ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ಈಶಕೋಟಿಪ್ರವಿಷ್ಟತ್ವಾಚ್ಛ್ರಿಯಃ ಸ್ವಾಮಿತ್ವಮೀರಿತಮ್ । ತ್ರಯಾಣಾಮುಪಜೀವ್ಯತ್ವಾತ್ಸೇವ್ಯತ್ವಾತ್ಸ್ವಾಮಿತಾ ಸ್ಮೃತಾಃ ॥ ೩,೧.

ಅನೇಕ ಸ್ವಾಮಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಯು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಅವಳ ಸ್ವಾಮ್ಯತ್ವವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ಮೂವರನ್ನೂ ಸೇವಿಸಬೇಕಾದ್ದರಿಂದ, ಪೂಜಿಸಬೇಕಾದ್ದರಿಂದ ಅವರ ಸ್ವಾಮ್ಯತ್ವವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ವಾಯ್ವಾದೀನಾಂ ತ್ರಯಾಣಾಂ ಚ ಸೇವ್ಯತ್ವಾತ್ಸೇವ್ಯತಾ ಸ್ಮೃತಾ । ಭೂಭಾರಹರಣೇ ವಿಷ್ಣೋಃ ಪ್ರಧಾನಾಙ್ಗಂ ಹಿ ಮಾರುತಿಃ ॥ ೩,೧.

ಮೂವರು — ವಾಯು ಮತ್ತು ಇತರರು — ಪೂಜಿಸಬೇಕೋ ಬೇಡವೋ ಎಂಬುದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ಮೂವರಲ್ಲಿ, ಭೂಭಾರವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವಲ್ಲಿ ಮಾರುತಿ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವಿನ ಮುಖ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿದ್ದಾನೆ.

ವಾಕ್ಯರೂಪಾ ಭಾರತೀ ತು ದ್ವಿತೀಯಾಙ್ಗಂ ಹಿ ಸಾ ಸ್ಮೃತಾ । ತೃತೀಯಾಙ್ಗ ಹರೇಃ ಶೇಷೋ ನ ನಮ್ಯಾಃ ಸಾಮ್ಯತೋ ಹರೇಃ ॥ ೩,೧.

ಭಾರತಿಯು ಮಾತಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅಂಗವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶೇಷನು ಹರಿಯ ಮೂರನೇ ಅಂಗ. ಇವರು ಹರಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕಾದವರು ಅಲ್ಲ.

ಪ್ರತಿಪಾದ್ಯಾ ಮುಖ್ಯತಯಾ ನಮ್ಯಾ ಏವ ಸಮೀರಿತಾಃ । ಅವಾನ್ತರಾಶ್ಚ ವಾಯ್ವಾದ್ಯಾ ನ ನಮ್ಯಾಸ್ತೇನ ತೇ ಸ್ಮೃತಾಃ ॥ ೩,೧.

ಯಾರನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ, ಅವರೇ ಪೂಜ್ಯರು. ವಾಯು ಮತ್ತು ಇತರ ಉಪ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಹೀಗೆ ನೆನಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಭೀಷ್ಮದ್ರೋಣಾದಿನಾಮಾನಿ ಭೀಮಾದಿಷ್ವೇವ ಮುಖ್ಯತಃ । ವಾಚಕಾನಿ ಯತೋ ನಿತ್ಯಂ ತನ್ನಮ್ಯಾಸ್ತೇ ಮುನೀಶ್ವರಾಃ ॥ ೩,೧.

ಭೀಷ್ಮ ಮತ್ತು ದ್ರೋಣ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಭೀಮ ಮತ್ತು ಇತರರ ಮೇಲೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠರೆ, ಅವರನ್ನೇ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

ಪರಾಣಾಮೇವ ನಮ್ಯತ್ವಂ ಪ್ರತಿಪಾದ್ಯತ್ವಮೇವ ಹಿ । ಏತತ್ಸರ್ವಂ ಮಯಾಖ್ಯಾತಂ ಕಿಮನ್ಯಚ್ಛ್ರೋತುಮಿಚ್ಛಥ ॥ ೩,೧.

ಪರಮೋನ್ನತರನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪೂಜಿಸಬೇಕು, ಉಳಿದವರು ಅವರ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಇದನ್ನೆಲ್ಲಾ ನಾನು ವಿವರಿಸಿದೆ, ಇನ್ನೇನು ಕೇಳಲು ಬಯಸುತ್ತೀರಿ?

ಶ್ರೀಗರುಡಮಹಾಪುರಾಣಮ್ ೨ ಶ್ರೀಶೌನಕ ಉವಾಚ । ಕಥಂ ಸಸರ್ಜ ಭಗವಾಂಸ್ತತ್ತತ್ತತ್ತ್ವಾಭಿಮಾನಿನಃ । ಸೃಷ್ಟಿಕ್ರಮಂ ನ ಜಾನಾಮಿ ದೇವಾನಾಂ ಹ್ಯನ್ತರಂ ಮುನೇ ॥ ೩,೨.

ಶೌನಕನು ಹೇಳಿದನು: ಭಗವಂತನು ಪ್ರಪಂಚದ ವಿವಿಧ ತತ್ತ್ವಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು? ದೇವತೆಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಕ್ರಮವೂ, ಅವರ ನಡುವಿನ ಭೇದವೂ ನನಗೆ ತಿಳಿಯದು, ಮುನಿಯೇ.

ಶೌನಕೇನೈವ ಮುಕ್ತಸ್ತು ಸೂತೋ ವಚನಮಬ್ರವೀತ್ । ಶೂತ ಉವಾಚ । ಸಮ್ಯಗ್ವ್ಯವಸಿತಾ ಬುದ್ಧಿಸ್ತವ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಸತ್ತಮ ॥ ೩,೨.

ಶೌನಕನ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರವಾಗಿ ಸೂತನು ಹೀಗೆಂದನು: ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು: ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ನಿಮ್ಮ ಬುದ್ಧಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ.

ಏವಮೇವ ಕೃತಃ ಪ್ರಶ್ರೋ ಹರೌ ತು ಗರುಡೇನ ವೈ । ಯದುಕ್ತವಾನ್ಹರಿಸ್ತಸ್ಮೈತದ್ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ತವಾನಘ । ಗರುಡ ಉವಾಚ । ಸೃಷ್ಟಿಂ ವ್ರೂಹಿ ಮಹಾಭಾಗ ಸಚ್ಚಿದಾನನ್ದವಿಗ್ರಹ ॥ ೩,೨.

ಇದೇ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಗರುಡನು ಹರಿಗೆ ಕೇಳಿದ್ದನು. ಹರಿ ಗರುಡನಿಗೆ ಏನು ಹೇಳಿದನೋ, ಅದನ್ನು ನಾನು ನಿಮಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಗರುಡನು ಹೇಳಿದನು: ಸಚ್ಚಿದಾನಂದಸ್ವರೂಪನೇ, ಸೃಷ್ಟಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನನಗೆ ತಿಳಿಸು.

ಸೃಷ್ಟೌ ಜ್ಞಾತೇ ತವೋತ್ಕರ್ಷೋ ಜ್ಞಾತಪ್ರಾಯೋ ಭವಿಷ್ಯತಿ । ಬ್ರಹ್ಮಾದೀನಾಂ ತಾರತಮ್ಯಜ್ಞಾನಂ ಮಮ ಭವಿಷ್ಯತಿ ॥ ೩,೨.

ನೀನು ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ತಿಳಿದರೆ, ನಿನ್ನ ಮಹಿಮೆ ಬಹುತೇಕ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಕ್ರಮವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಮೋಕ್ಷೋಪಾಯಮ್ಯಃ ಸ ವೋಕ್ತ ಮಿತತರತ್ತಸ್ಯ ಸಾಧನಮ್ । ಗರುಡೇನೈವ ಮುಕ್ತಸ್ತು ಕೃಷ್ಣೋ ವಚನಮಬ್ರವೀತ್ ॥ ೩,೨.

ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಹೇಳಬೇಕಾಗಿದೆ. ಗರುಡನ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರವಾಗಿ ಕೃಷ್ಣನು ಹೀಗೆಂದನು.

ಶೃಕೃಷ್ಣ ಉವಾಚ ಮೂಲರೂಪೇ ಹ್ಯತೋ ಜ್ಞೇಯೋ ವಿಷ್ಣುತ್ವಾದ್ವಿಷ್ಣುರವ್ಯಯಃ ॥ ೩,೨.

ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಹೇಳಿದನು: ಮೂಲರೂಪದಲ್ಲಿ, ಅವಿನಾಶಿಯಾದ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ವಿಷ್ಣುವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಅವತಾರಮಿದಂ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಪೂರ್ಣತ್ವಾದೇವ ಸುವ್ರತ । ಅನೇಕೋ ಹ್ಯೇಕತಾಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಸಂಶೇತೇ ಪ್ರಲಯಾಯ ವೈ ॥ ೩,೨.

ಪೂರ್ಣತೆಯಿಂದ ಈ ಅವತಾರವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ, ಧರ್ಮನಿಷ್ಠನೇ. ಅನೇಕರೂಪಗಳಿದ್ದರೂ, ಅವು ಎಲ್ಲವೂ ಒಂದಾಗಿ ಲಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ.

ತತ್ರಾಪಿ ಚ ವಿಶೇಷೋಸ್ತಿ ಜ್ಞಾತವ್ಯಂ ತತ್ವಮೇವ ಸಃ ॥ ೩,೨.

ಅಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಭೇದವಿದೆ; ಆ ತತ್ತ್ವವನ್ನೇ ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಭೇದೇನ ದರ್ಶನಾದ್ವಾಪಿ ಭೇದಾಭೇದೇನ ದರ್ಶನಾತ್ । ವಿಷ್ಣೋರ್ಗುಣಾನಾಂ ರೂಪಾಣಾಂ ತದಙ್ಗಾನಾಂ ಸುಖಾದಿನಾಮ್ । ತತ್ರೈವ ದಶನಾದ್ವಾಪಿ ಕ್ಷಿಪ್ರಮೇವ ತಮೋ ವ್ರಜೇತ್ ॥ ೩,೨.

ವಿಷ್ಣುವಿನ ಗುಣಗಳು, ರೂಪಗಳು, ಅಂಗಗಳು ಮತ್ತು ಆನಂದದಲ್ಲಿ ಭೇದವನ್ನಾಗಲೀ, ಭೇದಾಭೇದವನ್ನಾಗಲೀ ನೋಡಿದಾಗ, ಅದನ್ನು ಮಾತ್ರ ನೋಡಿದರೆ, ಅಜ್ಞಾನ ಶೀಘ್ರವೇ ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ.

ಪುರುಷಾನ್ತರಮಾರಭ್ಯ ಕಲ್ಪಿತಾ ಯೇ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ । ಹರಿರೂಪಾಸ್ತು ತೇ ಜ್ಞೇಯಾ ಏಕೀಭೂತಾ ಹಿ ತೇನ ತೇ ॥ ೩,೨.

ಬೇರೊಬ್ಬ ಪುರುಷನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ಕಲ್ಪಿಸಲಾದ ಎಲ್ಲರೂ ಹರಿಯ ರೂಪಗಳೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಅವರು ಅವನೊಡನೆ ಏಕೀಭವಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಲಯೇ ಸಮನುಪ್ರಾಪ್ತೇ ಜೀವಾಃ ಸ ಯಾನ್ತಿ ಮಾಮಕಾಃ । ವಿರಾಡ್ರೂಪೇ ಹರೇಃ ಸಂತಿ ತದಾ ತೇ ಚ ಹ್ಯನೇಕಧಾ ॥ ೩,೨.

ಪ್ರಳಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಆತ್ಮಗಳು ಹರಿಯ ವಿರಾಟ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸೇರಿ, ನಂತರ ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗುತ್ತವೆ.

ಏಕೀಭಾವಂ ಪ್ರಾಪ್ನುವನ್ತಿ ಮೂಲೇನ ಪ್ರಲಯೇ ದ್ವಿಜ । ಬಿಂಬೇನ ತು ಸ್ವಯಂ ವಿಷ್ಣುರೇಕೀಭಾವಂ ವ್ರಜೇದ್ಯದಿ ॥ ೩,೨.

ಪ್ರಳಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಮೂಲದೊಡನೆ ಏಕೀಭಾವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ, ದ್ವಿಜನೇ. ಆದರೆ ಸ್ವತಃ ವಿಷ್ಣುವೇ ಆ ಮೂಲರೂಪದಲ್ಲಿ ಏಕೀಭಾವವನ್ನು ಪಡೆದರೆ—

ಪ್ರತಿಬಿಂಬಃ ಕಥಂ ಜೀವೋ ಭವೇನ್ನಾರಾಯಣಸ್ಯ ಚ । ತದಧೀನಸ್ತತ್ಸದೃಶೋ ಹರೇರ್ಜೀವೋ ನ ಸಂಶಯಃ ॥ ೩,೨.

ನಾರಾಯಣನ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವಾಗಿ ಜೀವಾತ್ಮನು ಹೇಗೆ ಆಗಬಹುದು? ಅವನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದು, ಅವನಂತೆಯೇ ಇದ್ದರೂ, ಹರಿಯ ಆತ್ಮ ಎಂದರೆ ಅದು ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

ಪ್ರತಿಬಿಂಬಸ್ಯ ಶಬ್ದಾರ್ಥೋ ಹ್ಯಯಮೇವಮುದಾಹೃತಃ । ತಸ್ಮಾಚ್ಚ ಬಿಂಬರೂಪಾಣಾಮೇಕೀಭಾವಂ ನ ಚಿನ್ತಯೇತ್ ॥ ೩,೨.

ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ಎಂಬ ಪದದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೀಗೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮೂಲರೂಪ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಗಳ ಒಂದಾಗುವಿಕೆಯನ್ನು ಯಾರು ಯೋಚಿಸಬಾರದು.

ಕೃಷ್ಣರಾಮಾದಿವಚ್ಚೈವ ತ್ವೇಕೀಭಾವೋ ವಿವಕ್ಷಿತಃ । ಬಿಂಬಾನಾಂ ಮೂಲರೂಪಸ್ಯ ಭೇದೋ ನಾತ್ರ ವಿವಕ್ಷಿತಃ ॥ ೩,೨.

ಕೃಷ್ಣ, ರಾಮ ಮತ್ತು ಇತರರಂತೆ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಗಳ ಒಂದಾಗುವಿಕೆ ಮಾತ್ರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ; ಮೂಲರೂಪದ ಭೇದವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿಲ್ಲ.

ತತ್ರಾಪಿ ಚ ವಿಶೇಷೋಸ್ತಿ ಜ್ಞಾತವ್ಯಸ್ತತ್ತ್ವಮಿಚ್ಛುಭಿಃ । ಏಕಾಂಶೇನ ತು ಬಿಂಬೈಸ್ತು ಚೈಕೀಭಾವಂ ವ್ರಜನ್ತಿ ತೇ ॥ ೩,೨.

ಅಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಒಂದು ವಿಶೇಷತೆ ಇದೆ, ಅದನ್ನು ಸತ್ಯವನ್ನು ಅರಿಯಲು ಇಚ್ಛಿಸುವವರು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಪ್ರತಿಬಿಂಬಗಳು ಒಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಒಂದಾಗುತ್ತವೆ.

ಏಕಾಂಶೇನ ತು ಜೀವತ್ವೇ ಸಂಸ್ಥಿತಾ ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ । ಬಿಂಬಮೂಲಂ ನ ಜಾನನ್ತಿ ತೇ ಜನಾ ಹ್ಯಸುರಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ॥ ೩,೨.

ಒಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅವು ಜೀವಿಗಳಾಗಿ ಇರುತ್ತವೆ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿಬಿಂಬದ ಮೂಲವನ್ನು ತಿಳಿಯದ ಜನರನ್ನು ಅಸುರರು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಏಕ ಏವ ಹರಿಃ ಪೂರ್ವಂ ಹ್ಯವಿದ್ಯಾವಶತಃ ಸ್ವಯಮ್ । ಅನೇಕೋ ಭವತಿ ಹ್ಯಾರಾದಾದರ್ಶಪ್ರತಿಬಿಂಬವತ್ ॥ ೩,೨.

ಹರಿಯು ಮೊದಲಿಗೆ ಒಬ್ಬನೇ ಇದ್ದನು, ಆದರೆ ಅಜ್ಞಾನಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಅನೇಕನಾದನು, ಅದು ಹಲವಾರು ಕನ್ನಡಿಗಳಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಗಳಂತೆ.

ಏವಂ ವದನ್ತಿ ಯೇ ಮೂಢಾಸ್ತೇಪಿ ಯಾನ್ತ್ಯಧರಂ ತಮಃ । ಉಪಾಧಿರ್ದ್ವಿವಿಧಃ ಪ್ರೋಕ್ತಃ ಸ್ವರೂಪೋ ಬಾಹ್ಯ ಏವ ಚ ॥ ೩,೨.

ಹೀಗೆ ಹೇಳುವ ಮೂಢರು ಕೂಡ ಕೆಳಗಿನ ಅಂಧಕಾರಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಉಪಾಧಿ ಎರಡು ವಿಧವಾಗಿದೆ: ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ.

ಬಾಹ್ಯೋಪಾಧಿರ್ಲಯೇ ಯಾತಿ ಮುಕ್ತಾವನ್ಯಸ್ಯ ಸಂಸ್ಥಿತಿಃ । ಸರ್ವೋಪಾಧಿವಿನಾಶೇ ಹಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಃ ಕಥಂ ಭವೇತ್ ॥ ೩,೨.

ಬಾಹ್ಯ ಉಪಾಧಿ ಲಯದಲ್ಲಿ ಅಳಿದುಹೋಗುತ್ತದೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಉಪಾಧಿಗಳು ನಾಶವಾದಾಗ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ಹೇಗೆ ಉಳಿಯಬಹುದು?

ಚಿದ್ರೂಪಾಖ್ಯೋ ಹ್ಯುಪಾಧಿಸ್ತು ಮೋಕ್ಷೇ ಯೇಪ್ಯಧಿಕಾರಿಣಃ । ದುಃಖರೂಪೋ ಹ್ಯುಪಾಧಿಸ್ತು ತಮಸೋ ಯೇಧಿಕಾರಿಣಃ ॥ ೩,೨.

ಚೈತನ್ಯಸ್ವರೂಪ ಉಪಾಧಿಯು ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ಅರ್ಹರಾದವರಿಗೆ ಸೇರಿದೆ; ದುಃಖಸ್ವರೂಪ ಉಪಾಧಿಯು ಅಂಧಕಾರಕ್ಕೆ ಅರ್ಹರಾದವರಿಗೆ ಸೇರಿದೆ.

ಮಿಶ್ರರೂಪೋ ಹ್ಯುಪಾಧಿಸ್ತು ನಿತ್ಯಸಂಸಾರಿಣಾಂ ಮತಃ । ಬಾಹ್ಯೋಪಾಧಿರ್ಲಿಙ್ಗದೇಹಃ ಸರ್ವೇಷಾಂ ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ ॥ ೩,೨.

ಮಿಶ್ರಸ್ವರೂಪ ಉಪಾಧಿಯು ಸದಾ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿರುವವರಿಗೆ ಸೇರಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಬಾಹ್ಯ ಉಪಾಧಿಯು ಲಿಂಗದೇಹವೇ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

ದೈತ್ಯಾಃ ದುಃಖಾಯತೇ ಯಸ್ಮಾತ್ತಸ್ಮಾದುಃಖೀ ಹರಿಃ ಸ್ವಯಮ್ । ತತ್ತದ್ದುಃಖಸ್ವರೂಪತ್ವಾದ್ದೈತ್ಯಾನಾಂ ಬಿಂಬರೂಪಕಃ ॥ ೩,೨.

ದೈತ್ಯರು ದುಃಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದರಿಂದ ಹರಿಯೂ ದುಃಖಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ದೈತ್ಯರಲ್ಲಿ ದುಃಖಸ್ವರೂಪ ಇರುವುದರಿಂದ ಅವನು ಅವರ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವಾಗಿದೆ.