ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ತಸ್ಮಾತ್ತದ್ವಾಸ್ತವಂ ನಾಸ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮವಾಯ್ವೋಃ ಖಗೇಶ್ವರ । ಸ್ವಪ್ನಾವಸ್ಥಾಯಾಃ ಸದೃಶೀ ಹ್ಯವಸ್ಥಾ ಸುಪ್ತಿಸಂಜ್ಞಿಕಾ ॥ ೩,೧೧.

ಆದ್ದರಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ವಾಯುಗಳಿಗೆ ನಿಜವಾದ ಅಸ್ತಿತ್ವವಿಲ್ಲ, ಹಕ್ಕಿಗಳ ರಾಜನೇ; ನಿದ್ರೆ ಎನ್ನುವ ಸ್ಥಿತಿ ಕನಸು ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಹೋಲುತ್ತದೆ.

ಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಮುಖ್ಯಯಾ ವೃತ್ತ್ಯಾ ಹ್ಯಸ್ತೀತ್ಯೇವಂ ನಿಬೋಧ ಮೇ । ಅತೋ ನ ವಾಸ್ತವಮಿದಮಙ್ಗೀಕಾರ್ಯಂ ಖಗೇಶ್ವರ ॥ ೩,೧೧.

ಬ್ರಹ್ಮನ ಮೂಲ ಕಾರ್ಯದಿಂದ ಅಸ್ತಿತ್ವವಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿ; ಆದ್ದರಿಂದ, ಹಕ್ಕಿಗಳ ರಾಜನೇ, ಇದನ್ನು ನಿಜವಾದದ್ದೆಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು.

ವಾಸ್ತವಂ ಯೇ ವಿಜಾನನ್ತಿ ತೇಷಾಂ ನಿತ್ಯಂ ಧನಂ ತಪಃ । ಶ್ರೀಗರುಡ ಉವಾಚ । ಸುಪ್ತಿಸ್ತ್ವಜ್ಞಾನಕಾರ್ಯತ್ವಾತ್ಸುಪ್ತಿರ್ನಾಸ್ತೀತ್ಯುದೀರಿತಾ ॥ ೩,೧೧.

ಯಾರು ನಿಜವಾದುದನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದಾರೆ, ಅವರಿಗೇ ಧನ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀಗರುಡನು ಹೇಳಿದನು: ನಿದ್ರೆ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವುದರಿಂದ, ನಿದ್ರೆ ಇಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಯದಾ ಹಿ ಕಾರಣಂ ಚಾಸ್ತಿ ತದಾ ಕಾರ್ಯಮಿತಿ ಪ್ರಭೋ । ಇತ್ಯಭಿಪ್ರಾಯಗರ್ಭೇಣ ತ್ವಂ ಸಮಾಧಾಸ್ಯ ತೇ ಯದಿ ॥ ೩,೧೧.

ಯಾವಾಗ ಕಾರಣವಿದೆ, ಆಗ ಫಲವೂ ಇರುತ್ತದೆ, ಪ್ರಭುವೇ; ನೀನು ಈ ಭಾವನೆ ಯಿಂದ ಇದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರೆ—

ತರ್ಹಿ ತಸ್ಯ ಮಹಾಭಾಗ ಕಥಂ ಬ್ರೂಹಿ ಭಯಾದಿಕಮ್ । ಭಯಾದಿಕಂ ಹ್ಯಸ್ತು ನಾಮ ಕಾ ವಾಸ್ಮಾಕಂ ಕ್ಷತಿರ್ಭವೇತ್ ॥ ೩,೧೧.

ಮಹಾಭಾಗನೇ, ಆಗ ಭಯ ಮತ್ತು ಇತರವು ಹೇಗೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳು; ಭಯ ಇತ್ಯಾದಿ ಇರಲಿ, ಆದರೆ ನಮಗೆ ಏನು ಹಾನಿಯಾಗುತ್ತದೆ?

ಏವಮುಕ್ತಸ್ತು ಗೋವಿನ್ದೋಬ್ರವೀತ್ತತ್ರಾಪಿ ಕಾರಣಮ್ । ಭಯಂ ತ್ವಜ್ಞಾನಕಾರ್ಯಂ ಸ್ಯಾತ್ಕಾರ್ಯಾಕಾರಣಮತ್ರ ಹಿ ॥ ೩,೧೧.

ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದಾಗ ಗೋವಿಂದನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು: ಅಲ್ಲಿಯೂ ಕಾರಣವಿದೆ; ಭಯ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವುದು, ಇಲ್ಲಿ ಫಲಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಿಲ್ಲ.

ಪ್ರೀಯತೇ ಮತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮ ತಸ್ಮಾತ್ಸುಪ್ತಿಶ್ಚ ತತ್ರ ಹಿ । ಅಜ್ಞಾದಿಕಂ ಯದಿ ಬ್ರಹ್ಮ ತಸ್ಯ ನ ಸ್ಯಾತ್ಕಥಞ್ಚನ ॥ ೩,೧೧.

ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಚಿಂತಿಸಿದಾಗ ಸಂತೋಷವಾಗುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿಗೆ ನಿದ್ರೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಬ್ರಹ್ಮ ಅಜ್ಞಾನ ಇತ್ಯಾದಿಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಹಾಗೆ ಎಂದಿಗೂ ಆಗದು.

ಕಥಂ ಸುಖೀ ಪ್ರದೃಶ್ಯೇತ ನ ಕಥಞ್ಚಿತ್ಕರಿಷ್ಯತಿ । ಕಥಂ ವಾ ಮುಕ್ತಿಪರ್ಯನ್ತಂ ಜ್ಞಾನವ್ಯಕ್ತಿರ್ವದಸ್ವ ಮೇ ॥ ೩,೧೧.

ಹೇಗೆ ಒಬ್ಬನು ಸಂತೋಷವಾಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಯಾವುದಾದರೂ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡಬಹುದು? ತಿಳಿಸು, ಜ್ಞಾನವು ಮುಕ್ತಿಯವರೆಗೆ ಹೇಗೆ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ?

ಯದ್ಯಜ್ಞಾನಂ ತಸ್ಯ ಸತ್ಯಂ ನ ಸ್ಯಾತ್ತರ್ಹಿ ಮಹಾಪ್ರಭೋ । ಅತ್ಯಾದರಾತ್ಕಥಂ ಬ್ರಹ್ಮಞ್ಛ್ರವಣಂ ಕುರುತೇ ವದ ॥ ೩,೧೧.

ಅಜ್ಞಾನವು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅದರಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಮಹಾಪ್ರಭುವೇ, ಬ್ರಹ್ಮನು ಅಪಾರ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಹೇಗೆ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳು.

ಇತಿ ತಸ್ಯ ವಚಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ಕೃಷ್ಣೋ ವಚನಮಬ್ರವೀತ್ । ಭಯಂ ಚ ವಾಸ್ತವಂ ತಸ್ಯ ನ ಜಾನೀಹಿ ಮಹಾಮತೇ ॥ ೩,೧೧.

ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಕೃಷ್ಣನು ಹೇಳಿದನು: ಮಹಾಮತಿವಂತನೇ, ಅದರಿಗಾಗಿ ಭಯ ನಿಜವಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿ.

ದೃಶ್ಯತೇ ಮದ್ಭಯಂ ತಸ್ಯ ಹರಿಪ್ರೀತ್ಯರ್ಥಮೇವ ಚ । ಭಯಾಕಾಮವತೀವಾನಮುವಾಸ್ತವಮೀರಿತಮ್ ॥ ೩,೧೧.

ಅದರೊಳಗೆ ನನ್ನ ಭಯವಿರುವುದು ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಹರಿಯನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಲು ಕೂಡ; ಭಯವು ಕಾಮದಂತೆ ನಿಜವಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಾಪ್ತಪ್ರಾಬ್ಧಲೇಶಸ್ತ ತಸ್ಯ ನಾಸ್ತಿ ಖಗೇಶ್ವರ । ದುಃ ಖಾಜ್ಞಾನಾದಿಕಂ ಕಿಞ್ಚಿತ್ಕಥಂ ತಸ್ಮಿನ್ ಭವಿಷ್ಯತಿ ॥ ೩,೧೧.

ಖಗಪತೀ, ಯಾರಿಗೆ ತನ್ನ ವಿಧಿಯ ಭಾಗದ ಒಂದು ಅಲ್ಪಾಂಶವೂ ದೊರಕಿದೆ, ಅವನಿಗೆ ಯಾವುದೇ ದುಃಖ, ಅಜ್ಞಾನ ಅಥವಾ ಇಂತಹ ಯಾವುದೇ ತೊಂದರೆಗಳು ಇರವು. ಅವನೊಳಗೆ ಅವುಗಳು ಹೇಗೆ ಉಂಟಾಗಬಹುದು?

ವಿಷ್ಣೋರಾಜ್ಞಾನುಸಾರೇಣ ಭಯಾಯಾನುಕರೋತ್ಯಸೌ । ತೇನ ಪ್ರೀಣಾತಿ ಚ ಹರಿಸ್ತಸ್ಯ ನಾಸ್ತ್ಯತ್ರ ಸಂಶಯಃ ॥ ೩,೧೧.

ಅವನು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಆಜ್ಞೆಗೆ ಭಯದಿಂದ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಇದರಿಂದ ಅವನು ಹರಿಯನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಂಶಯವೂ ಇಲ್ಲ.

ಶೃಣೋತಿ ಸತತಂ ಬ್ರಹ್ಮಾ ನ ಚಿನ್ತ್ಯಾತ್ತಾವತಾಜ್ಞತಾ । ಕದಾಚಿದ್ದೃಶ್ಯತೇ ಬ್ರಹ್ಮಾ ದುಃ ಖೀ ನ ಚ ಖಗೇಶ್ವರ ॥ ೩,೧೧.

ಬ್ರಹ್ಮನು ಯಾವಾಗಲೂ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಚಿಂತನೆ ಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬ್ರಹ್ಮನು ದುಃಖಿತನಂತೆ ಕಾಣಬಹುದು, ಆದರೆ ನಿಜವಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ಖಗಪತೀ.

ಯದ್ಬ್ರಹ್ಮ ಚ ನ ಜಾನೀಯಾದ್ಧರಿಪ್ರೀತ್ಯರ್ಥಮೇವ ಚ । ದುಃ ಖಿವದ್ದೃಶ್ಯತೇ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಆಜ್ಞಾನಾಂ ಮೋಹನಾಯ ಚ ॥ ೩,೧೧.

ಬ್ರಹ್ಮನು ಏನನ್ನಾದರೂ ತಿಳಿಯದೆ ಇದ್ದರೆ, ಅದು ಹರಿಯನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಲು ಮಾತ್ರ. ಬ್ರಹ್ಮನು ಅಜ್ಞಾನಿಗಳ ಮೋಹಕ್ಕಾಗಿ ದುಃಖಿತನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ.

ಯೋಗ್ಯತಾಮನತಿಕ್ರಮ್ಯ ಯಾವಜ್ಜ್ಞಾನಂ ಚ ತಿಷ್ಠತಿ । ಬ್ರಹ್ಮಣಸ್ತಾವದೇವಾಸ್ತಿ ನಾತ್ರ ಕಾರ್ಯಾ ವಿಚಾರಣಾ ॥ ೩,೧೧.

ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ತನ್ನ ಯೋಗ್ಯತೆಯೊಳಗೆ ಇರುವ ತನಕ ಜ್ಞಾನ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಕುರಿತು ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿಚಾರಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಜ್ಞಾನಸ್ಯ ವ್ಯಕ್ತತಾ ನಾಮ ವಿದ್ಯಮಾನಸ್ಯ ಚಾದರಾತ್ । ಜ್ಞಾನಸ್ಯಾಸಾದನಂ ಚೈವ ಜ್ಞಾನವ್ಯಕ್ತಿರಿತಿ ಸ್ಮೃತಾ ॥ ೩,೧೧.

ಜ್ಞಾನವು ಇದ್ದಾಗ ಅದು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರೆ, ಜ್ಞಾನವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು—ಇದನ್ನೇ ಜ್ಞಾನಪ್ರಕಾಶ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಅತೋ ಜ್ಞಾನಾದಿಕಂ ನಾಸ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಪರಮೇಷ್ಠಿನಃ । ಪದ್ಮಾದ್ಧಿರಣ್ಮ ಯಾಜ್ಜಾತೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ತು ಚತುರಾನನಃ ॥ ೩,೧೧.

ಆದುದರಿಂದ ಪರಮೇಶ್ಠಿ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಅಜ್ಞಾನ ಅಥವಾ ಇಂತಹ ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಚತುರ್ಮುಖ ಬ್ರಹ್ಮನು ಹಿರಣ್ಮಯ ಅಂಡದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಕಮಲದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದನು.

ಸರ್ವದಾಽಲೋಚನಾಯುಕ್ತಸ್ತೇನ ಸ್ವಾಲೋಚನಂ ಕೃತಮ್ । ಅಜ್ಞಾನಾಂ ಮೋಹನಾರ್ಥಾಯ ಹರಿಪ್ರೀತ್ಯರ್ಥಮೇವ ಚ ॥ ೩,೧೧.

ಅವನು ಯಾವಾಗಲೂ ಆಲೋಚನೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದಾನೆ. ಅಜ್ಞಾನಿಗಳ ಮೋಹಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಹರಿಯನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಲು ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಆಲೋಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.

ಸಂಕಲ್ಪೋಪಿ ತಥೈವಾಸ್ತಿ ನ ಹ್ಯಜ್ಞಾನಾತ್ಕೃತಸ್ತಥಾ । ಕೋ ವಾ ಮಾಂ ಸೃಷ್ಟವಾನತ್ರ ಇತಿ ಹ್ಯಾಲೋಚ್ಯ ಸ ಪ್ರಭುಃ ॥ ೩,೧೧.

ಅವನಿಗೆ ಸಂಕಲ್ಪವಿದೆ, ಆದರೆ ಅದು ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಉಂಟಾಗಿಲ್ಲ. 'ಇಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ಯಾರು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು?' ಎಂದು ಆ ಪ್ರಭು ಆಲೋಚಿಸುತ್ತಾನೆ.

ತಂ ವಿಚಾರಯಿತುಂ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಪದ್ಮನಾಡೀಂ ವಿವೇಶ ಹ ॥ ೩,೧೧.

ಆ ವಿಷಯವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಬ್ರಹ್ಮನು ಕಮಲದ ದಂಡವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.

ಶ್ರೀಗರುಡಮಹಾಪುರಾಣಮ್ ೧೨ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಉವಾಚ । ನಾಡೀಂ ಸಮಾವಿಶ್ಯ ಮಹಾನುಭಾವಃ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುಭಕ್ತೋ ತ್ವಥ ಪುಷ್ಕರಸ್ಥಃ । ವಿಚಾರಯಾಮಾಸ ಗುರುಂ ಸ್ವಮೂಲಂ ನಾರಾಯಣಂ ನಿರ್ಗುಣಮದ್ವಿತೀಯಮ್ ॥ ೩,೧೨.

ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಹೇಳಿದನು: ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವಿನ ಭಕ್ತನು, ಕಮಲದಲ್ಲಿದ್ದವನು, ಆ ದಂಡವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ತನ್ನ ಮೂಲವಾದ ನಿರ್ಗುಣ, ದ್ವಿತೀಯರಹಿತನಾದ ನಾರಾಯಣನನ್ನು ಚಿಂತನೆಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು.

ಏತಾವತಾ ಹರಿಭಕ್ತಸ್ಯ ತಸ್ಯಾಪ್ಯಚ್ಛಿನ್ನಭಕ್ತಸ್ಯ ಚತುರ್ಮುಖಸ್ಯ । ವಿಚಾರಕಾಲೇ ಚ ವಿಚಿನ್ತನೀಯೋ ಹ್ಯಜ್ಞಾನಲೇಶಸ್ತು ಖಗೇಶ್ವರೇಶ್ವರ ॥ ೩,೧೨.

ಖಗಪತೀ, ಹರಿಯ ಭಕ್ತನಾದ ಆ ಚತುರ್ಮುಖನಿಗೂ ವಿಚಾರಿಸುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಅಜ್ಞಾನವಿರುವಂತೆ ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು.

ಯಥಾಸ್ತಿ ವಿಷ್ಣೋರ್ಮನಃ ಸಙ್ಕಲ್ಪ ಏವ ತಥೈವ ಸೋಪಿ ಪ್ರಕರೋತಿ ನಿತ್ಯಮ್ । ಆಲೋಚನೇ ತಸ್ಯ ಸದಾಸ್ತಿ ಭೂಮನ್ಸ್ವಯೋಗ್ಯತಾಮನತಿಕ್ರಮ್ಯ ಚೈವ ॥ ೩,೧೨.

ಹೇಗೋ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸಂಕಲ್ಪವಿರುವಂತೆ, ಅವನು ಯಾವಾಗಲೂ ಹಾಗೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಆಲೋಚನೆಯಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನವು ತನ್ನ ಯೋಗ್ಯತೆಯೊಳಗೆ ಸದಾ ಇರುತ್ತದೆ.

ಹರೇಃ ಸ್ವರೂಪೇ ಚ ತಥಾ ಪ್ರಪಞ್ಚಃ ಸ್ವಸ್ಮಿನ್ಸ್ವರೂಪೇ ಚ ಖಗಾಸ್ತಿ ಜ್ಞಾನಮ್ । ಯಥಾಪಿ ನಿತ್ಯಂ ಪರಿಚಾರವಾರಿ ಚ ಅಜ್ಞಾತವದ್ದೃಶ್ಯತೇ ವಿಷ್ಣುನಾ ಚ ॥ ೩,೧೨.

ಹರಿಯ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ, ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿಯೂ ಜ್ಞಾನವು ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿಯೇ ಇದೆ. ಆದರೆ ಸೇವಕನು ಯಾವಾಗಲೂ ಸೇವೆಮಾಡುವಂತೆ, ವಿಷ್ಣುವೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ತಿಳಿಯದವನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ.

ಹರೇಃ ಪ್ರೀತ್ಯರ್ಥಂ ಕುರುತೇಽಸೌ ಕದಾಚ್ಚಿತ್ತತ್ರಾಪಿ ಕಶ್ಚಿದ್ವಿಶೇಷೋಽಸ್ತಿ ವೀನ್ದ್ರ । ಶೃಣುಷ್ವ ಸಮ್ಯಙ್ನಿಗೃಹೀತಚಿತ್ತೋ ಯಥಾ ಪ್ರೋವಾಚ ಸ ವಿಜಾನಾತಿ ದೇವಃ ॥ ೩,೧೨.

ಹರಿಯನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಲು ಅವನು ಕಾರ್ಯಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ, ವಿಹಂಗರಾಜ, ಅಲ್ಲೊಂದು ವಿಶೇಷತೆ ಉಂಟು. ನೀನು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿ, ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಕೇಳು; ಆ ದೇವರು ಹೇಗೆ ಮಾತನಾಡಿದನು ಮತ್ತು ತಿಳಿದನು ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಸದಾ ತ್ವದೋಷಂ ಪ್ರವಿಶೇಷೈಶ್ಚ ಮುಕ್ತವೇದಾಸ್ತಥಾ ವಾ ಪವಿಜಾನನ್ತಿ ನಿತ್ಯಮ್ । ತಸ್ಯ ಸ್ವರೂಪಂ ನ ತಥಾ ಹರಿಂ ಚ ಸ್ವಯೋಗ್ಯತಾಮನತಿಕ್ರಮ್ಯ ವೇಧಾಃ ॥ ೩,೧೨.

ಯಾವಾಗಲೂ ದೋಷರಹಿತವಾಗಿರುವ ಮುಕ್ತ ವೇದಗಳಿಗೂ, ತಮ್ಮ ಯೋಗ್ಯತೆಯನ್ನು ಮೀರಿ ಹರಿಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನೂ, ಅವನ ಸ್ವಂತ ಸ್ವರೂಪವನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿಯಲಾಗದು.

ಹರೇಃ ಸ್ವರೂಪಂ ನ ವಿಜಾನಾತಿ ಸರ್ವಂ ಸ್ವಯೋಗ್ಯರೂಪಂ ಸರ್ವದಾ ವೇತ್ತಿ ವಿಷ್ಣೋಃ । ತತ್ರಾಜ್ಞಾನಂ ನಾಸ್ತಿ ಕಿಞ್ಚಿದ್ದ್ವಿಜೇನ್ದ್ರ ಯಾವತ್ಸ್ವರೂಪಂ ಚ ತಥೈವ ಲಕ್ಷ್ಮ್ಯಾಃ ॥ ೩,೧೨.

ಅವನು ಹರಿಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿಯಲಾಗದು; ಯಾವಾಗಲೂ ತನ್ನ ಯೋಗ್ಯತೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಮಾತ್ರ ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೆ, ದ್ವಿಜೇಂದ್ರ. ಅಲ್ಲಿಯೂ ಅಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲ, ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಸ್ವರೂಪದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿಯೂ ಹಾಗೆಯೇ.

ವೇಧಾ ನ ಜಾನಾತಿ ಕುತಸ್ತದನ್ಯೇ ತಯೋಃ ಸ್ವರೂಪಂ ನ ವಿಜಾನಾತಿ ಸರ್ವಮ್ । ತಥಾಪಿ ವೇದಾನೇಕದೇಶೇನ ವೇದ ಜಾನಾತಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀರ್ಹರಿರೂಪಂ ಚ ಯಾವತ್ ॥ ೩,೧೨.

ಬ್ರಹ್ಮನು ತಿಳಿಯಲಾಗದು—ಮತ್ತೊಬ್ಬರಿಗೆ ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ? ಅವರಿಬ್ಬರ ಸ್ವರೂಪವನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಯಾರೂ ತಿಳಿಯಲಾಗದು. ಆದರೂ ವೇದಗಳು ಭಾಗಶಃ, ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮತ್ತು ಹರಿಯವರು ಎಷ್ಟು ತೋರಿಸುತ್ತಾರೋ ಅಷ್ಟನ್ನು ಮಾತ್ರ ತಿಳಿಯುತ್ತವೆ.