ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ಓ ಶ್ರೋತಾರೇ, ಪವಿತ್ರ ಗ್ರಂಥದ ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಛಂದಸ್ಸುಗಳ ವೈಭವವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಛಂದಸ್ಸುಗಳ ರೂಪಗಳು, ಅವುಗಳ syllable (ಅಕ್ಷರ)ಗಳು, ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಒಂದರ ನಂತರ ಒಂದರಂತೆ ವಿವರಣೆಯಾಗಿ ಬರುತ್ತವೆ. ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ, ರಣಸೈಯೊಂದಿಗೆ ಹಳಮುಖಿ ಎಂಬ ಛಂದಸ್ಸು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ನೌಮಃ ಎಂಬುದು ಸಂತಾನಪ್ರದಾಯಕಿಯು; ಇದನ್ನು ಬೃಹತೀ ಛಂದಸ್ಸು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಮೌ ಜಗೌ ಎಂಬುದು ಅದರ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಪಣವ ಎಂಬುದು ಮನಯಗೈಯೊಂದಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದ ಮಯೂರಸಾರಿಣಿ ರೂಪಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ರಾಜಾ ಮತ್ತು ರಗಾ ಗಳೊಂದಿಗೆ ರುಕ್ಮವತೀ ಭಮೌ ಸಗೌ ಆಗುತ್ತದೆ. ಪಂಕ್ತಿ ಎಂಬ ಛಂದಸ್ಸು ಸುಂದರ ಅಕ್ಷರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಸಾಲುಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ; 'ಮ', 'ಭ', 'ಗ' ಎಂಬ ಧ್ವನಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೋಡನೆಯಾಗಿ, ಇದು ಜನರು ಮತ್ತು ಗೋವುಗಳಿಗೆ ಸಂತೋಷವನ್ನು ತರುತ್ತದೆ. ಈ ಛಂದಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ, 'ಗ', 'ವಿ', 'ಇಂದ್ರ' ಮತ್ತು 'ಜ'ಯಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವದು ಗುಪಪೂರ್ವಿಕಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉಪಜಾತಿ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಇತರ ಛಂದಸ್ಸುಗಳು: ಸುಮುಖಿ, ನಜಜಾ ಮತ್ತು ಲಗೌ; ಭಭಭಾ ಮತ್ತು ಗೌ ಎಂಬDodhaka, ಶಾಲಿನಿ ಮತತಾ ಮತ್ತು ಗಗೌ; ಜಲ ಮತ್ತು ವಾಯು ಲೋಕಗಳ ವಿಭಜನೆ ಮಮತಾ ಗಗೌ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀಭತೌ ಮತ್ತು ನನಗಾ ಐದು ಅಥವಾ ಆರು ಅಕ್ಷರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ಮಗನಾ ಮತ್ತು ಗೋ ಮಧುಮಕರಗಳ ಆಟವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ; ರಥೋದ್ದತ ಮತ್ತು ಅರ್ಣೌ ರಲಗಾ, ಸ್ವಾಗತ ಮತ್ತು ರಣಭಾ ಗಗೌ. ವೃತ್ತಾ, ನನೌ, ಸಗೌ ಮತ್ತು ಗಃ ಸಮಾನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿವೆ; ರಾಜರಾ ಮತ್ತು ಲಗೌ ಶ್ಯೇನಿಕಾ, ಜಸತಾ ಮತ್ತು ಗೌ ಶಿಖಂಡಿತ; ತ್ರಿಷ್ಟುಭ್ ಛಂದಸ್ಸನ್ನು ಮಹಾ ಪಿಂಗಲನು ಹೀಗೆ ಹೆಸರು ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ. ರಣೌ, ಭಸೌ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರವರ್ಮಾ ವಂಶಸ್ಥ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಜಟೌ ಮತ್ತು ಜರೌ ಜೊತೆಗೆ; ನಂತರ ಜರಾ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರವಂಶಾ ವೇದಸೈಸ್ಟೋಟಕ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ; ನ್ಭೌ ಮತ್ತು ಭ್ರೌ ದ್ರುತವಿಲಂಬಿತ, ಪುಟಾ ನನೌ ಮತ್ತು ಮಯೌ. ವಸುವೇದ ಛಂದಸ್ಸು ಶಾಂತಿಯನ್ನು ತರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಸಂತೋಷಭರಿತ ಮುಖವಿರುವದು ನಯನಾ ಎಂದು ನಾನರರಾ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ವಿವಿಧ ಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿ, ನೀರಿನಂತೆ ಹರಿಯುವ ಛಂದಸ್ಸು ಸ್ಟ್ರಗ್ವಿಣಿ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಜಸೌಗಳಿವೆ. ಭುಜಂಗಪ್ರಯಾತ ಛಂದಸ್ಸು ನಾಲ್ಕು ಸಾಲುಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ; ಮಣಿಮಾಲಾ ಪ್ರಯಂವದಾ ಮತ್ತು ನಭಜ್ರೈ, ತಯೌ, ತಯೌಗಳೊಂದಿಗೆ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ. ಗುಹವಕ್ತ್ರದೊಂದಿಗೆ, ಸನ್ನಿದ್ರಾ ಲಲಿತಾ, ಟಭೌ ಮತ್ತು ಜರೌ; ಉಜ್ಜ್ವಲಾ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡು, ಸಜಸಸೈ, ನನೌ ಮತ್ತು ಭರೌ. ಮಮೌ ಮತ್ತು ಯಯೌ ವೈಶ್ವದೇವಿ; ಐವತ್ತು ಕುದುರೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಯತಿ; ಮಭೌ ಮತ್ತು ಸಮೌ, ಜಲಧರಮಾಲಾ ಮತ್ತು ಅಬ್ಧ್ಯ, ಇವುಗಳೂ ಯತಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ನೌ, ತತೌ ಮತ್ತು ಗಃ ಕ್ಷಮಾವೃತ್ತ; ಕುದುರೆಗಳು ಮತ್ತು ರಸದಿಂದ ಯತಿ; ಪ್ರಹರ್ಷಿಣಿ ಮನೌ, ಜ್ರೌ ಮತ್ತು ಗಃ; ಹತ್ತು ಅಗ್ನಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಯತಿ. ಜಭೌ, ಸಜೌ ಮತ್ತು ಗಃ ರುಚಿರಾ; ನಾಲ್ಕು ಗ್ರಹಗಳೊಂದಿಗೆ ಯತಿ; ಮತ್ತಮಯೂರಾ, ಮತಯಾಹ್ ಮತ್ತು ಸಗೌ, ದೈವಿಕ ಗ್ರಹಗಳೊಂದಿಗೆ ಯತಿ. ಮಂಜುಭಾಷಿಣಿ ಸಜಸಾ ಮತ್ತು ಜಗೌ; ಸುನಂದಿನಿ ಸಜಸಾ ಮತ್ತು ಮಗೌ; ನನೌ, ತತೌ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರಿಕಾ ಗಃ, ಏಳು ರಸಗಳೊಂದಿಗೆ ಯತಿ. ಅಸಂಬಾಧಾ, ಮತನಸಾ ಮತ್ತು ಗಗೌ, ಬಾಣ ಗ್ರಹಗಳೊಂದಿಗೆ ಯತಿ; ನಾನರಾಃ ಲಘುಗುರು, ಸ್ವರಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಪರಾಜಿತಾ. ನನೌ, ಭನೌ ಮತ್ತು ಪ್ರಹರಣಕಲಿಕಾ ಲಗೌ; ವಸಂತತಿಲಕಾ, ಸಿಂಹೋನ್ನತಾ ಮತ್ತು ಟಭ್ಜಾ ಜಗೌ ಗುರು. ಭಜೌ, ಸನೌ ಮತ್ತು ಗಗಾವಿಂದು ವದನಾಥ ಮತ್ತು ಸುಕೇಶರಮ್; ನರಣಾ, ರಲಗಾ ಮತ್ತು ಪಾದೆ, ಶರ್ಕರಿ ಹೀಗೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹದಿನಾಲ್ಕು ಅಕ್ಷರಗಳ ಛಂದಸ್ಸು ಅತ್ಯುತ್ತಮ, ಚಂದ್ರಕಲಾ ಮತ್ತು ಅವಳ ಸಂಗಾತಿಗಳೊಂದಿಗೆ; ರಸಗ್ರಹ ಛಂದಸ್ಸು, ಸ್ರಕ್ಸ್ರಾ ಮತ್ತು ವಸುಶೈಲ ಛಂದಸ್ಸುಗಳು ಹೀಗೆ. ಮಣಿಗುಣ ಗುಂಪು ಮಾಲಿನಿ ಛಂದಸ್ಸನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ, ನನಮಾ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ; ವಸುಸ್ವರ ಛಂದಸ್ಸು ಕೂಡ ಹಾಗೆ, ನಜೌ, ಭಜ್ರಾ ಮತ್ತು ಪ್ರಭದ್ರಕ ಕೂಡ. ಎಲಾ, ಸಯೌ ಮತ್ತು ನನೌ—ಯಾರು ಎಂಟು ಚಿತ್ರಲೇಖಾ ಸ್ವರಗಳೊಂದಿಗೆ; ಮರೌ ಮತ್ತು ಮಯೌ—ಹೀಗೆ ಇರುವವರು, ಇದನ್ನು ಶರ್ಕರಿ ಛಂದಸ್ಸು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ವರಗಳಿಂದ ಖಂ, ವೃಷಭ, ಗಜ ಮತ್ತು ಜೃಂಭಿತ, ಭ್ರನನಾ ಮತ್ತು ನಗೌ; ನಜಭಜರಾ, ವಾಣಿನಿ ಮತ್ತು ಗಃ, ಪಿಂಗಲ ಛಂದಸ್ಸು ಎಂಟು ಅಕ್ಷರಗಳೊಂದಿಗೆ ಘೋಷಿತವಾಗಿದೆ. ರಸರುದ್ರದಿಂದ ಶಿಖರಿಣಿ ಛಂದಸ್ಸು, ಯಮೌ ಮತ್ತು ನಸಭಲಾ, ಗುರು; ವಸುಗ್ರಯತಿ ಛಂದಸ್ಸು ಪೃಥ್ವಿ, ಜಸೌ ಮತ್ತು ಜಸಯಲಾ, ಗುರು. ಹತ್ತು ಸ್ವರಗಳೊಂದಿಗೆ ವಂಶಪತ್ರ ಛಂದಸ್ಸು, ಭ್ರೌನ್ಭಾ ಲಘು; ಆರು ವೇದಾಶ್ವಗಳೊಂದಿಗೆ ಹರಿಣಿ ಛಂದಸ್ಸು, ನಸಮಾ ಮತ್ತು ರಸಲಾ, ಗುರು. ಮಂದಾಕ್ರಾಂತ ಛಂದಸ್ಸು, ಆರು ನಾಗಗಳೊಂದಿಗೆ, ಮಭನಾ ಮತ್ತು ತಟಗಾ, ಗುರು; ನರ್ಡಟಕ, ನಜಭಜಾ, ಜಲೌ ಮತ್ತು ಗೋ ಕೂಡ ಛಂದಸ್ಸು. ಸಪ್ತರ್ತ್ವ ಛಂದಸ್ಸು, ಕೋಕಿಲ ಮತ್ತು ಕಾಮತ್ಯಷ್ಟಿ ಹೀಗೇ; ಭೂತರ್ತ್ವ ಮತ್ತು ಅಶ್ವದೊಂದಿಗೆ, ಕುಸುಮಿತಲತಾ, ಮ್ಟೌ, ನ್ಯೌ ಮತ್ತು ಯಯೌ, ಧೃತಿ. ರಸರ್ತ್ವ ಮತ್ತು ಅಶ್ವದೊಂದಿಗೆ, ಯಮೌ, ನ್ಸೌ ಮತ್ತು ರೌ, ಮೇಘವಿಸ್ಫೂರ್ಜಿತ ಛಂದಸ್ಸು, ರಗೌ; ಶಾರ್ದೂಲವಿಕ್ರೀಡಿತ, ಮಹ್, ಸೂರ್ಯಶ್ವ, ಸಜ್ಸತಾ ಮತ್ತು ಸ್ಟಗೌ. ಅತಿಧೃತಿ ಛಂದಸ್ಸು ಘೋಷಿತವಾಗಿದೆ, ನಂತರ ಕೃತಿ; ಏಳು ಅಶ್ವ ಮತ್ತು ಋತುಗಳೊಂದಿಗೆ, ಸುವದನಾ, ಭ್ರೌ, ಮನೌ ಮತ್ತು ಯಭಲಾ, ಗುರು. ವೃತ್ತ ಛಂದಸ್ಸು, ರಾಜೌ, ರಾಜೌ ಪಾದದಲ್ಲಿ, ರಾಜೌ, ಗೋ ಮತ್ತು ಲಃ, ಕೃತಿ; ಮೂರು ಸಪ್ತಗಳೊಂದಿಗೆ, ಸ್ನಗ್ಧರಾ, ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಮ್ನಭನೈಸ್ತ್ರೀಯೈಃ. ದಿಗಾರ್ಕದೊಂದಿಗೆ, ಭದ್ರಕ ಛಂದಸ್ಸು, ಭ್ರೌ, ನ್ರೌ, ನರಣಾ ಮತ್ತು ಗೋ, ರೂಪದಂತೆ; ನಜೌ, ಭಶ್ವಾಶ್ವ, ಲಲಿತ, ಜಭೌ ಮತ್ತು ಜಭಲಗಾ. ಮತ್ತಾಕ್ರೀಡಾ ಮತ್ತು ಎಂಟು ಬಾಣ ಮತ್ತು ಹತ್ತು, ಮಾಉ, ತನೌ ಮತ್ತು ನನೌ; ನಲೌ ಮತ್ತು ಗುರು, ವಿಕೃತಿ ಛಂದಸ್ಸು, ಚಿನ್ನಾ ಸಂಕೃತಿ. ಐದು ಅಶ್ವ ಮತ್ತು ಅರ್ಕದೊಂದಿಗೆ, ಭತೌ, ತನ್ವೀ, ನಸಭಾ ಮತ್ತು ಭನಯಾ, ಗಣಗಳು; ಕ್ರೌಂಚ ಪಾದಗಳು, ಬಾಣ, ಶರ, ವಸುಶೈಲ, ಭಮೌ ಮತ್ತು ಸಭೌ. ನೌ, ನೌ ಮತ್ತು ಗೋ—ಅತಿಕೃತಿ ಛಂದಸ್ಸು ಘೋಷಿತವಾಗಿದೆ; ಉತ್ಕೃತಿ ಛಂದಸ್ಸು; ವಸ್ವೀ, ಈಶ, ಅಶ್ವ ಮತ್ತು ಮಮತನೈಃ, ಭುಜಂಗವಿಜೃಂಭಿತ ಛಂದಸ್ಸು. ನಾನರಸ್ ಮತ್ತು ಲಘು, ಅಪವಾಹಾಖ್ಯಕ ಛಂದಸ್ಸು; ಆರು ಗುಹ ಮತ್ತು ರಸ, ಬಾಣ, ಮೊನಾಃ ಮತ್ತು ಆರು ಸಗಗಾ, ಗಣಗಳು. ಚಂಡ ಛಂದಸ್ಸು, ಪ್ರಪಾತ, ದಂಡಕ, ನೌ ಮತ್ತು ನಂತರ ಅಗರಾ; ರಫೆ, ವೃದ್ಧಾಂತ ಮತ್ತು ಇತರರು, ವ್ಯಾಲ, ಜಿಮೂತ ಮತ್ತು ಇತರರು. ಇದನ್ನು ಸೂರ್ತನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ: ಸಸಸಲಗಾ ಅಸಮಾನ ಪಾದದಲ್ಲಿ ಬಂದರೆ, ಅದನ್ನು ಉಪಚಿತ್ರಕ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ; ಸಮಾನ ಪಾದದಲ್ಲಿ ಭೌ, ಭಗಗಾ ದ್ರುತಮಧ್ಯಾ, ಮತ್ತು ಭಭೌ, ಭಗೌ. ಅಸಮಾನ ಪಾದದಲ್ಲಿ 'ಗಃ' ಕಾಣಬಹುದು; ಬೇರೆಡೆ 'ನಜೌ', 'ಜ್ಯೌ', ಮತ್ತು 'ಗಣೌ' ನೆನಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 'ಗಃ' ಅಸಮಾನ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ವೇಗವಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ; ಸಮಾನ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ 'ಭೌ', 'ಭೋ', 'ಗಗೌ', ಮತ್ತು 'ಗಣಾಃ'. ಅಸಮಾನ ಪಾದದಲ್ಲಿ 'ತಜೌ', 'ರೋ', ಮತ್ತು 'ಗಃ'; ಸಮಾನ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ 'ಮಸೌ', 'ಜಗೌ', ಮತ್ತು 'ಗರುಃ'. 'ಭದ್ರವಿರಾಟ್‌ಕೇತುಮತೀ' ಅಸಮಾನ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ 'ಸಜೌ' ಆಗಿದೆ. ಹೀಗೆ, ಛಂದಸ್ಸುಗಳ ವೈವಿಧ್ಯ, ಅವುಗಳ ಗಣಗಳು, ಅಕ್ಷರಗಳು, ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಪವಿತ್ರ ಶ್ರುತಿ ಮತ್ತು ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಈ ಛಂದಸ್ಸುಗಳು ವಾಗ್ಮೀಯತೆ, ಶ್ರವಣ, ಮತ್ತು ಪಾಠದ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ತರುತ್ತವೆ, ಪವಿತ್ರ ಪಾಠಗಳಲ್ಲಿ, ಪೂಜಾ ವಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ದೇವರ ಸ್ತುತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುವ ಈ ಛಂದಸ್ಸುಗಳ ವೈಭವವನ್ನು ನಾವು ಮನದಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.