ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ಏವಂ ಸ್ತುತೋ ಹರಿಃ ಕೃಷ್ಣೋ ಸುಪ್ರಬುದ್ಧೋಽಪಿ ಸರ್ಬದಾ । ಉದ್ವುದ್ಧವನ್ಮಹಾ ವಿಷ್ಣುರಭೂದಜ್ಞಪರೀಕ್ಷಯಾ ॥ ೩,೧೧.

ಹೀಗೆ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹರಿ ಕೃಷ್ಣನು ಸದಾ ಜಾಗೃತನಾಗಿದ್ದರೂ, ಪಕ್ಷಿರಾಜ, ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ನಿದ್ರಿಸಿರೋಂತೆ ಕಂಡನು.

ತಸ್ಯ ನಾಭೇರಭೂತ್ಪದ್ಮಂ ಸೌವರ್ಣಂ ಭುವನಾಶ್ರಯಮ್ । ತತ್ಪ್ರಾಕೃತಂ ಚ ವಿಜ್ಞೇಯಂ ಭೂದೇವೀ ತ್ವಭಿಮಾನಿನೀ ॥ ೩,೧೧.

ಅವನ ನಾಭಿಯಿಂದ ಒಂದು ಬಂಗಾರದ ಕಮಲವು ಹುಟ್ಟಿತು; ಅದು ಎಲ್ಲಾ ಲೋಕಗಳ ಆಧಾರವಾಗಿತ್ತು. ಅದು ಪ್ರಕೃತಿಯೇ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಭೂದೇವಿಯು ಅದನ್ನು ತನ್ನದೇ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದಳು.

ಅನನ್ತಸೂರ್ಯವಚ್ಚೈವ ಪ್ರಕಾಶಕರಮೀರಿತಮ್ । ಚಿದಾನನ್ದಮಯೋ ವಿಷ್ಣುಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಭಿನ್ನೋ ನ ಸಂಶಯಃ ॥ ೩,೧೧.

ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದ ಸೂರ್ಯನು ಹೇಗೆ ಬೆಳಕನ್ನು ಹರಡುವುದೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಅದು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿತ್ತು. ಚೈತನ್ಯ ಮತ್ತು ಆನಂದದಿಂದ ಕೂಡಿದ ವಿಷ್ಣುವು ಅದಕ್ಕಿಂತ ವಿಭಿನ್ನನು ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ.

ವಿಷ್ಣೋಃ ಸ್ವರೂಪಭೂತಂ ಚ ಯೇ ವಿಜಾನನ್ತಿ ತೇ ನರಾಃ । ತೇ ಯಾನ್ತಿ ಹ್ಯಧರಂ ಲೋಕಂ ತಥಾ ತತ್ಸಂಗಿಸಂಗಿನಃ ॥ ೩,೧೧.

ಯಾರು ವಿಷ್ಣುವಿನ ನಿಜಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅರಿತಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಂಗಡ ಇರುವವರು ಕೂಡ, ಅವರು ಕೆಳಗಿನ ಲೋಕಗಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.

ಕಿರೀಟಾದಿಕವಚ್ಚೈವ ಜ್ಞಾತವ್ಯಂ ಚ ಖಗೇಶ್ವರ । ಕಿರೀಟಾದ್ಯಾ ಅಪಿ ಹರೇರ್ದ್ವಿಧಾ ಸಂತಿ ನ ಸಂಶಯಃ ॥ ೩,೧೧.

ಹಕ್ಕಿಗಳ ರಾಜನೇ, ಹೇಗೆ ಕಿರೀಟಾದಿ ಆಭರಣಗಳು ಎರಡು ವಿಧವಾಗಿವೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಹಾಗೆಯೇ ಹರಿಯವರ ಕಿರೀಟಾದಿಗಳು ಕೂಡ ಎರಡು ವಿಧವಾಗಿವೆ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

ಸ್ವರೂಪಾ ಹ್ಯಸ್ವರೂಪಾಶ್ಚ ಸ್ವಸ್ವರೂಪನಿ ದರ್ಶನೇ । ಗೃಹೀತಾ ಇತಿ ವಿಜ್ಞೇಯಾ ನ ಸ್ವರೂಪಾಃ ಖಗೇಶ್ವರ ॥ ೩,೧೧.

ನಿಜಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಅನಿಜಸ್ವರೂಪ ಎಂಬ ಎರಡು ವಿಧಗಳಿವೆ; ಸ್ವಂತ ನಿಜಸ್ವರೂಪದಂತೆ ಕಾಣುವವುಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದಂತೆಯೇ ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಅವು ನಿಜಸ್ವರೂಪವಲ್ಲ, ಹಕ್ಕಿಗಳ ರಾಜನೇ.

ಭ್ಮಾಣ್ಡಂ ಹ್ಯಸೃಜತ್ತತ್ರ ಸರ್ವಲೋಕವಿಧಾಯಕಮ್ । ಪ್ರಲಯೇ ಮುಕ್ತಿಹೀನಶ್ಚ ಸುಪ್ತ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ ಬುಧಃ ॥ ೩,೧೧.

ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಎಲ್ಲಾ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು; ಪ್ರಳಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮೋಕ್ಷವಿಲ್ಲದವನು 'ನಿದ್ರಿಸುತಿದ್ದಾನೆ' ಎಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ತಸ್ಯ ಸಮಿವಸ್ತ್ರಿವಂ ಚ ನ ಜ್ಞಾತವ್ಯಾ ಖಗೇಶ್ವರ । ಪ್ರಲಯೋಪಿ ಮಹಾಭಾಗ ಬ್ರಹ್ಮವಾಯ್ವೋರ್ನ ಚಾಸ್ತಿ ಹಿ ॥ ೩,೧೧.

ಅದರ ನಿಜಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಹಕ್ಕಿಗಳ ರಾಜನೇ; ಪ್ರಳಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೂ ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ವಾಯುಗಳಿಗೆ ನಿಜವಾದ ಅಸ್ತಿತ್ವವಿಲ್ಲ, ಮಹಾಭಾಗ.

ವೃತ್ತಿರೂಪಂ ಪರಂ ಜ್ಞಾನಂ ಪಾದ್ಯಾರ್ಘ್ಯಂ ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ । ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಮುಪರತಿಃ ಸುಪ್ತಿರಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ ಬುಧೈಃ ॥ ೩,೧೧.

ವೃತ್ತಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಪರಮಜ್ಞಾನವೇ ಪಾದಪ್ರಕ್ಷಾಳನೆ ಮತ್ತು ಅರ್ಘ್ಯ ಸಮರ್ಪಣೆಯಂತೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ; ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ನಿಗ್ರಹವನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ನಿದ್ರಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಬ್ರಹ್ಮವಾಯ್ವೋಶ್ಚ ಪಾಸಗ್ನಿ ವಾಸ್ತವಂ ಸ್ಯಾತ್ಖಗೇಶ್ವರ । ಕಥಂ ತರ್ಹಿ ತಯೋರ್ವರ್ತೇ ಹ್ಯವಿಲತ್ಯತ್ವಮುಚ್ಯತೇ ॥ ೩,೧೧.

ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ವಾಯುಗಳ ನಿಜವಾದ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಕಯಿರು ಮತ್ತು ಬೆಂಕಿಯಂತಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹಕ್ಕಿಗಳ ರಾಜನೇ; ಹಾಗಿದ್ದರೆ ಅವರ ಅಸ್ತಿತ್ವವಿಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಗೆ ಹೇಳಬಹುದು?

ತಸ್ಮಾತ್ತದ್ವಾಸ್ತವಂ ನಾಸ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮವಾಯ್ವೋಃ ಖಗೇಶ್ವರ । ಸ್ವಪ್ನಾವಸ್ಥಾಯಾಃ ಸದೃಶೀ ಹ್ಯವಸ್ಥಾ ಸುಪ್ತಿಸಂಜ್ಞಿಕಾ ॥ ೩,೧೧.

ಆದ್ದರಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ವಾಯುಗಳಿಗೆ ನಿಜವಾದ ಅಸ್ತಿತ್ವವಿಲ್ಲ, ಹಕ್ಕಿಗಳ ರಾಜನೇ; ನಿದ್ರೆ ಎನ್ನುವ ಸ್ಥಿತಿ ಕನಸು ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಹೋಲುತ್ತದೆ.

ಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಮುಖ್ಯಯಾ ವೃತ್ತ್ಯಾ ಹ್ಯಸ್ತೀತ್ಯೇವಂ ನಿಬೋಧ ಮೇ । ಅತೋ ನ ವಾಸ್ತವಮಿದಮಙ್ಗೀಕಾರ್ಯಂ ಖಗೇಶ್ವರ ॥ ೩,೧೧.

ಬ್ರಹ್ಮನ ಮೂಲ ಕಾರ್ಯದಿಂದ ಅಸ್ತಿತ್ವವಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿ; ಆದ್ದರಿಂದ, ಹಕ್ಕಿಗಳ ರಾಜನೇ, ಇದನ್ನು ನಿಜವಾದದ್ದೆಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು.

ವಾಸ್ತವಂ ಯೇ ವಿಜಾನನ್ತಿ ತೇಷಾಂ ನಿತ್ಯಂ ಧನಂ ತಪಃ । ಶ್ರೀಗರುಡ ಉವಾಚ । ಸುಪ್ತಿಸ್ತ್ವಜ್ಞಾನಕಾರ್ಯತ್ವಾತ್ಸುಪ್ತಿರ್ನಾಸ್ತೀತ್ಯುದೀರಿತಾ ॥ ೩,೧೧.

ಯಾರು ನಿಜವಾದುದನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದಾರೆ, ಅವರಿಗೇ ಧನ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀಗರುಡನು ಹೇಳಿದನು: ನಿದ್ರೆ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವುದರಿಂದ, ನಿದ್ರೆ ಇಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಯದಾ ಹಿ ಕಾರಣಂ ಚಾಸ್ತಿ ತದಾ ಕಾರ್ಯಮಿತಿ ಪ್ರಭೋ । ಇತ್ಯಭಿಪ್ರಾಯಗರ್ಭೇಣ ತ್ವಂ ಸಮಾಧಾಸ್ಯ ತೇ ಯದಿ ॥ ೩,೧೧.

ಯಾವಾಗ ಕಾರಣವಿದೆ, ಆಗ ಫಲವೂ ಇರುತ್ತದೆ, ಪ್ರಭುವೇ; ನೀನು ಈ ಭಾವನೆ ಯಿಂದ ಇದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರೆ—

ತರ್ಹಿ ತಸ್ಯ ಮಹಾಭಾಗ ಕಥಂ ಬ್ರೂಹಿ ಭಯಾದಿಕಮ್ । ಭಯಾದಿಕಂ ಹ್ಯಸ್ತು ನಾಮ ಕಾ ವಾಸ್ಮಾಕಂ ಕ್ಷತಿರ್ಭವೇತ್ ॥ ೩,೧೧.

ಮಹಾಭಾಗನೇ, ಆಗ ಭಯ ಮತ್ತು ಇತರವು ಹೇಗೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳು; ಭಯ ಇತ್ಯಾದಿ ಇರಲಿ, ಆದರೆ ನಮಗೆ ಏನು ಹಾನಿಯಾಗುತ್ತದೆ?

ಏವಮುಕ್ತಸ್ತು ಗೋವಿನ್ದೋಬ್ರವೀತ್ತತ್ರಾಪಿ ಕಾರಣಮ್ । ಭಯಂ ತ್ವಜ್ಞಾನಕಾರ್ಯಂ ಸ್ಯಾತ್ಕಾರ್ಯಾಕಾರಣಮತ್ರ ಹಿ ॥ ೩,೧೧.

ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದಾಗ ಗೋವಿಂದನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು: ಅಲ್ಲಿಯೂ ಕಾರಣವಿದೆ; ಭಯ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವುದು, ಇಲ್ಲಿ ಫಲಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಿಲ್ಲ.

ಪ್ರೀಯತೇ ಮತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮ ತಸ್ಮಾತ್ಸುಪ್ತಿಶ್ಚ ತತ್ರ ಹಿ । ಅಜ್ಞಾದಿಕಂ ಯದಿ ಬ್ರಹ್ಮ ತಸ್ಯ ನ ಸ್ಯಾತ್ಕಥಞ್ಚನ ॥ ೩,೧೧.

ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಚಿಂತಿಸಿದಾಗ ಸಂತೋಷವಾಗುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿಗೆ ನಿದ್ರೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಬ್ರಹ್ಮ ಅಜ್ಞಾನ ಇತ್ಯಾದಿಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಹಾಗೆ ಎಂದಿಗೂ ಆಗದು.

ಕಥಂ ಸುಖೀ ಪ್ರದೃಶ್ಯೇತ ನ ಕಥಞ್ಚಿತ್ಕರಿಷ್ಯತಿ । ಕಥಂ ವಾ ಮುಕ್ತಿಪರ್ಯನ್ತಂ ಜ್ಞಾನವ್ಯಕ್ತಿರ್ವದಸ್ವ ಮೇ ॥ ೩,೧೧.

ಹೇಗೆ ಒಬ್ಬನು ಸಂತೋಷವಾಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಯಾವುದಾದರೂ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡಬಹುದು? ತಿಳಿಸು, ಜ್ಞಾನವು ಮುಕ್ತಿಯವರೆಗೆ ಹೇಗೆ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ?

ಯದ್ಯಜ್ಞಾನಂ ತಸ್ಯ ಸತ್ಯಂ ನ ಸ್ಯಾತ್ತರ್ಹಿ ಮಹಾಪ್ರಭೋ । ಅತ್ಯಾದರಾತ್ಕಥಂ ಬ್ರಹ್ಮಞ್ಛ್ರವಣಂ ಕುರುತೇ ವದ ॥ ೩,೧೧.

ಅಜ್ಞಾನವು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅದರಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಮಹಾಪ್ರಭುವೇ, ಬ್ರಹ್ಮನು ಅಪಾರ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಹೇಗೆ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳು.

ಇತಿ ತಸ್ಯ ವಚಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ಕೃಷ್ಣೋ ವಚನಮಬ್ರವೀತ್ । ಭಯಂ ಚ ವಾಸ್ತವಂ ತಸ್ಯ ನ ಜಾನೀಹಿ ಮಹಾಮತೇ ॥ ೩,೧೧.

ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಕೃಷ್ಣನು ಹೇಳಿದನು: ಮಹಾಮತಿವಂತನೇ, ಅದರಿಗಾಗಿ ಭಯ ನಿಜವಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿ.

ದೃಶ್ಯತೇ ಮದ್ಭಯಂ ತಸ್ಯ ಹರಿಪ್ರೀತ್ಯರ್ಥಮೇವ ಚ । ಭಯಾಕಾಮವತೀವಾನಮುವಾಸ್ತವಮೀರಿತಮ್ ॥ ೩,೧೧.

ಅದರೊಳಗೆ ನನ್ನ ಭಯವಿರುವುದು ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಹರಿಯನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಲು ಕೂಡ; ಭಯವು ಕಾಮದಂತೆ ನಿಜವಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಾಪ್ತಪ್ರಾಬ್ಧಲೇಶಸ್ತ ತಸ್ಯ ನಾಸ್ತಿ ಖಗೇಶ್ವರ । ದುಃ ಖಾಜ್ಞಾನಾದಿಕಂ ಕಿಞ್ಚಿತ್ಕಥಂ ತಸ್ಮಿನ್ ಭವಿಷ್ಯತಿ ॥ ೩,೧೧.

ಖಗಪತೀ, ಯಾರಿಗೆ ತನ್ನ ವಿಧಿಯ ಭಾಗದ ಒಂದು ಅಲ್ಪಾಂಶವೂ ದೊರಕಿದೆ, ಅವನಿಗೆ ಯಾವುದೇ ದುಃಖ, ಅಜ್ಞಾನ ಅಥವಾ ಇಂತಹ ಯಾವುದೇ ತೊಂದರೆಗಳು ಇರವು. ಅವನೊಳಗೆ ಅವುಗಳು ಹೇಗೆ ಉಂಟಾಗಬಹುದು?

ವಿಷ್ಣೋರಾಜ್ಞಾನುಸಾರೇಣ ಭಯಾಯಾನುಕರೋತ್ಯಸೌ । ತೇನ ಪ್ರೀಣಾತಿ ಚ ಹರಿಸ್ತಸ್ಯ ನಾಸ್ತ್ಯತ್ರ ಸಂಶಯಃ ॥ ೩,೧೧.

ಅವನು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಆಜ್ಞೆಗೆ ಭಯದಿಂದ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಇದರಿಂದ ಅವನು ಹರಿಯನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಂಶಯವೂ ಇಲ್ಲ.

ಶೃಣೋತಿ ಸತತಂ ಬ್ರಹ್ಮಾ ನ ಚಿನ್ತ್ಯಾತ್ತಾವತಾಜ್ಞತಾ । ಕದಾಚಿದ್ದೃಶ್ಯತೇ ಬ್ರಹ್ಮಾ ದುಃ ಖೀ ನ ಚ ಖಗೇಶ್ವರ ॥ ೩,೧೧.

ಬ್ರಹ್ಮನು ಯಾವಾಗಲೂ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಚಿಂತನೆ ಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬ್ರಹ್ಮನು ದುಃಖಿತನಂತೆ ಕಾಣಬಹುದು, ಆದರೆ ನಿಜವಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ಖಗಪತೀ.

ಯದ್ಬ್ರಹ್ಮ ಚ ನ ಜಾನೀಯಾದ್ಧರಿಪ್ರೀತ್ಯರ್ಥಮೇವ ಚ । ದುಃ ಖಿವದ್ದೃಶ್ಯತೇ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಆಜ್ಞಾನಾಂ ಮೋಹನಾಯ ಚ ॥ ೩,೧೧.

ಬ್ರಹ್ಮನು ಏನನ್ನಾದರೂ ತಿಳಿಯದೆ ಇದ್ದರೆ, ಅದು ಹರಿಯನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಲು ಮಾತ್ರ. ಬ್ರಹ್ಮನು ಅಜ್ಞಾನಿಗಳ ಮೋಹಕ್ಕಾಗಿ ದುಃಖಿತನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ.

ಯೋಗ್ಯತಾಮನತಿಕ್ರಮ್ಯ ಯಾವಜ್ಜ್ಞಾನಂ ಚ ತಿಷ್ಠತಿ । ಬ್ರಹ್ಮಣಸ್ತಾವದೇವಾಸ್ತಿ ನಾತ್ರ ಕಾರ್ಯಾ ವಿಚಾರಣಾ ॥ ೩,೧೧.

ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ತನ್ನ ಯೋಗ್ಯತೆಯೊಳಗೆ ಇರುವ ತನಕ ಜ್ಞಾನ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಕುರಿತು ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿಚಾರಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಜ್ಞಾನಸ್ಯ ವ್ಯಕ್ತತಾ ನಾಮ ವಿದ್ಯಮಾನಸ್ಯ ಚಾದರಾತ್ । ಜ್ಞಾನಸ್ಯಾಸಾದನಂ ಚೈವ ಜ್ಞಾನವ್ಯಕ್ತಿರಿತಿ ಸ್ಮೃತಾ ॥ ೩,೧೧.

ಜ್ಞಾನವು ಇದ್ದಾಗ ಅದು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರೆ, ಜ್ಞಾನವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು—ಇದನ್ನೇ ಜ್ಞಾನಪ್ರಕಾಶ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಅತೋ ಜ್ಞಾನಾದಿಕಂ ನಾಸ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಪರಮೇಷ್ಠಿನಃ । ಪದ್ಮಾದ್ಧಿರಣ್ಮ ಯಾಜ್ಜಾತೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ತು ಚತುರಾನನಃ ॥ ೩,೧೧.

ಆದುದರಿಂದ ಪರಮೇಶ್ಠಿ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಅಜ್ಞಾನ ಅಥವಾ ಇಂತಹ ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಚತುರ್ಮುಖ ಬ್ರಹ್ಮನು ಹಿರಣ್ಮಯ ಅಂಡದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಕಮಲದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದನು.

ಸರ್ವದಾಽಲೋಚನಾಯುಕ್ತಸ್ತೇನ ಸ್ವಾಲೋಚನಂ ಕೃತಮ್ । ಅಜ್ಞಾನಾಂ ಮೋಹನಾರ್ಥಾಯ ಹರಿಪ್ರೀತ್ಯರ್ಥಮೇವ ಚ ॥ ೩,೧೧.

ಅವನು ಯಾವಾಗಲೂ ಆಲೋಚನೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದಾನೆ. ಅಜ್ಞಾನಿಗಳ ಮೋಹಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಹರಿಯನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಲು ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಆಲೋಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.