ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ತಥಾಪ್ಯಹಂ ಕಾಮಹೀನೋ ಹಿ ನಿತ್ಯಂ ರುದ್ರಾದಯಃ ಕಾಮವನ್ತೋ ಯತೋತಃ । ಶರೀರಿಣಸ್ತೇ ಬಹಿರರ್ಥಭಾವಾ ಅಜ್ಞಾನವನ್ತೋಽಪಿ ಚ ಸಂಸ್ಮೃತಾಃ ಖಗ ॥ ೩,೧೨.

ಆದರೂ ನಾನು ಯಾವಾಗಲೂ ಕಾಮವಿಲ್ಲದವನಾಗಿದ್ದೇನೆ; ಆದರೆ ರುದ್ರಾದಿಗಳು ಕಾಮದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ದೇಹವಂತರಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಹೊರಗಿನ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಆಸಕ್ತರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅವಿಧ್ವಾಂಸರಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ, ಪಕ್ಷಿರಾಜ.

ಸ್ವದಾರಭೋಗೇ ಕೇವಲಾಂ ಪ್ರೀತಿಮೇವಂ ಹರೇರೇವಂ ಸರ್ವದಾಹಂ ಕರೋತಿ । ಸ್ತಮ್ಬಾಸ್ತ್ರಾದೀನ್ಧಾರಿಯಿಷ್ಯೇ ಸದೈವ ವಿಷ್ಣೋಃ ಪ್ರೀತ್ಯರ್ಥಂ ನೈವ ಗಾತ್ರಾರ್ಥಮೇವ ॥ ೩,೧೨.

ನಾನು ನನ್ನ ಹೆಂಡತಿಯೊಡನೆ ಇರುವಾಗಲೂ, ನಾನು ಯಾವಾಗಲೂ ಹರಿಯನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಲು ಮಾತ್ರವೇ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ; ವಿಷ್ಣುವಿನ ಸಂತೋಷಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಕಂಬಗಳನ್ನಾದರೂ ಹೊರುತ್ತೇನೆ, ಎಂದಿಗೂ ನನ್ನ ದೇಹದ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲ.

ನಿತ್ಯಾನನ್ದಾದನ್ಯಕಾಮೋ ನ ಮೇಸ್ತಿ ಅತಃ ಸದಾ ಬಹಿರರ್ಥೈಶ್ಚ ಶೂನ್ಯಃ । ಮಮಾಪಿ ಭಾರ್ಯಾ ಬಹಿರರ್ಥಶೂನ್ಯಾ ಅಮೂಢಭಾವಾ ಮೂಢವತೀವ ದೃಶ್ಯತೇ ॥ ೩,೧೨.

ಶಾಶ್ವತ ಆನಂದವನ್ನಲ್ಲದೆ ನನಗೆ ಬೇರೆ ಯಾವ ಆಸೆಯೂ ಇಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಯಾವಾಗಲೂ ಹೊರಗಿನ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನ ಹೆಂಡತಿಯೂ ಕೂಡಾ ಹೊರಗಿನ ಆಸೆಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ, ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳವಳು, ಆದರೆ ಅವಳು ಮೂಢಳಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾಳೆ.

ಅಮೂಢಭೂತಾ ಜ್ಞಾನಿನಾಂ ಸರ್ವದೈವ ತಥಾಜ್ಞಾನಾಂ ಜ್ಞಾನಹೀನೇತಿ ಭಾತಿ । ಯಾವಜ್ಜ್ಞಾನಂ ಚಾಸ್ತಿ ಮೇ ವಾಸ್ತುದೇವ ತಾವಜ್ಜ್ಞಾನಂ ವಾಸುದೇವಸ್ಯ ಚಾಸ್ತಿ ॥ ೩,೧೨.

ಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವಳು ಸದಾ ವಿವೇಕವಂತಳಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾಳೆ, ಆದರೆ ಅಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದವಳಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾಳೆ. ನನಗೆ ನಿಜವಾದ ಜ್ಞಾನವಿರುವವರೆಗೂ, ವಾಸುದೇವನಿಗೂ ಜ್ಞಾನವಿರುತ್ತದೆ.

ಯಾವಜ್ಜ್ಞಾನಂ ವಾಸುದೇವಸ್ಯ ಚಾಸ್ತಿ ತಾವಜ್ಜ್ಞಾನಂ ಜ್ಞಾನವತಾಮೃಜೂನಾಮ್ । ಕ್ರಮೇಣೈವಾಜ್ಞಾನಿನಾಂ ವಾನೃಜೂನಾಮಸ್ಪಷ್ಟರೂಪೋ ಜ್ಞಾನಗತೋ ವಿಶೇಷಃ ॥ ೩,೧೨.

ವಾಸುದೇವನಿಗೆ ಜ್ಞಾನವಿರುವವರೆಗೂ, ನೇರವಾದವರಿಗೂ ಜ್ಞಾನವಿರುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಅಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮತ್ತು ನೇರವಲ್ಲದವರಲ್ಲಿಯೂ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಭೇದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಅದು ಕ್ರಮೇಣ ಮಾತ್ರ ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ.

ಸೌರಿಪ್ರಕಾಶೇ ಚ ಯಥೈವ ದರ್ಶನಂ ತಥಾ ಮಮ ಜ್ಞಾನಗತೋ ವಿಶೇಷಃ । ದೀಪಪ್ರಕಾಶೇ ಚ ಯಥೈವ ದರ್ಶನಂ ತಥಾ ಜ್ಞಾನಂ ವಾಸುದೇವಸ್ಯ ಚಾಸ್ತಿ ॥ ೩,೧೨.

ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ, ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ದೃಷ್ಟಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೋ, ಹಾಗೆಯೇ ನನ್ನ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿಯೂ ಭೇದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ; ದೀಪದ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ನೋಡಲು ಸಾಧ್ಯವೋ, ಹಾಗೆಯೇ ವಾಸುದೇವನ ಜ್ಞಾನವೂ ಇದೆ.

ಅಸ್ಪಷ್ಟಪರೂಪಾ ನ್ಯೂನತಾ ಹ್ಯಸ್ತಿ ವಾಯೌ ತಥಾ ಜ್ಞಾನಂ ನೈವ ಸಂಚಿನ್ತನೀಯಮ್ । ಏತಾದೃಶೀ ಜ್ಞಾನಶಕ್ತಿರ್ಮುರಾರೇರ್ವಾಯ್ವಾದೀನಾಂ ಮೋಕ್ಷಪರ್ಯನ್ತಮಸ್ತಿ ॥ ೩,೧೨.

ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಕಡಿಮೆ ಇರುವಂತೆ, ಜ್ಞಾನವನ್ನೂ ಹಾಗೆ ಕಲ್ಪಿಸಬಾರದು; ಮುರಾರಿಯ ಜ್ಞಾನಶಕ್ತಿ ಗಾಳಿ ಮುಂತಾದವರಿಗೂ ಮೋಕ್ಷದವರೆಗೆ ಹರಡಿದೆ.

ಜ್ಞಾನಂ ತ್ವೃಜೂನಾಂ ಮೋಕ್ಷಕಾಲೇಪಿ ಪಞ್ಚವಾಯ್ವಾದೀನಾಂ ಪ್ರಲಯೇನಾದ್ರಾದೀರ್ನ । ವಾಯೋರ್ಮಮ ಪ್ರಲಯೇ ಸೃಷ್ಟಿಕಾಲೇ ತಥಾ ಗಾಯತ್ರ್ಯಾ ನಾಸ್ತಿನಾಸ್ತ್ಯೇವ ಮೋಹಃ ॥ ೩,೧೨.

ಮೋಕ್ಷದ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೂ ನೇರವಾದವರ ಜ್ಞಾನವು ನಾಶವಾಗದು, ಹಾಗೆಯೇ ಐದು ಗಾಳಿಗಳಿಗೂ ಪ್ರಳಯದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನ ನಾಶವಾಗದು; ಗಾಳಿಯ ಪ್ರಳಯದಲ್ಲಿಯೂ, ಸೃಷ್ಟಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೂ ನನಗೂ ಗಾಯತ್ರಿಗೂ ಯಾವಾಗಲೂ ಮೋಹವಿಲ್ಲ.

ಗಾಯತ್ರೀವದ್ಭಾರತ್ಯಾ ದೇವದೇವ ಜ್ಞಾತವ್ಯಮೇವಂ ಹರಿತತ್ತ್ವವೇದಿಭಿಃ । ಮಮಾಜ್ಞಾನಂ ದೃಶ್ಯತೇ ಯತ್ರ ಕುತ್ರ ದೈತ್ಯಾದೀನಾಂ ಮೋಹನಾರ್ಥ ಸದೈವ ॥ ೩,೧೨.

ಗಾಯತ್ರಿಯಂತೆ, ಭಾರತಿಯಂತೆ, ಹರಿತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅರಿತವರು ಕೂಡಾ ಹೀಗೆ ತಿಳಿಯಬೇಕು, ದೇವದೇವಾ. ನನ್ನ ಅಜ್ಞಾನ ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೋ, ಅದು ದೈತ್ಯರು ಮುಂತಾದವರನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸಲು ಮಾತ್ರವೇ ಆಗಿದೆ.

ತೇನ ಪ್ರೀತಿರ್ದೇವದೇವಸ್ಯ ವಿಷ್ಣೋರ್ಭವಿಷ್ಯತೀತ್ಯೇವ ವಿನಿಶ್ಚಿತಾತ್ಮಾ । ಪ್ರಶ್ರಾದಿಕಂ ತ್ವಜ್ಞವತ್ಸರ್ವದೈವಂ ಕರಿಷ್ಯೇಹಂ ಮೋಹನಾಯಾಧಮಾನಾಮ್ ॥ ೩,೧೨.

ಹೀಗಾಗಿ ದೇವದೇವ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಸಂತೋಷ ಖಚಿತವಾಗಿಯೂ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ—ಇದು ನನ್ನ ದೃಢ ನಿರ್ಧಾರ. ಆದರೆ ನಾನು ಯಾವಾಗಲೂ ಅಜ್ಞಾನಿಗಳಂತೆ ವಿನಯದಿಂದ ವರ್ತಿಸುತ್ತೇನೆ, ಕೆಟ್ಟವರನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸಲು.

ಸೂರ್ಯೋದಯೇ ನಾಸ್ತಿ ಯಥಾ ತಮಶ್ಚ ತಥಾಜ್ಞಾನಂ ನಾಸ್ತಿನಾಸ್ತ್ಯೇವ ದೇವ । ಕರೋಮ್ಯಹಂ ಶ್ರವಣಂ ಸರ್ವದೈವ ಹರಿಪ್ರೀತ್ಯರ್ಥಂ ನಿಶ್ಚತಾರ್ಥಂ ಸತಾಂ ಹಿ ॥ ೩,೧೨.

ಸೂರ್ಯೋದಯದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಅಂಧಕಾರವಿರದು, ಹಾಗೆಯೇ ದೇವಾ, ಅಜ್ಞಾನವೂ ಇಲ್ಲ. ನಾನು ಸದಾ ಹರಿಯನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಲು, ಸಜ್ಜನರ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಕೇಳುತ್ತೇನೆ.

ಶತಜನ್ಮಗತಾನಾಂ ತ್ವನೃಜೂನಾಂ ಪೂರ್ವಮೇವ ತು । ಅಪರೋಕ್ಷಾಭಾವ ಏವ ಹ್ಯಜ್ಞಾನಂ ಸಮುದೀರಿತಮ್ ॥ ೩,೧೨.

ನೇಸರಲ್ಲದವರು ನೂರು ಜನ್ಮಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿದರೂ, ನೇರ ಅನುಭವದ ಕೊರತೆ ಅಜ್ಞಾನವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಪರೋಕ್ಷಾನನ್ತರಂ ತು ನಾಸ್ತ್ಯಜ್ಞಾನಂ ನ ಸಂಶಯಃ । ಶತಜನ್ಮಸು ದೇವೇಶ ಅಪರೋಕ್ಷೇಣ ಸರ್ವದಾ ॥ ೩,೧೨.

ಆದರೆ ನೇರ ಅನುಭವವಾದ ಮೇಲೆ ಅಜ್ಞಾನವಿರದು—ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ; ನೂರು ಜನ್ಮಗಳಾದರೂ, ದೇವದೇವಾ, ನೇರ ಅನುಭವ ಸದಾ ಇರುತ್ತದೆ.

ಪೂರ್ಣಜ್ಞಾನಂ ಮಮಾಸ್ತ್ಯೇವ ನಾತ್ರ ಕಾರ್ಯಾ ವಿಚಾರಣಾ । ಶತಜನ್ಮಸು ಪೂರ್ವಂ ತು ಪರೋಕ್ಷೇಣ ಮಮ ಪ್ರಭೋ ॥ ೩,೧೨.

ನನಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜ್ಞಾನವಿದೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ಯೋಚನೆ ಮಾಡುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ಹಿಂದಿನ ನೂರು ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ, ಪ್ರಭೋ, ನನ್ನ ಜ್ಞಾನ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿತ್ತು.

ಪೂರ್ಣಂ ಜ್ಞಾನಂ ಸದಾಪ್ಯಸ್ತೀತ್ಯೇವಮಾಹುರ್ಮಹರ್ಷಯಃ । ಸಂಜ್ಞಾಜನ್ಮಗತಾಯಾಶ್ಚ ಸರಸ್ವತ್ಯಾ ಮಹಾಪ್ರಭೋ ॥ ೩,೧೨.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಜ್ಞಾನ ಸದಾ ಇದೆ—ಎಂದು ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಹೆಸರಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಸರಸ್ವತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಹೀಗೆಯೇ ಇದೆ, ಮಹಾಪ್ರಭೋ.

ನಾಜ್ಞಾನಂ ಚಿನ್ತನೀಯಂ ಹಿ ಬ್ರಹ್ಮಾಯ್ವೋಶ್ಚ ದೇವ ಹಿ । ಅತ್ರ ಕಶ್ಚಿದ್ವಿಶೇಷೋಸ್ತಿ ಜ್ಞಾತವ್ಯಸ್ತತ್ವಮಿಚ್ಛುಭಿಃ ॥ ೩,೧೨.

ಬ್ರಹ್ಮನ ಬಗ್ಗೆ ಅಥವಾ ನನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಯೋಚಿಸಬಾರದು ದೇವರೇ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಶೇಷತೆ ಇದೆ, ಅದನ್ನು ಸತ್ಯವನ್ನು ಅರಿಯಲು ಇಚ್ಛಿಸುವವರು ತಿಳಿಯಲೇಬೇಕು.

ಅವತಾರೇಷು ಭಾರತ್ಯಾಃ ಕದಾಚಿಜ್ಜ್ಞಾನಪೂರ್ವಕಮ್ । ಸರ್ವದಾ ಜ್ಞಾನರೂಪಾ ಸಾ ಸರ್ವದುಃಖವಿವರ್ಜಿತಾ ॥ ೩,೧೨.

ಭಾರತಿಯ ಅವತಾರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪೂರ್ವಜ್ಞಾನವಿರುವಂತೆ ಕಾಣಬಹುದು. ಆದರೆ ಆಕೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಜ್ಞಾನಸ್ವರೂಪಿಣಿ, ಎಲ್ಲ ದುಃಖಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ.

ದೈತ್ಯಾನಾಂ ಮೋಹನಾರ್ಥಾಯ ಅಂಶೇ ದುಃಖೀವ ದೃಶ್ಯತೇ । ತಸ್ಯಾ ದುಃಖಾದಿಕಂ ಕಿಞ್ಚಿನ್ನಾಸ್ತಿನಾಸ್ತ್ಯೇವ ಸರ್ವಥಾ ॥ ೩,೧೨.

ದೈತ್ಯರನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸಲು, ಭಾಗಶಃ ದುಃಖಿತಳಾಗಿ ಭಾರತಿಯು ಕಾಣಬಹುದು. ಆದರೆ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಆಕೆಗೆ ದುಃಖವೋ ಅದಕ್ಕೆ ಹೋಲುವ ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ.

ಅಪರೋಕ್ಷತಿರೋಭಾವ ಈಷತ್ಕಾಲೇ ಪ್ರದೃಶ್ಯತೇ । ತಾವನ್ಮಾತ್ರೇಣ ವಾಜ್ಞಾನಂ ತಸ್ಯಾಂ ನೈವಾಹಿತಂ ಚ ಯತ್ ॥ ೩,೧೨.

ಅಲ್ಪ ಸಮಯಕ್ಕೆ ನೇರವಾದ ಮುಚ್ಚಳಿಕೆ ಕಾಣಬಹುದು. ಆದರೂ ಅದರಿಂದಲೇ ಆಕೆಯಲ್ಲಿ ಅಜ್ಞಾನವು ಎಂದಿಗೂ ನೆಲೆಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಮೂಲರೂಪೇ ತು ನಾಸ್ತ್ಯೇವ ಭಾರತ್ಯಾ ಜ್ಞಾನವಿಸ್ಮೃತಿಃ । ಭಾರತ್ಯಾಸ್ತು ಯಥಾ ನಾಸ್ತಿ ಸರಸ್ವತ್ಯಾಸ್ತು ಕಿಂ ಪುನಃ ॥ ೩,೧೨.

ಮೂಲರೂಪದಲ್ಲಿ ಭಾರತಿಗೆ ಜ್ಞಾನವಿಸ್ಮರಣೆ ಎಂದಿಗೂ ಇಲ್ಲ. ಭಾರತಿಗೆ ಹೀಗೆ ಇದ್ದರೆ, ಸರಸ್ವತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಬೇಕೆ?

ಅಂಶಾವತರಣಂ ನಾಸ್ತಿ ಸರಸ್ವತ್ಯಾಃ ಕದಾಚನ । ಅಂಶಾವತರಣಂ ನಾಸ್ತಿ ಮಮಾಪಿ ಮಧುಸೂದನ ॥ ೩,೧೨.

ಸರಸ್ವತಿಯವರಿಗೆ ಎಂದಿಗೂ ಭಾಗಶಃ ಅವತಾರವಿಲ್ಲ. ನನ್ನಿಗೂ ಭಾಗಶಃ ಅವತಾರವಿಲ್ಲ, ಮಧುಸೂದನ.

ತಥೈವ ಜ್ಞಾನಮಸ್ತ್ಯೇವ ಹರೇರ್ನಾರಾಯಣಸ್ಯ ಚ । ವಾಯೋರಂಶಾವತಾರೋಸ್ತಿ ಯಥಾ ಮೂಲೇ ತಥೈವ ಚ ॥ ೩,೧೨.

ಹಾಗೆಯೇ ಹರಿಯಲ್ಲಿಯೂ, ನಾರಾಯಣನಲ್ಲಿಯೂ ಯಾವಾಗಲೂ ಜ್ಞಾನವಿದೆ. ಆದರೆ ವಾಯುವಿಗೆ ಭಾಗಶಃ ಅವತಾರಗಳು ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ, ಮೂಲರೂಪದಲ್ಲಿರುವಂತೆ.

ಬಲಜ್ಞಾನಾದಿಕಂ ಸರ್ವಂ ಚಿನ್ತನೀಯಂ ನ ಸಂಶಯಃ । ತಥಾಪಿ ವಾಯೌ ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ಬಲಜ್ಞಾನಾದಿವ್ಯಕ್ತಯಃ ॥ ೩,೧೨.

ಬಲ, ಜ್ಞಾನ ಇತ್ಯಾದಿ ಎಲ್ಲ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಯೋಚಿಸುವುದು ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಯೋಗ್ಯ. ಆದರೂ ವಾಯುವಿನಲ್ಲಿ ಬಲ, ಜ್ಞಾನ ಇತ್ಯಾದಿಯ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷತೆಗಳು ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ.

ಅವತಾರೇಷು ವಾಯೋಸ್ತು ಸಮ್ಯಕ್ಶಕ್ತ್ಯಾತ್ಮನಾಸ್ತಿ ಹಿ । ಅಪರೋಕ್ಷತಿರೋಭಾವೌ ನಾಂಶಾವತರಣೇಷ್ವಪಿ ॥ ೩,೧೨.

ವಾಯುವಿನ ಅವತಾರಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶಕ್ತಿ ಇದೆ. ಆದರೆ ನೇರವಾದ ಮುಚ್ಚಳಿಕೆ ಇಲ್ಲ, ಭಾಗಶಃ ಅವತಾರಗಳೂ ಇಲ್ಲ.

ಬಲಜ್ಞಾನಾದಿಕಂ ಯಾವನ್ಮೂಲರೂಪೇ ಪ್ರದೃಶ್ಯತೇ । ತ್ರೇತಾಯುಗಸ್ವರೂಪೇ ಚ ನ ದರ್ಶಯತಿ ತಾದೃಶಮ್ ॥ ೩,೧೨.

ಮೂಲರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಲ, ಜ್ಞಾನ ಇತ್ಯಾದಿ ಎಷ್ಟು ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆಯೋ, ತ್ರೇತಾಯುಗದ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ಹಾಗೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಆ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಆ ಗುಣಗಳು ತೋರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ತ್ರೇತಾಯುಗಸ್ವರೂಪೇ ಚ ಯಾದೃಕ್ಚಾದರ್ಶಯತ್ಪ್ರಭೋ । ದ್ವಾಪರಸ್ಥೇ ಸ್ವರೂಪೇ ತತ್ತದ್ದರ್ಶಯತಿ ತಾದೃಶಮ್ । ತ್ರೇತಾಯುಗಸ್ವರೂಪೇ ಚ ಯಾದೃಕ್ಚಾದರ್ಶಯತ್ಪ್ರಭೋ ॥ ೩,೧೨.

ತ್ರೇತಾಯುಗದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭುವು ಯಾವ ಗುಣಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಿದನೋ, ಅವೇ ಗುಣಗಳನ್ನು ದ್ವಾಪರಯುಗದ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ. ತ್ರೇತಾಯುಗದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ತೋರಿಸಿದನೋ ಹಾಗೆ.

ದ್ವಾಪರಸ್ಥೇ ವಾಯುರೂಪೇ ಯಾದೃಗ್ವಾ ದರ್ಶಯತ್ಪ್ರಭುಃ । ವಾಯುಃ ಕಲಿಯುಗೇ ರೂಪೇ ತದ್ದರ್ಶಯತಿ ತಾದೃಶಮ್ ॥ ೩,೧೨.

ದ್ವಾಪರಯುಗದ ವಾಯು ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭುವು ಯಾವ ಗುಣಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಿದನೋ, ಅವೇ ಗುಣಗಳನ್ನು ವಾಯು ಕಳಿಯುಗದ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ.

ತಥಾ ದರ್ಶಯತೇ ವಾಯುರ್ದೈತ್ಯಾನಾಂ ಮೋಹನಾಯ ಚ । ಅವತಾರೇಷು ವಾಯೋಶ್ಚ ಅನ್ತರಂ ಯೇ ವಿದುಃ ಪ್ರಭೋ ॥ ೩,೧೨.

ಹಾಗೆಯೇ ವಾಯು ದೈತ್ಯರನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸಲು ತನ್ನನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ. ವಾಯುವಿನ ಅವತಾರಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ತಿಳಿದವರು, ಪ್ರಭುವೇ,

ತೇಽಧಂ ತಮಃ ಪ್ರವಿಶನ್ತೇ ತೇ ದೈತ್ಯಾ ನ ಚ ತೇ ಸುರಾಃ । ವಾಯಾವಪ್ಯನ್ತರಂ ನಾಸ್ತಿ ಹರಿತತ್ತ್ವವಿನಿರ್ಣಯೇ ॥ ೩,೧೨.

ಅವರು ಆಳವಾದ ಅಂಧಕಾರಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ—ಅವರು ದೈತ್ಯರು, ದೇವರುಗಳಲ್ಲ. ಹರಿಯ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವಾಗ ವಾಯುವಲ್ಲಿಯೂ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿಲ್ಲ.