ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ಅತೋ ನಮ್ಯೋ ವಾಯುರಪಿ ಪುರಾಣಾದೌ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮಾಃ । ಭಾರತೀ ವಾಕ್ಯರೂಪತ್ವಾನ್ನಮ್ಯಾ ವಾಯೋರನನ್ತರಮ್ ॥ ೩,೧.

ಆದ್ದರಿಂದ ಪುರಾಣದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ವಾಯುವನ್ನೂ ಪೂಜಿಸಬೇಕು, ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠರೇ. ವಾಯುವಿನ ನಂತರ ಭಾಷೆ ಸ್ವರೂಪವಾದ ಭಾರತಿಯನ್ನು ಕೂಡ ನಮಸ್ಕರಿಸಬೇಕು.

ಉಪಸಾಧಕೋ ನರಃ ಪ್ರೋಕ್ತೋ ಯತೋತಸ್ತದನನ್ತರಮ್ । ನಮ್ಯ ಇತ್ಯಚ್ಯತೇ ಸದ್ಭಿಸ್ತಾರತಮ್ಯೇನ ಸರ್ವದಾ ॥ ೩,೧.

ಯಾರು ಸಹಾಯಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಅವರನ್ನು ಉಪಸಾಧಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ನಂತರ ಯಾರು ನಮಸ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಅರ್ಹರೋ, ಅವರನ್ನು ಸದಾ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಅತೋ ವ್ಯಾಸಂ ನಮಸ್ಕುರ್ಯಾದ್ಗ್ರನ್ಥಕರ್ತೃತ್ವಹೇತುತಃ । ಶೌನಕ ಉವಾಚ । ವ್ಯಾಸಸ್ಯ ನಮನಂ ಹ್ಯನ್ತೇ ಕಥಂ ಕಾರ್ಯಂ ಮಹಾತ್ಮನಃ ॥ ೩,೧.

ಆದ್ದರಿಂದ ಗ್ರಂಥದ ಕರ್ತೃವನ್ನಾಗಿ ವ್ಯಾಸರನ್ನು ನಮಸ್ಕರಿಸಬೇಕು. ಶೌನಕನು ಕೇಳಿದನು: ಮಹಾತ್ಮನಾದ ವ್ಯಾಸರಿಗೆ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಬೇಕು?

ಅನ್ತೇ ಚ ವನ್ದನೇ ತಸ್ಯ ಕಾರಣಂ ಬ್ರೂಹಿ ಸುವ್ರತ । ಸೂತ ಉವಾಚ । ವಿಷ್ಣೋರನನ್ತರಂ ವ್ಯಾಸನಮನಂ ಮುಖ್ಯಮೇವ ಹಿ ॥ ೩,೧.

ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುವ ಕಾರಣವನ್ನು ಹೇಳು, ಧೈರ್ಯವಂತನೆ. ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು: ವಿಷ್ಣುವಿನ ನಂತರ ವ್ಯಾಸನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರವೇ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಹರಿರೇವ ಯತೋ ವ್ಯಾಸೋ ವಾಚ್ಯಚಕ್ರಸ್ವರೂಪಕಃ । ವ್ಯಾಸೋ ನೈವ ಸಮತ್ವೇನ ಪ್ರೋಕ್ತೋ ಭಗವತೋ ಹರೇಃ ॥ ೩,೧.

ಹರಿಯೇ ವ್ಯಾಸನು, ವಾಕ್ಚಕ್ರಸ್ವರೂಪನು. ವ್ಯಾಸನು ಭಗವಂತನಾದ ಹರಿಗೆ ಸಮಾನನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ತತ್ರಾಪಿ ಕಾರಣಂ ವಕ್ಷ್ಯೇ ಸಾದರೇಣ ಮುನೀಶ್ವರಾಃ । ವ್ಯಾಸಸ್ತು ಕಶ್ಚನ ಋಷಿಃ ಪುರಾಣೇ ತಾಮಸೇ ಸ್ಮೃತಃ ॥ ೩,೧.

ಈ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವನ್ನು ನಾನು ಗೌರವದಿಂದ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ, ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ. ತಾಮಸಿಕ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸನು ಒಂದು ಋಷಿಯಾಗಿ ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ.

ಇತಿ ಜ್ಞಾನಾ ವಲಂಬೇನ ದೈತ್ಯಾ ದೈತ್ಯಾನುಗೈಃ ಸಮಾಃ । ಪ್ರವಿಶನ್ತಿ ಹ್ಯನ್ಧತಮ ಇತಿ ತ್ವನ್ತೇ ನಮಸ್ಕೃತಃ ॥ ೩,೧.

ಹೀಗೆ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ದೈತ್ಯರು ತಮ್ಮ ಅನುಯಾಯಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಗಾಢ ಅಂಧಕಾರಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಯದಿದಂ ಪರಮಂ ಗೋಪ್ಯಂ ಹೃದಿ ಧಾರ್ಯಂ ನ ಸಂಶಯಃ । ಪರಾಣಾಂ ನಮ್ಯಮೇವೋಕ್ತಂ ಪ್ರತಿಪಾದ್ಯಂ ಯತೋತ್ರ ಹಿ ॥ ೩,೧.

ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಗುಪ್ತವಾದ ರಹಸ್ಯ, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಧರಿಸಬೇಕಾದದು, ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಉಪದೇಶಿಸಬೇಕಾದದ್ದು ನಮಸ್ಕಾರಯೋಗ್ಯವಾದುದೇ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಸಮಾಸವ್ಯಾಸಭಾವಾದ್ಧಿ ಪರಾಣಾಂ ತತ್ಪ್ರತೀಯತೇ । ವಾಸ್ತವಂ ತಂ ನ ಜಾನೀಯುರುಪಜೀವ್ಯೋ ಯತೋ ಹರಿಃ ॥ ೩,೧.

ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಮತ್ತು ವಿಶದ ಸ್ವರೂಪದಿಂದ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ತಿಳಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅವರು ನಿಜವಾದವನನ್ನು ಅರಿಯುವುದಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಹರಿಯೇ ಸೇವಿಸಬೇಕಾದವನು.

ಹರಿರ್ವ್ಯಾಸಸ್ತ್ವೇಕ ಏವ ವ್ಯಾಸಸ್ತು ಹರಿವತ್ಸ್ಮೃತಃ । ಉಪಜೀವ್ಯತದೀಶತ್ವೇ ತಯೋರೇವ ನ ಸಂಶಯಃ ॥ ೩,೧.

ಹರಿ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಸ ಇಬ್ಬರೂ ಒಂದೇ. ವ್ಯಾಸನು ಹರಿಗೆ ಬಹಳ ಪ್ರಿಯನೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವರಿಬ್ಬರನ್ನೂ ಸೇವಿಸಬೇಕು, ಸ್ವಾಮಿಯಾಗಿ ನೋಡಬೇಕು ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

ಈಶಕೋಟಿಪ್ರವಿಷ್ಟತ್ವಾಚ್ಛ್ರಿಯಃ ಸ್ವಾಮಿತ್ವಮೀರಿತಮ್ । ತ್ರಯಾಣಾಮುಪಜೀವ್ಯತ್ವಾತ್ಸೇವ್ಯತ್ವಾತ್ಸ್ವಾಮಿತಾ ಸ್ಮೃತಾಃ ॥ ೩,೧.

ಅನೇಕ ಸ್ವಾಮಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಯು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಅವಳ ಸ್ವಾಮ್ಯತ್ವವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ಮೂವರನ್ನೂ ಸೇವಿಸಬೇಕಾದ್ದರಿಂದ, ಪೂಜಿಸಬೇಕಾದ್ದರಿಂದ ಅವರ ಸ್ವಾಮ್ಯತ್ವವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ವಾಯ್ವಾದೀನಾಂ ತ್ರಯಾಣಾಂ ಚ ಸೇವ್ಯತ್ವಾತ್ಸೇವ್ಯತಾ ಸ್ಮೃತಾ । ಭೂಭಾರಹರಣೇ ವಿಷ್ಣೋಃ ಪ್ರಧಾನಾಙ್ಗಂ ಹಿ ಮಾರುತಿಃ ॥ ೩,೧.

ಮೂವರು — ವಾಯು ಮತ್ತು ಇತರರು — ಪೂಜಿಸಬೇಕೋ ಬೇಡವೋ ಎಂಬುದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ಮೂವರಲ್ಲಿ, ಭೂಭಾರವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವಲ್ಲಿ ಮಾರುತಿ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವಿನ ಮುಖ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿದ್ದಾನೆ.

ವಾಕ್ಯರೂಪಾ ಭಾರತೀ ತು ದ್ವಿತೀಯಾಙ್ಗಂ ಹಿ ಸಾ ಸ್ಮೃತಾ । ತೃತೀಯಾಙ್ಗ ಹರೇಃ ಶೇಷೋ ನ ನಮ್ಯಾಃ ಸಾಮ್ಯತೋ ಹರೇಃ ॥ ೩,೧.

ಭಾರತಿಯು ಮಾತಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅಂಗವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶೇಷನು ಹರಿಯ ಮೂರನೇ ಅಂಗ. ಇವರು ಹರಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕಾದವರು ಅಲ್ಲ.

ಪ್ರತಿಪಾದ್ಯಾ ಮುಖ್ಯತಯಾ ನಮ್ಯಾ ಏವ ಸಮೀರಿತಾಃ । ಅವಾನ್ತರಾಶ್ಚ ವಾಯ್ವಾದ್ಯಾ ನ ನಮ್ಯಾಸ್ತೇನ ತೇ ಸ್ಮೃತಾಃ ॥ ೩,೧.

ಯಾರನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ, ಅವರೇ ಪೂಜ್ಯರು. ವಾಯು ಮತ್ತು ಇತರ ಉಪ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಹೀಗೆ ನೆನಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಭೀಷ್ಮದ್ರೋಣಾದಿನಾಮಾನಿ ಭೀಮಾದಿಷ್ವೇವ ಮುಖ್ಯತಃ । ವಾಚಕಾನಿ ಯತೋ ನಿತ್ಯಂ ತನ್ನಮ್ಯಾಸ್ತೇ ಮುನೀಶ್ವರಾಃ ॥ ೩,೧.

ಭೀಷ್ಮ ಮತ್ತು ದ್ರೋಣ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಭೀಮ ಮತ್ತು ಇತರರ ಮೇಲೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠರೆ, ಅವರನ್ನೇ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

ಪರಾಣಾಮೇವ ನಮ್ಯತ್ವಂ ಪ್ರತಿಪಾದ್ಯತ್ವಮೇವ ಹಿ । ಏತತ್ಸರ್ವಂ ಮಯಾಖ್ಯಾತಂ ಕಿಮನ್ಯಚ್ಛ್ರೋತುಮಿಚ್ಛಥ ॥ ೩,೧.

ಪರಮೋನ್ನತರನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪೂಜಿಸಬೇಕು, ಉಳಿದವರು ಅವರ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಇದನ್ನೆಲ್ಲಾ ನಾನು ವಿವರಿಸಿದೆ, ಇನ್ನೇನು ಕೇಳಲು ಬಯಸುತ್ತೀರಿ?

ಶ್ರೀಗರುಡಮಹಾಪುರಾಣಮ್ ೨ ಶ್ರೀಶೌನಕ ಉವಾಚ । ಕಥಂ ಸಸರ್ಜ ಭಗವಾಂಸ್ತತ್ತತ್ತತ್ತ್ವಾಭಿಮಾನಿನಃ । ಸೃಷ್ಟಿಕ್ರಮಂ ನ ಜಾನಾಮಿ ದೇವಾನಾಂ ಹ್ಯನ್ತರಂ ಮುನೇ ॥ ೩,೨.

ಶೌನಕನು ಹೇಳಿದನು: ಭಗವಂತನು ಪ್ರಪಂಚದ ವಿವಿಧ ತತ್ತ್ವಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು? ದೇವತೆಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಕ್ರಮವೂ, ಅವರ ನಡುವಿನ ಭೇದವೂ ನನಗೆ ತಿಳಿಯದು, ಮುನಿಯೇ.

ಶೌನಕೇನೈವ ಮುಕ್ತಸ್ತು ಸೂತೋ ವಚನಮಬ್ರವೀತ್ । ಶೂತ ಉವಾಚ । ಸಮ್ಯಗ್ವ್ಯವಸಿತಾ ಬುದ್ಧಿಸ್ತವ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಸತ್ತಮ ॥ ೩,೨.

ಶೌನಕನ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರವಾಗಿ ಸೂತನು ಹೀಗೆಂದನು: ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು: ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ನಿಮ್ಮ ಬುದ್ಧಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ.

ಏವಮೇವ ಕೃತಃ ಪ್ರಶ್ರೋ ಹರೌ ತು ಗರುಡೇನ ವೈ । ಯದುಕ್ತವಾನ್ಹರಿಸ್ತಸ್ಮೈತದ್ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ತವಾನಘ । ಗರುಡ ಉವಾಚ । ಸೃಷ್ಟಿಂ ವ್ರೂಹಿ ಮಹಾಭಾಗ ಸಚ್ಚಿದಾನನ್ದವಿಗ್ರಹ ॥ ೩,೨.

ಇದೇ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಗರುಡನು ಹರಿಗೆ ಕೇಳಿದ್ದನು. ಹರಿ ಗರುಡನಿಗೆ ಏನು ಹೇಳಿದನೋ, ಅದನ್ನು ನಾನು ನಿಮಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಗರುಡನು ಹೇಳಿದನು: ಸಚ್ಚಿದಾನಂದಸ್ವರೂಪನೇ, ಸೃಷ್ಟಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನನಗೆ ತಿಳಿಸು.

ಸೃಷ್ಟೌ ಜ್ಞಾತೇ ತವೋತ್ಕರ್ಷೋ ಜ್ಞಾತಪ್ರಾಯೋ ಭವಿಷ್ಯತಿ । ಬ್ರಹ್ಮಾದೀನಾಂ ತಾರತಮ್ಯಜ್ಞಾನಂ ಮಮ ಭವಿಷ್ಯತಿ ॥ ೩,೨.

ನೀನು ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ತಿಳಿದರೆ, ನಿನ್ನ ಮಹಿಮೆ ಬಹುತೇಕ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಕ್ರಮವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಮೋಕ್ಷೋಪಾಯಮ್ಯಃ ಸ ವೋಕ್ತ ಮಿತತರತ್ತಸ್ಯ ಸಾಧನಮ್ । ಗರುಡೇನೈವ ಮುಕ್ತಸ್ತು ಕೃಷ್ಣೋ ವಚನಮಬ್ರವೀತ್ ॥ ೩,೨.

ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಹೇಳಬೇಕಾಗಿದೆ. ಗರುಡನ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರವಾಗಿ ಕೃಷ್ಣನು ಹೀಗೆಂದನು.

ಶೃಕೃಷ್ಣ ಉವಾಚ ಮೂಲರೂಪೇ ಹ್ಯತೋ ಜ್ಞೇಯೋ ವಿಷ್ಣುತ್ವಾದ್ವಿಷ್ಣುರವ್ಯಯಃ ॥ ೩,೨.

ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಹೇಳಿದನು: ಮೂಲರೂಪದಲ್ಲಿ, ಅವಿನಾಶಿಯಾದ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ವಿಷ್ಣುವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಅವತಾರಮಿದಂ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಪೂರ್ಣತ್ವಾದೇವ ಸುವ್ರತ । ಅನೇಕೋ ಹ್ಯೇಕತಾಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಸಂಶೇತೇ ಪ್ರಲಯಾಯ ವೈ ॥ ೩,೨.

ಪೂರ್ಣತೆಯಿಂದ ಈ ಅವತಾರವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ, ಧರ್ಮನಿಷ್ಠನೇ. ಅನೇಕರೂಪಗಳಿದ್ದರೂ, ಅವು ಎಲ್ಲವೂ ಒಂದಾಗಿ ಲಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ.

ತತ್ರಾಪಿ ಚ ವಿಶೇಷೋಸ್ತಿ ಜ್ಞಾತವ್ಯಂ ತತ್ವಮೇವ ಸಃ ॥ ೩,೨.

ಅಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಭೇದವಿದೆ; ಆ ತತ್ತ್ವವನ್ನೇ ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಭೇದೇನ ದರ್ಶನಾದ್ವಾಪಿ ಭೇದಾಭೇದೇನ ದರ್ಶನಾತ್ । ವಿಷ್ಣೋರ್ಗುಣಾನಾಂ ರೂಪಾಣಾಂ ತದಙ್ಗಾನಾಂ ಸುಖಾದಿನಾಮ್ । ತತ್ರೈವ ದಶನಾದ್ವಾಪಿ ಕ್ಷಿಪ್ರಮೇವ ತಮೋ ವ್ರಜೇತ್ ॥ ೩,೨.

ವಿಷ್ಣುವಿನ ಗುಣಗಳು, ರೂಪಗಳು, ಅಂಗಗಳು ಮತ್ತು ಆನಂದದಲ್ಲಿ ಭೇದವನ್ನಾಗಲೀ, ಭೇದಾಭೇದವನ್ನಾಗಲೀ ನೋಡಿದಾಗ, ಅದನ್ನು ಮಾತ್ರ ನೋಡಿದರೆ, ಅಜ್ಞಾನ ಶೀಘ್ರವೇ ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ.

ಪುರುಷಾನ್ತರಮಾರಭ್ಯ ಕಲ್ಪಿತಾ ಯೇ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ । ಹರಿರೂಪಾಸ್ತು ತೇ ಜ್ಞೇಯಾ ಏಕೀಭೂತಾ ಹಿ ತೇನ ತೇ ॥ ೩,೨.

ಬೇರೊಬ್ಬ ಪುರುಷನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ಕಲ್ಪಿಸಲಾದ ಎಲ್ಲರೂ ಹರಿಯ ರೂಪಗಳೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಅವರು ಅವನೊಡನೆ ಏಕೀಭವಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಲಯೇ ಸಮನುಪ್ರಾಪ್ತೇ ಜೀವಾಃ ಸ ಯಾನ್ತಿ ಮಾಮಕಾಃ । ವಿರಾಡ್ರೂಪೇ ಹರೇಃ ಸಂತಿ ತದಾ ತೇ ಚ ಹ್ಯನೇಕಧಾ ॥ ೩,೨.

ಪ್ರಳಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಆತ್ಮಗಳು ಹರಿಯ ವಿರಾಟ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸೇರಿ, ನಂತರ ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗುತ್ತವೆ.

ಏಕೀಭಾವಂ ಪ್ರಾಪ್ನುವನ್ತಿ ಮೂಲೇನ ಪ್ರಲಯೇ ದ್ವಿಜ । ಬಿಂಬೇನ ತು ಸ್ವಯಂ ವಿಷ್ಣುರೇಕೀಭಾವಂ ವ್ರಜೇದ್ಯದಿ ॥ ೩,೨.

ಪ್ರಳಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಮೂಲದೊಡನೆ ಏಕೀಭಾವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ, ದ್ವಿಜನೇ. ಆದರೆ ಸ್ವತಃ ವಿಷ್ಣುವೇ ಆ ಮೂಲರೂಪದಲ್ಲಿ ಏಕೀಭಾವವನ್ನು ಪಡೆದರೆ—

ಪ್ರತಿಬಿಂಬಃ ಕಥಂ ಜೀವೋ ಭವೇನ್ನಾರಾಯಣಸ್ಯ ಚ । ತದಧೀನಸ್ತತ್ಸದೃಶೋ ಹರೇರ್ಜೀವೋ ನ ಸಂಶಯಃ ॥ ೩,೨.

ನಾರಾಯಣನ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವಾಗಿ ಜೀವಾತ್ಮನು ಹೇಗೆ ಆಗಬಹುದು? ಅವನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದು, ಅವನಂತೆಯೇ ಇದ್ದರೂ, ಹರಿಯ ಆತ್ಮ ಎಂದರೆ ಅದು ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.