ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ಶ್ರೀಭೂದುರ್ಗಾದಿರೂಪಾಣಾಂ ತಥಾ ಸೀತಾದಿರೂಪಿಣಾಮ್ । ಅನ್ಯೋನ್ಯಂ ನಾಣುಮಾತ್ರಂ ಚ ಭೇದೋ ಬಾಹ್ಯಾನ್ತರೇಪಿ ಚ ॥ ೩,೨.

ಶ್ರೀ, ಭೂ, ದುರ್ಗಾ ಮತ್ತು ಸೀತಾದಿ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಹೊರಗಾಗಲಿ ಒಳಗಾಗಲಿ, ಪರಸ್ಪರ ಒಂದು ಅಣುವಷ್ಟು ಭೇದವೂ ಇಲ್ಲ.

ಚಿನ್ತನೀಯಃ ಕಥಮಪಿ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಯಾನ್ತ್ಯಧರಂ ತಮಃ । ಪ್ರತಿಬಿಂಬಸ್ಥಿತೋ ಬಿಂಬಃ ಸ್ತ್ರೀರೂಪೋ ಹ್ಯಸ್ತಿ ಸರ್ವದಾ ॥ ೩,೨.

ಇದನ್ನು ತಿಳಿದು ಕೂಡ ಯಾರು ಭೇದವನ್ನು ಯೋಚಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಕೆಳಗಿನ ಅಂಧಕಾರಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ; ಹೆಣ್ಣಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ಸದಾ ಇರುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಲಯೇ ಸಮನುಪ್ರಾಪ್ತೇ ಲಕ್ಷ್ಮ್ಯಾ ಸಹ ಖಗೋತ್ತಮ । ಏಕೀಭಾವಂ ನಾಪ್ನುವನ್ತಿ ಬಿಂಬೇನ ಸಹ ಸಂಸ್ಥಿತಾಃ ॥ ೩,೨.

ಪ್ರಳಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಒಳ್ಳೆಯ ಹಕ್ಕಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದವನೇ, ಲಕ್ಷ್ಮಿಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತಿಬಿಂಬದಲ್ಲೇ ಇರುವವರು ಮೂಲರೂಪದೊಂದಿಗೇ ಒಂದಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಬಿಂಬಸ್ಥಿತಾನಾಂ ರೂಪಾಣಾಂ ಲಕ್ಷ್ಮ್ಯಾಶ್ಚ ವಿನತಾಸುತ । ಭೇದಸ್ತು ನಾಣುಮಾತ್ರಂ ಚ ಶಙ್ಕನೀಯಃ ಕಥಞ್ಚನ ॥ ೩,೨.

ಪ್ರತಿಬಿಂಬದಲ್ಲಿರುವ ರೂಪಗಳು ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಿಗೆ, ವಿನತೆಯ ಮಗನೇ, ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಣುವಷ್ಟು ಭೇದವೂ ಯಾರು ಅನುಮಾನಿಸಬಾರದು.

ಯದಾ ಹಿ ಶೇತೇ ಪ್ರಲಯಾರ್ಣವೇ ವಿಭುರ್ಜೀವಾಂಶ್ಚ ಸರ್ವಾನುದರೇ ನಿವೇಶ್ಯ । ಮುಕ್ತಾಂಶ್ಚ ಬ್ರಹ್ಮೇನ್ದ್ರಮರುದ್ಗಣಾದೀನ್ಪ್ರಾತ್ಪವ್ಯಮುಕ್ತೀಂಶ್ಚ ಸುತೌ? ಚ ಸಂಸ್ಥಿತಾನ್ ॥ ೩,೨.

ಪ್ರಳಯ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನು ವಿಶ್ರಾಂತಿಯಾಗಿರುವಾಗ, ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುತ್ತಾನೆ—ಮೋಕ್ಷ ಪಡೆದವರು, ಬ್ರಹ್ಮ, ಇಂದ್ರ, ಮರುದ್ಗಣಗಳು, ಮತ್ತೂ ಮೋಕ್ಷ ಪಡೆದವರು, ಪುತ್ರರು—ಎಲ್ಲರೂ ಅಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಾಪ್ತಾನ್ಧಕೂಪಾದಿಸಮಸ್ತಜೀವಾಂಸ್ತಥೈವ ಪ್ರಾಪ್ತವ್ಯಕಲೀನಥಾಪರಾನ್ । ತಥೈವ ನಿತ್ಯಂ ಸೃತಿಸಂಸ್ಥಿತಾಞ್ಜನಾನಚೇತನಾನೃಕ್ಷರೂಪಾದಿಜೀವಾನ್ ॥ ೩,೨.

ಅದೇ ರೀತಿ, ನರಕಾದಿ ಅಂಧಕಾರಕ್ಕೆ ಹೋದ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳನ್ನು, ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಬೇಕಾದವರನ್ನು, ಸದಾ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವವರನ್ನು, ಜಡಗಳನ್ನೂ, ಮರದ ರೂಪದ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಅವನು ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

ಏವಂ ಜನಾಞ್ಜಠರೇ ಸಂನಿಧಾಯ ಸಮ್ಯಕ್ಶೇತೇ ಹ್ಯಂಭಸಿ ವೈ ಸ ಕಲ್ಪೇ । ಲಕ್ಷ್ಮೀಸ್ತು ಸಾ ಸರ್ವವೇದಾತ್ಮಿಕಾ ಚ ಭಕ್ತ್ಯಾ ಹರೌ ನಿತ್ಯಸಂವರ್ಧಿತಾಪಿ ॥ ೩,೨.

ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಅವನು ಕಾಲಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಎಲ್ಲಾ ವೇದಗಳ ಸಾರವಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಿ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಹರಿಯನ್ನು ಸದಾ ಪೋಷಿಸುತ್ತಾಳೆ.

ಅತ್ಯಾದರಂ ದರ್ಶಯತೀವ ಸಾ ತು ಈಡೇ ವಿಷ್ಣುಂ ಭಕ್ತಿಸಂವರ್ಧಿತಾಪಿ । ಚೇಷ್ಟಾದಿರೂಪೇಣ ತದಾ ನ ಕಿಞ್ಚಿದಾಸೀದ್ವಿನಾ ವಿಷ್ಣುಮಥ ಶ್ರಿಯಂ ಚ ॥ ೩,೨.

ಆಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವವನ್ನು ತೋರಿಸಿದಂತೆಯೇ ಕಂಡರೂ, ನಾನು ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತೇನೆ. ಆಕೆಯೊಳಗೆ ಭಕ್ತಿ ಹೆಚ್ಚಾದರೂ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವನ್ನೂ ಶ್ರೀಯನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟರೆ ಬೇರೆ ಯಾವುದೂ ಇರಲಿಲ್ಲ.

ಪರ್ಯಙ್ಕರೂಪೇಣ ಬಭೂವ ದೇವೀ ವಾಸಸ್ವರೂಪೇಣ ರಮಾ ವಿರೇಜೇ । ಸರ್ವಂ ರಮಾ ಸೈವ ತದೈವ ಚಾಸೀತ್ಸೈಕಾ ದೇವೀ ಬಹುರೂಪಾ ಬಭಾಷೇ ॥ ೩,೨.

ಆ ದೇವಿ ಹಾಸಿಗೆಯ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳಿದರು, ರಮಾ ವಸ್ತ್ರದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ರಮೆಯೇ ಆಗಿದ್ದಳು—ಅವಳೇ ದೇವಿ, ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಳಾದಳು.

ತ್ವಮುತ್ಕೃಷ್ಟಃ ಸರ್ವದೇವೋತ್ತಮತ್ವಾನ್ನ ತ್ವತ್ಸಮಃ ಕಶ್ಚಿದೇವಾಧಿಕೋ ವಾ । ತ್ವಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಏಕೋ ನ ಚತುರ್ಮುಖಶ್ಚ ನಾಹಂ ರುದ್ರೋ ನ ಬೃಹಸ್ಪತಿಶ್ಚ ॥ ೩,೨.

ನೀನು ಎಲ್ಲ ದೇವರಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠನು, ನಿನಗೆ ಸಮನಾಗಲಿ, ಹೆಚ್ಚು ಆಗಲಿ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ. ನೀನೇ ಬ್ರಹ್ಮ, ನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳವನು ಅಲ್ಲ, ನಾನು ರುದ್ರನೂ ಅಲ್ಲ, ಬೃಹಸ್ಪತಿಯಾದವನು ಕೂಡ ಅಲ್ಲ.

ವಿಷ್ಣಾವೇವ ಬ್ರಹ್ಮಶಬ್ದೋ ಹಿ ಮುಖ್ಯೋ ಹ್ಯನ್ಯೇಷ್ವಮುಖ್ಯೋ ಬ್ರಹ್ಮರುದ್ರಾದಿಕೇಷು । ಅನನ್ತಗುಣಪೂರ್ಣತ್ವಾದ್ಬ್ರಹ್ಮೇತಿ ಹರಿರುಚ್ಯತೇ ॥ ೩,೨.

‘ಬ್ರಹ್ಮ’ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ; ಬ್ರಹ್ಮಾ, ರುದ್ರ ಮತ್ತು ಇತರರಿಗೆ ಅದು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಲ್ಲ. ಅನಂತ ಗುಣಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವುದರಿಂದ ಹರಿಯನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಗುಣಾದಿಪೂರ್ಣತಾಭಾವಾನ್ನಾನ್ಯೇ ಬ್ರಹ್ಮೇತ್ಯುದಾಹೃತಾಃ । ದೇಶಾನನ್ತ್ಯಂ ಗುಣತಃ ಕಾಲತೋ ವಾ ನಾಸ್ತ್ಯಾನನ್ತ್ಯಂ ಕ್ವಾಪಿ ದೇಶೇ ಚ ಕಾಲೇ ॥ ೩,೨.

ಪೂರ್ಣ ಗುಣಗಳು ಇಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಇತರರನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮ ಎಂದು ಕರೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಎಲ್ಲೆಂದಿಗೂ ಅನಂತತೆ ಇಲ್ಲ; ಗುಣಗಳಲ್ಲೇ ಮಾತ್ರ ಅನಂತತೆ ಇದೆ.

ಯದಾ ನನ್ತ್ಯಂ ಕಿಮು ವಕ್ತವ್ಯಮತ್ರ ಗುಣಾನನ್ತ್ಯಂ ನಾಸ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಕೇಷು । ಯದ್ಯಪ್ಯಹಂ ದೇಶತಃ ಕಾಲತಶ್ಚ ಸಮಸ್ತದಾ ವಾಸುದೇವೇನ ಸಾರ್ಧಮ್ ॥ ೩,೨.

ಯಾವುದಾದರೂ ಅನಂತತೆ ಇದ್ದರೆ, ಇನ್ನೇನು ಹೇಳಬೇಕೆ? ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಗುಣಗಳ ಅನಂತತೆ ಇಲ್ಲ. ನಾನು ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಯೂ ಇದ್ದರೂ, ಸದಾ ವಾಸುದೇವನೊಂದಿಗೆ ಮಾತ್ರ.

ತಥಾಪಿ ಮೇ ಗುಣತೋ ನಾಸ್ತ್ಯನನ್ತಂ ತತೋ ಧರ್ಮಾ ಗುಣತೋನನ್ತತಶ್ಚ । ಸಂತಿ ಶ್ರುತಾವವಿರುದ್ಧಾಶ್ಚ ದೇವೇ ಚಿನ್ತ್ಯಾ ಹ್ಯಚಿನ್ತ್ಯಾ ಬಹುಧಾ ತೇ ಹ್ಯನನ್ತಾಃ ॥ ೩,೨.

ಆದರೂ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಗುಣಗಳ ಅನಂತತೆ ಇಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ನನ್ನ ಧರ್ಮಗಳೂ ಅನಂತವಲ್ಲ. ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ದೇವರಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಗುಣಗಳಿವೆ—ಕೆಲವು ಗ್ರಹಿಸಬಹುದಾದವು, ಕೆಲವು ಗ್ರಹಿಸಲಾಗದವು—ಅವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಅನಂತ.

ಅತೋ ಗುಣಾಂಸ್ತವ ದೇವಸ್ಯ ವಿಷ್ಣೋ ಸ್ತೋತುಂ ಸದಾ ಸ್ಮೋ ನ ಹರೇಃ ಕದಾಪಿ । ನಾಹಂ ನ ಕೇಶೌ ನ ಚ ಗೀರ್ನ ರುದ್ರೋ ನ ದಕ್ಷಕನ್ಯಾ ನ ಚ ಮೇನಕಾಸುತಾ ॥ ೩,೨.

ಆದುದರಿಂದ, ದೇವರಾದ ವಿಷ್ಣುವೆ, ಹರಿಯೇ, ನಿನ್ನ ಗುಣಗಳನ್ನು ನಾವು ಯಾವಾಗಲೂ ಸ್ತುತಿಸಲಾರೆವು. ನಾನು, ಕೇಶವ, ಗಿರ್ಣ, ರುದ್ರ, ದಕ್ಷನ ಮಗಳು, ಮೆನಕೆಯ ಮಗಳು—ಯಾರೂ ಕೂಡ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ನ ವೈ ಬಿಡೌಜಾ ನ ಚ ವಾ ಪುಲೋಮಜಾ ನ ಚೇಧ್ಮವಾಹೋ ನ ಯಮೋ ನ ಚಾನ್ಯಃ । ನ ನಾರದೋ ನಾಪಿ ಭೃಗುರ್ವಸಿಷ್ಠೋ ನ ವಿಘ್ನಪೋ ನಾಪಿ ಬಲ್ಯಾದಯಶ್ಚ ॥ ೩,೨.

ಬಿಡೌಜ, ಪುಲೋಮಜ, ಅಗ್ನಿ, ಯಮ, ಮತ್ತೊಬ್ಬರೂ ಅಲ್ಲ; ನಾರದ, ಭೃಗು, ವಸಿಷ್ಠ, ಗಣಪತಿ, ಬಲಿ ಮತ್ತು ಇತರರೂ ಅಲ್ಲ.

ನ ವೈ ವಿರಾಟೋ ನಾಪಿ ಭೀಮಃ ಶನಿಶ್ಚ ನ ಪುಷ್ಕರೋ ನ ಕಶೇರುಸ್ತಥೈವ । ನ ಕಿನ್ನರಾಃ ಪಿತರೋ ನೈವ ದೇವಾ ಗನ್ಧರ್ವಮುಖ್ಯಾ ನಾಪಿ ವಾ ತುಷ್ಯಸಂಜ್ಞಾಃ ॥ ೩,೨.

ವಿರಾಟ್, ಭೀಮ, ಶನಿ, ಪುಷ್ಕರ, ಕಶೇರು ಕೂಡ ಅಲ್ಲ; ಕಿನ್ನರರು, ಪಿತೃಗಳು, ದೇವರು, ಗಂಧರ್ವರ ಮುಖ್ಯರು, ತುಷ್ಯರೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವವರೂ ಅಲ್ಲ.

ನ ವೈ ಕ್ಷಿತೀಶಾ ನ ಚ ಮಾನುಷಾಶ್ಚ ವಿಷ್ಣೋರ್ನ ಜಾನನ್ತಿ ಕಿಮತ್ರ ಚಾನ್ಯೇ । ಮತ್ತೋಧಮಃ ಕೋಚಿಗುಣೇನ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸಮೋ ಹಿ ತಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಮಾತರಿಶ್ವ ॥ ೩,೨.

ಭೂಮಿಯ ಅಧಿಪತಿಗಳೂ ಅಲ್ಲ, ಮಾನವರೂ ಅಲ್ಲ—ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಯಾರೂ ಅರಿಯಲಾಗದು; ಇತರರ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಬೇಕೆ? ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮನಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ; ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮನ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ವಾಯುವಿಗೆ ಸಮಾನ.

ತೌ ವೈ ವಿರಾಗೇ ಹರಿಭಕ್ತಿಭಾವೇ ಧೃತಿಸ್ತಿತಿಪ್ರಾಣಬಲೇಷುಯೋಗೇ । ಬುದ್ಧೌ ಸಮಾನೌ ಸಂಸೃತೌ ಮೋಕ್ಷಕಾಲೇ ಪರಸ್ಪರಾಧಾರಸಮನ್ವಿತೌ ಚ ॥ ೩,೨.

ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಹರಿಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ, ವೈರಾಗ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಮಾನರು; ಸ್ಥೈರ್ಯ, ತಾಳ್ಮೆ, ಪ್ರಾಣಬಲ, ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಸಮಾನರು; ಬುದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ, ಪುನರ್ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ, ಮೋಕ್ಷಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಅವಲಂಬಿತರು.

ಅನ್ನಾಭಿಮಾನಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಚಾಹುರ್ಮುರಾರಿಂ ಜೀವಾಭಿಮಾನಂ ವಾಯುಮಾಹುರ್ಮಹಾನ್ತಃ । ನ ಶಕ್ತೋಸೌ ಬ್ರಹ್ಮದೇವೋ ವಿವಸ್ತುಂ ವಾಯುಂ ವಿನಾ ಸಂಸೃತಾವೇವ ನಿತ್ಯಮ್ ॥ ೩,೨.

ಮಹಾತ್ಮರು ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಅನ್ನದ ಅಧಿಪತಿ, ಮೂರಾರಿಯನ್ನು ಜೀವದ ಅಧಿಪತಿ, ವಾಯುವನ್ನು ಗಾಳಿಯೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಬ್ರಹ್ಮನು ವಾಯುವಿಲ್ಲದೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಇರಲಾರನು; ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರೂ ಸದಾ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.

ನ ತಂ ವಿನಾ ಮಾತರಿಶ್ವಾ ಚ ವಸ್ತುಮನ್ಯೋನ್ಯಮಾಪ್ತಿಃ ಕಾಲತೋ ನ್ಯೂನತಾ ಚ । ಯದಾ ಮಹತ್ತತ್ತ್ವನಿ ಯಾಮಕೋಭೂದ್ಬ್ರಹ್ಮಾಣ್ಡಾನ್ತಸ್ಥೂಲಸೃಷ್ಟೌ ಮಹಾತ್ಮಾ ॥ ೩,೨.

ಅವನಿಲ್ಲದೆ ವಾಯುವೂ ಇರಲಾರನು; ಇಬ್ಬರೂ ಪರಸ್ಪರ ಅವಲಂಬಿತರಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತಾರೆ, ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆತನವೂ ಇದೆ. ಮಹಾತತ್ತ್ವವು ಉದಯಿಸಿದಾಗ, ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಸ್ಥೂಲ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಾತ್ಮ ಬ್ರಹ್ಮನು ಹುಟ್ಟಿದನು.

ತದಾ ವಾಯುರ್ನಾಶಕದ್ವೈ ಮಹಾತ್ಮಾ ಬಾಹ್ಯೇ ಸೃಷ್ಟೌ ಕಾಲಭೇದೇನ ಚಾಸ್ತಿ । ಸರಸ್ವತೀ ಭಾರತೀ ಬ್ರಹ್ಮಣಸ್ತು ಸಂವತ್ಸರಾನನ್ತರಂ ಸಂಬಭೂವ ॥ ೩,೨.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಹಾತ್ಮ ವಾಯು ಹೊರಗಿನ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾಡಲಾರನು; ಸೃಷ್ಟಿ ಕಾಲದ ಪ್ರಕಾರ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಸರಸ್ವತಿ, ಭಾರತಿ, ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ ಹುಟ್ಟಿದಳು.

ಯದಾ ದಶಾಬ್ದಾಃ ಸಮತೀತಾ ಮಹಾತ್ಮಾ ತದಾ ವಾಯುಃ ಸಮಭೂಲ್ಲೋಕಪೂಜ್ಯಃ । ಕಿಞ್ಚಿನ್ನ್ಯೂನತ್ವಂ ಸ್ಥೂಲಸೃಷ್ಟೌ ಮಹಾತ್ಮನ್ನೈತಾವತಾ ವಾನಯೋಃ ಸೌಮ್ಯಹಾನಿಃ ॥ ೩,೨.

ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದ ಮೇಲೆ ಮಹಾತ್ಮ ವಾಯು ಲೋಕಗಳೆಲ್ಲರಿಗೂ ಪೂಜ್ಯನಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದನು. ಸ್ಥೂಲ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆತನ ಇದ್ದರೂ, ಇದರಿಂದ ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಯಾವುದೇ ಗೌರವಹಾನಿ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಸರಸ್ವತೀ ವತ್ಸರಾತ್ಸಂಬಭೂವ ಹ್ಯನನ್ತರಂ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಜನ್ಮಕಾಲಾತ್ । ಗಿರಃ ಸಕಾಶಾತ್ಕಾಲತೋ ನ್ಯೂನತಾಸ್ತಿ ವಾಯೋಸ್ತದಾ ಹ್ಯಧಮತ್ತ್ವೇ ಕ್ಷತಿಃ ಕಾ ॥ ೩,೨.

ಸರಸ್ವತಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ಹುಟ್ಟಿನ ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ ಜನಿಸಿದಳು; ಅವಳ ಉದಯದಿಂದ ವಾಯುವಿಗೆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆತನ ಬಂದಿದೆ. ಆದರೆ, ಸೌಮ್ಯನಿಗೆ ಹೀಗಾಗಿ ಯಾವ ಹಾನಿಯೂ ಇಲ್ಲ.

ವಾಯೋರನನ್ತರಂ ವಾಣೀ ಹ್ಯಭೂತ್ಸಂವತ್ಸರಾತ್ಪರಮ್ । ಯಾವತ್ಪಶ್ಚಾಜ್ಜನಿಸ್ತಾವತ್ಪೂರ್ವದೇಹಕ್ಷಯೋ ಭವೇತ್ ॥ ೩,೨.

ವಾಯುವಿನ ನಂತರ ವಾಣಿ ಒಂದು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಳೆದ ಮೇಲೆ ಹುಟ್ಟಿದಳು; ಹೊಸ ಜನನವಾಗುವವರೆಗೆ ಹಳೆಯ ದೇಹವು ನಾಶವಾಗಲೇಬೇಕು.

ಶೇಷಸ್ತ್ವಿನ್ದ್ರೋ ರುದ್ರ ಏತೇ ತ್ರಯಶ್ಚ ಸಮಾ ಹ್ಯೇತೇ ಜ್ಞಾನಬಲಾದಿಕೇಷ್ವಪಿ ತಥಾಪಿ ತೇಷಾಂ ಕಾಲತೋ ನ್ಯೂನತಾಸ್ತಿ ಕಾಲೋಪಿ ತೇಷಾಂ ದ್ವಿವ್ಯೇಸಹಸ್ರವರ್ಷಮ್ ॥ ೩,೨.

ಶೇಷ, ಇಂದ್ರ, ರುದ್ರ—ಈ ಮೂವರು ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿಯೂ ಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಸಮಾನರಾಗಿದ್ದರೂ, ಕಾಲದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಅವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಂದು ಕಡಿಮೆತನ ಇದೆ; ಅವರ ಕಾಲವು ಎರಡು ಸಾವಿರ ದೈವಿಕ ವರ್ಷಗಳು.

ಅನನ್ತರುದ್ರೋ ಬ್ರಹ್ಮವಾಯೂ ಯಥಾ ವಾ ತಥಾ ಜ್ಞೇಯೋ ನೈವ ಹಾನಿಃ ಸ್ವರೂಪೇ । ಸ್ಥೂಲಸ್ಯ ಸೃಷ್ಟೌ ಬಾಹ್ಯಸೃಷ್ಟೌ ಮಹಾತ್ಮನ್ಕಾಲಾನ್ನ್ಯೂನತ್ವಂ ಸ ಮಯಾ ನೈವ ಚಿನ್ತ್ಯಃ ॥ ೩,೨.

ಅನಂತರುದ್ರ, ಬ್ರಹ್ಮ, ವಾಯು—ಇವರನ್ನು ಕೂಡ ಇದೇ ರೀತಿ ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಅವರ ನಿಜ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಕಡಿಮೆತನವೂ ಇಲ್ಲ. ಸ್ಥೂಲ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಹೊರಗಿನ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿಯೂ, ಮಹಾತ್ಮನೇ, ಅವರ ಕಾಲದ ಕಡಿಮೆತನವನ್ನು ನಾನು ಪರಿಗಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ತೇಷಾಂ ಸಕಾಶಾದ್ವಾರುಣೀ ಪಾರ್ವತೀ ಚ ಸೌಪರ್ಣೀನಾಮ್ನೀ ತಿಸ್ತ್ರ ಏತಾ ಮಹಾತ್ಮನ್ । ದಶಾಬ್ದೇಭ್ಯೋನನ್ತರಂ ಸಂಬಭೂವುಃ ಸರಸ್ವತೀ ಭಾರತೀವಚ್ಚ ಬೋಧ್ಯಾ ॥ ೩,೨.

ಅವರೊಳಗಿಂದ ವಾರುಣಿ, ಪಾರ್ವತಿ ಮತ್ತು ಸೌಪರ್ಣಿ ಎಂಬ ಮೂರು ಮಹಾತ್ಮರು ಉದಯಿಸಿದರು. ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಸರಸ್ವತಿ ಮತ್ತು ಭಾರತಿಯೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದರು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಇನ್ದ್ರೋ ವರೋ ರುದ್ರಭಾರ್ಯಾದಿಕೇಭ್ಯ ಏವಂ ಜ್ಞಾನಂ ಸರ್ವದಾ ದೇಹ್ಯಮನ್ದಮ್ । ಏವಂ ಜ್ಞಾನಂ ಯಸ್ಯ ಭವೇಚ್ಚ ಲೋಕೇ ಸ ವೈ ಜ್ಞಾನೀ ವೇದವೇದ್ಯಃ ಸ ಏವ ॥ ೩,೨.

ಇಂದ್ರ, ವರुण, ರುದ್ರನ ಪತ್ನಿಯರು ಮತ್ತು ಇತರರಿಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನೀಡಬೇಕು. ಇಂತಹ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಯಾರಿಗೆ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಇದೆ, ಅವನೇ ನಿಜವಾದ ಜ್ಞಾನಿ, ಅವನೇ ವೇದವನ್ನು ಅರಿಯುವವನು.