ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ಶೌರ್ಯಮಯವಾದ ಪೌರಾಣಿಕ ಸಂಭಾಷಣೆಯೊಳಗೆ, ಪವಿತ್ರ ಪಿಂಗಲಾಚಾರ್ಯರು ಛಂದಸ್ಸಿನ ಅನೇಕ ವಿಧಗಳನ್ನು ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ಮೊದಲಿಗೆ ನವ, ಮಲ ಮತ್ತು ಗೋ ಎಂಬವು ಯಾವಾಗಲೂ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು; ಜೊ, ನ್ಲೌ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರದಂತೆ ಇತರವೂ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತವೆ. ವಿಶ್ಲೋಕ ಎಂಬುದು ನಾಲ್ಕು ಬಾರಿ ಅಥವಾ ಅದರ ದ್ವಿಗುಣವಾದ ನವಾಸಿಕಾ ಎನ್ನಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದರು. ಬಾಣ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಮತ್ತು ಒಂಬತ್ತು ಅಕ್ಷರಗಳಿವೆ; ಲ ಎಂಬುದು ಚಿತ್ರಾ, ಇದು ಹದಿನಾರು ಅಕ್ಷರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಸಮಾನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಾಟ್ರಾ ಇದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಪದಾಕೂಲಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮಾಟ್ರಾರಹಿತ ಛಂದಸ್ಸು ಅಕ್ಷರಗಳ ಪ್ರಕಾರ ನಿರ್ಧಾರವಾಗುತ್ತದೆ; ಲ ಎಂದರೆ ಭಾರೀ ಅಕ್ಷರಗಳಿಲ್ಲದೆ ಇರುವದು, ಆದರೆ ಪಾದದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಅಕ್ಷರಗಳು ಲ ಎಂದೇ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ಸ್ಥಿರ ನಿಯಮ. ಮತ್ತೊಂದು ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಎರಡನೆಯ ಭಾಗದ ಮೊದಲಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟು ಲ ಅಕ್ಷರಗಳು ಬರುತ್ತವೆ; ಮುಂಡಸ್ತಂಭದಲ್ಲಿ ಮೂವತ್ತು ಲ ಅಕ್ಷರಗಳು ಸೇರುತ್ತವೆ; ಖಂಜದ ಪರ್ಯಾಯದಿಂದ ಇದು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅನಂಗಕ್ರೀಡಾ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹದಿನಾರು ಲ ಅಕ್ಷರಗಳಿವೆ, ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮுப்பತ್ತೆರಡು ಲ ಅಕ್ಷರಗಳು; ಎರಡೂ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತೇಳು ಲ ಅಕ್ಷರಗಳಿದ್ದರೆ ಅದು ಸುಂದರವಾಗಿದೆ. ಮಾಟ್ರಾ ಛಂದಸ್ಸಿನ ವಿವರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟ ನಂತರ, ಪಿಂಗಲರು ಈಗ ಅಕ್ಷರಾಧಾರಿತ ಛಂದಸ್ಸುಗಳ ವಿವರಣೆಗೆ ಮುಂದಾದರು. ಸೂತರು ಹೇಳಿದರು: ಶ್ರೀರುಕ್ತವನ್ನು ಗೆನ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಉತ್ಯುಕ್ತ ಛಂದಸ್ಸು ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗದಲ್ಲಿ, ಎರಡು ಭಾರೀ ಅಕ್ಷರಗಳೊಂದಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಮೋ ಎಂದರೆ ಸ್ತ್ರೀ, ರೋ ಎಂದರೆ ಜಿಂಕೆ, ಮಧ್ಯಾ ಎಂದರೆ ಮಗೌ, ಕನ್ಯಾ ಎಂದರೆ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ. ಭೋ ಗೌ ಎಂಬುದು ಪಂಕ್ತಿ, ಇದು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾಗಿ ಸೊಗಸಾಗಿರುತ್ತದೆ, ತಯೌ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ನಯಾ ಮತ್ತು ಬಾಲಲಲಿತಾ ಜೊತೆಗೆ ಇದನ್ನು ಗಾಯತ್ರೀ ಛಂದಸ್ಸು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮಸಗೈ ಮತ್ತು ಮಡಲೇಖಾ ಎಂಬುವು ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಂದ ಉಷ್ಣಿಕ್ ಛಂದಸ್ಸು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ; ಭೌ ಗೌ ಚಿತ್ರಪದಾ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿದೆ, ವಿದ್ಯುನ್ಮಾಲಾ ಎಂದರೆ ಮಮೌ ಗಗೌ. ಮಾಣವಕ ಛಂದಸ್ಸು ಭಾಟ್ತಲಗ, ಮ್ನೌ ಗೌ ಎಂಬುದು ಹಂಸರುತ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಸಮಾನಿಕಾ, ರಜಗಲಾ, ಜರಲಾ, ಗಃ ಎಂಬುದು ಪ್ರಮಾಣಿಕಾ; ಇವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಕ್ರಮವು ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ರಣಸೈ ಜೊತೆಗೆ ಹಳಮುಖೀ; ನೌ ಮಹ್ ಮಕ್ಕಳಿಗೆಂದು; ಇದನ್ನು ಬೃಹತೀ ಛಂದಸ್ಸು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಸ್ಮೌ ಜಗೌ ಅದರ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ರೂಪ. ಪಣವ ಎಂದರೆ ಮನಯಗೈ, ಮೇಯೂರಸಾರಿಣಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ರಜಾ ಮತ್ತು ರಗಾ ಜೊತೆಗೆ, ರುಕ್ಮವತೀ ಎಂದರೆ ಭಮೌ ಸಗೌ. ಪಂಕ್ತಿ ಛಂದಸ್ಸು ಸುಂದರ ಅಕ್ಷರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಾಲುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ, 'ಮ', 'ಭ', 'ಗ' ಧ್ವನಿಗಳಿಂದ ಜೋಡಣೆಯಾಗಿ, ಜನರು ಮತ್ತು ಹಸುಗಳಿಗೆ ಸಂತೋಷವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 'ಗ', 'ವಿ', 'ಇಂದ್ರ' ಮತ್ತು 'ಜ' ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವದು ಗುಪಪೂರ್ವಿಕಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಇತರ ಛಂದಸ್ಸುಗಳು, ಉಪಜಾತಿ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಸುಮುಖೀ, ನಜಜಾ ಮತ್ತು ಲಗೌ; ಭಭಭಾ ಮತ್ತು ಗೌ ಡೋಧಕ, ಶಾಲಿನೀ ಎಂದರೆ ಮತತಾ ಮತ್ತು ಗಗೌ. ಜಲ ಮತ್ತು ವಾಯು ಲೋಕಗಳ ವಿಭಜನೆಯು ಮಮತಾ ಗಗೌ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಶ್ರೀಭತೌ ಮತ್ತು ನನಗಾ ಐದು ಅಥವಾ ಆರು ಅಕ್ಷರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ಮಗನಾ ಮತ್ತು ಗೌ ಎಂಬುವು ಜೇನುಗಳ ಆಟಕ್ಕೆ ಹೆಸರು; ರಥೋದ್ದತ ಮತ್ತು ಅರ್ಣೌ ರಲಗಾಃ, ಸ್ವಾಗತ ಮತ್ತು ರಣಭಾ ಗಗೌ. ವೃತ್ತಾ, ನನೌ, ಸಗೌ ಮತ್ತು ಗಃ ಸಮಾನ ಪ್ರಮಾಣದವು; ರಜರಾ ಮತ್ತು ಲಗೌ ಶ್ಯೇನಿಕಾ, ಜಸತಾ ಮತ್ತು ಗೌ ಶಿಖಂಡಿತ; ತ್ರಿಷ್ಟುಭ್ ಛಂದಸ್ಸು ಹೆಸರನ್ನು ಮಹಾನ್ ಪಿಂಗಲನು ನೀಡಿದ್ದ. ರಣೌ, ಭಸೌ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರವರ್ಮಾ ವಂಶಸ್ಥ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಜೊತೆಗೆ ಜಟೌ ಮತ್ತು ಜರೌ; ನಂತರ ಜರಾ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರವಂಶಾ ವೇದಸೈಸ್ಟೋಟಕ; ನ್ಭೌ ಮತ್ತು ಭ್ರೌ ದ್ರುತವಿಲಂಬಿತ, ಪುಟ ನನೌ ಮತ್ತು ಮಯೌ. ವಸುವೇದ ಛಂದಸ್ಸು ಸಮಾಪ್ತಿಯನ್ನು ತರುತ್ತದೆ, ಸಂತೋಷಭರಿತ ಮುಖವಿರುವದು ನಯನಾ, ನನರರಾ ಹೇಳುವಂತೆ. ಅನೇಕ ಹೂಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ನೀರಿನಂತೆ ಹರಿಯುವ ಛಂದಸ್ಸು ಸ್ತ್ರಗ್ವಿಣಿ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಜಸೌಗಳಿವೆ. ಭುಜಂಗಪ್ರಯಾತ ಛಂದಸ್ಸು ನಾಲ್ಕು ಸಾಲುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ; ಮಣಿಮಾಲಾ ಪ್ರಾಯಂವದಾ ಮತ್ತು ನಭಜ್ರೈ, ತಯೌ ತಯೌ ಜೊತೆಗೆ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಗುಹವಕ್ತ್ರ ಜೊತೆಗೆ, ಸನ್ನಿದ್ರಾ ಲಲಿತಾ, ತಭೌ ಮತ್ತು ಜರೌ; ಉಜ್ಜ್ವಲಾ, ಸಮಪ್ರಮಾಣದ ಅಕ್ಷರಗಳೊಂದಿಗೆ, ಸಜಸಸೈ, ನನೌ ಮತ್ತು ಭರೌ. ಮಮೌ ಮತ್ತು ಯಯೌ ವೈಶ್ವದೇವೀ, ಐವತ್ತು ಕುದುರೆಗಳಿದ್ದರೆ ಯತಿ; ಮಭೌ ಮತ್ತು ಸಮೌ, ಜಲಧರಮಾಲಾ ಮತ್ತು ಅಬ್ಧ್ಯ ಜೊತೆಗೆ, ಯತಿ ಎಂದೇ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ನೌ, ತಟೌ ಮತ್ತು ಗಃ ಕ್ಷಮಾವೃತ್ತ, ಕುದುರೆಗಳು ಮತ್ತು ರಸದೊಂದಿಗೆ ಯತಿ; ಪ್ರಹರ್ಷಿಣೀ ಮನು, ಜ್ರೌ ಮತ್ತು ಗಃ, ಹತ್ತು ಅಗ್ನಿಗಳಿದ್ದರೆ ಯತಿ. ಜಭೌ, ಸಜೌ ಮತ್ತು ಗಃ ರುಚಿರಾ, ನಾಲ್ಕು ಗ್ರಹಗಳಿದ್ದರೆ ಯತಿ; ಮತ್ತಮಯೂರ, ಮತಯಾಃ ಮತ್ತು ಸಗೌ, ದೈವಿಕ ಗ್ರಹಗಳೊಂದಿಗೆ ಯತಿ. ಮಂಜುಭಾಷಿಣೀ ಸಜ್ಸಾ ಮತ್ತು ಜಗೌ; ಸುನಂದಿನೀ ಸಜಸಾ ಮತ್ತು ಮಗೌ; ನನೌ, ತಟೌ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರಿಕಾ ಗಃ, ಏಳು ರಸಗಳಿದ್ದರೆ ಯತಿ. ಅಸಂಬಾಧಾ, ಮತನಸಾ ಮತ್ತು ಗಗೌ, ಬಾಣ ಗ್ರಹಗಳಿದ್ದರೆ ಯತಿ; ನನರಾಃ ಲಘುಗುರು, ಸ್ವರಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಪರಾಜಿತಾ. ನನೌ, ಭನೌ ಮತ್ತು ಪ್ರಹರಣಕಲಿಕಾ ಲಗೌ; ವಸಂತತಿಲಕಾ, ಸಿಂಹೋನ್ನತಾ ಮತ್ತು ತಭ್ಜಾ ಜಗೌ ಗುರು. ಭಜೌ, ಸನೌ ಮತ್ತು ಗಗಾವಿಂದು ವದನಾಥ ಮತ್ತು ಸುಕೇಶರಂ; ನರನಾ, ರಲಗಾಃ ಮತ್ತು ಪಾದೆ, ಶರ್ಕರೀ ಹೀಗೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹದಿನಾಲ್ಕು ಅಕ್ಷರಗಳ ಛಂದಸ್ಸು ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಚಂದ್ರಕಲಾ ಮತ್ತು ಅವಳ ಸಂಗಾತಿಗಳು; ರಸಗ್ರಹ ಛಂದಸ್ಸು, ಸ್ರಕ್ಸ್ರಾ ಮತ್ತು ವಸುಶೈಲ ಛಂದಸ್ಸು ಕೂಡ ಹಾಗೆಯೇ. ಮಣಿಗುಣ ಗುಂಪು ಮಾಲಿನೀ ಛಂದಸ್ಸನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ, ನನಮಾ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ; ವಸುಸ್ವರ ಛಂದಸ್ಸು ಕೂಡ ಹಾಗೇ, ನಜೌ, ಭಜ್ರಾ ಮತ್ತು ಪ್ರಭದ್ರಕ ಕೂಡ. ಎಲಾ, ಸಯೌ ಮತ್ತು ನನೌ—ಯಾರು ಎಂಟು ಚಿತ್ರಲೇಖಾ ಸ್ವರಗಳೊಂದಿಗೆ; ಮರೌ ಮತ್ತು ಮಯೌ—ಹೀಗೆ ಇದ್ದರೆ ಇದನ್ನು ಶರ್ಕರೀ ಛಂದಸ್ಸು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸ್ವರಗಳಿಂದ ಖಂ, ವೃಷಭ, ಗಜ ಮತ್ತು ಜೃಂಭಿತ, ಭ್ರಣನಾ ಮತ್ತು ನಗೌ; ನಜಭಜರಾ, ವಾಣಿನೀ ಮತ್ತು ಗಃ, ಪಿಂಗಲ ಛಂದಸ್ಸು ಎಂಟು ಅಕ್ಷರಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ರಸರುದ್ರ ಜೊತೆ ಶಿಖರಿಣೀ ಛಂದಸ್ಸು, ಯಮೌ ಮತ್ತು ನಸಭಲಾ, ಗುರು; ವಸುಗ್ರಯತಿ ಛಂದಸ್ಸು ಪೃಥ್ವೀ, ಜಸೌ ಮತ್ತು ಜಸಯಲಾ, ಗುರು. ಹತ್ತು ಸ್ವರಗಳಿದ್ದರೆ ವಂಶಪತ್ರ ಛಂದಸ್ಸು, ಭ್ರೌನ್ಭಾ ಲಘು; ಆರು ವೇದಾಶ್ವಗಳಿದ್ದರೆ ಹರಿಣೀ ಛಂದಸ್ಸು, ನಸಮಾ ಮತ್ತು ರಸಲಾ, ಗುರು. ಮಂದಾಕ್ರಾಂತಾ ಛಂದಸ್ಸು ಆರು ನಾಗಗಳೊಂದಿಗೆ, ಮಭನಾ ಮತ್ತು ತಟಗಾ, ಗುರು; ನರ್ಡಟಕ, ನಜಭಜಾ, ಜಲೌ ಮತ್ತು ಗೌ ಕೂಡ ಒಂದು ಛಂದಸ್ಸು. ಸಪ್ತೃತ್ವ ಛಂದಸ್ಸು, ಕೋಕಿಲ ಮತ್ತು ಕಮತ್ಯಷ್ಟಿ ಹಳೆಯದಂತೆ; ಭೂತೃತ್ವ ಮತ್ತು ಅಶ್ವ ಜೊತೆಗೆ, ಕುಸುಮಿತಲತಾ, ಮ್ತೌ, ನ್ಯೌ ಮತ್ತು ಯಯೌ, ಧೃತಿಯಾಗಿದೆ. ರಸೃತ್ವ ಮತ್ತು ಅಶ್ವ, ಯಮೌ, ನ್ಸೌ ಮತ್ತು ರೌ, ಮೇಘವಿಸ್ಫುರ್ಜಿತ ಛಂದಸ್ಸು, ರಗೌ; ಶಾರ್ದೂಲವಿಕ್ರೀಡಿತ, ಮಹ್, ಸೂರ್ಯಶ್ವ, ಸಜ್ಸತಾ ಮತ್ತು ಸ್ಥಗೌ. ಅತಿಧೃತಿ ಛಂದಸ್ಸು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ನಂತರ ಕೃತಿ ಬರುತ್ತದೆ; ಏಳು ಅಶ್ವ ಮತ್ತು ಋತುಗಳಿದ್ದರೆ, ಸುವದನಾ, ಭ್ರೌ, ಮನೌ ಮತ್ತು ಯಭಲಾ, ಗುರು. ಈ ರೀತಿ ಪಿಂಗಲರು ಛಂದಸ್ಸಿನ ವೈಭವವನ್ನು ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ವಿವರಿಸಿದರು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಛಂದಸ್ಸಿನ ರೂಪ, ಅದರ ಅಕ್ಷರಗಳ ಜೋಡಣೆ, ಭಾರೀ ಮತ್ತು ಲಘು ಅಕ್ಷರಗಳ ನಿಯಮ, ಪ್ರತಿ ಛಂದಸ್ಸಿನ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ—allವು ಪವಿತ್ರ ಪದ್ಯರಚನೆಯ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತವೆ.