ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ಅತಶ್ಚ ಪರಮಾಣೂನಾಂ ಪಾರ್ಥಿವಾಽನನ್ತ್ಯವಾದಿನಾಮ್ । ಭೇದಃ ಪರಸ್ಪರಂ ಜ್ಞೇಯಸ್ತಥೇಶಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ ॥ ೩,೩.

ಭೂಮಿಯ ಪರಮಾಣುಗಳು ಅನಂತವೆಂದು ಹೇಳುವವರಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಬೇಧವಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಈಶ್ವರನಲ್ಲಿಯೂ ಇದೆ.

ಜಡೇಶಯೋರ್ಜಡಾನಾಂ ಚ ಜೀವಾನಾಂ ಚ ಪರಸ್ಪರಮ್ । ತಥೈವ ಜಡಜೀವಾನಾಂ ನಿತ್ಯಂ ಭೇದೋ ಜಡೇಶಯೋಃ ॥ ೩,೩.

ಜಡ ಮತ್ತು ಈಶ್ವರನ ನಡುವೆ, ಜಡ ಜೀವಿಗಳ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ನಡುವೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಜಡ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ನಡುವೆ ಸದಾ ಜಡ ಮತ್ತು ಈಶ್ವರನ ಬೇಧವಿದೆ.

ಪಞ್ಚ ಭೇದಾ ಇಮೇ ನಿತ್ಯಂ ಸರ್ವಾವಸ್ಥಾಸು ಸರ್ವಶಃ । ಏತಾದೃಶ್ಯಾಂ ತು ಮಾಯಾಯಾಂ ವೀರ್ಯಮಾಧತ್ತ ವೀರ್ಯವಾನ್ ॥ ೩,೩.

ಈ ಐದು ಬೇಧಗಳು ಯಾವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲೂ ಯಾವಾಗಲೂ ಇರುತ್ತವೆ; ಇಂತಹ ಮಾಯೆಯಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದವನು ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು.

ಪುರುಷಾಖ್ಯೋ ಹರಿಸ್ತಸ್ಮಾತ್ತ್ರಿಗುಣಾನಸೃಜತ್ಪ್ರಭುಃ ॥ ೩,೩.

ಆದ್ದರಿಂದ, ಪುರುಷನೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಹರಿಯು, ಪ್ರಭುವಾದವನು, ಆ ಮೂರು ಗುಣಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು.

ಶ್ರೀಗರುಡಮಹಾಪುರಾಣಮ್ ೪ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಉವಾಚ । ಯಥಾ ಸಸರ್ಜ ಭಗವಾಂಸ್ತ್ರೀನ್ ಗುಣಾನ್ಪ್ರಕೃತೇಸ್ತದಾ । ಲಕ್ಷ್ಮೀಸ್ತ್ರಿರೂಪಾ ಸಂಭೂತಾ ಶ್ರೀರ್ಭೂರ್ದುರ್ಗೋತಿ ಸಂಜ್ಞಿತಾ ॥ ೩,೪.

ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಹೇಳಿದನು: ಭಗವಂತನು ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಮೂರು ಗುಣಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದಾಗ, ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಮೂರು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ ಶ್ರೀ, ಭೂ ಮತ್ತು ದುರ್ಗಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟು, ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಳಾದಳು.

ಸತ್ತ್ವಾಭಿಮಾನಿನೀ ಶ್ರೀಸ್ತು ಭೂರ್ದೇವೀ ರಜಮಾನಿನೀ । ತಮೋಭಿಮಾನಿನೀ ದುರ್ಗಾ ಹ್ಯೇವಮಾಹುರ್ಮನೀಷಿಣಃ ॥ ೩,೪.

ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸತ್ತ್ವ ಗುಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದವಳು, ಭೂ ದೇವಿ ರಜೋ ಗುಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದವಳು, ದುರ್ಗಾ ದೇವಿ ತಮೋ ಗುಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದವಳಾಗಿ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಅನ್ತರಂ ನ ವಿಜಾನೀಯಾದ್ರೂಪಾಣಾಂ ಚ ಪರಸ್ಪರಮ್ । ಗುಣಾನಾಂ ಚೈವ ಸಂಬನ್ಧಾದ್ದುರ್ಗಾದೀನಾಂ ಖಗೇಶ್ವರ ॥ ೩,೪.

ಖಗಪತೇ, ದುರ್ಗಾದಿ ದೇವಿಯರು ಮತ್ತು ಗುಣಗಳ ಸಂಬಂಧದಿಂದ ಅವರ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಯಾವುದೂ ಭೇದವಿಲ್ಲವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಅನ್ತರಂ ಯೇ ವಿಜಾನನ್ತಿ ತೇ ಯಾನ್ತ್ಯನ್ಧನ್ತಮಃ ಪರಮ್ । ಪುರುಷಸ್ತು ತ್ರಿರೂಪೋಭೂದ್ವಿಷ್ಣುರ್ಬ್ರಹ್ಮಾ ಭವೇತಿಸಃ ॥ ೩,೪.

ಯಾರು ಈ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಭೇದವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಗಾಢ ಅಂಧಕಾರವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಪುರುಷನು ಮೂರು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ ವಿಷ್ಣು, ಬ್ರಹ್ಮ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು.

ಸತ್ತ್ವೇನ ಲೋಕಾನ್ವರ್ಧಯಿತುಂ ವಿಷ್ಣುಃ ಸಾಕ್ಷಾದ್ಧರಿಃ ಸ್ವಯಮ್ । ಸೃಷ್ಟಿಂ ಕರ್ತುಂ ಚ ರಜಸಾ ಬ್ರಹ್ಮಣಿ ಪ್ರಾವಿಶದ್ಧರಿಃ ॥ ೩,೪.

ಸತ್ತ್ವದಿಂದ ಲೋಕಗಳನ್ನು ವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ವಿಷ್ಣುವೇ ಸ್ವಯಂ ಹರಿಯಾಗಿ ನೇರವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು; ರಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾಡಲು ಹರಿಯು ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.

ಆದ್ಯೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸ ವಿಜ್ಞೇಯೋ ನ ತು ಸಾಕ್ಷಾದ್ಧರಿಃ ಸ್ವಯಮ್ । ತಮಸಾಪಿ ಸಮಾನ್ಹನ್ತುಂ ರುದ್ರೇ ಚ ಪ್ರಾವಿಶದ್ಧರಿಃ ॥ ೩,೪.

ಆ ಮೊದಲ ಬ್ರಹ್ಮನು ತಿಳಿಯಬೇಕಾದವನು, ಆದರೆ ನೇರವಾಗಿ ಹರಿಯಲ್ಲ; ತಮಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಂಹಾರ ಮಾಡಲು ಹರಿಯು ರುದ್ರನಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.

ರುದ್ರೇ ಸ್ಥಿತೋ ರುದ್ರಸಂಜ್ಞೋ ನ ರುದ್ರಸ್ತು ಹರಿಃ ಸ್ವಯಮ್ । ವಿಷ್ಣುರೇವ ಹರಿಃ ಸಾಕ್ಷಾತ್ತಾವುಭೌನ ಹರೀ ಸ್ಮೃತೌ ॥ ೩,೪.

ಹರಿ ರುದ್ರನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, ರುದ್ರನು ಸ್ವಯಂ ಹರಿಯಲ್ಲ; ವಿಷ್ಣುವೇ ನೇರವಾಗಿ ಹರಿ, ಆದರೆ ಇಬ್ಬರೂ ಹರಿಯೆಂದು ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.

ಆವಿಷ್ಟರೂಪೌ ವಿಜ್ಞೇಯೌ ಬ್ರಹ್ಮರುದ್ರಾಭಿಧಾಯಕೌ । ಏವಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಮೋಕ್ಷಮೇತಿ ನಾನ್ಯಥಾ ತು ಕಥಞ್ಚನ ॥ ೩,೪.

ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ರುದ್ರ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಇರುವವರು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ರೂಪಗಳೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಹೀಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಂಡರೆ ಮೋಕ್ಷ ಸಿಗುತ್ತದೆ, ಬೇರೆ ಯಾವ ರೀತಿಯಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ.

ವಿಷ್ಣುಬ್ರಹ್ಮಾದಿರೂಪಾಣಾಮೈಕ್ಯಂ ಜಾನನ್ತಿ ಯೇ ದ್ವಿಜಾಃ । ತೇ ಯಾನ್ತಿ ನರಕಂ ಘೋರಂ ಪುನರಾವೃತ್ತಿವರ್ಜಿತಮ್ ॥ ೩,೪.

ಯಾರು ವಿಷ್ಣು, ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ಇತರರ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಏಕತೆಯನ್ನು ನಂಬುತ್ತಾರೆ, ಆ ದ್ವಿಜರು ಭಯಾನಕವಾದ, ಮರಳಲಾಗದ ನರಕವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಗುಣತ್ರಯಂ ಪ್ರವಿಷ್ಟಸ್ತು ಪುರುಷೋ ಹರಿರವ್ಯಯಃ । ಕಾರ್ಯೋನ್ಮುಖಂ ಯಥಾ ಭೂಯಾತ್ಕ್ಷೋಭಯಾಮಾಸ ವೈ ತಥಾ ॥ ೩,೪.

ಅವಿನಾಶಿಯಾದ ಹರಿ ಪುರುಷನು ಮೂರು ಗುಣಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು; ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಉತ್ಸುಕನಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಚಲನೆಗೊಳಿಸಿದನು.

ಜಾತಕ್ಷೋಭಾದ್ಭಗವತೋ ಮಹಾನಾಸೀದ್ಗುಣತ್ರಯಾತ್ । ಗುಣತ್ರಯೇ ವಿದ್ಯಮಾನಾದ್ಭಾಗಾದೇವ ನ ಸಂಶಯಃ ॥ ೩,೪.

ಭಗವಂತನ ಮೂರು ಗುಣಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ಚಲನೆಯಿಂದ ಮಹತ್ತತ್ವವು ಹುಟ್ಟಿತು; ಮೂರು ಗುಣಗಳ ವಿಭಾಗದಿಂದಲೇ ಅದು ಉಂಟಾಯಿತು ಎಂಬುದು ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

ಮಹತೋ ಬ್ರಹ್ಮವಾಯೂ ಚ ಜಜ್ಞಾತೇ ಖಾಭಿಮಾನಿನೌ । ತಸ್ಯ ಸಂವತ್ಸರಾತ್ಪಶ್ಚಾದ್ಯಮಲೌ ಸಂಬಭೂವತುಃ ॥ ೩,೪.

ಮಹಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ವಾಯು, ಖದ್ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅಹಂಕಾರ ಹೊಂದಿದವರು, ಅವನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದರು. ಒಂದು ವರ್ಷ ಕಳೆದ ಮೇಲೆ ಅವನಿಂದ ಜೋಡಿ ಮಕ್ಕಳೂ ಹುಟ್ಟಿದರು.

ರಜಃ ಪ್ರಧಾನಂ ಯತ್ತತ್ವಂ ಮಹತ್ತತ್ತವಮಿತೀರಿತಮ್ । ಸರ್ಗಂ ತ್ವಿಮಂ ವಿಜಾನೀಯಾದ್ಗುಣವೈಷಮ್ಯನಾಮಕಮ್ ॥ ೩,೪.

ರಾಜೋಗುಣವೇ ಮಹತ್ತರ ತತ್ತ್ವವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಈ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಗುಣಗಳ ಅಸಮಾನತೆ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಗರುಡ ಉವಾಚ । ಮಹತ್ತತ್ತವಸ್ವರೂಪಸ್ಯ ಜ್ಞಾನಾರ್ಥಂ ದೇವಕೀಸುತ । ತ್ವಯೋಕ್ತಾ ಗುಣವೈಷಮ್ಯನಾಮಿಕಾ ಸೃಷ್ಟಿರುತ್ತಮಾ ॥ ೩,೪.

ಗರುಡನು ಕೇಳಿದನು: ಮಹತ್ತರ ತತ್ತ್ವದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು, ದೇವಕೀಪುತ್ರ, ನೀನು ಗುಣಗಳ ಅಸಮಾನತೆ ಎಂಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದೀಯೆ.

ಗುಣವೈಷಮ್ಯಶಬ್ದಾರ್ಥಂ ಮಮ ಬ್ರೂಹಿ ಮಹಾಪ್ರಭೋ । ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಉವಾಚ । ಗುಣವೈಷಮ್ಯಶಬ್ದಾರ್ಥಜ್ಞಾಪನಾಯ ಖಗೇಶ್ವರ ॥ ೩,೪.

ಗುಣಗಳ ಅಸಮಾನತೆ ಎಂಬ ಪದದ ಅರ್ಥವನ್ನು ನನಗೆ ವಿವರಿಸು ಮಹಾಪ್ರಭೋ. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಹೇಳಿದನು: ಖಗಾಧಿಪ, ಗುಣಗಳ ಅಸಮಾನತೆ ಎಂಬ ಪದದ ಅರ್ಥವನ್ನು ವಿವರಿಸಲು—

ಅಪಿಕ್ಷಿತಂ ಚ ತತ್ರಾದೌ ಗುಣಸಾಮ್ಯಂ ನ ಸಂಶಯಃ । ಸಮ್ಯಗ್ಜ್ಞಾಪಯಿತುಂ ತತ್ರ ಖಾದೌ ತಾವತ್ಸ್ವಗೇಶ್ವರ ॥ ೩,೪.

ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಗುಣಗಳು ಸಮಾನವಾಗಿದ್ದವು ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ವಿವರಿಸಲು ಮೊದಲಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ಖಗೇಶ್ವರ.

ರಾಶಿಭೂತಂ ಗುಣಾನಾಂ ತು ದರ್ಶಯಿಷ್ಯೇ ಸ್ಥಿತಿಂ ಚ ವೈ । ರಾಶೀಭೂತಸ್ಯ ತಸಮಃ ಸಕಾಶಾದ್ವಿನತಾಸುತ ॥ ೩,೪.

ಗುಣಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರಿರುವ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನಾನು ನಿನಗೆ ತೋರಿಸುತ್ತೇನೆ, ವಿನತೆಯ ಪುತ್ರ.

ರಾಶೀಭೂತಂ ರಜೋ ಜ್ಞೇಯನ್ದ್ವಿಗುಣಂ ತತ್ತು ನಾನ್ಯಥಾ । ರಾಶೀಭೂತಸ್ಯ ರಜಸಃ ಸಕಾಶಾದ್ವಿನತಾಸುತ ॥ ೩,೪.

ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರಿರುವ ರಾಜೋಗುಣವು ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಬೇರೆ ರೀತಿ ಅಲ್ಲ. ಈ ರಾಜೋಗುಣದ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ, ವಿನತೆಯ ಪುತ್ರ—

ರಾಶೀಭೂತಂ ತಥಾ ಸತ್ತ್ವಂ ದ್ವಿಗುಣಂ ಸಮುದಾಹೃತಮ್ । ಮೂಲಪ್ರಕೃತಿಜಾ ಹ್ಯೇತೇ ನ ಮೂಲಾ ಪ್ರಕೃತಿಃ ಸ್ಮೃತಾ ॥ ೩,೪.

ಹಾಗೆಯೇ, ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರಿರುವ ಸತ್ವಗುಣವೂ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇವು ಮೂಲ ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವು, ಆದರೆ ಮೂಲವೇ ಪ್ರಕೃತಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗದು.

ಯತಃ ಪ್ರಕೃತಿರೂಪಾಣಾಂ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ನ ವಿದ್ಯತೇ । ಅತಃ ಪ್ರಕೃತಿಜಾ ಜ್ಞೇಯಾ ನ ಮೂಲಾಸ್ತೇ ಖಗೇಶ್ವರ ॥ ೩,೪.

ಪ್ರಕೃತಿಯ ರೂಪಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಗಡಿ ಇಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವುಗಳನ್ನು ಮೂಲವೆಂದು ತಿಳಿಯಬಾರದು, ಖಗೇಶ್ವರ.

ಏವಂ ತವ ಗುಣಾನಾಞ್ಚ ಪರಿಮಾಣಂ ಖಗೇಶ್ವರ । ಉಕ್ತಂ ಸ್ವರೂಪಂ ತೇಷಾಂ ತು ತವ ಸಮ್ಯಕ್ಖಗೇಶ್ವರ ॥ ೩,೪.

ಈ ರೀತಿ, ಖಗೇಶ್ವರ, ನಿನಗೆ ಗುಣಗಳ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೇಳಿದೆ; ಅವುಗಳ ಸ್ವರೂಪವನ್ನೂ ಸರಿಯಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ, ಖಗೇಶ್ವರ.

ತತ್ರ ರಾಶಿತ್ರಯೇ ಸತ್ತ್ವಂ ಕೇವಲಂ ಸಮುದಾಹೃತಮ್ । ರಜಸ್ತಮೋಭ್ಯಾಂ ಗರುಡ ಹ್ಯವಿಮಿಶ್ರಂ ಹ್ಯತಸ್ತು ತತ್ ॥ ೩,೪.

ಅಲ್ಲಿ ಮೂರು ಗುಣಗಳ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸತ್ವಗುಣ ಮಾತ್ರವೇ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ಆದರೆ, ಗರುಡ, ಅದು ರಾಜಸ್ಸು ಮತ್ತು ತಮಸ್ಸಿನಿಂದ ಕಲಸದೆ ಶುದ್ಧವಾಗಿದೆ.

ಕೇವಲಂ ಸತ್ತ್ವಮಿತ್ಯುಕ್ತಂ ನ ತು ಶ್ರೇಷ್ಠತ್ವತಃ ಪ್ರಭೋ । ಸೃಷ್ಟಿಕಾಲೇ ಕೇವಲಂ ಸ್ಯಾತ್ಪ್ರಲಯೇ ಮಿಶ್ರಿತಂ ಭವೇತ್ ॥ ೩,೪.

ಇದು ಶುದ್ಧ ಸತ್ವಗುಣವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಆದರೆ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಗಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ಪ್ರಭೋ; ಸೃಷ್ಟಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅದು ಶುದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಲಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅದು ಕಲಸಾಗುತ್ತದೆ.

ಸರ್ವದಾಪ್ಯವಿಮಿಶ್ರಂ ಚ ಸತ್ತ್ವರಾಶಿಂ ಖಗೇಶ್ವರ । ಸರ್ವದಾಪಿ ವಿಮಿಶ್ರಂ ಚ ಸತ್ತ್ವರಾಶಿಂ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ ॥ ೩,೪.

ಯಾವಾಗಲೂ, ಖಗೇಶ್ವರ, ಸತ್ವಗುಣದ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದ ಸ್ಥಿತಿ ಶುದ್ಧವಾಗಿದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಯಾವಾಗಲೂ, ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ, ಅದು ಕಲಸಾಗಿಯೂ ಇರುತ್ತದೆ.

ಯೇ ವಿಜಾನನ್ತಿ ತೇ ಸರ್ವೇ ವಿಶನ್ತಿ ಹ್ಯಧರಂ ತಮಃ । ರಜಸ್ತಮೋಗುಣೌ ವೀನ್ದ್ರ ಇತರಾಭ್ಯಾಂ ವಿಮಿಶ್ರಿತೌ ॥ ೩,೪.

ಯಾರು ಇದನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ಕೆಳಗಿನ ಅಂಧಕಾರಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತಾರೆ; ರಾಜಸ್ಸು ಮತ್ತು ತಮಸ್ಸು ಎಂಬ ಗುಣಗಳು, ಪಕ್ಷಿರಾಜ, ಇತರ ಎರಡು ಗುಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಲಸಾಗಿವೆ.