ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ತದಾಹುರ್ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ರೂಪಂ ಗುಣವೈಷಮ್ಯನಾಮಕಮ್ । ಚತುರ್ಭಾಗಾತ್ಮಕಂ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಮಹತ್ತತ್ತ್ವಂ ಶ್ರುತಂ ಮಯಾ ॥ ೩,೪.

ಅದನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮನ ರೂಪವೆಂದು, ಗುಣಗಳ ಅಸಮಾನತೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಮಹತ್ತತ್ವವು ನಾಲ್ಕು ಭಾಗಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ ಎಂದು ನಾನು ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ.

ತ್ರಯೋದಶಾಂಶೈಃ ಸಂಭೂತಮಿತಿ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ತ್ವಯಾನಘ । ತದೇತತ್ಸಂಶಯಂ ಛಿನ್ಧಿ ಕೃಪಾಲೋ ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ॥ ೩,೪.

ಹದಿಮೂರು ಭಾಗಗಳಿಂದ ಅದು ಉಂಟಾಗಿದೆ ಎಂದು ನೀನು ಹೇಳಿದ್ದೀಯೆ, ಪಾಪರಹಿತನೇ; ದಯಾಮಯನೇ, ಭಕ್ತರಿಗೆ ಪ್ರೀತಿಯುಳ್ಳವನೇ, ಈ ಸಂಶಯವನ್ನು ನಿವಾರಿಸು.

ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಉವಾಚ । ಬ್ರಹ್ಮೋಕ್ತಮ್ಯ ಮಯೋಕ್ತಸ್ಯ ವಿವಾದೋ ನಾಸ್ತಿ ಸರ್ವಥಾ । ಮೂಲಸತ್ತ್ವೇ ಮಿಶ್ರಿತಂ ಚ ದಶಭಾಗೇನ ಯದ್ರಜಃ ॥ ೩,೪.

ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಹೇಳಿದನು: ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದ ಮಾತಿಗೂ ನಾನು ಹೇಳಿದ ಮಾತಿಗೂ ಯಾವತ್ತೂ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿಲ್ಲ; ಮೂಲ ಸತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಭಾಗಗಳಷ್ಟು ರಜಸ್ಸು ಬೆರೆಯುತ್ತದೆ.

ತತ್ಸರ್ವಂ ಚ ಮಿಲಿತ್ವೈವ ತ್ವೇಕೋ ಭಾಗಸ್ತು ಕೀರ್ತಿತಃ । ಮೂಲೇ ರಜಸಿ ಯಚ್ಚೋಕ್ತೋ ರಜೋಭಾಗಃ ಖಗೇಶ್ವರ ॥ ೩,೪.

ಅದು ಎಲ್ಲವೂ ಸೇರಿ ಒಂದೇ ಭಾಗವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಮೂಲ ರಜಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ರಜಸ್ಸಿನ ಭಾಗವೆಂದು ಹೇಳಿದದ್ದು, ಹಕ್ಕಿಗಳ ರಾಜನೇ,

ಭಾಗೇ ದ್ವಿತೀಯೇ ವಿಜ್ಞೇಯಸ್ತದ್ರಜೋ ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ । ಮೂಲೇ ತಮಸಿ ಯಚ್ಚೋಕ್ತೋ ರಜೋಭಾಗಸ್ತಥೈವ ಚ ॥ ೩,೪.

ಎರಡನೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅದು ರಜಸ್ಸು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ; ಹಾಗೆಯೇ ಮೂಲ ತಮಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ರಜಸ್ಸಿನ ಭಾಗವೆಂದು ಹೇಳಿದುದೂ ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಿದೆ.

ತೃತೀಯಭಾಗೋ ವಿಜ್ಞೇಯೋ ನಾತ್ರ ಕಾರ್ಯಾ ವಿಚಾರಣಾ । ತಥಾ ಮೂಲೇ ಚ ತಮಸಿ ಹ್ಯೇಕೋ ಭಾಗಸ್ತಮಃ ಸ್ಮೃತಃ ॥ ೩,೪.

ಮೂರನೇ ಭಾಗವನ್ನು ಹೀಗೆಯೇ ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಇದರಲ್ಲಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿಚಾರಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಮೂಲ ತಮಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭಾಗ ತಮಸ್ಸು ಎಂದು ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ.

ಏವಂ ತ್ರಿಭಾಗೋ ರಜಸಃ ಏಕಾಂಶಸ್ತಮಸಃ ಸ್ಮೃತಃ । ತದಾಹುರ್ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ದೇಹಂ ಗುಣವೈಷಮ್ಯನಾಮಕಮ್ ॥ ೩,೪.

ಹೀಗೆ ಮೂರು ಭಾಗಗಳು ರಜಸ್ಸು, ಒಂದು ಭಾಗ ತಮಸ್ಸು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಇದನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮನ ದೇಹವೆಂದು, ಗುಣಗಳ ಅಸಮಾನತೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಗರುಡ ಉವಾಚ । ಮಹತ್ತತ್ತ್ವಸ್ಯ ಚತ್ವಾರೋ ಭಾಗಾಸ್ತೇಷು ರಜಸ್ತ್ರಯಃ । ತಮಸಸ್ತ್ವೇಕ ಏವೇತಿ ತ್ವಯೋಕ್ತಂ ಗರುಡಧ್ವಜ ॥ ೩,೪.

ಗರುಡನು ಹೇಳಿದನು: ಮಹತ್ತತ್ವದ ನಾಲ್ಕು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ರಜಸ್ಸು, ಒಂದು ತಮಸ್ಸು ಎಂದು ನೀನು ಹೇಳಿದ್ದೀಯೆ, ಗರುಡಧ್ವಜನೇ.

ರಜೋಭಾಗಾತ್ಮಕೋ ದೇಹೋಃ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಪರಮೇಷ್ಠಿನಃ । ಇತಿ ಪ್ರತೀಯತೇ ಬ್ರಹ್ಮನ್ವಚನಾತ್ತವ ಮಾಧವ ॥ ೩,೪.

ಪರಮೇಶ್ವರಾದ ಬ್ರಹ್ಮನ ದೇಹವು ರಜಸ್ಸಿನ ಭಾಗದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ ಎಂದು, ಬ್ರಹ್ಮನ ಮಾತಿನಿಂದ ಹಾಗೂ ನಿನ್ನ ಮಾತಿನಿಂದ, ಮಾಧವನೇ, ತಿಳಿಯಬಹುದು.

ಶುದ್ಧಸತ್ತ್ವಾತ್ಮಕೋ ದೇಹೋ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಪರಮೇಷ್ಠಿನಃ । ಏವಂ ಹಿ ಶ್ರೂಯತೇ ಕೃಷ್ಣ ಸಂಶಯೋ ಮೇತ್ರ ಬಾಧತೇ ॥ ೩,೪.

ಪರಮೇಶ್ವರನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನ ದೇಹವು ಶುದ್ಧ ಸತ್ವದಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕೇಳಲಾಗಿದೆ, ಕೃಷ್ಣಾ, ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಸಂಶಯ ಉಂಟಾಗಿದೆ.

ತಮೇವಂ ಸಂಶಯಂ ಛಿನ್ಧಿ ಯದ್ಧಿ ತಚ್ಛ್ರೋತುಮರ್ಹತಿ । ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಉವಾಚ । ತ್ರಿಭಾಗಭೂತೇ ರಜಸಿ ತಥಾ ದ್ವಾದಶಧಾಪಿ ಚ ॥ ೩,೪.

ಈ ಸಂಶಯವನ್ನು ನೀನು ನಿವಾರಿಸು, ಏಕೆಂದರೆ ಇದನ್ನು ಕೇಳುವುದು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿದೆ. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಹೇಳಿದನು: ಮೂರು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜಸ್ಸು ಇರುವಾಗ, ಹದಿನೆರಡು ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ರಾಜಸ್ಸು ಇದೆ—

ರಜಸೋಪೇಕ್ಷಯಾ ಸತ್ತ್ವಂ ದಶಾಂಶಾಧಿಕಮೇವ ಚ । ಪ್ರವಿಷ್ಟಮಸ್ತೀತಿ ಖಗ ಜ್ಞಾತವ್ಯಂ ತಚ್ಛಣು ದ್ವಿಜ ॥ ೩,೪.

ರಾಜಸ್ಸು ಹೆಚ್ಚು ಇರುವಾಗ, ಸತ್ವವು ಹತ್ತು ಭಾಗ ಹೆಚ್ಚು ಸೇರಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಹಕ್ಕಿಯೇ, ಇದನ್ನು ಕೇಳು, ದ್ವಿಜನೇ.

ತಮಸೋಪೇಕ್ಷಯಾ ಸತ್ತ್ವಂ ದಶಾಂಶಾಧಿಕಮೇವ ವೈ । ಪ್ರವಿಷ್ಟಮಸ್ತೀತಿ ಖಗ ವಕ್ತವ್ಯಂ ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ ॥ ೩,೪.

ತಮಸ್ಸು ಹೆಚ್ಚು ಇರುವಾಗಲೂ, ಸತ್ವವು ಹತ್ತು ಭಾಗ ಹೆಚ್ಚು ಸೇರಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕು, ಹಕ್ಕಿಯೇ, ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

ತಮಸೋಪೇಕ್ಷಯಾ ತತ್ರ ತಮ ಏಕಾದಶಂ ಸ್ಮೃತಮ್ । ಏಕಾಂಶಸ್ತು ರಜೋ ಜ್ಞೇಯಮೇವಮಾಹುರ್ಮನೀಷಿಣಃ । ಏವಂ ಚ ಮಿಲಿತಾನ್ಭಾಗಾನ್ವಕ್ಷ್ಯೇ ಶೃಣು ಮಹಾಮತೇ ॥ ೩,೪.

ಅಲ್ಲಿ ತಮಸ್ಸು ಹೆಚ್ಚು ಇರುವಾಗ, ತಮಸ್ಸು ಹನ್ನೊಂದು ಭಾಗ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ; ಒಂದು ಭಾಗ ರಾಜಸ್ಸು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು—ಹೀಗೆಯೇ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಈಗ ಅವುಗಳ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ, ಮಹಾಮತಿವಂತನೇ, ಕೇಳು.

ಮಹತ್ತತ್ತ್ವಸಮುತ್ಪತ್ತಾ ಉಪಾದಾನಂ ಖಗೇಶ್ವರ । ತ್ರಯೋದಶಾಂಶಾ ವಿಜ್ಞೇಯಾ ದ್ವಾದಶಾಶಂ ರಜಃ ಸ್ಮೃತಮ್ ॥ ೩,೪.

ಮಹತ್ತತ್ತ್ವ ಉದಯವಾದಾಗ, ಹಕ್ಕಿಗಳ ರಾಜನೇ, ಮೂಲಕಾರಣವನ್ನು ಹದಿಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ತಿಳಿಯಬೇಕು; ರಾಜಸ್ಸು ಹದಿನೆರಡು ಭಾಗ ಎಂದು ನೆನಪಿಡಲಾಗಿದೆ.

ಏಕಾಂಶಸ್ತಮಸೋ ಜ್ಞೇಯಸ್ತತ್ರ ಭಾಗಾಞ್ಛೃಣು ದ್ವಿಜಾ । ಆದೌ ತು ದ್ವಾದಶಾಂಶೇಷು ಭಾಗಾನ್ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ತಚ್ಛೃಣು ॥ ೩,೪.

ಒಂದು ಭಾಗ ತಮಸ್ಸು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಈಗ ಅವುಗಳ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಕೇಳು, ದ್ವಿಜನೇ; ಮೊದಲಿಗೆ ಹದಿನೆರಡು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ವಿವರವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ಅದನ್ನು ಕೇಳು.

ಏಕಾಂಶಸ್ತಮಸೋ ಜ್ಞೇಯಸ್ತದ್ದಶಾಂ ಶಾಧಿಕಂ ರಜಃ । ತಚ್ಛತಾಂಶಾಧಿಕಂ ಸತ್ತ್ವಮೇವಮಾಹುರ್ಮನೀಷಿಣಃ ॥ ೩,೪.

ಒಂದು ಭಾಗ ತಮಸ್ಸು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಹತ್ತು ಭಾಗ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರಾಜಸ್ಸು, ಮತ್ತು ನೂರು ಭಾಗ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸತ್ವ ಎಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಏಕಾಂಶತಮಸಿ ಹ್ಯೇವಂ ವಿಭಾಗಾಞ್ಛೃಣು ಸತ್ತಮ । ಏಕಾಂಶಸ್ತು ರಜೋ ಜ್ಞೇಯಸ್ತಮೋ ಹ್ಯೇಕಾ ದಶಾಧಿಕಮ್ ॥ ೩,೪.

ಒಂದು ಭಾಗ ತಮಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಕೇಳು, ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ; ಒಂದು ಭಾಗ ರಾಜಸ್ಸು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ತಮಸ್ಸು ಹನ್ನೊಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ.

ತಮೋಭಾಗಾಸ್ತು ವಿಜ್ಞೇಯಾಸ್ತದ್ದಶಾಂಶಾಧಿಕಃ ಸ್ಮೃತಃ । ಸತ್ತ್ವಭಾಗ ಇತಿ ಜ್ಞೇಯೋ ಮಹತ್ತತ್ತ್ವೇ ಖಗೇಶ್ವರ ॥ ೩,೪.

ತಮಸ್ಸಿನ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಹತ್ತು ಭಾಗ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಮಹತ್ತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಸತ್ವದ ಭಾಗವನ್ನು ಹೀಗೆಯೇ ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಹಕ್ಕಿಗಳ ರಾಜನೇ.

ಸತ್ತ್ವಾಂಶೋ ಬಹುಲೋ ಯಸ್ಮಾಚ್ಛುದ್ಧಸತ್ತ್ವಂ ಚತುರ್ಮುಖಃ । ಉತ್ಪತ್ತಿರ್ಮಹತಶ್ಚೋಕ್ತಾ ಏವಂ ಚ ವಿನತಾಸುತ ॥ ೩,೪.

ಸತ್ವದ ಭಾಗವು ಹೆಚ್ಚು ಇರುವುದರಿಂದ, ನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳ ಬ್ರಹ್ಮನು ಶುದ್ಧ ಸತ್ವದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದಾನೆ; ಮಹತ್ತತ್ತ್ವದಿಂದ ಅವನ ಉದ್ಭವವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ, ವಿನತೆಯ ಮಗನೇ.

ತಜ್ಜ್ಞಾನಾನ್ಮೋಕ್ಷಮಾಪ್ನೋತಿ ನಾನ್ಯಥಾ ತು ಕಥಞ್ಚನ ॥ ೩,೪.

ಇದನ್ನು ತಿಳಿದವರು ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ; ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಮುಕ್ತಿಯು ಸಿಗದು.

ಶ್ರೀಗರುಡಮಹಾಪುರಾಣಮ್ ೫ ಏತಾದೃಶೇ ಮಹತ್ತತ್ತ್ವೇ ಲಕ್ಷ್ಮ್ಯಾ ಸಹ ಹರಿಃ ಸ್ವಯಮ್ । ಪ್ರವಿವೇಶ ಮಹಾಭಾಗ ಕ್ಷೋಭಯಾಮಾಸ ವೈ ಹರಿಃ ॥ ೩,೫.

ಹೀಗೆ ಮಹತ್ತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯೊಂದಿಗೆ ಶ್ರೀಹರಿ ಸ್ವತಃ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಉದ್ರೇಕಗೊಳಿಸಿದನು, ಮಹಾಭಾಗನೇ.

ಅಹನ್ತತ್ತ್ವಮಭೂತ್ತಸ್ಮಾಜ್ಜ್ಞಾನದ್ರವ್ಯಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕಮ್ । ಅಹಙ್ಕಾರಸಮುತ್ಪತ್ತಾವೇಕಾಂಶಸ್ತಮಸಿ ಸ್ಮೃತಃ ॥ ೩,೫.

ಅದರಿಂದ ಜ್ಞಾನ, ವಸ್ತು ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅಹಂ ತತ್ತ್ವವು ಉದ್ಭವಿಸಿತು; ಅಹಂಕಾರದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ತಮಸ್ಸಿನ ಒಂದು ಭಾಗ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ತದ್ದಶಾಂಶಾಧಿಕರಜಸ್ತದ್ದಶಾಂಶಾಧಿಕಂ ಪ್ರಭೋ । ಸತ್ತ್ವಮಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ ಸದ್ಭಿರ್ಹ್ಯೇತದಾತ್ಮಾ ತ್ವಹಂ ಸ್ಮೃತಮ್ ॥ ೩,೫.

ಅದರಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಭಾಗ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರಾಜಸ್ಸು, ಹತ್ತು ಭಾಗ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸತ್ವ, ಪ್ರಭುವೇ; ಇದನ್ನು ಸದ್ಗಣರು ಆತ್ಮ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ನಾನು ಅದರ ಸ್ವರೂಪ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಅಹನ್ತತ್ತ್ವಾಭಿಮಾನೀ ತು ಆದೌ ಶೇಷೋ ಬಭೂವಹ । ಸಹಸ್ರಾಬ್ದಾಚ್ಚ ಪಶ್ಚಾತ್ತೌ ಜಾತೌ ಖಗಹರೌ ದ್ವಿಜ ॥ ೩,೫.

ಅಹಂ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ತನ್ನದು ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದವನು ಮೊದಲಿಗೆ ಶೇಷನಾಗಿದ್ದನು; ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಹಕ್ಕಿಯೇ, ಹರಿಯೂ ಗರುಡನೂ ಜನಿಸಿದರು, ದ್ವಿಜನೇ.

ಅಹನ್ತತ್ತ್ವೇ ಖಗ ಹ್ಯೇಷು ಪ್ರವಿಷ್ಟೋ ಹರಿರವ್ಯಯಃ । ಕ್ಷೋಭಯಾಮಾಸ ಭಗವಾಲ್ಲಙ್ಕ್ಷ್ಮ್ಯಾ ಸಹ ಹರಿಃ ಸ್ವಯಮ್ ॥ ೩,೫.

ಅಹಂ ತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ, ಹಕ್ಕಿಯೇ, ಅವಿನಾಶಿಯಾದ ಹರಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು; ಭಗವಂತನಾದ ಹರಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯೊಂದಿಗೆ ಅದನ್ನು ಉದ್ರೇಕಗೊಳಿಸಿದನು.

ವೈಕಾರಿಕಸ್ತಾಮಸಶ್ಚ ತೈಜಸಶ್ಚೇತ್ಯಹಂ ತ್ರಿಧಾ । ತ್ರಿಧಾ ಬಭೂವ ರುದ್ರೋಪಿ ಯತಸ್ತೇಷಾಂ ನಿಯಾಮಕಃ ॥ ೩,೫.

ಅಹಂ ತತ್ತ್ವವು ಮೂರು ವಿಧವಾಗಿದೆ: ವೈಕಾರಿಕ, ತಾಮಸ ಮತ್ತು ತೈಜಸ; ರುದ್ರನು ಕೂಡ ಮೂರು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವನು ಅವುಗಳ ನಿಯಂತ್ರಕನು.

ವೈಕಾರಿಕಸ್ಥಿತೋ ರುದ್ರೋ ವೈಕಾರಿಕ ಇತಿ ಸ್ಮೃತಃ । ತಾಮಸೇ ತು ಸ್ಥಿತೋ ರುದ್ರಸ್ತಾಮಸೋ ಹ್ಯಭಿಧೀಯತೇ ॥ ೩,೫.

ವೈಕಾರಿಕದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತಿಯಾದ ರುದ್ರನನ್ನು ವೈಕಾರಿಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ತಾಮಸದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತಿಯಾದಾಗ ಆ ರುದ್ರನನ್ನು ತಾಮಸ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ತೈಜಸೇ ತು ಸ್ಥಿತೋ ರುದ್ರೋ ಲೋಕೇ ವೈ ತೈಜಸಃ ಸ್ಮೃತಃ । ತೈಜಸೇ ತು ಹ್ಯಹನ್ತತ್ತ್ವೇ ಲಕ್ಷ್ಮ್ಯಾ ಸಹ ಹರಿಃ ಸ್ವಯಮ್ ॥ ೩,೫.

ತೈಜಸದಲ್ಲಿ ಇರುವ ರುದ್ರನನ್ನು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ತೈಜಸ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಅದೇ ತೈಜಸದಲ್ಲಿ, ಅಹಂ ಎಂಬ ತತ್ವದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯೊಂದಿಗೆ ಹರಿಯೂ ಇದ್ದಾನೆ.