ಅಶುಭವಾದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ನ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ನ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ನ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಹರಿಃ ಸ್ವಯಮ್ । ತಥಾಪಿ ಸರ್ವಂ ಜಾನಾತಿ ಜೀವಾನಾಂ ಪಾಪಕರ್ಮಣಾಮ್ ॥ ೩,೧೪.

ಹರಿ ಸ್ವತಃ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೂ, ಜೀವಿಗಳ ಪಾಪಕರ್ಯಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅವನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

ಆಸ್ವಾದನಂ ಕಾರಯತಿ ಸ್ವಯಂ ನಾಸ್ವಾದತೇ ಹರಿಃ । ಅಸಾರಭೋಜನಂ ಚೈವ ಜೀವಾನಾಂ ಕರ್ಮಜಂ ಫಲಮ್ ॥ ೩,೧೪.

ಅವನು ರುಚಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಹರಿ ಸ್ವತಃ ರುಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅರ್ಥವಿಲ್ಲದ ಆಹಾರವು ಜೀವಿಗಳ ಕರ್ಮದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಫಲವಾಗಿದೆ.

ಅಮುಖ್ಯಭೋಜಿನೋ ಜೀವಾಃ ಕುನ್ತ್ಯಾದ್ಯಾ ಮುಖ್ಯಭೋಜಿನಃ । ಶುಭಾನಿ ಚ ಪಿಬೇದ್ವಿಷ್ಣುರಶುಭಂ ನೋ ಪಿಬೇದ್ವಿಭುಃ ॥ ೩,೧೪.

ಪ್ರಧಾನ ಭೋಜಕರು ಅಲ್ಲದ ಜೀವಿಗಳು ಇದ್ದಾರೆ; ಕುಂತಿ ಮತ್ತು ಇತರರು ಮುಖ್ಯ ಭೋಜಕರು. ವಿಷ್ಣು ಶುಭವಾದುದನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ, ಅಶುಭವಾದುದನ್ನು ಸ್ವಾಮಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಕೋ ವದೇತ್ತಸ್ಯ ಚೇಷ್ಟಾಂ ತು ಪೂರ್ಣಾನನ್ದೋ ಹರಿಃ ಸ್ವಯಮ್ । ನ ತೇನ ಸದೃಶಃ ಕೋಪಿ ದೇಶೇ ಕಾಲೇ ಚ ವಿದ್ಯತೇ । ತಸ್ಯಾವತಾರಾನ್ವಕ್ಷ್ಯಹಂ ಶೃಣು ಪಕ್ಷೀನ್ದ್ರಸತ್ತಮ ॥ ೩,೧೪.

ಅವನ ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಯಾರು ವಿವರಿಸಬಹುದು? ಹರಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಆನಂದಸ್ವರೂಪನು; ಅವನಿಗೆ ಸಮಾನರು ಯಾವ ಕಾಲದಲ್ಲೂ, ಯಾವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೂ ಇಲ್ಲ. ಅವನ ಅವತಾರಗಳನ್ನು ಈಗ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ—ನೀನು ಕೇಳು, ಪಕ್ಷಿರಾಜ.

ಶ್ರೀಗರುಡಮಹಾಪುರಾಣಮ್ ೧೫ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಉವಾಚ । ಅಥಾವತಾ ರಾನ್ಪುರುಷಾಖ್ಯೋ ಹರಿಶ್ಚ ಗತೋ ಧ್ಯಾನಂ ಕರ್ತುಮೀಶೋ ಮಹಾತ್ಮಾ । ಪ್ರಾದುರ್ಬಭೂವಾಖಿಲಸದ್ಗುಣಾರ್ಣವಃ ಸ ಏವ ವಿಷ್ಣುಃ ಸ ಚ ಬೀಜಭೂತಃ ॥ ೩,೧೫.

ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: ಆಗ ಪುರುಷ ಎಂಬ ಅವತಾರವಾದ ಹರಿ, ಮಹಾತ್ಮನು, ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಲು ಹೋದನು. ಎಲ್ಲಾ ಗುಣಗಳ ಸಾಗರನಾದ ಆ ವಿಷ್ಣುವೇ ಬೀಜರೂಪಿಯಾಗಿಯೂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು.

ಯೋ ಬೀಜಭೂತಃ ಪುರುಷಾಖ್ಯ ವಿಷ್ಣುಃ ಸ ಏವಾಭೂದ್ವಾಸುದೇವೋ ಮಹಾತ್ಮಾ । ಸೃಷ್ಟಿಂ ಕರ್ತುಂ ಪುರುಷಾಖ್ಯಸ್ಯ ವಾಯೋರ್ಮಾಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಮೂಲರೂಪೋ ಯಥಾಽಸ ॥ ೩,೧೫.

ಪುರುಷ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ಆ ವಿಷ್ಣುವೇ ಸೃಷ್ಟಿಗಾಗಿ ಮಹಾತ್ಮನಾದ ವಾಸುದೇವನಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು. ಪುರುಷ ಎಂಬ ಮಾಯೆಯ ಮೂಲರೂಪವಾಗಿ ಅವನು ಮೂಲ ಕಾರಣನಾದನು.

ಯೋ ವಾಸುದೇವಸ್ತು ಸ ಏವ ಜಾತಃ ಸಂಕರ್ಷಣಾಖ್ಯೋ ಖಿಲಸದ್ಗುಣಾತ್ಮಾ । ಸೃಷ್ಟಿಂ ಕರ್ತುಂ ಸೂತ್ರಭೂತಸ್ಯ ವಾಯೋರ್ಜಯಾಖ್ಯಾಯಂ ಪೂರ್ಣಸಂವಿತ್ಪರಾತ್ಮಾ ॥ ೩,೧೫.

ಆ ವಾಸುದೇವನೇ ಸಂಪೂರ್ಣ ಗುಣಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಸಂಕರ್ಷಣನಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು. ಸೃಷ್ಟಿಗಾಗಿ ಜಯ ಎಂಬ ವಾಯುವಿನ ಸೂತ್ರರೂಪಿಯಾಗಿ, ಅವನು ಪರಿಪೂರ್ಣ ಜ್ಞಾನಸ್ವರೂಪನಾದ ಪರಮಾತ್ಮನಾದನು.

ಸ ಏವಂ ಸಂಕರ್ಷಣನಾಮಧೇಯಃ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನನಾಮಾ ಚ ಸ ಏವ ವಿಶ್ರುತಃ । ಸರಸ್ವತೀಭಾರತೀಸರ್ಜನಾರ್ಥಂ ಸ ಏವ ದೇವ್ಯಾ ಮೂಲರೂಪೋ ಬಭೂವ ॥ ೩,೧೫.

ಅದೇ ಸಂಕರ್ಷಣನೆಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದವನು ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧನು. ಸರಸ್ವತಿ ಮತ್ತು ಭಾರತಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು, ಅವನೇ ದೇವಿಯ ಮೂಲರೂಪನಾದನು.

ಸೃಷ್ಟ್ವಾ ಯುಕ್ತಂ ಷೋಡಶಭಿಃ ಕಲಾಭಿರ್ಮಹತ್ತತ್ತ್ವಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮರೂಪಂ ಸ ಏವ । ಸಾಹಙ್ಕಾರಂ ಕ್ರೀಡಯಾಮಾಸ ದೇವಃ ಶೃಣು ತ್ವಂ ವೈ ಷೋಡಶಾಖ್ಯಾಃ ಕಲಾಶ್ಚ ॥ ೩,೧೫.

ಅವನು ಹದಿನಾರು ಕಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಹತ್ತತ್ತ್ವವೆಂಬ ಸೂಕ್ಷ್ಮರೂಪವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಆಟವಾಡಿದನು. ಆ ಹದಿನಾರು ಕಲೆಗಳೇನು ಎಂಬುದನ್ನು ನೀನು ಕೇಳು.

ಭೂತಾನಿ ಕರ್ಮೇನ್ದ್ರಿಯಪಞ್ಚಕಾನಿ ಜ್ಞಾನೇನ್ದ್ರಿಯಾಣೀಹ ತಥಾ ಮನಶ್ಚ । ತತೋ ಬಭೂವ ಹ್ಯನಿರುದ್ಧಸಂಜ್ಞಕೋ ಜೀವಾಂಶ್ಚ ಸಂಗೃಹ್ಯ ಸುಪೂರ್ಣಶಕ್ತಿಃ ॥ ೩,೧೫.

ಭೂತಗಳು, ಐದು ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಐದು ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಗಳು ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸು—ಇವುಗಳ ನಂತರ ಅನಿರುದ್ಧ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ, ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು, ಸಂಪೂರ್ಣ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳವನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು.

ಸೋಯಂ ವಿರಿಞ್ಚ್ಯಾದಿಸಮಸ್ತದೇವಾನ್ ಸ್ಥೂಲೇನ ದೇಹೇನ ಸಸರ್ಜ ನಾಥಃ । ತಥಾ ಸ ವಿಷ್ಣುಃ ಪುರುಷಾಭಿಧಸ್ತು ಸನತ್ಕುಮಾರತ್ವಮವಾಪ ವೀನ್ದ್ರ ॥ ೩,೧೫.

ಅವನೇ ವಿರಿಂಚಿಯವರಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥೂಲದೇಹದಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ಹಾಗೆಯೇ, ಪುರುಷ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ವಿಷ್ಣುವು, ಪಕ್ಷಿರಾಜ, ಸನತ್ಕುಮಾರನ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದನು.